تدبیر پیامبر در پیمان حدیبیه که قرآن آن را فتح مبین خواند
… را باز بگذارند بیاید؟ با این موفّقیت، چه کار خواهند کرد و چطور میتوانند در مقابل او بایستند؟ آیا در ماه حرام بروند با او جنگ کنند؟ چگونه جنگ کنند؟ بالاخره تصمیم گرفتند و گفتند میرویم و نمیگذاریم او به مکه بیاید؛ و اگر بهانهای پیدا کردیم، قتلعامشان میکنیم. پیغمبر با عالیترین تدبیر، کاری کرد که آنها نشستند و با او قرارداد امضاء کردند تا برگردد؛ اما سال بعد بیاید و عمره بجا آورد و در سرتاسر منطقه هم برای تبلیغات پیغمبر فضا باز باشد. اسمش صلح است؛ اما خدای متعال در قرآن میفرماید: «انّا فتحنا لک فتحا مبینا»؛[4] ما برای تو فتح مبینی ایجاد کردیم. اگر کسانی به مَراجع صحیح و محکم تاریخ، مراجعه کنند، خواهند دید که ماجرای حدیبیّه چقدر عجیب است. سال بعد پیغمبر به عمره رفت و علیرغم آنها، شوکت آن بزرگوار روزبهروز زیاد شد. سال بعدش - یعنی سال هشتم - که کفّار نقض عهد کرده بودند، پیغمبر رفت و مکه را فتح کرد، …
رویارویی صلحآمیز مسلمانان بیسلاح با قریش و برکاتی بیش از یک جنگ بزرگ
… از مسلمانان در سال ششم هجری، بدون سلاح و تجهیزات لازم و بدون آرایش جنگی، در مقابل کفّار که مسلّح و مجهّز بودند، قرار گرفتند و بنا بر این بود که مسلمانان دست به اسلحه نبرند. این در قضیه حدیبیّه بود. این قضیه را، هم «غزوه حدیبیّه» گفتهاند، هم «صلح حدیبیّه». از این جهت غزوه گفتهاند که اگرچه جنگی واقع نشد، اما حرکتی که اتّفاق افتاد، از یک جنگ بزرگ دارای آثار بیشتری بود؛ برکات آن و کیفیّت رویارویی، یک برکت و کیفیّت استثنایی بود. در این حادثه، کفّار قریش با تجهیزات، با سلاح، با مردان جنگی و با پیشبینیهای لازم، به سراغ مسلمانانی آمدند که با خودشان سلاح بر نداشته بودند و فقط به قصد مشرّف شدن به عمره و زیارت خانه خدا به راه افتاده بودند. نتیجه به جنگ نینجامید و برکات زیادی بر این رویارویی صلحآمیز مترتّب شد. خدای متعال به مسلمانان اینطور میفرماید که اگر سروکار شما با کفّار و مشرکان، به جنگ و شمشیر هم کشیده میشد، شما آنها را مغلوب میکردید. این سنّت الهی است؛ این قانون لایتخلّف پروردگار در عالم آفرینش است؛ «ولو قاتلکم الّذین کفروا لولّوا الادبار ثمّ لا یجدون ولیّا …
تدبیر الهی پیامبر در پرهیز از جنگ و تعبیر قرآن از آن به فتح
… آیه، بین جبهه کفر و جبهه ایمان، مقابلهای درست شده است. در این آیه شریفه، برای جبهه کفر، احساس حمیّت و تعصّب جاهلانه شده است؛ این مربوط به قضایای حدیبیّه و قضایای بعد از حدیبیّه است که از آزمایشهای بسیار مهم و پُرمعنا و پُرمضمونِ دوران حیات مقدّس پیامبر است. بعد از آن که رسول اکرم و مسلمانان به قصد مکه به حدیبیّه رفتند و در حدیبیّه متوقّف شدند، دشمن میخواست جنگ را بر آنها تحمیل کند، اما تدبیر الهی نبىّاکرم نگذاشت و بدون جنگ برگشتند و پیامبر به قراردادی با مشرکین رسید که این قرارداد آن قدر مهم بود که بنابر روایاتی، سوره «انّا فتحنا» درباره همین قرارداد حدیبیّه نازل شده و از آن به فتح تعبیر شده است: «انا فتحنا لک فتحناً مبینا[2] » - یعنی همین صلح حدیبیّه - آن حضرت در خلال آیات قرآن، اوضاع را برای مسلمانان روشن میکند و جبههها را مشخص مینماید.
تعبیر قرآن از صلح حدیبیه به فتح مبین و برکات بینظیر آن
… دارى میکنى؟ مگر ما حق نیستیم؟ مگر اینها باطل نیستند؟ این چه جور تصمیم و روشى است که شما در پیش گرفتید؟ یک نفرى هم از سرشناسهاى مسلمانها گفت من حتّى در پیغمبرىِ پیغمبر در آن روز شک کردم! آن روز میدانید خداى متعال از این حادثه در قرآن به چه تعبیرى یاد کرده؟ این آیهى معروف و آیات اوّل سورهى «اِنّا فَتَحنـا» که میفرماید: اِنّا فَتَحنـا لَکَ فَتحًا مُبینًا،[12] راجع به همین صلح است. این فتح مبینى که در قرآن یادآورى شده، این فتح مبین جنگ بدر و حنین و اُحد و احزاب نیست؛ صلح حدیبیّه است. اِنّا فَتَحنـا لَکَ فَتحًا مُبینًا؛ ما فتح آشکارى را براى تو تدارک دیدیم. آن وقت مسلمانها نمیفهمیدند. همین آیهاى که در اوّل خطبهى اوّل خواندم، این مطلب را بیان میکند: فَعَلِمَ مالَم تَعلَموا؛ خدا چیزى را میدانست که شما نمیدانستید. پیغمبر فرمود صبر …
صلحی که قرآن آن را فتح مبین خوانده است
… بیاید مکه؛ و اگر بهانهای پیدا کردیم، قتلعامشان میکنیم. آمدند، پیغمبر با عالیترین تدبیر، کاری کرد که آنها نشستند یک قرارداد با پیغمبر امضا کردند که پیغمبر برگردد؛ اما سال بعد بیاید عمره بهجا بیاورد و برای تبلیغات پیغمبر در سرتاسر این منطقه فضا باز باشد. اسمش صلح است؛ اما خدای متعال در قرآن میفرماید: «اِنّا فَتَحنا لَکَ فَتحاً مُبیناً» اِنّا فتحنا دربارۀ صلح حدیبیه است. ما فتح مبینی برای تو ایجاد کردیم؛ فتح مبین بود.
فتح مبین در قرآن و اعتراض و شک برخی مسلمانان به آن
پیغمبر در حدیبیه چه کرده؟ پیغمبر در حدیبیه کاری کرده است که خدا در قرآن دربارۀ آن کار میگوید: «اِنّا فَتَحنا لَكَ فَتحًا مُّبینًا»[15]. پیغمبر قرارداد بست با کفار قریش؛ یک قراردادی که مسلمانهای حاضر در مجلس، آنچنان برآشفتند از این مسئله که صریحاً به پیغمبر اعتراض کردند؛ بعضی ـ به اعتراف خودشان ـ در دینشان شک کردند...پیغمبر چه بگوید در جواب این اعتراضکنندهها؟ یکطوری باید اینها را قانع کند. میفرمود که این امر است. آنوقت تاریخ مینویسد که در طول دو سالی که میان صلح حدیبیه در سال ششم، و فتح مکه در سال هشتم واقع شد، عدۀ مسلمانها برابر بود با دو برابر تمام مسلمانهایی که از اول بعثت تا آن روز مسلمان شده بودند؛ در …
محاصرهٔ مسلمانان در حدیبیه و اضطراب مؤمنان
… از یک طرف به ایام مغتنم و ذی قیمت ماه رجب؛ وقت ذکر است، وقت دعاست، وقت توجه است. این آیهای که من تلاوت کردم، به مؤمنان بشارت میدهد و نزول سکینهی الهی را یادآوری میکند. سکینه یعنی آرامش در مقابل تلاطمهای گوناگون روحی و اجتماعی. این آیه مربوط به حدیبیه است. در ماجرای حرکت پیامبر اکرم از مدینه به سمت مکه با چند صد نفر از یاران و اصحاب خود به قصد عمره -در سال ششم از هجرت- حوادثی پیش آمد که از چند جهت موجب طوفانی شدن دلهای مؤمنان بود. از یک طرف، دشمنان با نیروی مجهزی آنها را محاصره کرده بودند؛ اینها از مدینه دور بودند -حدیبیه نزدیک مکه است- نیروهای دشمن متکی به عقبهی مکه بودند، نیرو داشتند، سلاح داشتند، جمعیت زیاد داشتند؛ این یک طرف قضیه بود که موجب اضطراب میشد، موجب تشویش برای بسیاری از مؤمنین میشد؛ از طرف دیگر، پیغمبر اکرم بر طبق آن سیاست عظیم مکتوم الهی -که بعد برای همه آشکار شد- در مقابل کفاری که آمده بودند در مقابل او، در مواردی کوتاه آمد؛ گفتند اسم «رحمان و رحیم» را، «بسم الله»، را از این نوشته حذف کنید، پیغمبر قبول کرد؛ و چند مسئله از این قبیل پیش …
عذرتراشی متخلفان از همراهی پیامبر از روی ترس
… از مؤمنین را هم مشخّص میکند؛ یعنی نیمهکارهها؛ چه منافقین، چه آنهایی که منافق به معنای غلیظ نفاق نیستند و به آن صورت نفاقی ندارند که بخواهند دورویی کنند؛ اما طبیعتشان، یک طبیعت متزلزل است. اسلام میخواهد اینها را هم به انسانهای مؤمن و با صلابت تبدیل کند. عدّهای از مسلمانان، از ترس، همراه پیامبر در جنگ حدیبیّه شرکت نکرده بودند. میگفتند اگر ما برویم، پیامبر و همه مسلمانانی که با او هستند، بهوسیله کفّار تار و مار خواهند شد! وقتی که پیامبر برگشت، پیش آن حضرت آمدند و گفتند ما نتوانستیم بیاییم؛ گرفتاری پیدا کردیم؛ اشتغال پیدا کردیم؛ حال برای ما از خدای متعال آمرزش بطلب! در حالی که همین حرف هم یک نوع ظاهرسازی بود. در واقع اینها دنبال آمرزش الهی هم نبودند؛ فکر میکردند زرنگی کردند که نرفتند. آیه قرآن میفرماید: «سیقول لک المخلفون من الاعراب شغلتنا …
اعتراض چپروها به صلح پیامبر (ص) با قریش و آگاهی پیامبر (ص) از کار خود
… مبارزه در گلوگاهش، در مواردی، زنده به شیوۀ حسنی؛ اگرچه در مواردی هم زنده به شیوۀ حسینی است. ما باید بدانیم که انقلابیبودن یعنی همۀ راهها و شیوهها را در زمان خود و در هنگامۀ خود بهکاربستن، و نهفقط مشتها را گرهکردن و حسنبنعلی را مذلّالمؤمنین دانستن. همچنانیکه پیغمبر اسلام هم در صلح حدیبیه، وقتی با کفار قریش صلح کرد، چپروها و چپنماهای دستگاه پیغمبر گفتند ما امروز در پیغمبری تو شک کردیم، که تو با کفار ساختی؛ اما پیغمبر از همۀ آنها مسلمانتر و انقلابیتر و موحدتر و ضد کفرتر بود. او میفهمید چه دارد میکند. (59/5/6)
شگفتی ماجرای حدیبیه و پرداختن سورهٔ فتح به آن
آنکسانیکه مراجعه کنند به تاریخ ـ در آن مَراجع صحیح و محکم مطالعه کنند ـ خواهند دید که این ماجرای حدیبیه چقدر عجیب است؛ که در خودِ قرآن، در سورۀ اِنّا فَتَحنا مقدار زیادی به این مطلب پرداخته شده است. بعد هم سال بعد پیغمبر رفتند به عمره، علیرغم میل آنها. شوکت پیغمبر روزبهروز زیاد شد. سال هشتم هم پیغمبر ـ یعنی سال بعدش ـ که کفار نقض عهد کرده بودند، پیغمبر رفتند مکه را فتح کردند، که آن فتح عظیم و تسلط و اقتدار پیغمبر [است]. این، روش پیغمبر و رفتار پیغمبر …
تسلیم امیرالمؤمنین در برابر صلح پیامبر
… مطرح کرد که هنگامیکه «لَا وَ نَعَم»[6] گفت، بیدغدغه پذیرفت. و نهفقط در عمل پذیرفت، بلکه در جان و دل پذیرفت. آنوقتیکه پیغمبر به او وصیت میکند که چنین عمل کن، میکند؛ آنوقتیکه به او میگوید آنچنان در میدان جنگ حرکتکن، بدون ذرهای تردید عمل میکند؛ آنوقتیکه پیغمبر صلح میکند در حدیبیه، تسلیم صلح پیغمبر است؛ آنوقتیکه میجنگد در بدر، تسلیم جنگ پیغمبر است.