داشتن قوانین علیتی ناشناخته و قابل آموختن بودن سحر و شعبده
این علوم غریبهای که وجود دارد اعم از سحر و شعبده و روشهای گوناگون پنج علم کیمیا و سیمیا و هیمیا و آن به اصطلاح علوم کُلُّه سِرّ هر کدام اینها یک قوانین علیتی دارند، یعنی در نظام آفرینش هیچ چیزی بدون علت بوجود نمیآید، منتها علتش از سنخ خودش هست و یک علت مخصوصی دارد که آن علت برای ما ناشناخته است، لکن راه تعلمش باز است و هر کس میتواند برود یاد بگیرد، ولذا پدیدهی حاصل از سحر این تفاوت را با پدیدهی حاصل از معجزه دارد، که عرض کردیم: پدیدهی ناشی از معجزه یک پدیدهی واقعی و یک پدیدهی حق و آن چیزی است که وجود او حقیقت دارد. دروغ نیست، اما آن پدیدهای که ناشی از جادو و سحر است او یک ناحق و غیر واقع است. که در تعبیر قرآنی به او میگویند باطل.
آموختنی بودن هیپنوتیزم و افسون مار و عقرب برخلاف معجزه که فقط به قدرت الهی در اختیار انبیا و اولیاست
… که اسمش اعجاز است باز هم تابع نظام علیت است، منتها عللی ناشناخته دارد. حالا اینجا ممکن است یک سؤالی پیش بیاید که مثلاً تفاوت هیپنوتیزم و معجزه چیست؟ فرض کنید فرق بین آن مِنتر مار و عقرب خوب کنی، یا آن کسی که چیزی میخواند مار از سوراخ بیرون میآید چیست؟ فرقش این است که انسانهای معمولی هم با آموزش میتوانند اینها را یاد بگیرند، اما معجزه قابل یاد گرفتن نیست. اینها دانشهایی هستند در دست افراد معدودی که ممکن است آدمهای خوبی هم نباشند، اما آنها را بلدند، یعنی یک فرمول مکتوبی دارد، منتها آن فرمول را به کسی بروز ندادند و انحصاری شده، ولذا این را ممکن است به من یا شما هم یاد بدهند لکن معجزه آموختنی نیست، بلکه به قدرت الهی و با الهام الهی فقط در اختیار پیغمبران و اولیاء خداست و به کس دیگر هم دادنی نیست. بنابراین از وجود علل ناشناخته به هیچ وجه نباید استیحاش بشود.