در هر صورت جنابعالی با آنها از نوشته من چیزی در میان نگذارید. و میدانید درسخوان صحیح در بین این جمع نادر است؛ چنانچه در اینجا هم که بودند چنین بود. در قسمت ثانی مرقوم، تاسیس مسجد و حسینیه و امثال آن محتاج به بودجه زیادی است که با وضعی که دولت ایران برای وکلای این جانب پیش آورده، و هر روز رو به افزایش است، و بسیاری از وکلا و دوستان این جانب از کار کناره گرفتهاند، و جزئی وجهی که به طور غیر عادی میرسد …
اجازهٔ مساعدت به طلاب مشغول خواندن معالم و مغنی
راجع به مساعدت به اشخاصی که مرقوم شده بود که مشغول خواندن مَعالم و مُغْنی هستند مجازید. راجع به اینکه شخصی را برای مسجد «عینورزان» به حَسَب پیشنهاد آنها بفرستید، مجازید شخص صالحی را که بتواند تبلیغ کند بفرستید. ان شاء الله تعالی موفق باشید. از جنابعالی امید دعای خیر دارم. و السلام علیکم.
لزوم بهرهمندی مردم شهرها از علم، اخلاق و اعمال طلاب
… آخر چرا؟ سر چی شما دعوا دارید؟ شما خیال میکنید دعوای شما دعوای بین دو نفر پهلوان است؟ دعوای شما پیش خدا اعظمِ از همه معاصی است؛ ... برای اینکه یک جامعه را شما به گند میزنید؛ یک نجف را شما ساقط میکنید در نظر مردم. نجف اگر ساقط شد دیانت اسلام ساقط است. شما باید وقتی که وارد اینجا میشوید، وقتی اینجا هستید و از اینجا میخواهید بروید در یک شهر دیگری، باید مردم آن شهر از علم شما، از اخلاق شما، از- عرض میکنم که- اعمال شما، از همه اینها باید استفاده کنند و موعظه گیرند. شما خیال نکنید تا آخر عمر بتوانید با ریاکاری کارتان را درست کنید که بیخود من همه کارها را میکنم ولی میروم آنجا با ریا! نمیتوانید. بالاخره کشف میشود فساد. خوب، فرض کنید توانستید؛ چند سال عمر میکنید؟ چند سال با ریا و تزویر و با خدعه و با فحشِ به مردم زندگی …
لزوم سودمندی طلاب برای اسلام و اشتغال بیکاران به کار یا تهذیب مردم
… این آدمها ساقط بشوند. آنها میخواهند آدمها را ساقط کنند. آن دستها بیاید حوزهها را این طور کند که اگر یک جوانی که برای آتیه اسلام مفید هست یا اشخاصی برای آتیه اسلام مفید هستند، اینها ساقط بشوند در جمعیت که نتوانند دیگر فایده بدهند به اسلام و مسلمین. شما باید فایده بدهید به اسلام؛ و الّا یک موجود بیفایدهای که در اینجا باشد و نه درس بخواند نه درس بدهد نه هیچ، این چه اثری دارد؟ اینها اگر چنانچه تحصیل کردهاند، چه کردهاند، آنهایی که در اینجا هیچ کاری ندارند، خوب، بروند مشغول کار بشوند؛ مشغول تهذیب مردم بشوند.
لزوم آمادگی فضلا برای وظیفهٔ سنگین آینده و تحمل سختیها در راه اعلای حق
… است و تنها سد جلوگیری از تجاوز اجانب است در تحت فشار همه جانبه قرار دادهاند، وظیفه علمای اعلام و مبلغین عظام و افاضل گرام است که در کمال پایداری و استقامت، از اسلام و حوزههای دینی دفاع فرمایند و با تبلیغات خود اسلام را به آن نحو که هست معرفی فرمایند. شما آقایان محترم که در آتیه وظیفه سنگینی به خواست خداوند تعالی خواهید داشت، لازم است خود را مجهز نمایید و برای اعلای کلمه حق مهیای ناملایمات و سختیها شوید تا موجبات سرافرازی ملت مُسْلم و علمای اسلام را فراهم نمایید. از خداوند تعالی توفیق و تایید کافّه علمای اسلام و حضرات افاضل را خواستار و عظمت اسلام و حوزههای مقدسه دینیه را امیدوارم. و السلام علیکم و رحمه الله و برکاته.
مسئولیت سنگین فضلا و علمای جوان در آیندهٔ اسلام
… بدارند به دنیا. قوانین اسلام را در هر رشتهای که هست بنویسند، منتشر کنند؛ اگر موفق بشوند دستگاه فرستنده پیدا بکنند که به دنیا ابلاغ بکنند؛ اسلام را آن طور که هست معرفی کنند به دنیا؛ بفهمد دنیا که ما چه داریم و با اینکه این را داریم این طور زندگی میکنیم. این مسئولیت بزرگی است که به دوش علمای اعلام- اعلَی الله کلِمَتَهُم- به دوش آنهاست و شما آقایان، شما فضلای اعلام و علمای جوان هم مسئولیت دارید؛ آتیه اسلام به دوش شماست مسئولیتش؛ الآن هم مسئولیت دارید و بسیار مسئولیت سنگینی است.
آماده شدن از امروز برای مسئولیت آینده در شهر و مملکت و امت
شما بعدها یک مسئولیت بزرگی به عهدهتان است. عالِم یک شهر بشوید، مسئولیت آن شهر را دارید؛ ان شاء الله عالِم یک مملکت بشوید، مسئولیت آن مملکت را دارید؛ مرجع یک امت بشوید، مسئولیت آن امت را دارید. از حالا شالوده این معنا را که بتوانید در آن وقت مسئولیت خودتان را و دین خودتان را ادا کنید، از حالا باید به فکر این مطلب باشید. بخواهید که خیر، ما حالا درسمان را میخوانیم و بعدها ان شاء الله، بعد از اینکه پیر شدیم، ان شاء الله وارد میشویم در تهذیب اخلاق؛ این امکان ندارد؛ امکان ندارد این امر. اگر در جوانی انسان مهذب شد، شد. اگر در جوانی خدای نخواسته مهذب نشد، بسیار مشکل است که در …
غارت وسایل ناچیز طلاب به قصد آزار
… بگذارید. ما یک شاهی بودجه این مملکت را بحمد الله، صرف نمیکنیم. ما با این بیچارگی و با این شما، هر کس میخواهد برود [ببیند]، خوب این طلاب علوم دینیه اسلام، بروید مکانشان را ببینید؛ بروید زندگی قبل الغارت را ببینید؛ بعد از غارت هم بروید زندگیشان را [ببینید]. چه چیز اینها میخواستند ببرند؟ و الّا به درد آنها نمیخورد که این گلیم کهنه؛ اینها میخواستند اذیت کنند؛ و الّا یک گلیم کهنه و یک سماور شکسته حلبی به درد اینها میخورد؟ خوب بروید ببینید آقا این- ما که مخفی چیزی نداریم- این مدارس ما، همه موجود؛ این منازل ما هم همه موجود؛ بیایید ببینید دیگر. اگر شما دیدید که تمام بودجهای که این ملت اسلام، این ملت فقیر، با تمام اخلاص میآید به ما میدهد برای حفظ اساس احکام اسلام، اگر شما دیدید …
نصیحت طلاب جوان و تند به پرهیز از اهانت به مراجع
اهانت به مراجع، یعنی انقطاع ولایت و من یک نصیحت میکنم به بچههای طلاب؛ طلاب جوان که تازه آمدهاند و حاد و تندند؛ و آن این است که آقایان، متوجه باشید اگر چنانچه شَطْر[18] کلمهای به یک نفر از مراجع اسلام، شطر کلمهای اهانت بکند کسی به یک نفر از مراجع اسلام، بین او و خدای تبارک و تعالی ولایت منقطع میشود. کوچک فرض میکنید؟ فحش دادن به مراجع بزرگ ما را کوچک فرض میکنید؟ اگر به واسطه بعضی از جهالتها لطمهای بر این نهضت بزرگ وارد بشود، معاقَبید پیش خدای تبارک و تعالی؛ توبهتان مشکل است قبول بشود، چون به حیثیت اسلام لطمه وارد میشود. اگر کسی به من اهانت کرد، سیلی …
سفارش به علمای شیراز برای تهذیب طلاب و متحد کردن مردم
… و عدهای را بکشند؛ دیگران هستند؛ لکن نقشهای که مهمتر است و اینها دارند، این است که میخواهند بین علما و ملت اسلام اختلاف بیندازند. اینها میخواهند بگویند علما با انقلاب شاه موافقند؛ تا مردم را برگردانند، و سرمایه علما را که مردم هستند، از دستشان بگیرند. به آیت الله العظمی محلاتی و سایر علمای شیراز بگویید که طلاب را تهذیب کنید، مردم را متحد فرمایید. حواستان جمع باشد؛ مواظب باشید. به همه مردم برسانید، اینها دشمن هستند؛ دشمن اسلام هستند؛ دشمن ملت هستند.
رنج از تعصبات بیجا و موهومات برخی طلبههای جوان
من از بعضی تعصباتِ بیجا رنج میبرم. گاهی بعضی مطالب را از طلبههای جوان میشنوم، سرم درد میگیرد. عکس یعنی چه؟ اینها موهومات است. خمینی هم اگر برای خدا کار نکند، مردم از بینش میبرند؛ نابودش میکنند .... [باید] برای رضای خدا، برای دین مردم کار کرد؛ نه برای دنیا. به خدا قسم، آنهایی که ساکت شدند- که دنیا را هم از آنها میگیرند- بیچاره میشوند، مردم دین میخواهند. علما و روحانیت خدمتگزار …
لزوم جدیت در تعلیمات نظامی و تقویت روحی و جسمی برای پرهیز از سرشکستگی روحانیت
… هر کجا که باشید- سربازان امام زمان (عج) میباشید؛ و باید به وظیفه سربازی خود عمل نمایید. رسالت سنگینی که اکنون به عهده دارید روشن ساختن و آگاه کردن سربازان و درجه دارانی است که با آنان سر و کار دارید؛ که لازم است از انجام این رسالت مقدس اسلامی غفلت نورزید. تعلیمات نظامی را با کمال جدیت و پشتکار دنبال کنید؛ هم از نظر روحی و هم از نظر جسمی خود را قوی سازید؛ مبادا یکوقت خدای نخواسته ضعف و تزلزلی از شما بروز کند؛ که موجب سرشکستگی روحانیت میشود، و برای شما عواقب ناگواری همراه خواهد داشت ...[1]
ضرب و جرح طلاب، آتش زدن عمامهها و پرت کردن نوجوانان از بام
… حمله ناگهانی کردند؛ و در ظرف یکی دو ساعت تمام مدرسه فیضیه، دانشگاه امام زمان- صلوات الله و سلامه علیه- را با وضع فجیعی، در محضر قریب بیست هزار مسلمان، غارت نمودند؛ و دربهای تمام حجرات و شیشهها را شکستند. طلاب از ترس جان، خود را از پشت بامها به زمین افکندند. دستها و سرها شکسته شد. عمامه طلاب و ساداتِ ذریه پیغمبر را جمع نموده آتش زدند؛ بچههای شانزده- هفده ساله را از پشت بام پرت کردند؛ کتابها و قرآنها را- چنانکه گفته شده- پاره کردند.
هیئت رسیدگی به امور طلاب و مدارس
1- هیاتی برای رسیدگی به امر طلاب و مدارس، که اسامی آنها از قرار ذیل است:
بعید شمردن پیشنهاد تخلیه و لزوم حضورشان در کتابخانه
ظاهراً راجع به مکتوب طلبی نداشته باشید،[1] نه شما و نه خانم![2] ان شاء الله سرگرمی به امر خیر دارید. امید است با سلامت و قرین سعادت باشید. نمیدانم چه شده است در کتابخانه رفتهاید. آیا طلبهها نبودهاند یا آنها را خارج کردید، مرقوم دارید. خیلی بعید به نظر میرسد که به آنها پیشنهاد تخلیه کرده باشید. در هر صورت آنجا باید طلبهها باشند و شماها منزل پیدا کنید و خارج شوید و این امر را تکرار نکنید.[3] راجع به امور داخلی به آقایان نوشتهام ولی گمان ندارم این امر به سامان برسد. در هر صورت مهم نیست و شما خیلی به این امر اهمیت میدهید، در صورتی که چنین نیست؛ بشود یا نشود خیلی فرق ندارد. آنچه مهم است آن است که شما مشغول تحصیل و تحقیق باشید. اگر تالیفی دارید بفرستید استفاده کنیم. ان شاء الله موفق باشید. به خانم و بچهها و معصومه خانم[4] …
دوستی طلاب پس از مباحثه برخلاف تصویر نشریهٔ ملانصرالدین
… دو تا رفیقند، سر یک مطلبی، مطالبی، او آن طرف مطلب را میگیرد و او آن طرف مطلب [را] و اتفاقاً این یک ورزشی است که در بین طلبهها هست و یک ورزش علمی است که قوی میکند آنها را. در سایر طبقات شاید نیست این طور ورزش. اینها تا حد جنگ و دعوا با هم مقابل میشوند. مرحوم آقای آسید احمد زنجانی- رَحِمَهُ الله- نقل میکردند که در روزنامه ملّا نصر الدین[4] که قفقاز طبع میشده، عکسی انداخته بوده از دو تا طلبه، دو تا اهل علم، یکی این طرف، یکی آن طرف نشسته و دعوا کردهاند، دندان یکی بیرون افتاده، کفش یکی هم بالای سر آن یکی است. و او برای انتقاد از این طایفه این را نوشته بود، این را عکسبرداری کرده بود. او نمیدانست که در عین حالی که گاهی وقتها به این مسائل هم میرسند، لکن به مجرّد اینکه مباحثه تمام میشود، با هم مینشینند، رفیق و با هم دوست و برادر [ند.]
ناتوانی طلاب فیضیه از ماندن در حجرهها در دوران رضاخان
… آن محتمل را بگیرند، [چون] احتمال میدادند روحانیون از مقاصد آنها جلوگیری کنند، رضا خان را واداشتند به اینکه با روحانیون ... و آن طور که دیدید. یعنی شاید شماها اکثراً یادتان نباشد، و لیکن من یادم است، و پیرمردها یادشان است، دیدید که با روحانیین چه کردند. به طوری که در همین مدرسه فیضیه نمیتوانستند طلبهها روز توی حجرههای خودشان بمانند. اینها مجبور بودند که قبل از آفتاب بروند به باغات، و آخر شب برگردند! برای اینکه اگر در مدرسه بودند، میآمدند پاسبانها میریختند مدرسه و میبردند اینها را یا خلع لباس میکردند؛ یا حبس میکردند؛ و از این با بزرگان از روحانیین هم مخالفتهای زیاد شد. گرفتاریهای زیاد آنها داشتند. خیلی به حبس رفتند؛ [و] بعضی را کشتند. روی همین احتمال که روحانیون یک سدی باشند در مقابل اجانب.
درس گفتن و نصیحت طلاب بهعنوان تکلیف
البته تکلیف من این است که وقتی یک قدری راحت بشویم، درس بگویم؛ طلبهها را نصیحت کنم و با طلبهها [یی که] سر و کار داریم اینها را نصیحت کنم. و تکلیف شما آقایان این است که این جوانها را بار بیاورید به طوری که پرورش [پیدا] کنند؛ همانْ آموزشِ تنها نباشد.
دعوت طلاب به جند الله بودن یعنی کار برای خدا
ان شاء الله خداوند به همه شما سلامت، صحت، عافیت عنایت کند. ان شاء الله شما همان طوری که معروفید به جند الله، جند الله باشید یعنی برای خدا کار بکنید. ان شاء الله خداوند همه شما را سعادتمند کند، هم در دنیا و هم در آخرت.
لزوم زنده نگه داشتن شعار ضد شاهی به دست طلاب و دانشجویان
… که ملت شجاع ایران- ایّدهم الله تعالی- بر حیلههای او واقف شده و آگاهانه بپاخاسته است، باید طبقات دانشمند از نویسندگان و گویندگان در هر لباس و شغلی که هستند دست در دست یکدیگر گذاشته و با قلم و بیان، جنایات بیشمار دستگاه را برای ملت بیدار ایران روشن تر کنند. باید طلاب و دانشجویان عزیز و شجاع سراسر ایران از هر فرصت استفاده کرده و شعار ضد شاهی را که شعار اسلام است زنده نگه دارند.
رضایت به کمک به طلاب به صلاحدید آقایان پسندیده و ربانی
2- من از کمک کردن به فقرا و طلاب هیچ وقت منع نکرده و نمیکنم؛ هر طور صلاح است و آقای عموی محترم[1] صلاح دیدند و همین نحو آقای ربانی صلاح دیدند عمل کنید کمال رضایت را دارم.
ادامهٔ ارتباط با طلاب افغانی، هندی و عراقی باقیمانده در نجف
… و جوابی که ندادند و عکس العمل هم به آن شدت نشان دادند، در این صورت من فکرم منتهی شد به اینکه ما دیگر وجودمان در اینجا لزومی ندارد ... فردا تذکرهها را میفرستیم و تقاضای خروج میکنیم و من در هر جا که باشم علاقه به آقایان، برادران همان جوری است که اینجا باشم. اشخاصی که در اینجا باقی هستند- آقایان افغانیها ... هندیها، عراقیها- هر جا هستند ما همان طور که در اینجا بودیم با آنها رابطه داشتیم، آنجا داریم ... آقایان ایرانیها هم که ان شاء الله امیدواریم به سلامت به مقصد خودشان برسند و در حوزههای دینی مستقر بشوند ... اگر در قم نتوانستند، در مشهد؛ و حوزهها را حفظ بکنند و من امیدوارم همان طوری که حضرت رسول- صلوات الله علیه و آله و سلم- یک روزی از مکه خارج شدند ... …