رفتن به محتوای اصلی

عدالت

نام‌های دیگر: عدالت با دشمن، عدالت فردی

مقایسهٔ دیدگاه رهبران
توضیحتهیه‌شده با هوش مصنوعی

برپایی حق و قسط در جامعه و در رفتار فردی و حکومتی.

نخستین کاربرد در متن‌های این سایت:خطبه‌‌های نماز جمعه در مسجد آل الرسول(ص) ایرانشهر— ۱۳۵۷/۰۲/۲۲

سیر زمانی

از ۱۳۵۷ تا ۱۴۰۴
۱۳۵۷۱۴۰۴

فقط سال ۱۳۷۰همهٔ سال‌ها

تعریف در کلام رهبر

من همین جا راجع به قانون یک قدرى صحبت کنم. به نظر من قانون‌گرایى در قوّه‌ی قضائیّه اهمّ امور است. اصلاً ملاک عدل، قانون است؛ ملاک اقامه‌ی عدل، قانون است؛ اگر چیزى برطبق قانون تحقّق پیدا کرد، این عدالت است. خلاف عدالت، آن است که برخلاف قانون انجام میگیرد. اصلاً ما که میگوییم باید در قوّه‌ی قضائیّه ‌-در جامعه‌ی اسلامى یا در هر جامعه‌اى- عدل اجرا بشود یعنى چه؟ یعنى یک سِرى قوانینى را که ما معتبر میدانیم، این قوانین را میگذاریم وسط و همه‌چیز را با این می‌سنجیم؛ هرچه منطبق بر قانون شد، عدل است؛ هرچه منطبق نشد، عدل نیست. حالا سؤال: ما قوانین متناقض داریم، الان قوانین متناقض وجود دارد، شکّى نیست؛ قوانین خلاف شرع [هم] داریم، هست، آنچه خلاف شرع است اعتبار ندارد و ملاک، قانونِ شرع است که بایستى اگر ما واقعاً در قوانین نقصى داریم، نقص را از این بُعد برطرف کنیم؛ قوانین مبهم [هم داریم]. همین چند روزه شنیدم یک نفرى گفته بود که مراجعه کرده بود به یک جایى و آن طرف رشوه میخواسته براى [انجام] یک کارى. این مثلاً گفته که چطور؟ رشوه! [او] گفته نه، میدانم که تو حزب‌ا‌للهى هستى و حتماً هم به یک ارگانى یا جایى ارتباط دارى که این‌جور قرص و محکم حرف میزنى، امّا نگاه کن! این پول را میدهى یا نمیدهى؟ اگر بدهى طبق این بخشنامه عمل میکنم که کارَت باید انجام بشود، اگر ندهى طبق آن بخشنامه عمل میکنم که کارَت باید انجام نشود، دو بخشنامه است و راه براى من باز است! خب، آن قوانین مبهمى که از بین آن میشود دو بخشنامه‌ی متناقض درآورد- که اگر پول داد، این مأمور دولتىِ لَه‌الخیار[15] میتواند برطبق این بخشنامه عمل کند، [اگر پول نداد] میتواند برطبق آن بخشنامه عمل کند [و بگوید] من نگاه میکنم که تو چه کسى هستى، اگر آدم خوبِ خوش‌اخلاقِ پول‌بده‌اى هستى برطبق این بخشنامه عمل میکنم، اگر آدم بداخلاقِ سخت‌گیرى هستى برطبق آن بخشنامه عمل میکنم- ابهامش برطرف بشود، متناقضها تناقضش برطرف بشود، ضدّاسلام‌ها اصلاح [بشود]. یعنى اگر ما میخواهیم برگردیم و اِلمام[16] به قوانین و اصلاح آنها را اجرا بکنیم، از این بُعد نگاه بکنیم؛ نه اینکه ما حالا قانون کم داریم، بیاییم قانون بگذاریم؛ نه، قانون ‌الحمدلله‌ فراوان است. بنابراین قانون خیلى [مهم است]؛ بخصوص قانون اساسى که آن خطّ روشن است.
اصل سوم برای برادران سپاه، در جای خود قرار گرفتن است؛ عدل. عدل این است که هر چیزی را در جای خود قرار بدهید. سپاه در جای خود باید قرار بگیرد. جای سپاه کجاست؟ وظیفه‌ی سپاه تعریف شده است؛ دفاع نظامی از انقلاب. خیلیها ممکن است از انقلاب دفاع کنند؛ حوزه‌ی علمیه هم دفاع میکند؛ اما دفاع او، دفاع دیگری است. مسؤولان دولتی هم هر کدام در جای خودشان ممکن است دفاع بکنند، یا باید بکنند؛ که آن هم نوع دفاع دیگری است. این، دفاع از انقلاب است و هیچ ابهامی هم در این مسؤولیت وجود ندارد. در آن‌جا باید قرار بگیرند و ببینند برای این مسؤولیت چه لازم است؛ آنچه را که لازم است، بایستی تحصیل کنند.
هدف ما، استقرار عدل در جامعه است. ما این را میخواهیم. همه کارها برای اقامه عدل، ارزش پیدا میکند. در جامعه نابرابر، اگر ثروت هم زیاد شد، به سود یک قشر و یک گروه از مردم است. اما در جامعه‌ای که برابری و عدالت جریان داشته باشد، به سود همه است. البته عدالت، همه جا به معنای «برابری» نیست. اشتباه نشود. عدالت یعنی هر چیزی را در جای خود قرار دادن. این معنای عدل است. عدالت آن معنایی نیست که در ذهن بعضی از ساده‌اندیشان و آدمهای کم عمق وجود دارد. شاید حالا هم خیال کنند که همه جامعه باید برداشتِ یکسان داشته باشند. خیر! یکی کار بیشتری میکند، یکی استعداد بیشتری دارد، یکی ارزش بیشتری برای پیشرفت کشور دارد. عدالت یعنی برطبق حق عمل کردن، و حقِ‌ّ هر چیز و هرکسی را به او دادن. این معنای عدالت است و برای جامعه لازم است. هدف این است که عدالت حاکم شود. آن وقت اگر جامعه ثروتمند هم بشود، این ثروت درست تقسیم خواهد شد. مقصودِ حرکت اسلامی همین است.

شرط ولایت که با هر ظلم و گناه و تبعیضی سلب و والی منعزل می‌شود

ولایت در اسلام ناشى از ارزشها است؛ ارزشهایى که وجود آنها مصونیّت میبخشد، هم آن سِمت را، هم مردم را. مثلاً عدالت به معناى خاص ــ یعنى آن ملکه‌ى نفسانى ــ از جمله‌ى شرایط ولایت است. اگر این شرط تأمین شد، ولایت یک چیز آسیب‌ناپذیرى است؛ زیرا به مجرّد اینکه کمترین عمل خلافى که خارج از محدوده است و خارج از اوامر و نواهى اسلامى است، از طرف آن ولى یا والى تحقّق پیدا کرد، شرط عدالت سلب میشود؛ کوچک‌ترین ظلمى، عدالت را سلب میکند؛ کوچک‌ترین کج‌رفتارى‌اى که خلاف شرع باشد، عدالت را سلب میکند؛ هر تبعیضى، هر عمل خلافى، هر گناهى، هر ترک وظیفه‌اى، عدالت را از والى سلب میکند، و وقتى عدالت سلب شد، او از منصب منعزل[8] میشود. در کدام سیستم حکومتى دنیا یک چنین شکلى وجود دارد؟ در کدام طریقه‌ى ضمانت و نظارت مردمى یک چنین روشى وجود دارد که در آن، خیر انسانیّت و خیر جامعه و مصالح بشرى و ارزشها باشد؟ البتّه تخلّف از معیارها در همه‌ى شکلها میتواند صورت بگیرد؛ بر فرض حفظ معیارها، شما …

عدالت مبنای تصمیم‌گیری‌های اجرایی و وظیفهٔ همهٔ مسئولان

در نظام اسلامى، عدالت مبناى همه‌ى تصمیم‌گیرى‌هاى اجرائى است و همه‌ى مسئولان نظام، از نمایندگان محترم مجلس شوراى اسلامى، تا مسئولان بخشهاى مختلف اجرائى، بخصوص رده‌هاى سیاست‌گذارى و کارشناسى، و تا قضات و اجزاى دستگاه قضائى، باید به ‌جدّ و جهد و با همه‌ى اخلاص، درصدد اجراى عدالت در جامعه باشند. امروز در جامعه‌ى ما برترین گام در راه استقرار عدل، رفع محرومیّت از طبقات محروم و تهیدست و کم‌درآمد است که غالباً بیشترین بار نظام را در همه‌ى مراحل بر دوش داشته‌اند و دارند و همواره با اخلاص و صمیمیّت از انقلاب و اسلام دفاع کرده‌اند. دفاع از قشرهاى محروم ــ …

معنای عدل: قراردادن هر چیز در جای خود

اصل سوم برای برادران سپاه، در جای خود قرار گرفتن است؛ عدل. عدل این است که هر چیزی را در جای خود قرار بدهید. سپاه در جای خود باید قرار بگیرد. جای سپاه کجاست؟ وظیفه‌ی سپاه تعریف شده است؛ دفاع نظامی از انقلاب. خیلیها ممکن است از انقلاب دفاع کنند؛ حوزه‌ی علمیه هم دفاع میکند؛ اما دفاع او، دفاع دیگری است. مسؤولان دولتی هم هر کدام در جای خودشان ممکن است دفاع بکنند، یا …

نقد صلحی که به تقسیم خانهٔ غصب‌شده میان ظالم و صاحب آن می‌انجامد

… می‌آید به زور و با افراد آن دو نفر را از هم جدا میکند، در حالی که ملتفت نیست این دعوا بر سر چیست؟ او نمیداند این آدم آمده است در خانه‌ی او وارد شده پول‌هایش را برده شیشه‌های خانه‌اش را شکسته بچه‌هایش را کتک زده حالا میگوید اینجا مال من است میخواهم بنشینم. اینکه تو آمدی بین این دو نفر را صلح دادی یعنی چه؟ یعنی بیایند خانه‌ای را که آن ظالم به زور تصرف کرده بین خودشان تقسیم کنند! آیا واقعاً این عدالت است که فرضاً نیمی از خانه‌ی این شخص را آن ظالم بیاید و بگیرد؟ و آیا این عدالت است که تو در حین عبور بیخبر آمدی یک چیزی گفتی و خواستی بین آن دو نفر را صلح بدهی؟ مردم اروپا الان اینگونه غافلند. مردم دنیا و از جمله مردم اروپا در بسیاری از جاها وارد معقولات نیستند و غالباً در غفلت‌اند، غفلت در غلط زندگی کردن و در فضای شبهه …

گستردگی آوازهٔ عدل امیرالمؤمنین (ع) در جهان و درک‌نشدن کامل آن

من در حالات امیرالمؤمنین (علیه الصّلاة و السّلام) مطالعه میکردم، دیدم این عدلى که ما از آن بزرگوار شنیده‌ایم ــ اگرچه گمان نمیکنم حتّى ما شیعه‌ها و جوامع شیعى درست لمس کرده باشیم و درک کرده باشیم که این عدالت چه بوده ــ آن‌قدر این عدالت عظیم بوده که دنیا را پر کرده. آوازه‌ى عدل امیرالمؤمنین همه‌جا گسترده است. این عدل به ‌میزان زیادى مربوط [است] به همین عدم رعایت جاذبه‌ها و ارتباط‌ها، عدم رعایت خویشاوندى، حتّى عدم رعایت خدمات گذشته‌ى یک انسان، آن وقتى که پاى محاسبه‌ى قضائى میرسد. نجاشى، مدّاحِ امیرالمؤمنین و کسى که با دشمنان امیرالمؤمنین در همان جنگها مقابله کرده …

عدل امیرالمؤمنین (ع) پرچم شاخص عدل اسلامی

… نبىّ‌ اکرم (صلّى‌الله‌ علیه و آله و سلّم) کس دیگرى غیر از امیرالمؤمنین از نظیر آن علم برخوردار نیست؛ فداکارى آن بزرگوار در میدانهاى مختلف ــ چه میدانهاى نظامى، و چه میدانهاى اخلاقى و سیاسى ــ یکى از این عناصر است؛ عبادت آن بزرگوار یکى دیگر از این عناصر است؛ عدل و دادگرى امیرالمؤمنین که پرچم برافراشته‌ى شاخصى براى عدل اسلامى است، یکى دیگر از این عناصر است؛ رأفت آن بزرگوار نسبت به ضعیفان، اعمّ از فقرا، کودکان، غلامان و کنیزان، زنان، ازکارافتادگان، یک وادى عظیم و یکى دیگر از ابعاد شخصیّت امیرالمؤمنین است؛ پیشقدمىِ آن بزرگوار در همه‌ى کارهاى خیر که انسان در تاریخ زندگى آن حضرت برخورد میکند، یکى دیگر است؛ حکمت آن …