رفتن به محتوای اصلی

عواماصطلاح

توضیحتهیه‌شده با هوش مصنوعی

کسانی که بدون تحلیل از جو غالب پیروی می‌کنند.

تعریف در کلام رهبر

این را مثال زدم تا بدانید خواص که میگوییم، معنایش صاحب لباسِ خاصی نیست. ممکن است مرد باشد، ممکن است زن باشد. ممکن است تحصیلکرده باشد، ممکن است تحصیل نکرده باشد. ممکن است ثروتمند باشد، ممکن است فقیر باشد. ممکن است انسانی باشد که در دستگاههای دولتی خدمت میکند، ممکن است جزو مخالفین دستگاههای دولتی طاغوت باشد. خواص که میگوییم - از خوب و بدش - (خواص را هم باز تقسیم خواهیم کرد) یعنی کسانی که وقتی عملی انجام میدهند، موضعگیریای میکنند و راهی انتخاب میکنند، از روی فکر و تحلیل است. میفهمند و تصمیم میگیرند و عمل میکنند. اینها خواصند. نقطه‌ی مقابلش هم عوام است. عوام یعنی کسانی که وقتی جوّ به سمتی میرود، آنها هم دنبالش میروند و تحلیلی ندارند. یک وقت مردم میگویند «زنده باد!» این هم نگاه میکند، میگوید «زنده باد!» یک وقت مردم میگویند «مرده باد!» نگاه میکند، میگوید «مرده باد!» یک وقت جوّ این طور است؛ این‌جا می‌آید. یک وقت جو آن طور است؛ آن‌جا میرود!
ببینید عزیزان من! به جماعت بشری که نگاه کنید، در هر جامعه و شهر و کشوری، از یک دیدگاه، مردم به دو قسم تقسیم میشوند: یک قسمْ کسانی هستند که بر مبنای فکر خود، از روی فهمیدگی و آگاهی و تصمیم‌گیری کار میکنند. راهی را میشناسند و در آن راه - که به خوب و بدش کار نداریم - گام برمیدارند. یک قِسم اینهایند که اسمشان را خواص میگذاریم. قسم دیگر، کسانی هستند که نمیخواهند بدانند چه راهی درست و چه حرکتی صحیح است. در واقع نمیخواهند بفهمند، بسنجند، به تحلیل بپردازند و درک کنند. به تعبیری دیگر، تابع جَوّند. به چگونگی جوّ نگاه میکنند و دنبال آن جوّ به حرکت در میآیند. اسم این قسم از مردم را عوام میگذاریم. پس، جامعه را میشود به خواص و عوام تقسیم کرد. اکنون دقّت کنید تا نکته‌ای در باب خواص و عوام بگویم تا این دو با هم اشتباه نشوند:
جزو عوام قرار نگرفتن، بدین معنا نیست که حتماً در پی کسب تحصیلات عالیه باشید؛ نه! گفتم که معنای عوام این نیست. ای بسا کسانی که تحصیلات عالیه هم کرده‌اند؛ اما جزو عوامند. ای بسا کسانی که تحصیلات دینی هم کرده‌اند؛ اما جزو عوامند. ای بسا کسانی که فقیر یا غنیاند؛ اما جزو عوامند. عوام بودن، دستِ خودِ من و شماست. باید مواظب باشیم که به این جَرگه نپیوندیم. یعنی هر کاری میکنیم از روی بصیرت باشد. هر کس که از روی بصیرت کار نمیکند، عوام است. لذا، میبینید قرآن درباره‌ی پیغمبر میفرماید: «ادعوا الیالله علی بصیرة انا و من اتبعنی.» یعنی من و پیروانم با بصیرت عمل میکنیم، به دعوت میپردازیم و پیش میرویم. پس، اوّل ببینید جزو گروه عوامید یا نه. اگر جزو گروه عوامید، به سرعت خودتان را از آن گروه خارج کنید. بکوشید قدرت تحلیل پیدا کنید؛ تشخیص دهید و به معرفت دست یابید.

نخستین کاربرد در متن‌های این سایت:بیانات در دیدار فرماندهان لشکر ۲۷ محمد رسول‌الله (ص)— ۱۳۷۵/۰۳/۲۰

سیر زمانی

از ۱۳۷۵ تا ۱۳۷۷
۱۳۷۵۱۳۷۷

روی هر سال بزنید تا فقط شاهدهای همان سال نمایش داده شود.

شاهدها (۱۶ پاراگراف)

عوام: کسانی که نمی‌خواهند بفهمند و تابع جو هستند

… مبنای فکر خود، از روی فهمیدگی و آگاهی و تصمیم‌گیری کار میکنند. راهی را میشناسند و در آن راه - که به خوب و بدش کار نداریم - گام برمیدارند. یک قِسم اینهایند که اسمشان را خواص میگذاریم. قسم دیگر، کسانی هستند که نمیخواهند بدانند چه راهی درست و چه حرکتی صحیح است. در واقع نمیخواهند بفهمند، بسنجند، به تحلیل بپردازند و درک کنند. به تعبیری دیگر، تابع جَوّند. به چگونگی جوّ نگاه میکنند و دنبال آن جوّ به حرکت در میآیند. اسم این قسم از مردم را عوام میگذاریم. پس، جامعه را میشود به خواص و عوام تقسیم کرد. اکنون دقّت کنید تا نکته‌ای در باب خواص و عوام بگویم تا این دو با هم اشتباه نشوند:

عوام یعنی پیروی از جو بدون تحلیل

… مخالفین دستگاههای دولتی طاغوت باشد. خواص که میگوییم - از خوب و بدش - (خواص را هم باز تقسیم خواهیم کرد) یعنی کسانی که وقتی عملی انجام میدهند، موضعگیریای میکنند و راهی انتخاب میکنند، از روی فکر و تحلیل است. میفهمند و تصمیم میگیرند و عمل میکنند. اینها خواصند. نقطه‌ی مقابلش هم عوام است. عوام یعنی کسانی که وقتی جوّ به سمتی میرود، آنها هم دنبالش میروند و تحلیلی ندارند. یک وقت مردم میگویند «زنده باد!» این هم نگاه میکند، میگوید «زنده باد!» یک وقت مردم میگویند «مرده باد!» نگاه میکند، میگوید «مرده باد!» یک وقت جوّ این طور است؛ این‌جا می‌آید. یک وقت جو آن طور است؛ آن‌جا میرود!

عوام بودن به تحصیلات یا ثروت نیست، بلکه به کار بدون بصیرت

… بدین معنا نیست که حتماً در پی کسب تحصیلات عالیه باشید؛ نه! گفتم که معنای عوام این نیست. ای بسا کسانی که تحصیلات عالیه هم کرده‌اند؛ اما جزو عوامند. ای بسا کسانی که تحصیلات دینی هم کرده‌اند؛ اما جزو عوامند. ای بسا کسانی که فقیر یا غنیاند؛ اما جزو عوامند. عوام بودن، دستِ خودِ من و شماست. باید مواظب باشیم که به این جَرگه نپیوندیم. یعنی هر کاری میکنیم از روی بصیرت باشد. هر کس که از روی بصیرت کار نمیکند، عوام است. لذا، میبینید قرآن درباره‌ی پیغمبر میفرماید: «ادعوا الیالله علی بصیرة انا و من اتبعنی.» یعنی من و پیروانم با بصیرت عمل میکنیم، به دعوت میپردازیم و پیش میرویم. پس، اوّل ببینید جزو گروه عوامید یا نه. اگر جزو گروه عوامید، به سرعت خودتان را از آن گروه خارج کنید. …

ویژگی عامی: قضاوت بی‌تحقیق و بی‌صبری برای آشکار شدن حقیقت

ویژگی فرد عامی، چنین است. آدمی که اهل تحلیل نیست، منتظر تحقیق نمیشود. دیدند فردی با اسب و تجهیزات وارد شد. بی آن‌که یک کلمه حرف با او زده باشند، تصوّر غلط کردند. تا یکی گفت او امام حسین علیه‌السّلام است همه فریاد امام حسین، امام حسین برآوردند! به او سلام کردند و مقدمش را گرامی داشتند؛ بی آن‌که صبر کنند تا حقیقت آشکار شود. عبیدالله هم اعتنایی به آنها نکرد و خود را به دارالاماره رساند و از همان جا طرح مبارزه با مسلم بن …

عوام کسانی‌اند که بی‌سنجش به‌دنبال جو حرکت می‌کنند

… یک دید، با یک بُرش، مردم تقسیم می‌شوند به دو قِسم. یک قِسم، کسانی که از روی فکر و فهمیدگی و آگاهی و تصمیم‌گیری کار می‌کنند؛ یک راهی را می‌شناسند و دنبال آن راه حرکت می‌کنند ـ خوب و بدش را کار نداریم ـ یک قِسم اینهایند؛ حالا اینها را اسمشان را بگذاریم خواص. یک قِسم، کسانی هستند که نه، دنبال این نیستند که ببینند چه راهی درست است، چه حرکتی صحیح است، بفهمند، بسنجند، تحلیل کنند، درک کنند؛ می‌بینند جَو این‌طوری است، دنبال آن جَو حرکت می‌کنند. اسم این را هم بگذاریم عوام. پس جامعه را می‌شود تقسیم کرد به خواص و عوام. حالا دقت کنید، من یک نکته‌ای در باب این خواص و عوام بگویم که اشتباه نشود.

عوام یعنی همراهی بی‌تحلیل با جهت جو

… که می‌گوییم ـ از خوب و بدش، حالا خواص را هم باز تقسیم خواهیم کرد ـ یعنی کسانی که وقتی یک عملی انجام می‌دهند، موضع‌گیری‌ای می‌کنند، راهی را انتخاب می‌کنند، از روی فکر و تحلیل است؛ می‌فهمند و تصمیم می‌گیرند و عمل می‌کنند. اینها خواصند؛ نقطۀ مقابلش هم عوام است. عوام یعنی کسانی که وقتی جَو به یک سمتی می‌رود، اینها هم می‌روند، تحلیلی ندارند. یک‌وقت مردم می‌گویند: زنده باد! این‌هم نگاه می‌کند، می‌گوید: زنده باد! یک‌وقت مردم می‌گویند: مرده باد! نگاه می‌کند، می‌گوید: مرده باد. یک‌وقت جَو این‌طور است، اینجا می‌آید؛ یک‌وقت جَو آن‌طور است، آنجا می‌آید!

مردم کوفه نمونهٔ عوام: حرکت بر حسب جو نه تحلیل

… کسی میجنگید؟! از چه کسی دفاع میکنید؟! پدرتان را در می‌آورند!» اینها دور و بر مسلم را خالی میکنند و به خانه‌هایشان بر میگردند. بعد که سربازان ابن زیاد دور خانه‌ی «طوعه» را میگیرند تا مسلم را دستگیر کنند، همینها از خانه‌هایشان بیرون میآیند و علیه مسلم میجنگند! هر چه میکنند، از روی فکر و تشخیص و تحلیل درست نیست. هر طور که جوّ ایجاب کرد، حرکت میکنند. اینها عوامند. بنابراین، در هر جامعه، خواصی داریم و عوامی. فعلاً «عوام» را بگذاریم کنار و سراغ خواص برویم.

سرنوشت عوام در گرو پیشوایان و لزوم پرهیز از عوام بودن

شما خودتان را در صحنه‌ای که از صدر اسلام تبیین میکنم، پیدا کنید. یک عدّه جزو عوامند و قدرت تصمیم‌گیری ندارند. عوام، بسته به خوش طالعی خود، اگر تصادفاً در مقطعی از زمان قرار گرفتند که پیشوایانی مثل امام امیرالمؤمنین علیه‌السّلام و امام راحل ما رضوان‌الله تعالی علیه، بر سرِ کار بودند و جامعه را به سمت بهشت می‌بردند، به ضربِ دستِ خوبان، به سمت بهشت رانده خواهند شد. اما اگر بخت با آنها یار نبود و در مقطعی قرار گرفتند که «وجعلنا هم ائمة یدعون الیالنارِ» و یا «الم‌تر الیالذین بدلوا نعمةالله کفرا و احلوا قومهم دارالبوارِ. جهنم یصلونها و بئس القرارِ» به سمت دوزخ خواهند رفت. پس، باید مواظب باشید جزو عوام قرار نگیرید.

بیعت کوفیان با مسلم و سپس جنگ با او نمونهٔ رفتار عوام

… می‌شود می‌رود دوروبَر حضرت مسلم؛ می‌شوند هجده‌هزار بیعت‌کنندۀ با مسلم! پنج، شش ساعت بعدش هم، رؤسای قبایل می‌آیند داخل کوفه، به مردم می‌گویند آقا! چه کار دارید می‌کنید؟ با چه کسی دارید می‌جنگید؟ از چه کسی دارید دفاع می‌کنید؟ پدرتان را درمی‌آورند! چه، چه، چه؛ اینها اول می‌روند خانه‌هایشان، بعد که سربازهای ابن‌زیاد، دور خانۀ «طوعه» را می‌گیرند که مسلم را دستگیر کنند، همین‌ها می‌آیند باز بنا می‌کنند علیه مسلم جنگیدن! این عوام است. از روی فکر نیست، از روی یک تشخیص نیست، از روی یک تحلیل درستی نیست، هرطور که جَو بود، حرکت می‌کنند.

وابستگی سرنوشت عوام به پیشوای زمانه و لزوم پرهیز از عوام‌بودن

یک عده‌ای عوامند. عوام بسته به شانسش، اگر تصادفاً در زمانی قرار گرفت که امامی سر کار است، مثل امام امیرالمؤمنین که اینها را دارد می‌بَرد به‌سمت بهشت، خب این‌هم به ضربِ دستِ خوبان، به‌سمت بهشت رانده خواهد شد و ان‌شاءالله می‌رود به بهشت. اگر اتفاقاً طوری شد، در زمانی قرار گرفت که «وَ جَعَلناهُم اَئِمَّةً یَدعونَ اِلَی النّارِ» [یا] «اَ لَم تَرَ اِلَی الَّذینَ بَدَّلوا نِعمَتَ اللهِ کُفراً وَ اَحَلّوا قَومَهُم دارَ البَوارِ * جَهَنَّمَ یَصلَونَها وَ بِئسَ القَرارُ»[11] اگر در یک‌چنین زمانی قرار گرفت، خواهد رفت به‌سمت جهنم. پس باید مواظب باشید جزو عوام نباشید.

عوام‌بودن وابسته به تحصیلات نیست و به دست خود انسان است

نمی‌گویم جزو عوام نباشید، یعنی حتماً بروید تحصیلات عالیه بکنید؛ نه! گفتم که عوام معنایش این نیست که کسی تحصیلات عالیه نکند. ای‌بسا کسانی که تحصیلات عالیه هم کردند، جزو عوامند. ای‌بسا کسانی که تحصیلات دینی هم کردند، جزو عوامند. ای‌بسا کسانی که فقیرند یا غنی‌اند، جزو عوامند. عوام‌بودن، دستِ خودِ من و شماست. باید مواظب باشیم، عوام نباشیم؛ یعنی هر کاری می‌کنیم از روی بصیرت باشد. آن‌که از روی بصیرت کار نمی‌کند، عوام است. لذا می‌بینید که پیغمبر [در قرآن] می‌فرماید: «اَدعُوا اِلَی اللهِ عَلَی بَصیرَةٍ اَنَا وَ مَنِ اتَّبَعَنی»[12] من و پیروانم با بصیرت عمل می‌کنیم و …

سلام عوام کوفه به ابن‌زیاد به گمان امام حسین (ع) بی‌هیچ تحقیق

عبیدالله‌بن‌زیاد از بصره یک‌سره تا کوفه تاخت ـ که حالا در قضیۀ آمدن او هم نقش خواص معلوم می‌شود ـ رسید به کوفه درحالی‌که شب بود. عوام کوفه، مردم معمولی کوفه ـ از همان قبیل عامی‌ها که قادر بر تحلیل نبودند ـ تا دیدند یک نفری با اسب و تجهیزات و اینها آمد، صورتش را هم بسته، خیال کردند امام حسین است. رفتند گفتند: اَلسَّلامُ عَلَیکَ یَابنَ‌رَسولِ الله! راحت! خاصیت آدم عامی این‌طوری است! آدمی که اهل تحلیل نیست، منتظر تحقیق نمی‌شود؛ تا دید یک نفری با اسب و تجهیزات وارد شده، بدون اینکه با او یک کلمه حرف زده باشد، تا یکی می‌گوید این امام حسین است، همه می‌گویند امام حسین، امام حسین، امام حسین! بنا می‌کنند به او سلام‌کردن و احترام‌کردن. صبر کنید ببینید کیست! او هم اعتنایی نکرد به مردم. رفت …

درخواست سهم بیشتر از خراج و حمله به عمار به سبب امتناع

… کنیم؟ مردم کوفه که شنیدند حاکم بصره برای مردم خودش خراج دو شهر را از خلیفه گرفته است، سراغ حاکمشان آمدند. حاکمشان که بود؟ «عمّار بن یاسر»؛ مرد ارزشی، آن‌که مثل کوه، استوار ایستاده بود. البته از این قبیل هم بودند - کسانی که تکان نخورند - اما زیاد نبودند. پیش عمّار یاسر آمدند و گفتند تو هم برای ما این‌طور بخواه و دو شهر هم تو برای ما بگیر. عمّار گفت: من این کار را نمیکنم. بنا کردند به عمّار حمله کردن و بدگویی کردن. نامه نوشتند، بالاخره خلیفه او را عزل کرد![50]

پیروی حرکت عوام از حرکت خواص در کوفه

… میشود از این خواصِ طرفدارِ حق، کدامها جزو دسته‌ای هستند که حاضرند دینشان را قربانی دنیایشان کنند و کدامها کسانی هستند که حاضرند دنیایشان را قربانی دینشان کنند. از تفکیکِ نامه‌ها هم میشود فهمید که عدّه‌ی کسانی که حاضرند دینشان را قربانی دنیا کنند، بیشتر است. نتیجه در کوفه آن میشود که مسلم بن عقیل به شهادت میرسد و از همان کوفه‌ای که هجده هزار شهروندش با مسلم بیعت کردند، بیست، سی هزار نفر یا بیشتر، برای جنگ با امام حسین علیه‌السّلام به کربلا میروند! یعنی حرکت خواص، به دنبال خود، حرکت عوام را میآورد.

استقبال عوام کوفه از ابن زیاد به گمان امام حسین (ع)

… به قول امروز با حفظ سمت - کوفه را نیز تحت حکومت خود درآور. عبیدالله بن زیاد از بصره تا کوفه یکسره تاخت. در قضیه‌ی آمدن او به کوفه هم نقش خواص معلوم میشود، که اگر دیدم مجالی هست، بخشی از آن را برایتان نقل خواهم کرد. او هنگامی به دروازه‌ی کوفه رسید که شب بود. مردم معمولی کوفه - از همان عوامی که قادر به تحلیل نبودند - تا دیدند فردی با اسب و تجهیزات و نقاب بر چهره وارد شهر شد، تصوّر کردند امام حسین علیه‌السّلام است. جلو دویدند و فریاد السّلام علیک یا بن رسول‌الله در فضا طنین افکند!

روحانی خوب و محترمی که جزو عوام بود

… ما، چند نفر آدمی بودند، یکی‌شان راننده بود، یکی‌شان چه بود، آدم‌های اهل فرهنگ و معرفت و اینها نبودند به‌حسب ظاهر، به اینها می‌گفتند عامی، اما آدم‌های جزو خواص بودند. اینها مرتب می‌آمدند ایرانشهر دیدن ما، قضیۀ مذاکرات خودشان را با روحانی شهرشان می‌گفتند. آن روحانی شهر هم آدم خوبی بود، منتها عوام بود. ملاحظه می‌کنید! رانندۀ کمپرسی جزو خواص بود، آن روحانی محترم پیش‌نماز جزو عوام بود! مثلاً آن روحانی می‌گفت که چرا وقتی اسم پیغمبر می‌آید، یک صلوات می‌فرستید، [ولی] اسم این «آقا»[7] که می‌آید، سه‌تا صلوات می‌فرستید؟ نمی‌فهمید. این راننده به او جواب می‌داد، می‌گفت آن روزی که دیگر مبارزه‌ای نداشته باشیم، اسلام بر همه‌جا فائق بشود، انقلاب که …