رفتن به محتوای اصلی

طلاب

نام‌های دیگر: طلبه، طلبگی، طلاب انقلابی، طلاب علوم دینی

مقایسهٔ دیدگاه رهبران
توضیحتهیه‌شده با هوش مصنوعی

دانش‌پژوهان علوم دینی در حوزه‌های علمیه و وظایف و نقش آنان.

نخستین کاربرد در متن‌های این سایت:پیام به‌مناسبت برگزاری سمینار هفته وحدت حوزه و دانشگاه— ۱۳۶۰/۰۹/۲۷

سیر زمانی

از ۱۳۶۰ تا ۱۴۰۴
۱۳۶۰۱۴۰۴

فقط سال ۱۳۷۰همهٔ سال‌ها

تعریف در کلام رهبر

از جمله‌ى چیزهایى که حوزه احتیاج دارد، یک نظام تعلیم و تعلّم است تا وقتها در آن هدر نرود؛ این را ما احتیاج داریم. امروز دیگر روزى نیست که ما اجازه بدهیم عمر یک جوان متدیّن و آماده‌ى براى تلاش در راه دین و مجاهدت علمى در راه دین ــ یعنى طلبه ــ [هدر برود]. طلبه این است دیگر؛ طلبه اگر متدیّن نبود، طلبه نمیشد؛ اگر آمادگى براى مجاهدت در راه دین نداشت، طلبه نمیشد؛ حتّى شاید بشود گفت اگر عاشقانه این راه را دوست نمیداشت، طلبه نمیشد. خب، روزى که اسلام توفیق پیدا کرده است که یک نظام مبتنى بر یک اندیشه، یک تفکّر و جهان‌بینى را در معرض دید بشریّت قرار بدهد، دیگر روزى نیست که ما اجازه بدهیم یک روز، یا یک ساعت از وقت این جوان با این خصوصیّات، این طلبه هدر برود؛ باید وقت او را به بهترین شکلى پُر کنیم ــ یعنى حوزه باید پُر کند ــ و حوزه باید از وقت او بهترین استفاده را ببرد و از او یک انسانى که میتواند امروز براى نظام اسلامى آبرو باشد و هدف توسعه‌ى اسلام و رواج اسلام و شناخته شدن اسلام را تأمین بکند بسازد. این، یک نظام درسى لازم دارد؛ بدون نظام درسى نمیشود. اینکه ما رها کنیم یک مجموعه‌ى عظیم بیست هزار نفرى را و ندانیم که اینها چگونه درس میخوانند، چه درسى میخوانند، با چه هدفى درس میخوانند، در چه حدّى قرار میگیرند، سزاوار نیست.
و اینها با طلبگى میسازد؛ تصوّر نشود که خب، اگر این‌جور بخواهند [عمل] بکنند، پس کى درس میخوانند. درس را همیشه میخوانند؛ جنگ که همیشه نیست، راه‌پیمایى که همیشه نیست، حضور در صحنه‌هاى ضرورى که هر ساعت نیست. درس هم باید بخوانند؛ بى ‌درس و بى ‌تحقیق و بى ‌مباحثه طلبه معناى خودش را از دست میدهد. در دوران مبارزات یک عدّه‌اى از طلبه‌ها غرق در عالم مبارزه بودند؛ آن هم مبارزات آن زمانها که یک ‌جور دیگرى بود و یک آمیختگى‌هایى و یک پیچیدگى‌هایى داشت. یک جریان، جریان روشنفکرى بود؛ یک جریان، جریان مبارزه بود؛ اینها با هم التقاء میکردند در مواردى و البتّه التقائشان در آن موارد خوب هم بود. گاهى طلبه‌هاى مبارز یک حالت روشنفکرى پیدا میکردند. بنده در مشهد که بودم، با طلبه‌ها اُنس داشتم؛ طلبه‌هاى قم و جوانهاى قم هم مکرّر پیش ما مى‌آمدند، میرفتند، مسئله مطرح میکردند ــ از این مسائل این‌جورى ــ من میدیدم اینها نسبت به درس بى‌رغبتند؛ مکرّر به این طلبه‌ها میگفتم که برادرها! این درس رسائل و مکاسب را باید بخوانید، این کفایه را باید یاد بگیرید؛ اینکه خیال بکنید که ما دیگر مبارزیم، پس دیگر این حرفها چیست، «معناى حرفى» به چه درد میخورد، «اجتماع امر و نهى» و «مقدّمه‌ى واجب» را ول کن، نخیر، این‌جورى نمیشود؛ باید اینها را یاد بگیرید، این فنّ ما است؛ مکرّر میگفتم، الان هم همین را میگویم که بى‌مایه فطیر است. طلبه‌اى که غور[9] و خوض[10] در درس و علم نداشته باشد، طلبه نیست؛ موضوع منتفى است. بحث سر طلبه است؛ طلبه، یعنى آن ‌که درس میخواند، باید درس بخواند.

شاهدها (۳۹ پاراگراف)

روشن‌ذهنی طلاب جوان و استفادهٔ واقعی از نظرات آنان

… اینها را در همین نظرات پیدا کند؛ ولو خود آدم هیچ ابتکاری نداشته باشد، از آنها میتواند استفاده کند. من از این نظراتی که داده میشود، استفاده میکنم. شاید خود این جوانان هم خیال نمیکنند که ما این‌قدر از نظرات آنها استفاده میکنیم؛ فکر میکنند اعتنایی نمیشود؛ در حالی که نه، حقیقت قضیه این است که من استفاده میکنم؛ یعنی از نظرها و حرفهای آنها چیزی به دست میآورم؛ و این چیز خیلی مهمی است. آدم میبیند که جوانان این‌طور ذهنهاشان روشن است.

ارزش والای طلاب جوان اهل قلم

... ماشاءاللَّه شما حسابی مشغولید![2] این طلبه‌های دست‌به‌قلم جوان، خیلی قیمت دارند. ما در سن این آقایان، کجا میتوانستیم چنین کارهایی بکنیم؟ واقعاً شاید به عقلمان هم خطور نمیکرد! ماشاءاللَّه شما خیلی خوب و جلویید؛ به شرطی که از لحاظ سطح، قانع نباشید.

لزوم ماندن طلاب در حال و هوای جنگ در غیاب جنگ

… شدند، بعضى هم بحمدالله‌ سالم و سرپا هستند، خارج از این تیپ ــ امّا از وقتى این تیپ تشکیل شده که شاید چهار پنج سالى میشود؛ [از سال] ۶۵ که این تیپ به ‌وجود آمده، یک چهارچوبى درست کرده حدّاقل براى طلّاب حوزه‌هاى علمیّه که بتوانند حضور خودشان را نشان بدهند. وانگهى این تیپ کمک خواهد کرد که در غیاب جنگ هم ــ در حالى که جنگ هم وجود ندارد ــ باز طلبه‌ها در عالم جنگ و حال و هواى جنگ باشند و این یک امر واقعاً واجب و لازمى است. لذاست که خوشحالیم از اینکه این تیپ هست و شما آقایان بحمدالله‌ مشغول و فعّال و بانشاط هستید.

آموختن تعبد، ذکر و تقوا در کنار درس نظامی و لزوم الگو بودن سرپرستان

… ما که گاهى مثلاً یک میلیون و چند صد هزار نیروهاى مسلّح و آدم داشتیم در صحنه‌ى جنگ یا پشت جبهه مجموعاً، و اگر از این مجموعه‌ى عظیم یک میلیون و چند صد هزار نفرى، همان عنصر ایمان را بگیریم هیچ چیز باقى نمیماند و هیچ کار نمیتوانست بکند؛ این را باید نگه داریم. طلبه‌هایى که با شما مربوطند، از شما باید علاوه بر درس نظامى، درس تعبّد و ذکر، یاد، خشوع، تقوا، ورع از محارم را واقعاً باید بگیرند و این نمیشود مگر اینکه خود ماها که در رأس کارها هستیم، تا حدودى ــ حالا نمیگوییم به طور کامل؛ یعنى بنده نمیتوانم بگویم به طور کامل، چون از من این حرف ساخته نیست؛ چون خود بنده ناقص هستم ــ بایستى این جهات را رعایت بکنیم؛ تا حدّى که خداى متعال کمکمان بکند؛ همّت بر این باید داشته باشیم. اهل نافله، اهل توجّه، اهل ذکر و این چیزها باید باشند؛ این‌جور شناخته بشوند این تیپّ شما و عناصر ستادى و صفى آن، که اهل عبادت و تقوا و تدیّن هستند.

کار اصلی طلبهٔ مخلص چون زنبور عسل رساندن فایده است و تندی تنها بجا

… را به این زنبور عسل: وَ اَوحی رَبُّکَ اِلَی النَّحلِ اَنِ اتَّخِذی مِنَ الجِبالِ بُیوتًا وَ مِنَ الشَّجَرِ وَ مِمّا یَعرِشون؛[6] که میگردد بین گلها و عسل شیرین را براى انسانها که «فیهِ شِفآءٌ لِلنّاس»[7] فراهم میکند؛ واقعاً همین‌جور است؛ البتّه نیش هم دارد؛ در جاى خودش آن نیش هم، به شرطى‌که بجا باشد، عیبى ندارد ــ بدون نیش هم مثل اینکه خیلى مفید نیست! یک جاهایى از آن نیش هم باید استفاده بشود ــ امّا کار اصلى او آن نیست؛ کار اصلى او این است که عسل را فراهم کند. من این را به شماها تبریک میگویم. ظاهراً این‌جور که احساس میشود، در آن منطقه، شما همین‌جور عمل کرده‌اید و باید هم همین‌جور عمل کنید. اصلاً کار همین است و غیر از این نیست.

روحانیان جوان آمادهٔ تبلیغ به‌عنوان ذخیرهٔ عظیم حوزه

نکته‌ى هشتم این است که به تبلیغ باید در حوزه به صورت جدّى توجّه بشود؛ یعنى چه؟ یعنى برنامه‌ریزى شود براى تبلیغ. این ذخیره‌ى عظیم در حوزه در اختیار ما است؛ این‌همه روحانىِ جوانِ آماده‌ى حرف زدن و تبلیغ کردن؛ این چیز کمى است مگر؟ خب، به شکل خودجوش و خودرو البتّه چرا، همیشه طلّاب میروند در جاهاى مختلف ــ با دعوت، بى‌دعوت، خوب، بد، مفید، کم‌فایده، پُرفایده؛ هست ــ امّا هیچ محصول حساب‌شده‌اى در انتظار این نیست. چرا؟ چون برنامه‌ریزى نیست. یک ‌وقت هم اگر چنانچه خداى ناکرده یک طلبه‌اى یک …

تربیت طلاب برای نیازهای جامعه مانند قضاوت و دستگاه‌های اداری

… ابوابى که وجود دارد یا احوال شخصى و غیره؛ همه‌ى اینها را به عنوان جزئى از مجموعه‌ى اداره‌ى یک کشور بایستى استنباط بکنیم؛ این در استنباط اثر خواهد گذاشت و گاهى تغییرات ژرفى را به ‌وجود خواهد آورد ــ و هم در عمل، طلّاب را باید تربیت کنیم براى نیازهاى جامعه. خب، این جامعه احتیاج به قاضى دارد؛ یک دستگاهى در قم بایستى طلّاب را سوق بدهد به سمت تربیت قاضى؛ این‌جور نباشد که تربیت قاضى را هم حوزه به عهده‌ى دیگرى واگذار بکند. یک‌ جایى در حوزه طلّاب را سوق بدهد براى حضور در دستگاه‌هاى گوناگون ادارى کشور؛ فرض کنید این‌همه سیاسى‌ ـ عقیدتى‌ها، این‌همه ادارات مختلف که احتیاج دارند.

وظیفهٔ مجموعهٔ حوزه نه تک‌تک طلاب و رها نکردن درس‌ها

حوزه‌ى علمیّه نباید منزوى باشد از مسائل علمى و جریانات علمى دنیا؛ باید در متن جریانات علمى باشد. البتّه این حرف به معناى آن نیست که حالا فردا تک‌تک طلّاب قم بگویند خیلى خب، ما میخواهیم حالا در متن جریانات علمى قرار بگیریم و فلان کار را کنیم، پس درسهایمان را بگذاریم زمین، اوّل یک خُرده زبان یاد بگیریم و بعد بیاییم سراغ این کارها؛ نه، [مجموعه‌ی] حوزه باید باشد، نه تک‌تک طلّاب؛ مجموعه‌ى حوزه باید مثل یک استخرِ جداافتاده‌ى از جریانات علمى و فکرى جهان نباشد؛ دریاى عظیمى باشد که جریانهایى به آن وارد بشوند، جریانهایى هم از آن خارج بشوند؛ فکرهایى در آن وارد بشود، فکرهایى هم از آن خارج بشود. دنیایى را باید شما سیراب کنید. حوزه نمیتواند …

لزوم تعیین و رعایت زیّ خاص طلبهٔ نظامی

… یعنى اگر همه‌چیزش تکمیل باشد امّا مثلاً وقتى مى‌آید پیش شما، ببینید بند پوتینش باز است، شُل است، یقین کنید که این در میدان جنگ آن کارى که شما میخواهید، نخواهد کرد. باید شُسته، رُفته، مرتّب، منظّم، پُروپیمان و همان زىّ‌اى[2] که از او متوقّع است [داشته باشد]؛ البتّه ممکن است از طلبه‌ى نظامى یک زىّ خاصّى متوقّع باشد؛ آن زىّ را مشخص کنید، امّا باید همان زىّ را داشته باشد. شل و ول راه رفتن معنى ندارد!