من همین جا راجع به قانون یک قدرى صحبت کنم. به نظر من قانونگرایى در قوّهی قضائیّه اهمّ امور است. اصلاً ملاک عدل، قانون است؛ ملاک اقامهی عدل، قانون است؛ اگر چیزى برطبق قانون تحقّق پیدا کرد، این عدالت است. خلاف عدالت، آن است که برخلاف قانون انجام میگیرد. اصلاً ما که میگوییم باید در قوّهی قضائیّه -در جامعهی اسلامى یا در هر جامعهاى- عدل اجرا بشود یعنى چه؟ یعنى یک سِرى قوانینى را که ما معتبر میدانیم، این قوانین را میگذاریم وسط و همهچیز را با این میسنجیم؛ هرچه منطبق بر قانون شد، عدل است؛ هرچه منطبق نشد، عدل نیست. حالا سؤال: ما قوانین متناقض داریم، الان قوانین متناقض وجود دارد، شکّى نیست؛ قوانین خلاف شرع [هم] داریم، هست، آنچه خلاف شرع است اعتبار ندارد و ملاک، قانونِ شرع است که بایستى اگر ما واقعاً در قوانین نقصى داریم، نقص را از این بُعد برطرف کنیم؛ قوانین مبهم [هم داریم]. همین چند روزه شنیدم یک نفرى گفته بود که مراجعه کرده بود به یک جایى و آن طرف رشوه میخواسته براى [انجام] یک کارى. این مثلاً گفته که چطور؟ رشوه! [او] گفته نه، میدانم که تو حزباللهى هستى و حتماً هم به یک ارگانى یا جایى ارتباط دارى که اینجور قرص و محکم حرف میزنى، امّا نگاه کن! این پول را میدهى یا نمیدهى؟ اگر بدهى طبق این بخشنامه عمل میکنم که کارَت باید انجام بشود، اگر ندهى طبق آن بخشنامه عمل میکنم که کارَت باید انجام نشود، دو بخشنامه است و راه براى من باز است! خب، آن قوانین مبهمى که از بین آن میشود دو بخشنامهی متناقض درآورد- که اگر پول داد، این مأمور دولتىِ لَهالخیار[15] میتواند برطبق این بخشنامه عمل کند، [اگر پول نداد] میتواند برطبق آن بخشنامه عمل کند [و بگوید] من نگاه میکنم که تو چه کسى هستى، اگر آدم خوبِ خوشاخلاقِ پولبدهاى هستى برطبق این بخشنامه عمل میکنم، اگر آدم بداخلاقِ سختگیرى هستى برطبق آن بخشنامه عمل میکنم- ابهامش برطرف بشود، متناقضها تناقضش برطرف بشود، ضدّاسلامها اصلاح [بشود]. یعنى اگر ما میخواهیم برگردیم و اِلمام[16] به قوانین و اصلاح آنها را اجرا بکنیم، از این بُعد نگاه بکنیم؛ نه اینکه ما حالا قانون کم داریم، بیاییم قانون بگذاریم؛ نه، قانون الحمدلله فراوان است. بنابراین قانون خیلى [مهم است]؛ بخصوص قانون اساسى که آن خطّ روشن است.عدالت
نامهای دیگر: عدالت با دشمن، عدالت فردی
توضیحتهیهشده با هوش مصنوعی
برپایی حق و قسط در جامعه و در رفتار فردی و حکومتی.
نخستین کاربرد در متنهای این سایت:خطبههای نماز جمعه در مسجد آل الرسول(ص) ایرانشهر— ۱۳۵۷/۰۲/۲۲
سیر زمانی
از ۱۳۵۷ تا ۱۴۰۴۱۳۵۷۱۴۰۴
فقط سال ۱۳۷۸همهٔ سالها
تعریف در کلام رهبر
اصل سوم برای برادران سپاه، در جای خود قرار گرفتن است؛ عدل. عدل این است که هر چیزی را در جای خود قرار بدهید. سپاه در جای خود باید قرار بگیرد. جای سپاه کجاست؟ وظیفهی سپاه تعریف شده است؛ دفاع نظامی از انقلاب. خیلیها ممکن است از انقلاب دفاع کنند؛ حوزهی علمیه هم دفاع میکند؛ اما دفاع او، دفاع دیگری است. مسؤولان دولتی هم هر کدام در جای خودشان ممکن است دفاع بکنند، یا باید بکنند؛ که آن هم نوع دفاع دیگری است. این، دفاع از انقلاب است و هیچ ابهامی هم در این مسؤولیت وجود ندارد. در آنجا باید قرار بگیرند و ببینند برای این مسؤولیت چه لازم است؛ آنچه را که لازم است، بایستی تحصیل کنند.هدف ما، استقرار عدل در جامعه است. ما این را میخواهیم. همه کارها برای اقامه عدل، ارزش پیدا میکند. در جامعه نابرابر، اگر ثروت هم زیاد شد، به سود یک قشر و یک گروه از مردم است. اما در جامعهای که برابری و عدالت جریان داشته باشد، به سود همه است. البته عدالت، همه جا به معنای «برابری» نیست. اشتباه نشود. عدالت یعنی هر چیزی را در جای خود قرار دادن. این معنای عدل است. عدالت آن معنایی نیست که در ذهن بعضی از سادهاندیشان و آدمهای کم عمق وجود دارد. شاید حالا هم خیال کنند که همه جامعه باید برداشتِ یکسان داشته باشند. خیر! یکی کار بیشتری میکند، یکی استعداد بیشتری دارد، یکی ارزش بیشتری برای پیشرفت کشور دارد. عدالت یعنی برطبق حق عمل کردن، و حقِّ هر چیز و هرکسی را به او دادن. این معنای عدالت است و برای جامعه لازم است. هدف این است که عدالت حاکم شود. آن وقت اگر جامعه ثروتمند هم بشود، این ثروت درست تقسیم خواهد شد. مقصودِ حرکت اسلامی همین است.شاهدها (۶ پاراگراف)
عدالت به معنای بهرهمندی همه از حق طبیعی و معیار سیاستهای نظام
… که کسی حق ندارد حقّ خود را مطالبه کند، صلح اسلام پسند نیست. آنچه مورد نیاز بشریت است، عدالت است. جمهوری اسلامی توانسته است با شعار عدالت، هم در زمینهی مسائل داخلی و هم در زمینهی مسائل بینالمللی، نظر ملتها را به شعار خود جلب کند؛ چون حرف و سخنِ دل آنهاست. در همهی زمینهها آن چیزی که در درجهی اوّل سیاستهای جمهوری اسلامی را تعیین میکند، عدالت است. عدالت، یعنی در دنیای بشریت در سطح بینالمللی و در میان ملت ایران، همه بتوانند از آن حقّ طبیعی که خدای متعال برای هر انسانی معیّن کرده است، بهره ببرند؛ استعدادشان شکوفا شود، امکانات تحصیل و کار و امکان ابتکار و تلاش برای آنها فراهم گردد.استقرار عدالت پیام و کار بزرگ پیامبران و سرآمد خواستههای انسان
… مسلّم است، همه پیغمبران و اولیا برای این آمدند که پرچمِ توحید را در عالم به اهتزاز درآورند و روح توحید را در زندگی انسانها زنده کنند. بدون عدالت، بدون استقرار عدل و انصاف، توحید معنایی ندارد. یکی از نشانهها یا ارکان توحید، نبودن ظلم و نبودن بیعدالتی است. لذا شما میبینید که پیام استقرار عدالت، پیام پیغمبران است. تلاش برای عدالت، کار بزرگ پیغمبران است. انسانهای والا در طول تاریخ در این راه تلاش نمودهاند و بشریت را روزبهروز به سمت فهمیدن این حقیقت که عدالت، سرآمد همه خواستههای انسانی است، نزدیک کردهاند. سلسله انبیا، پاکترین و مقدّسترین و نورانیترین انسانهای تمام تاریخ بودهاند. در میان انسانهای پاک و انسانهای والا که دارای روح عرشی و خدایی هستند، وجود مقدّس خاتمالانبیا محمّدمصطفی صلّیاللَّهعلیهوآلهوسلّم سرآمد همه و خاندان پاک و اهل بیت مطهّر او - که …هدف برپایی نظام اسلامی: استقرار عدالت میان همهٔ آحاد و در همهٔ نقاط کشور
اصل قضیه در نظام اسلامی این است که این نظام، برای استقرار عدالت در میان همهی آحاد و همهی قشرها در همهی نقاط این کشور - با همین عمومیت - برپا شده است. من از خلال گزارشهای زیاد، از اوضاع نهبندان مطّلع بودهام. شاید یک دیدار کوتاه چند ساعته نتواند بر آنچه که انسان در خلال گزارشها دیده است، چیزی اضافه کند؛ ولی درعینحال من لازم دانستم که این راه طولانی را طی کنم و به نهبندان بیایم و به شما مردم عزیز، به شما …لزوم احیای عدالت در حکومت ولایی و ضعف ما در کوتاهی از آن
… ناشی از غرض و عناد است! ولایت، یعنی حکومتی که در آن در عین وجود اقتدار، در عین وجود عزّت یک حاکم و جزم و عزم و تصمیم قاطع یک حاکم، هیچ نشانهای از استبداد و خودخواهی و خود رأیی و زیادهطلبی و برای خود طلبی و اینها نیست. این، آن نشانه اصلی برای این حکومت است. بدیهی است که در چنین حکومتی، عدالت باید زنده شود. هرچه که ما در امر عدالت، کوتاه بیاییم، ضعف ما در این خصوصیات است. این که من بارها میگویم تا رسیدن به نقطه مطلوبِ حکومت اسلامی، فاصله داریم - اگرچه با حکومتهای مادّی هم خیلی فاصله داریم؛ اما تا آن نقطه اصلی هم فاصله زیادی داریم - بهخاطر این است. هرچه و هرجا که در امر عدالت، در امر محو شدن و هضم شدن در اراده الهی و احکام …نیاز به عدالت بالاترین نیاز بشر
… و مادیّت، با هم برای مردم تأمین شود و جمهوری اسلامی، برخلاف آنچه که دشمنانش ادّعا میکنند و آن را در تبلیغات جهانی منعکس مینمایند، نمیگوید به دنیای مردم کاری نداریم و فقط به فکر دین مردم هستیم؛ نه. دین مردم، یعنی اعتقاد به عمل همراه با زندگی مرفّه و عادلانه. بالاتر از همهی نیازهای بشر، نیاز بشر به عدالت است. طواغیت عالم، دشمنان بشریت، ضربهای که به انسانها زدهاند، ضربهی بیعدالتی است. امروز گرسنگی و تبعیض و فقر کشنده در بسیاری از مناطق عالم و شیوع مفاسد اخلاقی در نقاط فقیرنشین دنیا و در میان ملتهای عقب افتاده، منشأش بیعدالتی است، والّا اگر وضعیت در دنیا طوری بود …اعتراف به تحققنیافتن کامل عدالت در بیست سال بهسبب موانع
البته من ادعا نمیکنم که ما در طول بیست سال برقراری جمهوری اسلامی توانستهایم این آرزوی خود را بهطور کامل محقّق کنیم؛ نه. ما اعتراف میکنیم که بر اثر کمبودها و ضعفها و فشارهای بینالمللی و جنگ تحمیلی و موانع گوناگونی که بر سرِ پیشرفت نظام جمهوری اسلامی بهوجود میآورند، نتوانستهایم این آرزوی بزرگ خود را به طور کامل محقّق کنیم؛ اما خیلی پیش رفتیم. نظام جمهوری اسلامی در این جهت، کارهای بزرگی انجام داده است. در سرتاسر این کشور - همین ایذهی شما و بسیاری از مناطق دیگر - نقاطی وجود داشته است که در طول سالهای متمادی مورد کمترین توجّهی از طرف مسؤولان کشور قرار نمیگرفته است! اصلاً یادشان …