اینکه در روایات ما هست که اهل جهنم متاذی[1] میشوند از بوی عالِمی که به علمش عمل نکند،[2] این برای چیست که عالِم وضعش این طور است؟ این برای این است که فرق است ما بین عالِم و غیر عالِم- از جهاتی فرق است. عالِم اگر خدای نخواسته منحرف شد، یک امت را ممکن است منحرف بکند. من خودم دیدهام این مطلب را که در بعضی از شهرستانهایی که در ایام تابستان ما میرفتیم، بعضی از شهرستانها را من میدیدم که …
حسرت عالمی که دیگران را به خیر خواند و خود به علمش عمل نکرد
… این گندش یک حوزه را بلکه یک امت را میگیرد؛ و همین گند است که الآن شامه ما درست نمیتواند ادراک کند؛ وقتی که در جهنم رفتیم- خدای نخواسته- آنجا ادراک میکند شامهها. و این گندی که از این عالِم بلند شده است و در دنیا این طور کرده، آنجا مردم را متاذی میکند. و در همین روایت است که اشدُّ الناس حسرهً[3] آنهایی هستند که دعوت میکنند اشخاص را به صلاح و خیر و آنها استجابت میکنند و عمل میکنند به قول این آدم و آنها در بهشت میروند، و خود این آدم عالِمی است که به علم خودش عمل نمیکند و در جهنم میرود! آن شاید میبیند آنها را که آن بقال بود که به واسطه ارشاد من و به واسطه امر و نهی من الآن وارد شده است در نعیم مقیم[4]، و این منم که به واسطه اینکه عمل نکردم به علم خودم وارد شدم در این. این چقدر حسرت دارد!
حکایت تاجری که ناهمخوانی دعوت عالم با عملش را پرسید
… بشویم با آنها، ما در جهنم باشیم، آنها در بهشت باشند و اشراف به ما پیدا کنند. و این خجالت را انسان کجا ببرد که اینها برای خاطر ما به آن مقامات رسیدهاند و ما برای خاطر هواهای نفسانی به این درجه سُفلی.[3] این یک خوفی است که بسیاری از اوقات من متذکرش هستم. و یک قصهای را که برای من نقل کردهاند که یکی از تجار پیش یکی از علمای بزرگ- حالا کی بوده است نمیدانم- رفته است و گفته است که آقا! اگر پشت کتابی یک چیزی نوشتهاند به ما هم بگویید، کتابها معلوم، اما اگر پشت کتابی چیزی نوشتهاند که شما از آن مطلع هستید به ما هم بگویید برای اینکه ما میبینیم که شما ما را دعوت میکنید به خیر و صلاح، و خودتان نیستید اصلش. معلوم میشود یک مطلب دیگری در کار است. آن آقا گریه کرده است- از قراری که گفتهاند- و گفته است حاجی هیچ چیز دیگری نیست و ما فاسد هستیم. این طور هم نیست که انسان خیال کند که شیطان میآید ابتداءً به آدم میگوید که بیا برو طاغوتی بشو، این را نمیگوید. قدم به قدم انسان را پیش میبرد، وجب به وجب انسان را پیش میبرد. امروز اینکه اشکالی ندارد، اگر جلویش را گرفتید طمعش بریده میشود و اگر جلویش را …