رفتن به محتوای اصلی

عبرت از تاریخ

نام‌های دیگر: عبرت‌آموزی از تاریخ، عبرت‌گیری از تاریخ، عبرت‌های تاریخ

مقایسهٔ دیدگاه رهبران
توضیحتهیه‌شده با هوش مصنوعی

درس گرفتن از رویدادها و تجربه‌های گذشتگان برای امروز و آینده.

نخستین کاربرد در متن‌های این سایت:بیانات در دیدار اقشار مختلف مردم— ۱۳۶۸/۰۴/۰۳

سیر زمانی

از ۱۳۶۸ تا ۱۴۰۴
۱۳۶۸۱۴۰۴

روی هر سال بزنید تا فقط شاهدهای همان سال نمایش داده شود.

تعریف در کلام رهبر

یک چیزی در قرآن هست که ما را به فکر می‌اندازد. قرآن به ما می‌گوید نگاه کنید، از گذشتۀ تاریخ درس بگیرید.[1] حالا ممکن است بعضی‌ها بنشینند فلسفه‌بافی بکنند که گذشته، برای امروز نمی‌تواند سرمشق باشد. از این حرف‌ها می‌زنند؛ کاری به کار آنها نداریم. قرآن، صادق مصدَّق[2]، ما را به عبرت‌گرفتن از تاریخ دعوت می‌کند. عبرت‌گرفتن از تاریخ، یعنی همین نگرانی‌ای که من الان عرض کردم. چون در تاریخ چیزی هست که اگر بخواهیم از آن عبرت بگیریم، باید دغدغه داشته باشیم. این دغدغه، مربوط به آینده است. این دغدغه برای چیست؟ مگر چه اتفاقی افتاده است؟

شاهدها (۳۹ پاراگراف)

درس‌گرفتن همهٔ منصفان از واقعیت‌های گویای تاریخ

… تاریخی، هم با لحن اهانت‌آمیز و هم با لحن بدون اهانت می‌توان صحبت کرد.ما می‌گوییم بدون اهانت باشد، واِلّ گزارۀ تاریخی هیچ مانعی ندارد، اثر سوئی هم ندارد. حتی بحث کلامی و مجادلات کلامی هم همین‌طور...در گزارش تاریخی می‌توان کاملاً لحنِ بدون اهانت را انتخاب کرد. (62/8/19) [بنابراین] من واقعیت تاریخی را بیان می‌کنم، منتها واقعیت‌هایی که احتیاج به تحلیل ندارند، واقعیت‌های زبان‌دار، واقعیت‌هایی که قضاوتشان با خودشان هست و همۀ انسان‌ها و همۀ هوشمندان و همۀ منصفین می‌توانند از این واقعیت‌ها درس بگیرند. (63/4/1)

ابهام واقعه در زمان وقوع و روشن‌شدن آن برای نسل‌های بعد

یا نوع دیگری از ابهامات تاریخ وجود دارد که ناشناختگیِ قضیه بر اثر مرور زمان نیست؛ در زمان خودِ واقعه، کسانی بوده‌اند که مسئله را درست نفهمیده‌اند و بعد از گذشتن مدت‌هایی و آمدن افکار روشنی و فراهم‌شدن زمینۀ تحقیقی، چهرۀ واقعه آشکار شده است و نسل‌های بعد، برخلاف نسل معاصر، واقعه را شناخته‌اند. این‌هم یک نوع ناشناختگی است؛ ابهام در اول کار و روشن‌شدن در آخر کار.

لزوم فراموش‌نشدن حوادث روشنگر و پیام‌دار

… از آن درس بگیرند. در [مباحث] قبلی عرض کردم، حادثۀ کربلا و قیام حسین‌بن‌علی علیه‌السلام برای این بود که راهی را که باید در آن شرایط بروند، درمقابل مسلمان‌ها بگذارد و به آنها ارائه بدهد. پس اگر [بخواهد] این حادثه، مفید و مؤثر واقع بشود، باید در تاریخ بماند؛ نباید کهنه و فراموش بشود؛..و این‌هم خودش یک درس است، حوادثی که روشنگر ذهن‌ها و دل‌های مردم است، نباید فراموش بشود...تمام حوادث بزرگی که پیامی برای مردم دارند، همین‌طور است. (66/6/20)

آگاهی از تجربه‌های ملی و درس‌های تاریخ از علوم نافع

… کند؛ علم نافع این است. علم نافع، آن [علمی] است که ما را به اهدافمان نزدیک کند، حرکت ما را آسان کند، ما را پیش ببرد؛ علم نافع این است. آن چیزهایی که در ما روحیه‌ی حرکت ایجاد میکند، ما را شکوفا میکند، ظرفیّتهای ما را به فعلیّت میرساند، اینها علم نافع است. البتّه یکی از علوم نافع، آگاهی از تجربه‌های ملّی و افتخارات کشور و عبرتها و درسهای تاریخ است که این هم جزو علوم نافع است. علم نافع آن چیزی است که ظرفیّتهای ما را شکوفا بکند؛ این هم یک نکته.

این رخدادها عبرت تاریخ و فراتر از درس

… های گوناگون دیگر می شود؛ نتیجه اش این می شود که پنجاه سال بعد از هجرت پیغمبر و چهل سال بعد از وفات آن حضرت، نوه ی او - که عزیزترین انسانِ پیغمبر است؛ یعنی امام حسین (علیه السّلام) - در مقابل حکومت جانشین پیغمبر قرار می گیرد و با آن وضع فجیع به شهادت می رسد. من یک وقت گفتم اینها عبرتهای تاریخ است؛ فراتر از درس است.

تقوای برخاسته از دیدن لغزشگاه‌ها و هلاکت اقوام در تاریخ

… تخطّیای نخواهد کرد - آدمی که در زندگی خودش قصوری دارد، از چنین موجودی طبعاً واهمه دارد. ترس به این معنا در قرآن هست: «فلا تخشوا النّاس و اخشون»،[2] «و خافون ان کنتم مؤمنین»؛[3] اما «اتّقوا اللَّه» یعنی مراقب خدا باشید؛ مواظب باشید که خدای متعال متوجّه شماست. تقوا، یعنی همین مراقب بودن، که «انّ من صرّحت له العبر عمّا بین یدیه من المثلات».[4] کسی که لغزشگاهها و سرنگون‌شدنها را دیده، کسی که بدبختیها و هلاکشدنهای اقوام و مردم مختلف را در تاریخ دیده، کسی که آیینه‌ی تاریخ در مقابل اوست، «حجزته التّقوی عن تقحّم الشّبهات»؛[5] تقوا نمیگذارد در جایی قدم بگذارد که از آن نقطه مطمئن و خاطرجمع نیست. تقوا، یعنی مراقبت از این‌که مبادا در نقطه‌ای قدم بگذاریم که بلغزیم و در لجّه‌ای که دیگر قابل نجات نیست، فرو افتیم.

عبرت گرفتن از سرگذشت مجلس دوران مشروطه

مجلس میتوانست از اوّل جلو این ضرر را بگیرد. شما به تاریخ دوران مشروطیت که نگاه کنید، میبینید هر جا مجلس از خود قدرتی نشان داد، در مقابل آن قدرت، همه مجبور شدند راه و روش خود را اصلاح کنند. لذا، دشمن در مجلسِ آن وقت نفوذ کرد:«تلک امة قد خلت لها ما کسبت و لکم ما کسبتم.[1] » اینها عبرت است.

عبرت قرار دادن گذشتگان برای آیندگان از سوی خدا

امروز چه؟ آنچه ما باید از آن درس بگیریم، گذشتگان را خداى متعال عبرت قرار داده است براى آیندگان. امروز دامنه‌ى نفوذ روحانیّت و شعاع وجود روحانیّت فراتر از این چیزها است. کارى به یکایک آحاد روحانى نداریم؛ مجموعه‌ى دستگاه روحانیّت، امروز یک داستان دیگرى است. امروز به پایمردى و همّت یک مرجع تقلید و عالم بزرگ در طول چند سال، البتّه با کمک دیگران ــ لکن محور …

بدبینی به امت‌هایی که راه پیامبر و امام خود را نیمه‌کاره گذاشتند

… وابسته‌ی به هر گروه اجتماعی‌اى ‌-از کارگران، تا کارمندان، تا کسبه، تا کشاورزان، تا روحانیّون، تا دانشگاهیان، تا مسئولین، تا افراد معمولى؛ همه- دو وظیفه‌ی سنگین بر دوش ما است؛ این دو وظیفه را باید ما به بهترین وجهى انجام بدهیم؛ وَالّا راه را ادامه نداده‌ایم. بدترین خصلت براى امّت یک امام این است که بعد از او راه او را ادامه ندهند. ببینید در تاریخ، ما چقدر نسبت به امّتهایى که راه امامشان و رهبرشان و پیغمبرشان را نیمه‌کاره گذاشتند ‌-از امم سابقه، آنهایى که در قرآن یاد آنها هست- بدبینیم. بهترین صفت براى هر امّتى این است که راه امامش را ادامه بدهد؛ همچنان که شما تا امروز اثبات کرده‌اید که دارید ادامه میدهید. راه امام اگر بخواهد ادامه پیدا بکند ‌-که باید بکند و به فضل و توفیق الهى ادامه پیدا خواهد کرد- دو رکن دارد، دو وظیفه‌ی عمده است؛ این دو …