رفتن به محتوای اصلی

عزت نفس

توضیحتهیه‌شده با هوش مصنوعی

احساس کرامت فردی و جمعی و دوری از حقارت و وابستگی.

نخستین کاربرد در متن‌های این سایت:بیانات در دیدار اقشار مختلف مردم— ۱۳۶۸/۱۰/۱۳

سیر زمانی

از ۱۳۶۸ تا ۱۳۹۷
۱۳۶۸۱۳۹۷

روی هر سال بزنید تا فقط شاهدهای همان سال نمایش داده شود.

تعریف در کلام رهبر

من فقط یک جمله عرض بکنم. البته کار شماها خیلی ابعاد مختلفی دارد؛ یک بعدش این است که احساس عزت ملی را به این ملت و به این کشور داد؛ این چیزِ خیلی مهمی است. ملتها آن وقتی گرفتار میشوند که عزت نفس خودشان را از دست بدهند؛ آن وقتی به‌رایگان نوکری دیگران را قبول میکنند که ارزش خودشان را فراموش کنند. عزت نفس این است. یک ملت مظلوم آن وقتی به پا میخیزد - مثل همین ملتهای شمال آفریقا و بعضی کشورهای دیگر - که احساس کند عزتی دارد که در طول زمان پایمال شده؛ آن وقت دیگر برمیخیزد و هیچ نیروئی نمیتواند او را بنشاند؛ که دارید مشاهده میکنید؛ این اتفاق افتاده. عزت نفس این است. انقلاب به ملت ما، به کشور ما عزت نفس داد. بارها و بارها سعی کردند توی سر فکر و روحیه‌ی این ملت بزنند، بگویند شماها نمیتوانید؛ بله، انقلاب کردید، اما نمیتوانید خودتان را اداره کنید؛ نمیتوانید پیش بروید؛ نمیتوانید پا به پای دنیا حرکت کنید. هر پیشرفت علمیای، یک حرکت بزرگ و یک بشارت بزرگ به این ملت است که میتواند؛ و این کار شماها - مسئله‌ی هسته‌ای - توانست به این ملت عزت نفس بدهد. این یکی از ابعاد اهمیت کار شماست.

شاهدها (۲۱ پاراگراف)

از دست دادن عزت نفس عامل گرفتاری ملت‌ها و پذیرش نوکری دیگران

من فقط یک جمله عرض بکنم. البته کار شماها خیلی ابعاد مختلفی دارد؛ یک بعدش این است که احساس عزت ملی را به این ملت و به این کشور داد؛ این چیزِ خیلی مهمی است. ملتها آن وقتی گرفتار میشوند که عزت نفس خودشان را از دست بدهند؛ آن وقتی به‌رایگان نوکری دیگران را قبول میکنند که ارزش خودشان را فراموش کنند. عزت نفس این است. یک ملت مظلوم آن وقتی به پا میخیزد - مثل همین ملتهای شمال آفریقا و بعضی کشورهای دیگر - که احساس کند عزتی دارد که در طول زمان پایمال شده؛ آن وقت دیگر برمیخیزد و هیچ نیروئی نمیتواند او را بنشاند؛ که دارید مشاهده میکنید؛ این اتفاق افتاده. عزت نفس این است. انقلاب …

طلب بی‌نیازی از خدا و پرهیز از رفتن به درِ خانهٔ دیگران

[در ادامه‌ی حدیث میفرمایند] همه‌ی شما فقیر و تهیدستید، مگر آن کسی که من او را غنی کنم. غنا را هم از خدای متعال باید خواست؛ دنبال غنا به درِ خانه‌ی این و آن نباید رفت. این را ما یاد بگیریم که به ‌خاطر غنا، دنبال این و آن نیفتیم. گاهی اوقات انسان به طمع غنا دنبال این و آن می‌افتد و هیچ ‌کدام -نه محبّت آنها و نه غنا- گیرش نمی‌آید و از دست میدهد آن نور توحیدی را که خدای متعال در دل انسان قرار داده. این هم مطلب بعدی.

مصونیت انسان از شیطان و هوای نفس با نفوذ عزت در لایه‌های عمیق وجود

بنابراین اگر عزت نفس در درون لایه‌های عمیق وجود انسان نفوذ کرد، آن وقت شیطان بر انسان اثر نمیگذارد؛ هویهای نفس در انسان اثر نمیگذارد؛ شهوت و غضب، انسان را بازیچه‌ی خود قرار نمیدهد.

ذلیل نشدن در برابر جاذبه‌های پول، مقام و شهوت

… رزمی، تخصصهای لازم، آماده‌به‌کاری و استحکام شخصیت. شخصیت اخلاقی و شخصیت رفتاری باید دارای آنچنان استحکامی باشد که جاذبه‌های گوناگون و فریبنده نتواند آن را تحت تأثیر قرار بدهد و آن را ذلیلِ خودش کند. گاهی اوقات بعضی از جاذبه‌های زندگی، انسانها را ذلیل میکند. انسان بعضیها را میبیند که برای خاطر پول ذلیل میشوند، برای خاطر مقام ذلیل میشوند، برای خاطر انگیزه‌های جنسی ذلیل میشوند؛ این ذلت انسان است. عزیزترین و مقتدرترین انسانها آن کسانی هستند که این جاذبه‌ها آنها را ذلیل نکند. البته این معنایش پشت کردن به جاذبه‌های زندگی نیست؛ این معنایش مقهور جاذبه‌ها نشدن است؛ والّا اسلام نه میگوید شما حتماً پول نداشته باشید، نه میگوید شما مقامی نداشته باشید، نه میگوید شما از این جاذبه‌های گوناگون بهره‌مند نشوید؛ اما اسیر اینها نباید بشوید، مقهور …

علم پدیدآورندهٔ عزت‌نفس و اعتمادبه‌نفس در فرد و ملت

ما امروز باید توجه کنیم که علم همچنان‌که در یک فرد عزت‌نفس و اعتماد به نفس میآفریند، در یک ملت هم عیناً همین کار را میکند. شما ببینید یک انسان عالم که برای خودش جایگاهی در معرفت علمی قائل است، در مقابل هر قدرت پولی و سیاسییی قرار بگیرد، در ظاهر ممکن است الزاماتی او را مجبور به کرنش‌ها و کوتاه‌آمدن‌هایی بکند؛ اما در دلِ خود برای خودش عزت قائل است. موجودىِ خودش را با تهیدستىِ طرف …

سفارش به حفظ روحیهٔ عزت و استغنا از بیگانگان به‌عنوان بزرگ‌ترین سرمایه

… اما با همین نیروی ایمان، این سنگلاخها را خواهیم گذراند. شما عزیزان به‌فضل پروردگار خواهید توانست؛ این ملت بزرگ و شجاع خواهد توانست به قلّه‌های آرزوهای بزرگ برسد و علی‌رغم میل دشمن، آنچه را که دشمن نمیخواهد ملت ایران به آن دست پیدا کند، به آن دست پیدا کند. سفارش من به شما این است که این روحیه را در خودتان حفظ کنید؛ روحیه عزّت، روحیه استقلال، روحیه تکیه به تواناییهای خود، روحیه استغناء؛ استغناء از همه کسانی که میخواهند در مقابل آنچه از مادیّات میدهند، بخش عظیمی از معنویات و عزّت و ایمان و استقلال و شخصیت و هویت انسانی را از ما بگیرند. عزّت و استغناء در مقابل اینها، بزرگترین سرمایه است. این را باید حفظ کنیم و ملت ایران حفظ کرده است و ارتش عزیز ما حفظ کرده است. شما در نیروی هوایی، یکی از بهترین مظاهر حفظ این نیرو و این حالت و این روحیه بودید و هستید و باید باشید. سختیهایی هم وجود دارد که باید تحمّل کرد تا عبور کنید. این لحظه‌های تعیین کننده، …

حجب و مناعت و استغنای مردم محروم بوشهر در نامه‌نگاری

… جمع‌آوری میشود، که البته یک دانه‌اش هم نخوانده نمی‌ماند؛ میخوانند و تفکیک میکنند. به‌طور طبیعی بعضی از افرادی که در سخنرانی حاضر میشوند، نامه دارند، که نامه‌ی خود را میدهند. این نامه‌هایی که دیروز عصر جمع کرده بودند، امروز تفکیک شده‌اش را برای من آوردند. برداشت اعضای «دفتر ارتباطات مردمی» ما - که مسؤولیت این کار را به عهده دارند - این بود که این مردم از حجب و مناعت و استغنای بیشتری برخوردارند. اگر نمیدانستیم که این مردم، مردم محرومی هستند، میگفتیم لابد محرومیت و گرفتاری ندارند؛ اما خوب میدانیم که این‌طور نیست؛ میدانیم که محرومیت دارند؛ میدانیم که زیاد احتیاج دارند. پس، عامل، چیز دیگری است؛ حجب است.

حجب مردم بوشهر در درخواست از مسئولان، صفتی باارزش و انسانی

در حالی که نامه را راحت میشود نوشت و آن‌جا هم دهها دست برای گرفتن نامه‌های مردم آماده است، و هرجا بنده برای سفرهایم میروم، همه‌ی کسانی که با من هستند، مأمورند نامه‌های مردم را بگیرند و به مرکز خاصی هدایت کنند؛ یعنی میشود راحت نامه را داد، اما اینها نامه‌یی ندادند! آنهایی هم که نامه دادند، آنهایی هم که نوشتند، با حجب نوشتند! میبینید، این صفتِ خیلی مهم و باارزشی است؛ این خیلی انسانی است.

احساس عظمت و نبود احساس حقارت در مؤمنان به اسلام و انقلاب

و همین‌طور، آن عظمتى که در آنها بود، در جامعه‌ی ما هم هست. امروز آحاد مردم ما در وجود خودشان داراى عظمتند. هیچ کس در جامعه‌ی اسلامى ‌- اگر مؤمن به اسلام و انقلاب باشد ‌- در درون خود احساس حقارت نمیکند؛ این بسیار پدیده‌ی باعظمتى است. و یک جامعه‌ی اسلامى باید همین‌جور باشد. دشمنان خواسته‌اند مسلمانان را از درونِ خودشان دچار ضعف و احساس حقارت کنند. بعد از آنکه انقلاب اسلامى به وجود آمد و دنیا را متوجّه خود کرد، به میزان زیادى از حقارت ملّتها کاسته شد. ملّتهاى عقب‌افتاده و زیر ستم که احساس حقارت میکردند، با انقلاب اسلامى قدرى …

زشتی رغبتی که مؤمن را ذلیل کند

«وَ قالَ الصّادقُ عَلَیهِ‌السَّلامُ ما اَقبَحَ بِالمُؤمِنِ اَن تَکونَ لَهُ رَغبَةٌ تُذِلُّهُ»[14] چقدر برای مؤمن زشت است که در او نسبت به چیزی، رغبت و میلی وجود داشته باشد و این رغبت او را ذلیل کند. بسیاری از این میل و رغبت‌ها که انسان را در زندگی دنیا در موضع ضعف و اضطرار قرار می‌دهد، خواسته‌هایی است که می‌توان از آنها سر باز زد. به قول شاعر:

بهشت تنها بهای وجود انسان و ناروایی فروختن خود به ذلت در برابر دنیا

… معرفت دارند، اما خود را ارزان فروخته‌اند، زبونی را خریده‌اند، حاضر به پستی و دنائت شده‌اند. همان‌طوری‌که امام سجاد و امیرالمؤمنین ـ بنابر آنچه که نقل شده از آنها ـ فرموده‌اند: «لَیسَ لِاَنفُسِکُم ثَمَنٌ اِلَّا الجَنَّةَ فَلا تَبیعوها بِغَیرِها»[1] ای انسان! هستیِ تو، هویت تو، موجودیت تو، اگر بناست فروخته بشود، فقط یک بها دارد و بس! و آن بهشتِ الهی است؛ به هرچه کمتر از بهشت بفروشی، سرت کلاه رفته. اگر همۀ دنیا را هم به شما بدهند به قیمتِ قبول پستی و ذلت و زبونی روح، جایز نیست. همۀ آن‌کسانی‌که می‌بینید ـ چه عالِم، چه سیاستمدار، چه فعال اجتماعی و سیاسی، چه روشنفکر ـ در اطراف دنیا اگر تسلیم زر و زورِ صاحبان زر و صاحبان زور شده‌اند و این زبونی را قبول کرده‌اند، به‌خاطر این است که ارزش خود را نشناخته‌اند، خود را فروخته‌اند. خیلی از …

حکایت پارسایی که اسکندر را غلام شهوت و غضب خود خواند

معروف است که میگویند اسکندر مقدونی در یک راهی میگذشت، مردم به او کرنش میکردند. یک مرد پارسای مؤمنی در یک گوشه‌ای نشسته بود، کرنش نکرد، احترام نکرد، بلند نشد. اسکندر تعجب کرد، گفت: او را بیاورید. او را آوردند. گفت: تو چرا در مقابل من کرنش نکردی؟ گفت: زیرا تو غلامِ غلامان منی؛ چرا در مقابل تو کرنش کنم؟ گفت: چطور؟ گفت: زیرا تو غلام شهوت و غضب خود هستی، و شهوت و غضب غلامان منند، در اختیار منند، من بر آنها غالبم.

عزت دلِ آگاه از عزت الهی که قدرت‌ها تاب مقاومت در برابر آن را ندارند

شما در کسوت با شکوه و شریف پاسداری، این باور را در دل دشمن هر چه بیشتر کنید. خودتان را از لحاظ معنوی بسازید. بندگی خدا، خشوع در مقابل خدا موجب میشود که انسان در مقابل هیچ زورگوئی خضوع نکند. دلی که مهابت الهی را، عزت الهی را درک کرده است، در خود احساس عزتی میکند که بزرگترین قدرتها در مقابل آن عزت، تاب مقاومت نمی‌آورند. عبودیت خودتان را روز به روز بیشتر کنید.

ارزش بیشتر نیروی نظامی با روحیهٔ اقتدار، مناعت و اتکا به نفس

… دادند، چهار نفر هم ارباب بالای سرشان گذاشتند؛ این مایه افتخار نیست و هیچ ارزشی ندارد. مایه افتخار را شما دارید؛ شما که روی پای خودتان ایستادید؛ شما که بیگانه‌ای را بر خود و در خود نمیپذیرید؛ شما که سعی میکنید با موجودىِ خودتان، بهترین خدمات را انجام دهید. هر کدام از شما اگر این روحیه اقتدار و مناعت و اتّکاءِ به نفس و عزّت در وجودتان بیشتر باشد، ارزشتان بالاتر و فایده‌تان برای ملت بیشتر است.

حجب و مناعت مردم، صفتی عجیب و باارزش

… سلام و علیک و مصافحه کردند و رفتند. در میان این چند هزار نفر - که یقیناً صدها خانواده‌ی شهید و آزاده و جانباز هم بودند - کسانی که به بنده گفتند ما پدر شهیدیم، یا پسر شهیدیم، یا جانبازیم، یا آزاده‌ایم، یا پسرمان آزاده است، یا شوهرمان آزاده است، ده نفر نشدند! این، همان مناعت و حجب است. برای گروههای مردمی، اینها صفات خیلی عجیب و باارزشی است. انسان دلش میخواهد که اصلاً برای این مردم کار کند؛ از بس اینها خوب و شایسته‌اند.

ساختن مسکن به دست مردم، متناسب با همت و اتکا به نفس و عزت آنان

برادران و همچنین خواهران! من به شما عرض کنم که این مسکن موقّت را هم باید دولت کمک کند تا مردم خودشان بسازند. باید مصالح بدهند، پول بدهند، امکانات بدهند، نقشه بدهند، شما یک اتاق بتوانید براى خودتان در محلّ خودتان بسازید. این با همّت شما و مردانگى شما و قدرت شما و اتّکاء به نفْس شما و عزّت شما مناسب‌تر است؛ این کار باید ان‌شاءالله‌ انجام بگیرد. خداوند هم به شما صبر خواهد داد، قوّت خواهد داد؛ این روزهاى تلخ خواهد گذشت. ان‌شاءالله‌ روزهاى شیرین و مطلوب که دلهاى شما پُر بشود از شادى، به دنبال خواهد رسید.

لزوم ذلیل و بندهٔ غیر خدا نشدن انسان به‌سبب ارزش او

… را کشته است. ارزش یک انسان این است. ارزش انسان آن است که امام سجاد ما می‌فرماید: «فَلَیسَ لِاَنفُسِکُم ثَمَنٌ اِلَّا الجَنَّةُ فَلا تَبیعوها بِغَیرِها»[22] ارزش انسان فقط بهشت است، بها و معادل انسان فقط بهشت [است]. هیچ‌چیز دیگر با انسان معادله نمی‌کند. لذاست انسان نباید ذلیل شود، زبون شود، درمقابل غیر خدا کوچک و حقیر شود، برده و بندۀ غیر خدا گردد؛ فقط دنباله‌رو خدا و فرمان خدا باشد و بس. این ارزش انسان است. آن‌وقت در یک جامعه، ارزش انسان به آنجا برسد از پستی، به‌قدری کم‌قدر و کم‌ارزش بشود، که انسانی در طراز ابی‌ذر را از شام بگذارند روی شتر بی‌جهاز، پاهایش را ببندند، شتر را بدوانند تا مدینه، که از ساق‌های لاغر استخوانی او، خون سرازیر بشود؟ …

زشتی رغبت ذلت‌آور برای مؤمن

چنانچه انسان در دنیا به دنبال چیزهای زیادی باشد، ای‌بسا گردن او را بکوبد یا نازک کند یا اسیر کند. آنان برای فضول عیش، خودشان را ذلیل می‌کنند و در موضع ضعف قرار می‌دهند. می‌فرماید: این یکی از زشت‌ترین‌هاست «ما اَقبَحَ بِالمُؤمِنِ اَن تَکونَ لَهُ رَغبَةٌ تُذِلُّهُ». (80/12/21)

شناخت کرامت خود، مانع تن دادن به پستی و سستی

… و قدر این جایگاه را، این شغل را بداند؛ خیلی مهم است. این حرف بسیار خوبی بود که آقای وزیر گفتند، من حقیقتاً از این حرف لذّت بردم که معلّمی، صرفاً فقط کارمندی یک اداره نیست، [بلکه] معلّمی یک شأن، یک جایگاه و یک مقام است؛ این را خود معلّم در درجه‌ی اوّل بداند. ما اگر کرامت خودمان را در هر بخشی بدانیم، تن به پَستی و سُستی و پلیدی نخواهیم داد؛ این در درجه‌ی اوّل؛ و بعد، جامعه قدر معلّم را بداند و احترام و تکریم برای معلّم قائل بشود؛ و سپس مسئولان، این اهمّیّت را درک کنند. بنده بارها گفته‌ام، آموزش‌و‌پرورش و هزینه‌ کردن برای معلّم، سرمایه‌گذاری است! برای معلّم هزینه کنند. این یکی از وظایف ما -وظایف …

عزت نفس طلاب که سختی‌های معیشتی آنان را از نگاه ظاهربینان می‌پوشاند

… فکری کرد. امروز حقیقتاً طلاّب علوم دینی از همه‌ی طبقات جامعه - حتی از کارمند و از کارگر و از دیگران - از لحاظ حظّ معیشتی پایین‌ترند - این یک واقعیت است - در حالی که یکی از بزرگترین و شریفترین کارها را اینها انجام میدهند. از ظواهر هم چندان چیزی نمیشود فهمید. همان عزّت نفس و مناعتی که طلاّب علوم دینی از گذشته با آن سرافراز بوده‌اند، نمیگذارد آدمهای سطحی و ظاهربین، بسیاری از بواطن امر را ببینند و بشناسند. من نمیخواهم آن مقوله را با این مقوله مخلوط کنم. آنی که حالاً عرض میکنم، این است که طلاّب - چه آنهایی که برخوردارند، چه آنهایی که دچار سختیهایی هستند - باید زىّ طلبگیشان محفوظ بماند؛ یعنی حالت پارسایی و قناعت، همراه با عزّت نفس؛ این یک. دوم، نظم در تحصیل و به …

بی‌اعتنایی برخی دانشمندان فقیر به دستگاه جاهل شاه

… این خب جواب نداشت؛ گفت هیبت سلطانى مرا گرفت! این عبارت معروف شد همان وقت‌ها در محیط‌هاى دوستهاى ما که به دانشگاه میرفتند و مى‌آمدند. آن‌ وقت علما و دانشمندان تقسیم میشدند به آنهایى که هیبت سلطانى آنها را میگیرد و آنهایى که جز هیبت علم چیزى آنها را نمیگیرد! البتّه همان وقت هم داشتیم دانشمندانى مثل همان آدم که با فقر حتّى میساختند، براى اینکه نگاه نکنند به سمت آنها؛ نه اینکه روى پایشان نیفتند یا دستشان را نبوسند یا تواضعشان نکنند؛ نه، اصلاً خودشان را بالاتر از این میدانستند که به فکر آن دستگاه‌هاى جاهل و دور از معرفت بیفتند؛ زندگى پولى و مادّى را اصلاً کم‌ارزش‌تر از این میدانستند که خودشان را [ذلیل کنند]. غرض، این‌جور آدمهایى هم بودند.