عدالت خداوند در تکوین، تشریع و سزادهی
- عادل در تکوین، تشریع و سزادهی است؛نامهای دیگر: مؤاخذهٔ الهی
عادل بودن خدا در آفرینش، تشریع و پاداش و کیفر.
نخستین کاربرد در متنهای این سایت:بیانات در دیدار جمعی از پرستاران— ۱۳۷۳/۰۷/۲۰
روی هر سال بزنید تا فقط شاهدهای همان سال نمایش داده شود.
- عادل در تکوین، تشریع و سزادهی است؛… آنگاه اجر کار او «لاتعدّ و لاتحصی» است. هر لحظه دشوار شما در کنار تخت بیمار و در مواجهه با سختیهای این کار دشوار - که این لحظهها را هیچ کس نمیتواند درک کند؛ فقط خود شما درک میکنید و کسی که کار شما را انجام میدهد - از چشم تیزبین مأموران الهی بیرون نیست. آن دقیقه بیشتری که کار میکنید، آن چهره مهربان و پُرعطوفت و لبخندی که نشان میدهید و به حسب ظاهر هیچ کس از آن قدرشناسی نمیکند - نه مسؤولِ شما آن را میبیند، نه مأموران عالیرتبه دولتی از آن حرکت کوچک مهربانانه شما مطلع میشوند، و نه خود آن مریض مجال تشکّر پیدا میکند - در دفتر انصاف و عدل الهی ثبت میشود. «فمن یعمل مثقال ذرّة خیرا یره[1] »: اگر شما به قدر سنگینی یک ذرّه - یعنی ذرّاتی که شما در تابش نور خورشید به درون اتاق مشاهده میکنید و اصلاً نمیشود سنگینی آنها با ابزارهای معمولی اندازهگیری کرد - کار نیک بکنید، آن را در قیامت به چشم خودتان خواهید دید؛ پاداش آن به شما برمیگردد و ضایع نمیشود. فرق تفکّر الهی با تفکّر مادی همینجاست. بنا بر معارف والای الهی، در عالم طبیعت و وجود، هیچ حرکتی، هیچ رفتاری و هیچ احساسی ضایع نمیشود. وقتی نسبت به بیمار احساس ترحّم میکنید و انگیزه مهربانی در دلتان نسبت به آن بیمار میجوشد، همان هم اجر دارد. آن را چه کسی …… امیدواریم که انشاءالله این ذخیرهی آخرت شما باشد؛ انشاءالله بتوانید این دستاورد مهمّی را که به دست آوردهاید حفظ کنید. کسی نگوید آنها جهاد کردند، ما چرا دستاورد داشته باشیم؛ این حرف درست نیست. دستاورد شما بهخاطر صبر شما است، بهخاطر مصیبتدیدگی شما است. خدای متعال عادل است؛ ترازوی الهی اجازه نمیدهد که کسی از کسی نعمت بیشتری بگیرد. هر کسی مصیبتی دید، کفّهی آن طرفیاش سنگین میشود، خدای متعال اینجور است. شما هرچه اینجا مشکل پیدا کنید، در این کفّه هرچه از دست بدهید، در آن کفّه به جایش برایتان میگذارند.*کار را هم خیلی نمیخواهیم نشدنی و سخت بگیریم؛ نه. خدای متعال بیّنات را در مقابل همه قرار داده؛ «ذلک ان لم یکن ربّک مهلک القری بظلم و اهلها غافلون».[3] اینجور نیست که اگر ما وسیلهی هدایت در اختیار نداشته باشیم و احیاناً حرکتمان درست نبود، خدای متعال ما را مؤاخذه کند یا عذاب کند یا چه کند؛ نه، وسیلهی هدایت را هم خدای متعال در اختیار میگذارد. البته مواردی هم هست که از این قاعدهی کلی استثناء است، لیکن عادتاً اینجور است؛ هدایت الهی هست.… نعمت ها را ندانستند و «فخانتاهما»؛ به شوهرهایشان خیانت کردند. این خیانت، لزوماً خیانت جنسی نیست؛ خیانتِ اعتقادی است؛ خیانتِ مسلکی است؛ راه را کج کردند. شوهرها با این که پیغمبر بودند و مقام عالی داشتند، به درد این زنها نخوردند؛ «فلم یغنیا عنهما من الله شیئا». خدای متعال رودربایستی و رفاقت و خویشاوندی با کسی ندارد. اگر کسی را مورد محبت و لطف و رحمت قرار می دهد، با حساب و کتاب است؛ با تعاریف نیست؛ خدا قوم و خویش کسی نیست. اینها هم با این که شوهرهایشان پیغمبر بودند، این شوهرهای پیغمبر نتوانستند این دو زن را از شر غضب الهی نجات بدهند؛ اینها شدند نمونهی کافران همهی تاریخ.… واژه و مفهوم «عدالت» برجستگی خاصی دارد. بسیاری از خصوصیات در آن بزرگوار بود، اما یکی از برجستهترین این خصوصیات - که همیشه با نام آن بزرگوار همراه است - مسأله عدالت است. مفاهیم گوناگونی که شُعب مختلف عدالت دارد، در وجود امیرالمؤمنین درهمتنیده است. امیرالمؤمنین مظهر عدل الهی هم هست. عدل به آن معنایی که ما جزو اصول دین میدانیم، اقتضاء میکرد که خداوند متعال شخصیتی مثل امیرالمؤمنین را برای رهبری و هدایت مردم انتخاب کند؛ و این کار را خدای متعال کرد. وجود امیرالمؤمنین، شخصیت او، تربیت او، اوج مقام او، و بعد نصب او به خلافت، اینها مظهر عدل الهی است؛ اما در وجود خود او، عدالت به معنای انسانىِ آن هم به طور کامل متجلّی است. عدالت انسانی در دو قلمرو فردی و اجتماعی، خود را نشان میدهد: عدالت یک انسان در قلمرو فردی او، و عدالت یک انسان در زمینه حکومت و فرمانروایی او، که به آن عدالت اجتماعی میگوییم. هر دوی اینها …این هم عدل الهی است. زحمت بیشتر است؛ پس حق هم بیشتر است. ناراحتی بیشتری تحمّل میکند؛ پس ارزشش بالاتر است. همه اینها از روی عدالت است. در مسائل مالی، مثل حقّ خانواده و حقّ سرپرستی خانواده در مقابل وظیفه اداره خانواده، روشِ اسلام روشِ متعادل است. قانون اسلامی، در این چیزها هم نگذاشته است که ذرّهای به زن یا به مرد …… «عدالت»، یک برجستگی خاصی دارد. خیلی از خصوصیات در این بزرگوار بود، اما یکی از برجستهترینِ این خصوصیات که با نام این بزرگوار همیشه همراه است، مسئلۀ عدالت است. مفاهیم گوناگونی که شُعب مختلفِ عدالت دارد، در وجود امیرالمؤمنین در هم تنیده است، همه وجود دارد. امیرالمؤمنین مظهر عدل الهی هم هست؛ عدل ـ به آن معنایی که ما جزو اصول دین میدانیم ـ اقتضا میکرد که خداوند متعال یک شخصیتی مثل امیرالمؤمنین را انتخاب کند برای رهبری و هدایت مردم و این کار را خدای متعال کرد.… که انسان آشکار انجام میدهد و هم خلافهایی که پنهان انجام میدهد، خداوند از آنها بازخواست میکند. «چون به خلوت میروند آن کار دیگر میکنند.»[5] مردم متوجه نمیشوند که این چیزها را مؤاخذه کنند، اما خدای متعال میفهمد و مؤاخذه میکند و گریبان متخلف را میگیرد. «فَاِن یُعَذِّب فَانتُمْ اَظلَمُ وَ اِن یَعفُ فَهُوَ اَکرَمُ»، اینهم حرف معرفتی دیگری است که اگر خدا عذاب کند، ظلم نیست، ظلم بشر بیشتر از عذاب اوست؛ اگر هم عفو کند، که او، اکرمِ از این است. این بخشِ اول نامه بود. 82/8/281حالا چرا بیش از دیگران است؟ آیا خدا ظلمی در اینجا، تبعیضی در اینجا انجام نداده؟ آن یک حرف دیگریست که در پاسخ آن، یک جواب خلاصۀ کوتاهی میتوانیم داشته باشیم، بهاینصورت که بگوییم بالاخره برای تحمل بار مسئولیت نبوت، استخوانی سنگینتر، درشتتر و مایهای نیرومندتر لازم بوده. بار رسالت کار یکشاهیصنّار[8] نیست. بار نبوت و پیام خدا را به مردم رساندن و جامعهای را از جاهلی به توحیدی بدل کردن، این کار بسیار باعظمت و بسیار بار سنگینیست و بالاخره لازم است یک عدهای این بار را متحمل بشوند. چه کسی متحمل خواهد شد؟ انسانهای معمولی؟ یا …… آنجا بنا بود بماند؛ ببینید! او چون پیغمبر است مجازاتش سنگینتر از دیگران است. اگر مسئولیّتی داشتیم و عمل نکردیم، خدای متعال با ما برخورد میکند؛ فَظَنَّ اَن لَن نَقدِرَ عَلَیه،[5]خیال میکند که ما بر او سخت نخواهیم گرفت؛ نه، سخت میگیریم؛ خداوند سخت میگیرد. اگر شاعرید، اگر مدّاحید، اگر گویندهاید، اگر واعظید، هر چه معرفت شما بالاتر و بیشتر است، هر چه رتبهی معنوی شما بالاتر است، در بارگاه عدل الهی و در محضر حق، توقّع از شما بیشتر و بالاتر است؛ این را همیشه باید به یاد داشته باشیم؛ از خدا هم باید کمک بخواهیم.