رفتن به محتوای اصلی

طلاب

نام‌های دیگر: طلبه، طلبگی، طلاب انقلابی، طلاب علوم دینی

مقایسهٔ دیدگاه رهبران
توضیحتهیه‌شده با هوش مصنوعی

دانش‌پژوهان علوم دینی در حوزه‌های علمیه و وظایف و نقش آنان.

نخستین کاربرد در متن‌های این سایت:پیام به‌مناسبت برگزاری سمینار هفته وحدت حوزه و دانشگاه— ۱۳۶۰/۰۹/۲۷

سیر زمانی

از ۱۳۶۰ تا ۱۴۰۴
۱۳۶۰۱۴۰۴

روی هر سال بزنید تا فقط شاهدهای همان سال نمایش داده شود.

تعریف در کلام رهبر

از جمله‌ى چیزهایى که حوزه احتیاج دارد، یک نظام تعلیم و تعلّم است تا وقتها در آن هدر نرود؛ این را ما احتیاج داریم. امروز دیگر روزى نیست که ما اجازه بدهیم عمر یک جوان متدیّن و آماده‌ى براى تلاش در راه دین و مجاهدت علمى در راه دین ــ یعنى طلبه ــ [هدر برود]. طلبه این است دیگر؛ طلبه اگر متدیّن نبود، طلبه نمیشد؛ اگر آمادگى براى مجاهدت در راه دین نداشت، طلبه نمیشد؛ حتّى شاید بشود گفت اگر عاشقانه این راه را دوست نمیداشت، طلبه نمیشد. خب، روزى که اسلام توفیق پیدا کرده است که یک نظام مبتنى بر یک اندیشه، یک تفکّر و جهان‌بینى را در معرض دید بشریّت قرار بدهد، دیگر روزى نیست که ما اجازه بدهیم یک روز، یا یک ساعت از وقت این جوان با این خصوصیّات، این طلبه هدر برود؛ باید وقت او را به بهترین شکلى پُر کنیم ــ یعنى حوزه باید پُر کند ــ و حوزه باید از وقت او بهترین استفاده را ببرد و از او یک انسانى که میتواند امروز براى نظام اسلامى آبرو باشد و هدف توسعه‌ى اسلام و رواج اسلام و شناخته شدن اسلام را تأمین بکند بسازد. این، یک نظام درسى لازم دارد؛ بدون نظام درسى نمیشود. اینکه ما رها کنیم یک مجموعه‌ى عظیم بیست هزار نفرى را و ندانیم که اینها چگونه درس میخوانند، چه درسى میخوانند، با چه هدفى درس میخوانند، در چه حدّى قرار میگیرند، سزاوار نیست.
و اینها با طلبگى میسازد؛ تصوّر نشود که خب، اگر این‌جور بخواهند [عمل] بکنند، پس کى درس میخوانند. درس را همیشه میخوانند؛ جنگ که همیشه نیست، راه‌پیمایى که همیشه نیست، حضور در صحنه‌هاى ضرورى که هر ساعت نیست. درس هم باید بخوانند؛ بى ‌درس و بى ‌تحقیق و بى ‌مباحثه طلبه معناى خودش را از دست میدهد. در دوران مبارزات یک عدّه‌اى از طلبه‌ها غرق در عالم مبارزه بودند؛ آن هم مبارزات آن زمانها که یک ‌جور دیگرى بود و یک آمیختگى‌هایى و یک پیچیدگى‌هایى داشت. یک جریان، جریان روشنفکرى بود؛ یک جریان، جریان مبارزه بود؛ اینها با هم التقاء میکردند در مواردى و البتّه التقائشان در آن موارد خوب هم بود. گاهى طلبه‌هاى مبارز یک حالت روشنفکرى پیدا میکردند. بنده در مشهد که بودم، با طلبه‌ها اُنس داشتم؛ طلبه‌هاى قم و جوانهاى قم هم مکرّر پیش ما مى‌آمدند، میرفتند، مسئله مطرح میکردند ــ از این مسائل این‌جورى ــ من میدیدم اینها نسبت به درس بى‌رغبتند؛ مکرّر به این طلبه‌ها میگفتم که برادرها! این درس رسائل و مکاسب را باید بخوانید، این کفایه را باید یاد بگیرید؛ اینکه خیال بکنید که ما دیگر مبارزیم، پس دیگر این حرفها چیست، «معناى حرفى» به چه درد میخورد، «اجتماع امر و نهى» و «مقدّمه‌ى واجب» را ول کن، نخیر، این‌جورى نمیشود؛ باید اینها را یاد بگیرید، این فنّ ما است؛ مکرّر میگفتم، الان هم همین را میگویم که بى‌مایه فطیر است. طلبه‌اى که غور[9] و خوض[10] در درس و علم نداشته باشد، طلبه نیست؛ موضوع منتفى است. بحث سر طلبه است؛ طلبه، یعنى آن ‌که درس میخواند، باید درس بخواند.

شاهدها (۱۷۴ پاراگراف)

نیاز دنیا و جوانان مسلمان به طلاب

امروز دنیا و جوانان مسلمان به شما نیازمندند و دنیای سرخورده از مادّیت، چشم انتظار شماست. من یک بار در صحبتی این را گفتم که یکی از فضلای برجسته زمان ما که به‌طور کامل با فرهنگ جدید آشنا بود و چند زبان میدانست و سالها در دانشگاههای مختلف دنیا تدریس کرده یا تعلیم گرفته بود، پس از سفری که برای یک فرصت مطالعاتی به اروپا رفته و بازگشته بود، نوشته یا …

اهمیت گاه چندبرابری کار فضلا و طلاب امروز نسبت به گذشته

… هیچ کس نمیتواند این حقیقت را منکر شود. یعنی اگر ما قدر مطلق را حساب کنیم، قابل مقایسه با گذشته نیست. همان‌طور که حضرت «آیةاللَّه مشکینی» فرمودند، این حوزه کمّاً و کیفاً پیش رفته است. آن روز، چهار صد نفر طلبه داشت، ولی امروز هزاران طلبه و فاضل مشغول تحصیلند. فضلای امروز از فضلای آن روز کمتر نیستند. بعضی از طلاّبِ امروز از طلاّبِ آن روز کم شوقتر نیستند. کاری که فضلا و طلاّبِ امروز میکنند، بعضی اوقات دهها برابر کاری که آن روز طلاّب و فضلا میکردند، اهمیت عملی و بعضاً علمی دارد.

ناتوانی رژیم پهلوی در مقابله با طلبهٔ مستقل از دولت

… میکردند. دستگاه حکومتی هم نمیتوانست مانع آنها شود. با یک طلبه چه میتوانستند بکنند؟ همه حقوق ماهانه‌ای که طلبه یک لاقبا از حوزه علمیّه میگرفت، به قدر حقوق پنج روز یک کارمند دون پایه بود. یک رژیم ستمگر با چنین آدمی چه میتوانست بکند؟ او را به زندان میانداختند. تاجر نبود که پول و سرمایه‌اش را مصادره کنند. کارمند دولتی نبود که حقوقش را ببرند. به زندان میرفت و مردم بیشتر به او علاقه‌مند میشدند. لذا رژیم نمیتوانست کاری بکند. نیروی طلبگىِ روحانیت با همین سازمان رسمی و بااستفاده از اعتقاد عمیق مردم به خود، به سراسر کشور میرفت و نهضت، امام، مبارزه، جمهوری اسلامی و ضدیّت با استکبار را تبلیغ میکرد و معنای استکبار را به همه میفهماند، والّا مردم امریکا را نمیشناختند. مردم ایران سالهای …

پشت کردن طلاب فاضل به حوزه به سبب تنگنای معیشت

… و گسترده است. بعضی از کسانی که چنین انگیزه‌هایی دارند، خودشان هم نمیفهمند چه کار میکنند. نیّتهای بدی ندارند، ولی ملتفت نیستند که حرف و عملشان چه تبعاتی دارد. در خود حوزه‌های علمیّه نیز همیشه این طور بوده و اکنون هم برای تضعیف حوزه انگیزه‌های تضعیف وجود دارد. طلبه جوانی که زندگیش در حوزه خوب نیست، برای امرار معاش مجبور است به حوزه پشت کند. حوزه یک نفر را تربیت میکند و استعدادش را پرورش میدهد و او را به مقامات علمی میرساند؛ بعد که وقت استفاده کردن از او فرا میرسد، میبیند دَرِ فلان اداره و یا مرکز علمی برای تدریس باز است. مجبور میشود به آن جا رود و مشغول کار شود. نمیشود گفت این کار حرام است. بالأخره ضرورت و نیاز وجود دارد و بعضی افراد این کار را میکنند؛ لیکن این کار پشت کردن به حوزه است. البته منظور کسانی نیستند که کاری را برای نظام به عهده میگیرند و آن را انجام میدهند. خیر؛ اینها باید بیایند وامور محّوله را متصّدی …

لزوم قرار داشتن طلاب جوان و فضلای حوزه در صفوف مقدم

… همیشه در صفِ مقدّم بودند. حوزه، باید این‌طور باشد. کسی که در حوزه باشد و به نظام اسلامی و احکام قرآن - که در این نظام عملی میشود - و به حکومت اسلامی - که به برکت مجاهدت مردم سرِ پا شده است - با چشمِ غیرجدّی نگاه کند، یک عنصر بیگانه است؛ هر کس میخواهد باشد. در حوزه علمیه صحیحِ شیعی، همه بخصوص طلاّب جوان، باید خود را در صفوف اوّل بدانند، که بحمداللَّه همیشه همین‌طور بوده است. یعنی همیشه فضلای جوان، طلاّب جوان، بزرگان حوزه و مدرّسین محترم، در صفوف مقدّم جا داشته‌اند؛ باز هم باید در صفوف مقدّم جا داشته باشند.

تلاش علمی و نوآوری طلاب در شرایط سخت زندگی

… در دستگاه‌هاى معمولى زندگى ــ اداره‌ها، دانشگاه‌ها، وزارتخانه‌ها، جاهاى مختلف ــ انجام بگیرد، شاید پنج برابر یا ده برابر آن خرج برمیدارد. طبیعت حوزه طبیعت قناعت است؛ طبیعت بى‌اهتمامى به ظواهر خرج‌تراش بیهوده و بى‌فایده است؛ اغلب اینها را مردم نمیدانند. چقدر طلّاب عزیزالنّفسى و منیع‌الطّبعى در حوزه‌ها دارند کار میکنند، درس میخوانند، تحقیق میکنند، مطالعه میکنند. همان‌جورى که در زبان نسل ما رایج شده [بود] که محقّقین بزرگ و دانشمندان بزرگ دنیا، مى‌نشستند در یک گوشه‌ى خلوتى، در یک اتاق تاریکى، با چه زحماتى یک چیز جدیدى را خلق میکردند، [طلّاب ما هم] همان‌جور و با همان شرایط دارند افکار نو عرفانى و فلسفى و فقهى و اصولى و رجالى و حدیثى و تفسیرى و غیره را خلق میکنند و به ‌وجود مى‌آورند؛ با چه شرایط سختِ زندگى؛ بدون میز، بدون کولر، بدون تشکیلات، بدون منشى، بدون تلفنِ دوبل و مانند اینها دارند این کارها را میکنند.

لزوم درس خواندن درست برای باسواد شدن

… تبریز هست و جناب آقاى ملکوتى تعداد مدارس و طلّاب و فضلا در سرتاسر آذربایجان و آن دو استان[29] دیگر را ذکر کردند ــ که آنچه مهم است، این است که هر کسى از آقایان معمّمین (حفظهم الله‌ و اعلى الله‌ ذکرهم) هر جا که هست، کار را در آنجا خوب و درست انجام بدهد؛ آن‌ که طلبه است، درست درس بخواند، سعى کند باسواد و ملّا بشود؛ آن‌ که مدرّس است، سعى کند با دل‌ و جان تدریس بکند؛ آن‌ که شغلى از مشاغل روحانى دارد، سعى کند بى‌غرضىِ خود و بى‌نظرى خود و بى‌اعتنائى خود به زخارف دنیا را عملاً نشان بدهد.

درس حوزه مقدمهٔ هدایت مردم، حتی در میان عشایر کوچ‌رو

… و مکتب اهل بیت را زنده کنند. اینها همان چیزهایی است که افراد یک ملت را مثل پولاد آبدیده می‌کند و دشمن نمی‌تواند در آنها نفوذ کند. ایمانشان را قوی کنید. آنها را به اعمال شرعی وادار کنید. نماز، زکات، خمس و سایر عبادات را به آنها یاد بدهید. این، وظیفه‌ی ماست. نباید بگوییم که «فلان کس رفته درس‌خوانده، فاضل شده، مکاسب خوانده، کفایه خوانده؛ حالا بیاید برود بین عشایر کوچ‌رو!؟ پس خواندن این کفایه و مکاسب و این همه زحمتی که کشیده به چه درد می‌خورد!؟» همه‌ی آنها مقدمه‌ی همین است. همه‌ی آنها مقدمه‌ی مسلمان کردن و متدین کردن یک انسان است. «لان یهدی الله بک رجلا خیر مما طلعت علیه الشمس.» اگر یک انسان را خدا به‌دست تو هدایت کند، این بهتر از همه‌ی آن چیزی است که خورشید بر آن تابیده است. یعنی همه‌ی طلاهای عالم، ارزش این را ندارد. زن روستایی، زن عشایری، زن شهری، مردشان، جوانشان، پیرشان، همه را …

کم کردن تعطیلی‌ها و احیای سنت بحث دائم و گروه‌های بحثی

… در این نیم قرن، حداقل دو مقطع انفصال و گسست دارد و باید آنها را جبران کند. جبرانش به این است که امروز طلاب موجود در حوزه‌ی علمیه‌ی قم و فضلایی که در آن‌جا هستند، درس و بحث و تحقیق را جدی بگیرند و بیش از آنچه که طبیعت یک حوزه است، به درس و بحث اهتمام ورزند. تعطیلیها را کم و حجم‌کار را زیاد کنند و از هر فرصتی استفاده نمایند. سنت بحث دائم و گروههای بحثی و فقهی را که در اوقات شور و اشتغال حوزه‌ها به چشم می‌خورد و دیده می‌شد، زنده کنند. طلاب از درس خواندن خسته نشوند؛ به‌طور دائم بخوانند و آنچه را که لازمه و آداب درس خواندن است رعایت کنند. همه بنویسند، همه در دقت نظر و نشان دادن نوشته‌ها به اساتید، اهتمام کنند.

کمک آگاهی از مسائل عالم به فهم احکام و فتوای نزدیک به واقع

… بعد که تأمل می‌کند، سیر می‌کند؛ می‌بیند موضوع و شقوق موضوع، در زمان صدور آن فتوا، درست روشن نبوده است. یا شقوقی داشته، که آنها در حوزه‌ی فقها نبوده است، یا بعداً شقوقی به وجود آمده است که آن زمان که راجع به این موضوع بحث می‌کردند، این شقوق وجود نداشته است. پس، چنانچه طلبه و فاضل جوان، از مسائل عالم مطلع شد و در جریان امور قرار گرفت، این به او در فهم احکام الهی و شرعی و فتوای صحیح و نزدیک به واقع، کمک خواهد کرد. راهش هم این است که طلاب از این معلومات برکنار نمانند.

خدمت به انقلاب نقطهٔ قوت طلاب، نه نقطهٔ ضعف

… اجازه بدهند و نه تشکیلات حوزه باید به این معنا اجازه بدهد و نه طلّاب. چهره‌های انقلابی در حوزه‌ها باید محترم باشند. طلبه‌های جبهه رفته؛ کسانی که سوابق جبهه دارند؛ کسانی که در حوزه‌های علمیه جانبازند و کسانی که خدمتی از خدمات انقلاب را بر دوش دارند، باارزشند. این‌گونه نباشد که در داخل حوزه‌ها اگر کسی چند سالی به خدمات انقلاب مشغول بوده یا الان مشغول است، این یک نقطه‌ی ضعف به حساب آید؛ نه. این نقطه‌ی قوت است. خدمت به انقلاب نقطه‌ی ضعف نیست. برای کسانی که در میدان جنگ بودند، بایستی از همه جهت، اعتباراً و عملاً ارزش قائل شوند. برایشان حسابی ویژه باز کنند.

تفاوت روحیهٔ طلبگی با منبری‌های شرط‌گذار برای مزد

… تبلیغات دینىِ معمولى ما. یک جایى که میرفتیم براى منبر ــ گاهى دعوت کرده بودند، گاهى بى‌‌دعوت میرفتیم، و هذا هو الغالب[3] ــ دنبال این بودیم که بالاخره این مطلبى که فراهم کرده‌‌ایم، این مطالعه‌‌اى که کرده‌‌ایم، این منبرى که آماده کرده‌‌ایم به گوش مردم برسد. ما فرق داشتیم با آن کسانى که وقتى دعوتشان میکردند براى منبر، میگفتند که این مقدار باید بدهید یا چِک آن را قبلاً باید بدهید. آن، عالَم طلبگى نبود؛ عالم طلبگى، [طوری] دیگر بود. امروز هم همین است. نفرمایید که خب حالا ما تشکیلات داریم، حکومت داریم، دولت داریم، بودجه داریم، خزانه داریم، درآمد نفت داریم؛ بله، معلوم است لکن یک کشورى بر این امکانات استوار است. اگر چنانچه شرکاى ما در کارهاى کشور ــ آنهایى که غیر کار ما را بر عهده دارند ــ …

راه‌اندازی بیمهٔ حوزه برای هزینه‌های بیماری طلاب

… است که جناب آقاى مشکینى فرمودند: مسائل معیشتى. بسیار خب، حالا شما با من مطرح کردید مسائل معیشتى را؛ من روى آن ان‌شاءالله‌ فکر خواهم کرد؛ قولى نمیدهم که این کار به‌آسانى و بزودى عمل بشود امّا من نسبت به این مسئله تاکنون به ‌صورت مستقیم و جدّى فکر نکرده بودم. البتّه ما بیمه‌ى حوزه را راه انداختیم؛ ان‌شاءالله‌ به جریان مى‌افتد، هر کس بخواهد استفاده خواهد کرد. بیمه و مسئله‌ى بیمارى و مخارج بیمارى و هزینه‌هاى بیمارى، یکى از مشکلات طلّاب است. خود بنده هم همواره در آن زمانها گرفتار بودم؛ میدانم هم که خیلى‌ها گرفتارند و از مشکلات اساسى است. حالا این راه افتاده.

سرگردانی طلاب در یافتن مرجع پاسخ‌گوی مشکلات درسی و صنفی

… بکنم و روى این علّت خیلى فکر کرده‌ام. و آن، این است که حوزه یک تشکیلاتى است که اهمّیّت و حجم آن از هر دانشگاهى به یک معنا بیشتر است امّا آن اوّلین چیزى را که هر مؤسّسه‌ى علمىِ با این عظمت باید داشته باشد یعنى یک دستگاهِ مدیریّت مشخّص و منظّم و منسجم، ندارد. یک طلبه‌اى یک نامه‌اى به من نوشته، میگوید ما نمیدانیم به چه کسى مراجعه کنیم در حوزه! خب، امتحان را یک ‌جایى باید بدهیم، میدهیم؛ شهریه را باید از یک جاى دیگر بگیریم، میگیریم؛ [امّا] مشکلات داریم، به هر کس مراجعه میکنیم، میگوید به من مربوط نیست! اشکالات درسى داریم، اعتراض داریم، به هر کس مراجعه میکنیم، میگویند به ما مربوط نیست. این نقص را شما چیز کمى نگیرید، این خیلى چیز بااهمّیّتى است.

نقد سر باز زدن طلاب از تبلیغ به بهانهٔ درس خواندن

… که رئیس دبیرخانه هستند و آقایانى که با ایشان همکارى میکنند تشریف دارند ــ گزارشها را و خبرها را میبینم. یک جاهایى هست، گاهى شش ماه، یک سال میمانَد بى امام جمعه! این حوزه‌ى به این عظمت، مگر ما گفته‌ایم بروید توى جنگلهاى آمازون تبلیغ کنید که آقایان نمیروند؟ میگوییم آقا چرا نمیروى؟ میگوید میخواهم درس بخوانم. عجب! من قبول ندارم این روش را. بنده این را ــ حالا شما هر چه میخواهید بگویید، بگویید ــ والله‌ الهى نمیدانم. خب بیایید از مرجعیّت بگذرید. بیایید یک چند نفرتان از مرجعیّت بگذرید، از ریاست بگذرید، از مدرّسى بگذرید، از فضل و سواد در آن حد بگذرید؛ حوزه را جورى راه بیندازید که بعد صد نفر مثل …

کمتر نبودن استعداد و روح تحقیق طلاب جوان از دانشجویان

… یک موضوع فقهى به آنها بدهند، بگویند کار کنید، خب ببینید چقدر موضوع حل خواهد شد از همین طریق. پایان‌نامه‌هاى بعضى از این دانشگاه‌ها را مى‌آورند براى من ــ در موضوعاتى که بنده به آنها ذى‌علاقه هستم ــ مى‌بینیم خیلى هم خوب است و این جوانها خوب کار میکنند. خب جوانهاى حوزه، استعدادشان کمتر از آنها نیست اگر بیشتر نباشد. تلاش و زحمت و روح تحقیقشان هم که الحمدلله‌ بالا است. این هم یک معاونت: معاونت آموزش.

پرهیز طلبهٔ معمم از رفتارهای عادی برای دیگر جوانان

… باید آن اقتضائات را قبول کند. التزام به شى‌ء، التزام به لوازم آن است. با این لباس، از برخى از چیزها باید گذشت. البتّه در قبال هر چه انسان در دنیا از آن بگذرد، خداى متعال چیزى دارد که «فیهِ قُرَّةَ اَعیُن»؛[6] بهتر از آن را خدا میدهد. از چیزهایى باید گذشت. یک جوان همسنّ شما، فرض بفرمایید در خیابان اگر راه برود، با رفیقهایش شوخى بکند، قهقهه هم بزند، دنبال هم[دیگر] هم بدوند، کسى نمیگوید چرا، امّا شما که معمّمید نمیشود بکنید. حالا این یک مثال کوچک بود. از این قبیل هست چیزهایى که انسان وقتى وارد جرگه‌ى خاصّى شد، باید به اقتضائات و التزامات لوازم آن ملتزم باشد. اینها را رعایت کنید.

تلاش دشمنان برای جدا کردن طلاب از حوزه با جاذبه‌ها

… دشمن نتوانسته این حصار منیع[7] را فتح کند؛ نتوانسته. خیلى هم مبارزه کردند؛ خیلى هم توى سرش زدند؛ خیلى هم بر راهش دام گستردند، در طول این سالهایى که ما یادمان است یا قریب به زمان ما بود ــ مثل زمان رضاخان که بنده یادم نیست، امّا قضایاى آن را اجمالاً شنیده‌ام؛ بعد هم زمانهاى بعد که خب ما خودمان دیدیم ــ جاهایى درست کنند، جاذبه‌هایى درست کنند تا طلبه را که در مضیقه‌هایى گرفتار میشود، بکشانند از درس و بحث و حوزه به آنجاها، دهنش را با یک آبنبات ترشى، شیرین کنند براى اینکه او را منخلع[8] کنند از این سِمت. از این کارها کردند. البتّه یک عدّه هم، سست‌ها و سست‌عنصرها و آدمهایى که آن نضج[9] شخصیّتى لازم را نداشتند، رفتند، مجذوب هم شدند امّا قادر نشدند که این قلعه را فتح کنند.

روشن‌ذهنی طلاب جوان و استفادهٔ واقعی از نظرات آنان

… اینها را در همین نظرات پیدا کند؛ ولو خود آدم هیچ ابتکاری نداشته باشد، از آنها میتواند استفاده کند. من از این نظراتی که داده میشود، استفاده میکنم. شاید خود این جوانان هم خیال نمیکنند که ما این‌قدر از نظرات آنها استفاده میکنیم؛ فکر میکنند اعتنایی نمیشود؛ در حالی که نه، حقیقت قضیه این است که من استفاده میکنم؛ یعنی از نظرها و حرفهای آنها چیزی به دست میآورم؛ و این چیز خیلی مهمی است. آدم میبیند که جوانان این‌طور ذهنهاشان روشن است.

ارزش والای طلاب جوان اهل قلم

... ماشاءاللَّه شما حسابی مشغولید![2] این طلبه‌های دست‌به‌قلم جوان، خیلی قیمت دارند. ما در سن این آقایان، کجا میتوانستیم چنین کارهایی بکنیم؟ واقعاً شاید به عقلمان هم خطور نمیکرد! ماشاءاللَّه شما خیلی خوب و جلویید؛ به شرطی که از لحاظ سطح، قانع نباشید.

لزوم ماندن طلاب در حال و هوای جنگ در غیاب جنگ

… شدند، بعضى هم بحمدالله‌ سالم و سرپا هستند، خارج از این تیپ ــ امّا از وقتى این تیپ تشکیل شده که شاید چهار پنج سالى میشود؛ [از سال] ۶۵ که این تیپ به ‌وجود آمده، یک چهارچوبى درست کرده حدّاقل براى طلّاب حوزه‌هاى علمیّه که بتوانند حضور خودشان را نشان بدهند. وانگهى این تیپ کمک خواهد کرد که در غیاب جنگ هم ــ در حالى که جنگ هم وجود ندارد ــ باز طلبه‌ها در عالم جنگ و حال و هواى جنگ باشند و این یک امر واقعاً واجب و لازمى است. لذاست که خوشحالیم از اینکه این تیپ هست و شما آقایان بحمدالله‌ مشغول و فعّال و بانشاط هستید.

آموختن تعبد، ذکر و تقوا در کنار درس نظامی و لزوم الگو بودن سرپرستان

… ما که گاهى مثلاً یک میلیون و چند صد هزار نیروهاى مسلّح و آدم داشتیم در صحنه‌ى جنگ یا پشت جبهه مجموعاً، و اگر از این مجموعه‌ى عظیم یک میلیون و چند صد هزار نفرى، همان عنصر ایمان را بگیریم هیچ چیز باقى نمیماند و هیچ کار نمیتوانست بکند؛ این را باید نگه داریم. طلبه‌هایى که با شما مربوطند، از شما باید علاوه بر درس نظامى، درس تعبّد و ذکر، یاد، خشوع، تقوا، ورع از محارم را واقعاً باید بگیرند و این نمیشود مگر اینکه خود ماها که در رأس کارها هستیم، تا حدودى ــ حالا نمیگوییم به طور کامل؛ یعنى بنده نمیتوانم بگویم به طور کامل، چون از من این حرف ساخته نیست؛ چون خود بنده ناقص هستم ــ بایستى این جهات را رعایت بکنیم؛ تا حدّى که خداى متعال کمکمان بکند؛ همّت بر این باید داشته باشیم. اهل نافله، اهل توجّه، اهل ذکر و این چیزها باید باشند؛ این‌جور شناخته بشوند این تیپّ شما و عناصر ستادى و صفى آن، که اهل عبادت و تقوا و تدیّن هستند.

کار اصلی طلبهٔ مخلص چون زنبور عسل رساندن فایده است و تندی تنها بجا

… را به این زنبور عسل: وَ اَوحی رَبُّکَ اِلَی النَّحلِ اَنِ اتَّخِذی مِنَ الجِبالِ بُیوتًا وَ مِنَ الشَّجَرِ وَ مِمّا یَعرِشون؛[6] که میگردد بین گلها و عسل شیرین را براى انسانها که «فیهِ شِفآءٌ لِلنّاس»[7] فراهم میکند؛ واقعاً همین‌جور است؛ البتّه نیش هم دارد؛ در جاى خودش آن نیش هم، به شرطى‌که بجا باشد، عیبى ندارد ــ بدون نیش هم مثل اینکه خیلى مفید نیست! یک جاهایى از آن نیش هم باید استفاده بشود ــ امّا کار اصلى او آن نیست؛ کار اصلى او این است که عسل را فراهم کند. من این را به شماها تبریک میگویم. ظاهراً این‌جور که احساس میشود، در آن منطقه، شما همین‌جور عمل کرده‌اید و باید هم همین‌جور عمل کنید. اصلاً کار همین است و غیر از این نیست.

روحانیان جوان آمادهٔ تبلیغ به‌عنوان ذخیرهٔ عظیم حوزه

نکته‌ى هشتم این است که به تبلیغ باید در حوزه به صورت جدّى توجّه بشود؛ یعنى چه؟ یعنى برنامه‌ریزى شود براى تبلیغ. این ذخیره‌ى عظیم در حوزه در اختیار ما است؛ این‌همه روحانىِ جوانِ آماده‌ى حرف زدن و تبلیغ کردن؛ این چیز کمى است مگر؟ خب، به شکل خودجوش و خودرو البتّه چرا، همیشه طلّاب میروند در جاهاى مختلف ــ با دعوت، بى‌دعوت، خوب، بد، مفید، کم‌فایده، پُرفایده؛ هست ــ امّا هیچ محصول حساب‌شده‌اى در انتظار این نیست. چرا؟ چون برنامه‌ریزى نیست. یک ‌وقت هم اگر چنانچه خداى ناکرده یک طلبه‌اى یک …

تربیت طلاب برای نیازهای جامعه مانند قضاوت و دستگاه‌های اداری

… ابوابى که وجود دارد یا احوال شخصى و غیره؛ همه‌ى اینها را به عنوان جزئى از مجموعه‌ى اداره‌ى یک کشور بایستى استنباط بکنیم؛ این در استنباط اثر خواهد گذاشت و گاهى تغییرات ژرفى را به ‌وجود خواهد آورد ــ و هم در عمل، طلّاب را باید تربیت کنیم براى نیازهاى جامعه. خب، این جامعه احتیاج به قاضى دارد؛ یک دستگاهى در قم بایستى طلّاب را سوق بدهد به سمت تربیت قاضى؛ این‌جور نباشد که تربیت قاضى را هم حوزه به عهده‌ى دیگرى واگذار بکند. یک‌ جایى در حوزه طلّاب را سوق بدهد براى حضور در دستگاه‌هاى گوناگون ادارى کشور؛ فرض کنید این‌همه سیاسى‌ ـ عقیدتى‌ها، این‌همه ادارات مختلف که احتیاج دارند.

لزوم حفظ روحیهٔ شور و نشاط سالم در میان طلاب

از جمله‌ى چیزهایى که جاى آن خالى است در دنباله‌ى همان نظام درسى، مسئله‌ى کتابهاى درسى است؛ [مسئله‌ی دیگر] حفظ روحیه‌ى شور و نشاط در بین طلّاب است، آن [هم] به‌ صورت سالم. اینها چیزهایى است که در حوزه بایستى انجام بگیرد. مجمع محترم نمایندگان باید بنشینند این چیزها را بررسى کنند؛ همینهایى که رئوس و اصولش را در همین اساسنامه که من نگاه کردم، به ‌صورت اهداف و وظایف مجمع هم آورده‌اید. اینها تلاش میخواهد، اینها حرکت میخواهد.

حضور در صحنهٔ رزم و تبلیغ همراه با درس خواندن

… مشى به سمت حقیقت؛ آن کیفیّت را باید بلد بود. راه را اگر کسى بلد نباشد، خب معلوم است که به حقیقت نمیرسد. آن راه آموخته نمیشود، بلدشده نمیشود مگر با خواندن همین درسها؛ اینها را باید خواند تا آن راه را یاد گرفت. آن مِتُد را باید فراگرفت و بدون آن مِتُد نمیشود. بنابراین با درس خواندن باید در صحنه‌ى رزم سیاسى و اجتماعى و نظامى شرکت کرد؛ با درس خواندن باید در صحنه‌ى تبلیغ و آگاهى‌بخشى به مردم وارد شد.

لزوم درس و تلاش طلاب در جهت عظمت کشور و بیداری ملت‌ها

جوانهاى حوزه، طلّاب عزیز، طلّاب زحمت‌کش، طلّاب قانع، طلّاب مؤمن در حوزه‌هاى علمیّه، و دانشجویان عزیز، این جوانها، این فرزندان و جگرگوشه‌هاى ملّت، این بهترین و پاک‌ترین عناصر جامعه‌ى ما در دانشگاه‌ها، در جهت عظمت کشور، در خطّ اسلام، در جهت بلند کردن پرچم اسلام، در جهت بیدار کردن ملّتهاى عالم، در جهت روح بخشیدن به این دنیاى مرده‌ى به ‌وسیله‌ى دستهاى استکبارى درس بخوانند، کار کنند، تلاش کنند تا مطمئن بشوند که فرداى ایران اسلامى از امروز بمراتب بهتر خواهد بود. این، هدف شما است؛ این، هدف وحدت حوزه و دانشگاه است.

علم، تقوا و آگاهی سه عنصر اصلی ساختن خود برای آیندهٔ انقلاب

خب، این علم و این تقوا؛ [شرط] بعد آگاهى‌هاى لازم، که انسان از ناآگاهى خیلى ضربه میخورد. گاهى انسان عالِم هم هست، متّقى هم هست، امّا انسان ناآگاه است، سرش کلاه میرود. [کسب] آگاهى‌هاى لازم و خود را با این سه عنصر اصلى روزبه‌روز ساختن، براى اینکه هر یکى از شما بتوانید یک مشعلى باشید براى آینده‌ى این انقلاب و آینده‌ى این حرکت عظیم.

نصیحت امام خمینی (ره) به طلاب دربارهٔ سنگینی مسئولیتشان در نخستین درس بر منبر

… منبر نشستند ــ گمان میکنم ایشان بعد از رحلت مرحوم آیت‌الله‌‌العظمى بروجردى (رضوان الله‌ علیه) این را قبول کردند؛ این‌‌جور که در ذهنم هست، تا آن بزرگوار حیات داشتند، ایشان بر منبر ننشستند ــ روز اوّلى که ایشان بر منبر نشستند، بنده در آن روز در درس ایشان بودم؛ ایشان آن روز را تماماً به نصیحت گذراندند؛ اوّلین مطلبى که ایشان بعد از بسم‌الله‌ فرمودند [این بود که] مرحوم آقاى نائینى (رحمة الله‌ علیه) روز اوّلى که براى درس نشست روى منبر، گریه کرد و گفت این همان منبرى است که شیخ انصارى روى آن نشسته، حالا من باید بنشینم روى این منبر. از همین جا شروع کردند ایشان به نصیحت کردن طلّاب که بفهمید چه کارى دارید میکنید و چقدر این مسئولیّت سنگین است؛ که جزئیّات فرمایشات آن روز، الان در ذهنم نیست. این احساس مسئولیّت این ‌قدر مهم است که در حدّ یک مدرّس بزرگ، یک فقیه عالى‌مقامِ مهیّاى مرجعیّت ــ از آنجا بگیرید ــ تا معمّمین و روحانیّونى که در طبقات پایین‌تر هستند، تا برسد به یک مرثیه‌خوان و یک روضه‌خوان …