رفتن به محتوای اصلی

عبرت از تاریخ

نام‌های دیگر: عبرت‌آموزی از تاریخ، عبرت‌گیری از تاریخ، عبرت‌های تاریخ

مقایسهٔ دیدگاه رهبران
توضیحتهیه‌شده با هوش مصنوعی

درس گرفتن از رویدادها و تجربه‌های گذشتگان برای امروز و آینده.

نخستین کاربرد در متن‌های این سایت:بیانات در دیدار اقشار مختلف مردم— ۱۳۶۸/۰۴/۰۳

سیر زمانی

از ۱۳۶۸ تا ۱۴۰۴
۱۳۶۸۱۴۰۴

روی هر سال بزنید تا فقط شاهدهای همان سال نمایش داده شود.

تعریف در کلام رهبر

یک چیزی در قرآن هست که ما را به فکر می‌اندازد. قرآن به ما می‌گوید نگاه کنید، از گذشتۀ تاریخ درس بگیرید.[1] حالا ممکن است بعضی‌ها بنشینند فلسفه‌بافی بکنند که گذشته، برای امروز نمی‌تواند سرمشق باشد. از این حرف‌ها می‌زنند؛ کاری به کار آنها نداریم. قرآن، صادق مصدَّق[2]، ما را به عبرت‌گرفتن از تاریخ دعوت می‌کند. عبرت‌گرفتن از تاریخ، یعنی همین نگرانی‌ای که من الان عرض کردم. چون در تاریخ چیزی هست که اگر بخواهیم از آن عبرت بگیریم، باید دغدغه داشته باشیم. این دغدغه، مربوط به آینده است. این دغدغه برای چیست؟ مگر چه اتفاقی افتاده است؟

شاهدها (۳۹ پاراگراف)

عبرت‌گرفتن از تاریخ به‌معنای دغدغه برای آینده

… به ما می‌گوید نگاه کنید، از گذشتۀ تاریخ درس بگیرید.[1] حالا ممکن است بعضی‌ها بنشینند فلسفه‌بافی بکنند که گذشته، برای امروز نمی‌تواند سرمشق باشد. از این حرف‌ها می‌زنند؛ کاری به کار آنها نداریم. قرآن، صادق مصدَّق[2]، ما را به عبرت‌گرفتن از تاریخ دعوت می‌کند. عبرت‌گرفتن از تاریخ، یعنی همین نگرانی‌ای که من الان عرض کردم. چون در تاریخ چیزی هست که اگر بخواهیم از آن عبرت بگیریم، باید دغدغه داشته باشیم. این دغدغه، مربوط به آینده است. این دغدغه برای چیست؟ مگر چه اتفاقی افتاده است؟

لزوم درس گرفتن از گذشته برای امروز و فردا

… که اتّفاق افتاد دنیا متوجّه نبود، امّا بعد به جاهایی رسید که دنیا تکان خورد، تاریخ ورق خورد؛ یک روز این کار شد، امّا آن روز گذشت. بیست‌ونهم بهمن ۵۶ یک روز از روزهای خدا بود، امروز هم یک روز دیگری از روزهای خدا است، فردا هم یک روز دیگری از روزهای خدا است. ما باید درس بگیریم؛ آنچه لازم است این است که ما از گذشته برای امروزمان و برای فردایمان درس بگیریم.

لزوم شناخت درست گذشته و درس‌گیری از تجربه‌ها

… است. ما دیده‌ایم و شما خواهید دید. دهه‌های آینده دهه‌های شما است و شمایید که باید کارآزموده و پُرانگیزه از انقلاب خود حراست کنید و آن را هرچه بیشتر به آرمان بزرگش که ایجاد تمدّن نوین اسلامی و آمادگی برای طلوع خورشید ولایت عظمیٰ (ارواحنافداه) است، نزدیک کنید. برای برداشتن گامهای استوار در آینده، باید گذشته را درست شناخت و از تجربه‌ها درس گرفت؛ اگر از این راهبرد غفلت شود، دروغها به جای حقیقت خواهند نشست و آینده مورد تهدیدهای ناشناخته قرار خواهد گرفت. دشمنان انقلاب با انگیزه‌ای قوی، تحریف و دروغ‌پردازی درباره‌ی گذشته و حتّی زمان حال را دنبال میکنند و از پول و همه‌ی ابزارها برای آن بهره میگیرند. رهزنان فکر و عقیده و آگاهی بسیارند؛ حقیقت را از دشمن و پیاده‌نظامش نمیتوان شنید.

شناخت تاریخ برای فهم امروز و تشخیص راه آینده، نه صرف افتخار به گذشتگان

نمیخواهیم به افتخار به گذشتگان اکتفا کنیم، اما میخواهیم از راه شناختن تاریخ خود، گذشته‌ی خود و برجستگان این تاریخ، خود را درست بشناسیم؛ امروزمان را درست بفهمیم و راه فردامان را تشخیص بدهیم و باز کنیم.

آگاهی از عملکرد گذشتهٔ دشمن برای شناخت ترفندهای امروز او

من از این‌که میبینم جوانان ما از این قضایا بی‌اطّلاعند، رنج میبرم. همیشه اطّلاع از آنچه که دشمن در گذشته عمل کرده است، موجب میشود که انسان ترفندهای دشمن را در زمان خودش هم بداند. البته روشها عوض میشود. شما میبینید که در مبارزات ورزشی هم مربّیان مینشینند و عملکرد فلان تیم رقیب را با دقّت نگاه میکنند تا روشهای او را بشناسند. ملت ایران در طول صد سال اخیر اقلاً در دو قضیه مهم قبل از انقلاب اسلامی با امریکا و انگلیس روبه‌رو شده است. یک قضیه، قضیه مشروطیت است؛ یک قضیه، قضیه نهضت ملی شدن صنعت نفت است. در هر دو قضیه، آنها ترفندی زدند و ملت ایران را از لذت بردن از پیروزی خود محروم کردند …

دعوت قرآن به عبرت از تاریخ و دغدغه نسبت به آینده

… تاریخ، درس بگیرید. حال ممکن است بعضی بنشینند و فلسفه‌بافی کنند که گذشته، برای امروز نمیتواند سر مشق باشد. شنیده‌ام که از این حرفها میزنند و البته، برف، انبار میکنند! به خیال خودشان، میخواهند با شیوه‌های فلسفی، مسائلی را مطرح کنند. کاری به کار آنها نداریم. قرآن‌که صادق مصدِّق است، ما را به عبرت گرفتن از تاریخ دعوت میکند. عبرت گرفتن از تاریخ، یعنی همین نگرانیای که الان عرض کردم. چون در تاریخ چیزی هست که اگر بخواهیم از آن عبرت بگیریم، باید دغدغه داشته باشیم. این دغدغه، مربوط به آینده است. چرا و برای چه، دغدغه؟ مگرچه اتّفاقی افتاده است؟

دعوت قرآن به سیر در تاریخ و برحذر داشتن خود

یعنی کشته‌های ما در جنگ بدر، برخیزند و ببینند که با کشنده‌هایشان چه کار کردیم! قضیه، این است. این‌جاست که قرآن میگوید عبرت بگیرید! این‌جاست که میگوید: «قُلْ سِیرُوا فِی الْأرْضِ» در سرزمین تاریخ سیر کنید و ببینید چه اتّفاقی افتاده است؛ آن‌گاه خودتان را برحذر دارید.

تاریخ شرح حال ما در صحنه‌ای دیگر است، نه قصه

همین‌طور که برای شما صحبت میکنم، پیش خودتان حساب کنید و ببینید کجایید؟ این‌که میگوییم سررشته‌ی مطلب، سپرده به دست ذهن؛ یعنی تاریخ را با قصّه اشتباه نکنیم. تاریخ یعنی شرح حال ما، در صحنه‌ای دیگر:

شناخت جایگاه خود در تاریخ و پرهیز از خطای پیشینیان

تاریخ یعنی من و شما؛ یعنی همینهایی که امروز این‌جا هستیم. پس، اگر ما شرحِ تاریخ را میگوییم، هر کداممان باید نگاه کنیم و ببینیم در کدام قسمتِ داستان قرار گرفته‌ایم. بعد ببینیم کسی که مثل ما در این قسمت قرار گرفته بود، آن روز چگونه عمل کرد که ضربه خورد؟ مواظب باشیم آن طور عمل نکنیم.

لزوم جدی گرفتن تاریخ و عبرت از گذشتگان به‌عنوان آموزش قرآن

من، همیشه به جوانان و محصّلین و طلّاب و دیگران میگویم که تاریخ را جدّی بگیرید و با دقّت نگاه کنید، ببینید چه اتفاقی افتاده است: «تلک أمة قد خلت[2] ». عبرت از گذشتگان، درس و آموزش قرآن است. اساس قضیه در چند نکته است که حالا من نمیخواهم آنها را در این جا تحلیل و بیان کنم. مقداری را گفتم و مقداری هم باب محافل بحث و تدقیق است که افراد اهل تحقیق بنشینند و روی کلمه کلمه این حرفها، دقّت کنند.

دعوت قرآن به سیر در تاریخ و برحذرداشتن خود

یعنی بلند شوند کشته‌های ما در جنگ بدر، ببینند که ما چه کار کردیم با کُشنده‌هایشان! این‌طوری شد. اینجاست که قرآن می‌گوید عبرت بگیرید! اینجاست که می‌گوید: «قُل سیروا فِی الاَرضِ»[6] در سرزمینِ تاریخ سِیر کنید، ببینید چه اتفاقی افتاده است؛ خودتان را بر حذر بدارید. من حالا برای اینکه این معنا در فرهنگ کنونی کشور ما، ان‌شاءالله به‌وسیلۀ آدم‌های صاحبِ رأی و نظر و فکر حرکت کند و راه بیفتد، امروز یک مختصری اینجا برای شما صحبت می‌کنم.

یافتن جایگاه خود در ماجرای تاریخ و تکرارنکردن خطای پیشینیان

تاریخ یعنی من و شما، یعنی همین‌هایی که امروز اینجا هستیم. پس اگر ما شرحِ تاریخ را داریم می‌گوییم، هرکدام از ما باید نگاه کنیم، ببینیم در این داستان کجاییم، کدام قسمت قرار گرفتیم. بعد ببینیم آنی‌که مثل ما در این قسمت قرار گرفته بود، آن روز چطوری عمل کرد که ضربه خورد، ما آن‌طور عمل نکنیم. مثل‌اینکه شما مثلاً در کلاس آموزش تاکتیک[10]، جبهۀ دشمن فرضی را مشخص می‌کنید، جبهۀ خودیِ فرضی را هم مشخص می‌کنید. بعد تاکتیک غلط جبهۀ خودی را نگاه می‌کنید، می‌بینید که اینجا این تاکتیسین خودی، این اشتباه را کرده. شما دیگر وقتی می‌خواهید تاکتیک طراحی کنید، …

قوانین مشابه تاریخ و استدلال از گذشته برای دوری از ستمگران

امام سجاد در این جمله می‌گوید، تاریخ یک قوانین مشابهی دارد، آنچه در گذشته از تاریخ دیده‌اید، برای آینده قابل استدلال است. می‌گوید: «فَقَد عَمری» به جان خودم قسم، «اِستَدبَرتُ مِنَ الاُمورِ الماضِیَةِ فِی الاَیّامِ الخالِیَةِ مِنَ الفِتَنِ المُتَراکِمَةِ وَ الاِنهِماکِ فیها ما تَستَدِلّونَ بِهِ عَلَی تَجَنُّبِ الغُواةِ وَ اَهلِ البِدَعِ وَ البَغیِ وَ الفَسادِ فِی الاَرضِ بِغَیرِالحَقِّ» در گذشته مسائلی گذشته است که شما می‌توانید برای دوری‌گزیدن از ستمگران و ضد دینان و ضد قرآنان، با استدلالِ به آنها تجَنُّب[12] کنید، دوری بگزینید. یعنی شما مثلاً معاویه را دیدید، عثمان را دیدید، که اینها قرآن را به ظاهر به تیر نمی‌بستند، اما دیدید آن‌کسانی‌که به این ظاهر فریب خوردند و از عثمان، یا از معاویه کناره نگرفتند، چه کردند و چه شد. این را قبلاً شما دیدید. امروز هم اگر می‌بینید عبدالملک ظاهری …

لزوم درس گرفتن از حقایق تاریخی دوران نهضت

خب، اینها حقایق تاریخی است؛ این مطالبی که عرض کردم تحلیل نیست، اینها واقعیّتهایی است که هر کسی مسائل کشور را در آن دوره ــ که اغلب شما جوانها آن دوره را ندیده‌اید ــ مطالعه کند برایش روشن میشود؛ اینها حقایق تاریخی است. خب، حالا از این حقایق تاریخی باید ما درس بگیریم. حقایق تاریخی قصّه که نیست ــ از قصّه هم باید درس گرفت ــ [امّا] باید درس بگیریم. این درس را من در چند جمله عرض میکنم:

لزوم درس گرفتن از گذشته برای ساختن آینده

خب، پس قضیّه‌ی بیست‌ونهم بهمن این سوابق را، این لواحق را همراه خودش دارد. من میخواهم عرض بکنم که قضیّه‌ی بیست‌ونهم بهمن یک حادثه‌ی هویّت‌ساز بود؛ ما چون باید درس بگیریم دیگر؛ ما داستان که برای همدیگر تعریف نمیکنیم؛ باید درس بگیریم. باید از گذشته‌ی خودمان، برای ساختن آینده‌ی خودمان استفاده کنیم. ما امروز در حال حرکتیم؛ ملّت در حال حرکت است، ایران در حال حرکت است؛ احتیاج داریم به درس، احتیاج داریم به تجربه؛ اینها برای ما درس است. بیست‌ونهم بهمن یک حادثه‌ی هویّت‌ساز بود.

لزوم دانستن تجربهٔ اصحاب سبت و تکرار نکردن کار آنان

… تاریخی است ــ که خب اگر چنانچه شما با خدا از سرِ مکر و حیله وارد شدید، وَ اللهُ خَیرُ الماکِرین‌؛[10] خدای متعال از شما [بهتر مکر می‌ورزد]؛ اِنَّهُم یَکیدونَ کَیدًا * وَ اَکیدُ کَیدًا؛[11] خیلی خب، [حالا که] وارد میدان خدا میشوید، خدا مالک‌المُلک است؛ این یک تجربه‌ای است که در زندگیِ تاریخیِ بشر اتّفاق افتاده؛‌ منِ آدمِ زنده‌ی در این دوران باید این را بدانم، باید بفهمم؛ آن تجربه‌ای که بر سر اصحاب سَبت آمد، من ‌باید بدانم [و کار آنها را] نباید دیگر تکرار کنم ــ و یا متضمّن یک سنّت الهی است. وقتی که کسانی قیامت را منکر میشوند، قضیّه‌ی اصحاب کهف پیش می‌آید؛ خدای متعال افرادی را سیصد و اندی سال میخواباند، بعد بیدار میکند، نشان میدهد که ببینید این‌‌جوری است. یا قضایای متعدّد دیگری که در قرآن زیاد هست. تدبّر در قرآن ما را به خیلی از این حقایق …

درس گرفتن از گذشته بی‌آنکه ملت زنده فقط به گذشته بنگرد

۴۳ سال از آن روز دارد میگذرد و این ۴۳ سال با جهاد، با اُفت و خیز، با انواع و اقسام تحرّکات همراه بوده. این حوادث، حوادث گذشته‌ی ما است که باید از آنها عبرت بگیریم و درس بگیریم، لکن یک ملّت زنده فقط به گذشته نگاه نمیکند؛ یک ملّت زنده، در هر مقطعی از تاریخ خود، به اقتضائات زمان خود و وظیفه‌ای که در این لحظه بر عهده‌ی او است و به قدم بعدی -که بعد بایستی چه کار کند- و به چشم‌انداز هم نظر دارد. ما بایستی وظیفه‌ی لحظه‌ی کنونی را بشناسیم، بایستی گامهای خودمان را برای آینده مشخّص کنیم، بایستی چشم‌انداز را روشن کنیم، به آن چشم‌انداز چشم بدوزیم و با همه‌ی قدرت و همه‌ی توان باید به سوی آن حرکت بکنیم؛ این جوری این نهضت به معنای واقعی کلمه کامیاب خواهد شد، …

نیاز همیشگی همه به درس گرفتن از حوادث گذشته

… مردم قم قبل از آنکه حرکت بزرگی از ملّت ایران دیده بشود و شروع بشود، قیام کردند. خب، حرکت مردم قم حرکت بسیار اثرگذاری بود و ایران را لرزاند؛ همه‌ی دلهای آماده را متوجّه یک فرصتی و یک امکانی و یک حقیقتی کرد و نهضت به راه افتاد، تا بقیّه‌ی قضایایی که میدانید. تکرار مطلب لازم نیست، آنچه لازم است، درس گرفتن از این قضایا است. از این‌جور قضایا باید درس گرفت. درسها هم نوبه‌نو مطرح میشود. هر روزی ما -من، شما، آحاد مردم- احتیاج داریم به اینکه از حوادث گذشته درس بگیریم.

درس گرفتن از گذشته هدف بزرگداشت خاطرات

بزرگداشت نوزده بهمن که ما اصرار داریم هر سال این بزرگداشت صورت بگیرد و در این سالهای متمادی در چنین روزی ما با عزیزان نیروی هوائی دیدار کردیم و شنیدیم و گفتیم، فقط به منظور زنده نگهداشتن یک خاطره نیست - اگرچه خود زنده نگهداشتن خاطرات گرامی و باشکوه، یک ارزش است - آنچه برای ما مهم است، دو نکته‌ی دیگر است: یکی درس گرفتن و عبرت گرفتن از گذشته است. وقتی ما مثلاً خاطره‌ی نوزدهم بهمن را مرور میکنیم، یک درسی از این حادثه فرا میگیریم؛ آن درس، درس اقدام، ابتکار، ایستادگی، کار بهنگام و تأثیر آن در حرکت جامعه و کشور است؛ این یک عبرت شد. درست است که بدنه‌ی ارتشِ دوران قبل از انقلاب، بدنه‌ی طاغوتی نبود؛ سران …

گذشته آینهٔ عبرت برای هموار کردن راه آینده

… را انجام میدهند. این به برکت قیام شما ملت ایران و انقلاب اسلامی بزرگی بود که ریشه‌هایش را در تاریخِ نزدیک به تاریخ معاصر ملاحظه کردید: قیام تنباکو، قیام مشروطیت به وسیله‌ی علمای بزرگ، و از جمله‌ی برجسته‌ترینِ آنها قیام مردم لارستان به رهبری این مرد بزرگوار. ما به گذشته که نگاه میکنیم، با این چشم نگاه میکنیم. گذشته برای ما یک وسیله و آئینه‌ای است؛ مایه‌ی عبرتی است تا راه آینده‌مان را هموار کنیم.

هدف بازخوانی حوادث تاریخی: ماندن درس‌ها و عبرت‌ها برای نسل‌های بعد

بازخوانی حوادث تاریخی اساساً به این منظور است که درسهای آن و عبرتهای آن برای نسلهای بعد باقی بماند. درس این حادثه برای ملت ایران در همه‌ی دورانها یک درس زنده است. اقدام شجاعانه، قدرتمندانه، با اتکاء به نفس و برخاسته‌ی از یک عقلانیت صحیح و برخاسته‌ی از یک ایمان شورانگیز. اگر ایمان هم نبود، نمیتوانست این حرکت اتفاق بیفتد. و مجموعه‌ی انقلاب ما از آغاز تا …

آگاهی از سرنوشت عمومی ملت‌ها و نشان دادن راه

ماجرای ملتها و قدرتها در طول تاریخ همین است. نگاه به تاریخ باید ما را از سرنوشت عمومی ملتها و آحاد بشری آگاه کند؛ درس است، راه را نشان میدهد. این سرنوشت ملتهاست. سرگذشت تاریخ عمومی ملتهاست. ملتی که در روابط ظالمانه‌ی سیاسی جهان تحت ستم قرار گرفته است، یا میسوزد و میسازد؛ تحمل میکند، یا درصدد پاسخ برمی‌آید. از این دو حال خارج نیست. سرنوشت ملتها را این انتخاب تعیین میکند. روی این نکته شما جوانها خیلی …

اثر شناخت درست گذشته در ترسیم چشم‌انداز آینده

من در مقوله‌ی خودِ مسئله‌ی مشروطیت چند نکته در ذهنم هست، که آنها را عرض میکنم. آقای نجفی درست گفتند که اگر ما چشم‌انداز گذشته را درست تشخیص بدهیم، برای ترسیم چشم‌انداز آینده، خیلی مؤثر خواهد بود؛ و اصلاً معرفت و شناخت جریان‌ها جز با این کار ممکن نیست. بنابراین، نگاهی بکنیم و ببینیم چه اتفاقی در مشروطیت افتاد. البته با دوستان در دو سال قبل هم که جلسه داشتیم، صحبت‌هایی در این زمینه‌ها شد و من، فی‌الجمله، در جریان تفکرات و اقدامات آقایان هستم، که جهت‌گیریهایشان کاملاً درست است؛ منتها حالا آنچه که به ذهنم …

رد استثنایی دانستن حوادث امروز و ثبات پایه‌های زندگی بشر

من واقعاً به شما برادران و خواهران عزیز توصیه میکنم که با تاریخ آشنا شوید. تاریخ درس است؛ از تاریخ بسیار درسها میشود آموخت و بسیار تجربه‌ها میشود به دست آورد. عدّه‌ای سعی میکنند حوادث روزگار ما را یک حوادث استثنایی - که به هیچ وجه از تاریخ قابل استفاده نیست - وانمود کنند. این غلط است. رنگهای زندگی عوض میشود، روشهای زندگی عوض میشود؛ اما پایه‌های اصلی زندگی بشر و جبهه بندیهای اصلی بشر، تغییری پیدا نمیکند.

پیروزی ملت‌های هوشیار و شکست ملت‌های سست‌عنصر در برابر دشمن

… است که کسی خیال کند ما در خارج از مرزهای خودمان - بلکه در داخل مرزها - هیچ دشمن و بدخواهی نداریم و کسی علیه ما کار نمی‌‌‌کند! مگر ما از همه ملتها و دولتها و همه جوامعی که در طول تاریخ بوده‌‌‌اند، مستثنی‌‌‌ هستیم؟ آنها همه دشمن داشته‌‌‌اند، ما هم دشمن داریم. آنها در مقابل دشمن، روشهای گوناگونی را اتّخاذ کردند که سرنوشتشان را رقم زده است. بعضی هوشیارانه و مدبّرانه و حکیمانه و سرسختانه ایستادند و پیروز شدند؛ بعضی هم سست عنصری و زودباوری و سهل‌‌‌اندیشی و ساده‌‌‌لوحی به خرج دادند و شکست خوردند! ما باید درس بگیریم. خوشبختانه گذشته خود ما هم - گذشته نوزده ساله بعد از انقلاب تا امروز - از همین درسها و تجربه‌‌‌ها پُر است.

تمثیل کلاس تاکتیک: پرهیز از تکرار اشتباه جبههٔ خودی

… فرضی را مشخّص میکنید، جبهه خودی فرضی را هم مشخّص میکنید. بعد متوجّه تاکتیک غلط جبهه‌ی خودی میشوید و میبینید که طراح نقشه‌ی خودی، فلان اشتباه را کرده است. شما دیگر در وقتی که میخواهید تاکتیک طرّاحی کنید، نباید مرتکب آن اشتباه شوید. یا مثلاً تاکتیک درست بوده؛ اما فرمانده یا بیسیمچی یا توپ‌چی یا قاصد و یا سرباز ساده، در جبهه‌ی خودی، فلان اشتباه را کرده‌اند. میفهمید که شما نباید آن اشتباه را تکرار کنید. تاریخ، این گونه است.

لزوم پژوهش در نمونه‌های تاریخی کوتاهی خواص

خواص! خواص! طبقه‌ی خواص! عزیزان من! ببینید شما جزو کدام دسته‌اید؟ اگر جزو خواصید - که البته هستید - پس حواستان جمع باشد. عرض ما فقط این است. البته مطلبی که درباره‌ی آن صحبت کردیم، خلاصه‌ای از کل بود. در دو بخش باید روی این مطلب کار شود: یکی بخشِ تاریخی قضیه است؛ که اگر وقت داشتم خودم میکردم. متأسفانه برای پرداختن به این مقولات، وقتی برایم نمی‌ماند. به هر صورت، علاقه‌مندانِ کاردان باید بگردند و نمونه‌هایی را که در تاریخ فراوان است، بیابند و ذکر کنند که کجاها خواص بایستی عمل میکردند و نکردند؟ اسم این خواص چیست؟ چه کسانی هستند؟ البته اگر مجال بود و خودم و شما خسته نمیشدید، ممکن بود ساعتی در زمینه‌ی همین موضوعات و اشخاصش برایتان صحبت کنم؛ چون در ذهنم هست.

لزوم خواندن تاریخ مجالس گذشته برای شناخت داده‌های انقلاب

این، از آن دوران پنجاه ساله. قریب به بیست سال قبل از دوران پنجاه ساله هم، در این کشور، مشروطیت بود که مجموعاً، با تعطیلها و انسدادها و به توپ‌بستنها و غیره، تقریباً در حدود چهار دوره، مجلسِ شوراىِ ملّىِ درست شده در اوّلِ مشروطیت، کار کرد. تاریخِ آن مجالس، بسیار عبرت‌آور است و واقعاً یکایک ملت ایران، برای این‌که بدانند جمهوری اسلامی و انقلاب اسلامی به این کشور و این ملت چه داده است، باید آن گذشته را بخوانند. تا ندانیم چگونه بوده‌ایم، نخواهیم دانست که امروز چه در اختیار داریم. در آن چند سال اولیه، تا وقتی که هنوز مجلس، آن مجلسِ تحت نفوذ سلطان و سردار و دوله و سلطنه و سفارتخانه خارجی نبود، مجلسی بود که با وجود ابتدایی بودن، تأثیر خود را در اوضاع کشور میگذاشت. هر جا که اندکی نشانه سلطه خارجی بود، آن مجلس، باقدرت تمام میایستاد. …

لزوم درس گرفتن همه از گذشته

… ... کشور ما در گذشته‌هاى نزدیک باشد. خدا را شکر که علی‌رغم خواست حکّام پست و پلید و خائن و پشتیبانان زورگو و مقتدر خارجى آنان، حقایق افشا شد و ترفند و فریب تبلیغات آنان شناخته شد و ملّت انقلابى و بزرگ مسلمان ما در راهى درست به سمت هدفى والا به حرکت درآمد. از گذشته باید همه درس بگیریم. خدا را و هدف والا را و نشانه‌هاى راه راست را و همّت و شخصیّت انسانى را و قضاوت آینده را لحظه‌اى از یاد نبریم و متوکّلاًعلی‌ا‌لله‌، راه خدا را ادامه دهیم. خداوند شما را به‌خاطر زحماتتان پاداش دهد.

شناخت آینده از راه شناخت عوامل تحولات تاریخی

… سازندگی دنیایی است ـ هرکه هست ـ این تاریخ را، یعنی این پدیده‌ها و حوادث را می‌ریزد داخل لولۀ آزمایشگاه تاریخی، بنا می‌کند آن را مطالعه‌کردن و در آن به‌دقت بررسی‌کردن. ببیند این حوادث و پدیده‌های تاریخی، معلول چه عامل‌هایی، معلول چه قانون‌ها و سنت‌هایی هستند. وقتی‌که در تاریخ کسی فهمید که چه عاملی جامعه‌ای را به‌وجود می‌آورد، نظمی را زایل می‌کند، نظمی را نابود می‌کند، مردمی را روی کار می‌آورد، مردمی را به زوال می‌رساند، حکومت‌ها را عوض می‌کند، نظام‌ها را دگرگون می‌کند؛ وقتی اینها را فهمید، می‌تواند بفهمد که آینده به چه شکلی خواهد بود. و هرکه تاریخ را شناخت، آینده را شناخت.