رفتن به محتوای اصلی

صدر اسلام

نام‌های دیگر: دوران صدر اسلام

مقایسهٔ دیدگاه رهبران
توضیحتهیه‌شده با هوش مصنوعی

نخستین دوران تاریخ اسلام در زمان پیامبر اکرم (ص) و سال‌های پس از آن.

نخستین کاربرد در متن‌های این سایت:سخنرانی در جمع علمای نجف (برگزاری جشنهای شاهنشاهی- وجوب قیام علما)— ۱۳۵۰/۰۴/۰۱

سیر زمانی

از ۱۳۵۰ تا ۱۳۶۶
۱۳۵۰۱۳۶۶

فقط سال ۱۳۵۹همهٔ سال‌ها

شاهدها (۲۲ پاراگراف)

غلبه بر امپراتوری‌ها با جمعیت کم به‌سبب حکومت بر قلوب

حکومت صدر اسلام؛ حکومت بر قلوب بود. و لهذا با جمعیتهای کم بر امپراتوریهای بزرگ غلبه کردند. الآن بحمد الله جمعیت مسلمین قریب یک میلیارد است؛ چرا باید با اینکه یک میلیارد جمعیت ما داریم؛ قدس ما را صهیونیستها ببرند، و حکومتهای دیگر را هم در تحت سلطه قرار بدهند؟ در صورتی که اینها اگر با هم مجتمع باشند، حکومت بزرگی خواهند بود. هر کدام در محل خودشان …

سلاح معنوی، رمز پیروزی سپاه اندک اسلام بر ایران و روم

خداوند ان شاء الله همه شما را تایید کند. و سرّ پیشرفتی که در صدر اسلام است این است که، سربازان اسلام با تعداد کمی که داشتند در مقابل تعداد زیادی از سربازان دشمن، که یکی ایران و یکی روم بود و بسیار هم مجهز بودند، ایستادند و پیروز شدند، زیرا سلاح معنوی داشتند. یعنی اعتقادشان بر این بود که اگر ما برویم و کشته شویم، باز هم سعادتمند هستیم، و اگر بکشیم هم ما سعادتمندیم. آن وقت دشمن فقط برای دنیا بود که آن هم با فشاری که بر آنها می‌آوردند می‌جنگیدند. ببینید در جنگ ذات سلاسل، دشمن، سربازان خود را به زنجیر بسته بود که فرار نکنند. آیا با این اعتقاد می‌شود جنگید؟ سرّ اینکه لشکر اسلام پیروز شد و آنها شکست خوردند همین بود، که آنها …

الگوی ایستادگی پیامبر و یاران در برابر زحمات و کمبودها

… انسانی شما. این کوردلان گمان کرده‌اند که‌ شما، جوانان و عزیزان خود را در راه نفت و بنزین داده‌اید و به اسلام و میهن عزیز خود برای پر کردن شکم خود خدمت می‌کنید. اینان را که دشمن عزت و شرافت شما هستند از خود برانید و مجال ندهید که توطئه‌های آنان به ثمر برسد. شما به صدر اسلام و مجاهدت پیغمبر عظیم الشان و یاران بزرگوار او نظر کنید که با چه زحمات و کمبودهایی مواجه بودند و چگونه با نثار جان و خون، اسلام را به ثمر رساندند و با پیروی از آن بزرگواران اسلام را تقویت کنید و میهن عزیز خود را حفظ نمایید و دست رد بر سینه بدخواهان زنید و ترس به خود راه ندهید که خداوند با شماست. از خداوند متعال نصرت اسلام و مسلمین و پیروزی هر چه زودتر سپاه اسلام بر کفر را خواستارم. و السلام علیکم و رحمه الله و برکاته.

غلبهٔ مسلمانان کم‌سلاح بر امپراتوری‌های ایران و روم

… مصافحه می‌کنند. می‌بینیم که اشخاص می‌آیند و گریه می‌کنند می‌گویند که برای ما دعا بکن شهید بشویم. من دعا می‌کنم که پیروز باشند و ثواب شهید به آنها داده بشود. این حساب را نکرده بودند، اینها تاریخ صدر اسلام را یا ندیده بودند یا غفلت از آن کرده‌اند. صدر اسلام؛ اسلحه و مهمّات غلبه نکرد بر دو تا امپراتوری به آن عرض و طول، برای اینکه اسلحه نداشتند مسلمین. هر چند تایشان یک شتر داشتند، چند تایشان یک اسب، شاید در همه لشکرشان چند تا اسب بود، شمشیر کُندی یا تیزی. آن طرف- چه امپراتوری ایران و چه امپراتوری روم- دارای همه چیز بودند. تمام سازوبرگهای جنگی که در آن وقت [بود] در اختیار آنها بود.

بی‌ایمانی سپاه امپراتوری‌ها و به زنجیر بستن سربازان

مجهز به همه جِهازهای جنگی بودند. لکن فقط یک چیز را نداشتند و آن ایمان. چون ایمان نداشتند باید در بعضی از جنگها آنها را امر می‌کردند که ببندند به هم این ارتش خودشان را که فرار نکنند. با زنجیر اینها را به هم می‌بستند- از قراری که در تاریخ هست- و می‌آوردند در جبهه جنگ. امروز هم برادرها، شما بدانید این را که مخالفین ما همه چیز دارند الّا ایمان. و شما ایمان دارید که فوق همه چیز است و بحمد الله همه چیز هم دارید.

تأثیر عظمت کسانی که ساده دور هم می‌نشستند بر دنیا

… نمی‌شناخت که کدام یکی اینها رسول الله هستند. سوال می‌کرد که کدام یکی هستید؟ برای اینکه نه بالایی بود، نه پایینی بود، دور می‌نشستند. اگر حصیری هم بود یا بوریایی بود من نمی‌دانم، لکن این فرشهایی که شما خیال کنید، حتی این فرشی که شما زیرتان انداختید نبوده است. آن وقت دور هم می‌نشستند و لیکن عظمتشان، عظمتی بود که دنیا را تحت تاثیر قرار داد. عظمت انسان به روحیت روح انسان است.

رویارویی لشکر اندک اسلام با سپاه بزرگ روم

من یک کلمه با ارتش خودمان صحبت دارم، و یک کلمه با ملت و یک کلمه با ارتش عراق و یک کلمه با ملت عراق. جوانمردی ارتش و سایر قوای مسلحه- مثل سپاه پاسداران و دیگران- ما را به یاد جوانمردیهای صدر اسلام انداخت. در صدر اسلام با اینکه قوای دشمن با قوای اسلام قابل مقایسه نبودند، در جنگ روم، هفتصد یا هشتصد هزار آنها بودند و سی هزار هم لشکر اسلام، و آن طلیعه لشکر- که پیشروها هستند- شصت هزار نفر بودند، دو مقابل تمام لشکر اسلام، خالد بن ولید- که یکی از سردارهای اسلام بود گفت: ما باید یک ضربه‌ای به اینها بزنیم تا اینکه روحیه‌شان را از دست بدهند- حالا به این تعبیر که من می‌گویم- و ما سی نفر می‌رویم با این طلیعه که شصت هزار نفرند، سی نفرمان می‌رویم با آنها جنگ می‌کنیم. بالاخره عده‌ای قبول نمی‌کردند.

تار و مار شدن شصت هزار نفر با شبیخون شصت نفر

بالاخره بنا شد شصت نفرشان بروند و جنگ کنند، شبیخون بزنند. شصت نفر رفتند و شب شبیخون زدند، و آن شصت هزار نفر را تار و مار کردند، از بین بردند.

نصرت اسلام با افتادن خوف در قلب جمعیت‌های پرشمار دشمن

… جنایت بزرگ را بکنند. اذهان اینها را منصرف کرد از اینکه بمباران کنند ایران را، بمباران کنند تهران را. می‌توانستند، لکن خدای تبارک و تعالی دلهای آنها را برگرداند به یک معانی دیگری و رعب در قلب آنها انداخت که فرار کردند. این برای این بود که یک نهضت اسلامی بود. در صدر اسلام هم این قضیه رعب و فتح به رعب، نصر به رعب این مطلبی بوده است که وقتی که یک جمعیت کمی در مقابل آن جمعیتهای زیاد، و با سلاحهایی که در آن روز [بوده‌]- سلاح مدرن زیاد بوده است- مع ذلک، یک خوفی گاهی در قلب آنها می‌افتاد که با همان خوف، نصرت برای اسلام حاصل می‌شد.[3] بعد هم دیدید که در ظرف یک سال و چند ماه، تمام چیزهایی که یک حکومت لازم دارد، ملت ما بر آن رای دادند و متحقق کردند.

پیروزی مسلمانان ضعیف بر قدرت‌های بزرگ با پیشبرد مکتب

… کنیم، و همه ما دنبال این باشیم که آن مکتبمان پیش ببرد، نه دنبال این باشیم که خودمان پیش ببریم. ما خودی نداریم؛ هر چه هستیم مکتبمان است. وقتی مکتب مطرح است هم من و شما و آقا و دیگران و همه ارگانهای دولتی و همه اینها باید خود را کنار بگذارند، دنبال مکتب باشند؛ خودشان را فانی کنند در مکتبشان، همان طوری که در صدر اسلام بوده است. صدر اسلام این مسائل نبوده است که هر کسی بخواهد خودش را نشان بدهد، هر کسی می‌خواسته مکتبش را پیش ببرد، از این جهت هم پیش بردند؛ در عین حالی که ضعیف بودند، قوای بزرگ را از بین بردند. حالا الحمد للَّه شما قوی هستید؛ 35 میلیون‌ جمعیت پشت سر شماست، شما از چه می‌ترسید؟ از هیچ چیز نباید بترسید. 35 میلیون جمعیت امروز پشت سر شماست که اگر خدای نخواسته، یک صدایی در یک جایی بلند بشود، این 35 میلیون جمعیت همه با هم هم صدا پشتیبانی می‌کنند از شماها. …

فتح قلعه با فداکاری یکی از سرداران اسلام

… تاریخ اسلام و قضایایی که در صدر اسلام واقع شده شما ببینید در یک جنگی که واقع شده است، وقتی که یک قلعه‌ای را بسته بودند و کفار در آن نشسته بودند و خوب، آن وقت هم که وسایلی نبود که بروند بالا و بمباران کنند، باید این قلعه فتح بشود، خوب، دیوارهای بلند و کذا. یکی از سردارهای اسلام گفت که نیزه‌ها را زیر سپر بگذارید من می‌نشینم روی سپر، من را بالا کنید تا بروم به دیوار برسم، می‌روم آنجا با آنها در داخل جنگ می‌کنم، در را باز می‌کنم. یک نفر برای یک جمعیتی که یک قلعه را داشتند همین کار را کردند. این نیزه‌ها را زیر سپر گذاشتند او نشست روی سپر با این نیزه‌ها بلند کردند تا به برج رسید، به دیوار رسید. آن شخص رفت در آنجا و جنگ کرد و در را باز کرد. این اسلام است که این کار را می‌کند، این ایمان است که این کار را می‌کند. این قشرهای مختلفی که انحراف دارند خوب است یک قدری مطالعه کنند در اسلام، خوب است یک قدری مطالعه کنند در تاریخ اسلام، خوب است یک قدری بفهمند که معنی ایمان چیست.

سرداران صدر اسلام، استادان اخلاق و هدایتگر مردم در جنگ

… خدا در نمازهایمان می‌خواهیم که خدا هدایت کند ما را به راه مستقیم، نه راه کج و نه راه از این طرف کج، راست و چپ؛ غَیْر المَغْضُوبِ عَلَیْهِمْ وَ لا الضّالّین.[2] اینها راههایشان علی حده است و هر چه جلو بروند دور می‌شوند از آن مقصد. ارتش اسلام، ارتش هدایت است. سردارهای صدر اسلام اساتید اخلاق بودند، کسانی بودند که مردم را در همان حالی هم که جنگ می‌کردند، هدایت می‌کردند، با اسم خدا شروع می‌کردند، دستور بود که تا آنها، تا آن مقابلهای ما شروع نکنند، شما بایستید؛ شروع هم این طور نبود که همان طور که آنها می‌خواستند اینها را مغلوب کنند و یک غنیمتی به دست بیاورند و یک کشوری را بگیرند اینها هم آن طور باشند. خیر، اینها می‌خواستند قلوب را به دست‌ بیاورند. ارتش اسلام هر جا رفته است و سردارهای اسلام هر جا پا گذاشتند، همان جایی که پا گذاشتند اول مسجد درست کردند. وقتی به قاهره رسیدند اول خط کشیدند برای مسجد و همه جا این طور بود؛ مسجد مطرح بود، معبد مطرح بود و ارتش اسلام برای آباد کردن مساجد و محرابها کوشش …

سختی‌کشی سربازان صدر اسلام جبران‌کنندهٔ همهٔ سختی‌ها

4- من می‌دانم که شما عزیزانم از طبقه محروم و حقوق شما ناچیز است، ناچار شما دلاوران که خود را به آب و آتش زدید و انقلاب را پیروز کردید و ادامه دادید، برای دریافت حقوق و رسیدن به زرق و برق دنیا نبود و اکنون نیز نیست و برای خداوند و در خدمت اسلام بوده و هست. توجه به وضع سربازان صدر اسلام که گاهی با یک دانه خرما روزِ خود را به سر می‌بردند و با دشمن به جنگ برمی‌خاستند و اجر خود را از خدای تعالی می‌خواستند، همه سختیها را جبران می‌کند.

فقر و فداکاری رزمندگان صدر اسلام در خدمت به اسلام

… آنجا صورتهای بسیار نیکو [دارد] که ما اینجا تصورش را هم نمی‌توانیم بکنیم. نعمتهای آخرت را اینجا هر چه در باره‌اش بگویند یک بحث دنیایی است، هر چه صحبت بکنند از آنجا، بخواهند تشریح کنند آن را، یک بحث ناقص دنیایی است؛ آنهایی که بروند ان شاء الله می‌فهمند چه هست. و من امیدوارم که این زحمتهایی که جوانهای ما می‌کشند، [پاداش‌] اینها نظیر [پاداش‌] همان جوانهایی [باشد] که در صدر اسلام زحمت می‌کشیدند و دنبال این نبودند که از مردم به آنها یک مرحبایی گفته بشود، یا یک اجرتی بگیرند. گاهی همین لشکرهایی که در صدر [اسلام‌] بودند و آن طور زحمتها را می‌کشیدند در تاریخ ثبت است که گاهی این قدر فقیر بودند که در حال جنگ، شبانه روز با یک خرما زندگی می‌کردند، گاهی از این هم بدتر می‌شد، که یک خرما را این آدم می‌گذاشت دهنش، همین که احساس می‌کرد شیرینی را، از دهانش در می‌آورد می‌داد آن یکی، آن هم به آن یکی، آن به دیگری، و هکذا؛ ولی خدمت کردند برای اسلام، و اسلام را عظمت دادند و گسترش دادند و حالا رسیده است به ما، حالا نوبت ماهاست‌ پاسدارهای ما، شما آقایان، همه، از اینکه مثلًا در اینجا جبران نمی‌شود هیچ ابداً افسرده نباشید، خوب، اعمالی که برای خداست جبران ندارد، مگر آنکه خدا [پاداش‌] بدهد. یک عمل صالحی که برای خدا باشد همه این دنیا هم جبران آن نیست. کوشش کنید که عملهایتان برای خدا باشد و وقتی که آنجا می‌روید با دست پر رفته باشید.

شدت مسلمانان با کفار و مهربانی میان خودشان

… مقابل ملت خودشان، آن طور سرکوبی می‌کردند. شما که برای آتیه این مملکت ان شاء الله، امید هستید، باید همین دستوری که از جانب خدای تبارک و تعالی، برای شناخت مومن وارد شده است، مدّ نظرتان داشته باشید. با ملت خودتان، با ملت مسلم رحیم باشید، لطیف باشید، رئوف باشید. در مقابل اجانب، توفنده و کوبنده باشید، عکس زمان رژیم سابق و مثل زمان صدر اسلام. صدر اسلام وقتی که مسلمین مواجه می‌شدند با کفار، طوری رفتار کرده بودند با آنها، که از قراری که گفته می‌شود، بین آنها معروف شده بود که این عربها آدم را می‌خورند. بین خودشان آن طور رئوف و مهربان بودند که سردار بزرگ، مالک اشتر، از بازار عبور می‌کرد. یک کسی نشناخته، به او فحّاشی کرد. ایشان هم سرش را زیر انداخت و رفت. کسی به او گفت که تو شناختی این را؟ گفت: نه. گفت: این مالک اشتر است. دوید، دنبالش دوید. دید که رفته توی مسجدی و ایستاده، نماز می‌خواند. آمد پیشش عذرخواهی. گفت: نه، عذرخواهی نکن، من آمدم اینجا …

ایمان سربازان مسلمان رمز پیروزی بر امپراتوری ایران و روم

کوشش کنید که عادت بدهید خودتان را بر اینکه با اهالی کشور خودتان حکمفرمایی بر خلاف حق نکنید. رحیم باشید. اگر یک کسی هم خلاف کرد، شما به طور خشونت با او عمل نکنید. به قانون باید عمل بشود، همان طوری که سربازهای صدر اسلام بودند و با عدد کمی، فتحهای بزرگی کردند. سرّ اینکه این عدد کم به امپراتوری ایران غلبه کرد، این بود که آنها ایمان داشتند. از روی ایمان و با این روحیه، که ما اگر هم کشته بشویم شهید هستیم و پیش خدا می‌رویم و آبرومندیم، اقدام می‌کردند و آنها به این مبانی اعتقاد نداشتند و با زور آورده بودند آنها را برای جنگ و با فشار آنها آمده بودند برای جنگ و وقتی که وضع اسلام را می‌دیدند، ایرانی‌ها وقتی دیدند که لشکر اسلام وقتی آمد اینجا، یک وضع دیگری دارد، غیر امپراتوری ایران است، مردم اقبال کردند به آنها. این سرّ پیروزی مسلمین شد بر آن لشکر مجهّز ایران و همین طور در روم. همین طور اگر ما ارتشمان یک ارتش صحیح اسلامی- ملی بود نمی‌توانست کسی از خارج به ما تحمیل بشود. اینکه مستشارهای امریکایی بر ما تحمیل شد، برای اینکه سردمدارهای آن وقت همه‌شان از آنهایی بودند که ایمان اصلًا نداشتند و هر چه می‌خواستند، می‌خواستند یک روزگاری را با …

تربیت مردم با کردار رئیس دولت و سرداران و لزوم پیروی از آن

… و تعالی هستید، هر نَفسی که می‌کشید در حضور او هست، و هر کلمه‌ای که ادا می‌کنید در محضر مبارک خدای تبارک و تعالی هست. و در محضر خدای تبارک و تعالی، بر خلاف دستور او جرم عظیمی است، و باید ناظر بدانید خدا را بر اعمال خودتان، باید شما دیگران را هم تربیت کنید. همه اشخاصی که در هر مرکزی هستند باید آن مرکز را به صورت یک تعلیمگاه درآورند. همان طوری که در صدر اسلام آنکه رئیس دولت بود، و آنکه سردار بود، سردار لشکر بود، با اعمال خودشان مردم را تربیت می‌کردند، با حرفهای خودشان، با کردار خودشان مردم را تربیت می‌کردند، باید ما که دعوی این را داریم که مسلمان هستیم و تابع اولیای اسلام هستیم، باید ما هم با کردار و رفتار خودمان تربیت کنیم مردم را.

خدمت خالصانهٔ سربازان اسلام با قناعت و بی‌اعتنایی به ریاست

… در فکر این نبودید که ما پیش ببریم تا بشویم رئیس یک چیزی، تا بشویم دارای کذا، شما برای خدا بود و پیش بردید، برای خدا باشد و به پیش بروید اگر یک کمبود مادی برای شما باشد، اعتنا به آن نکنید، برای اینکه شما برای مادیات قیام نکردید و برای مادیات عمل نمی‌کنید. همان طوری که در صدر اسلام آنهایی که سربازان اسلام بودند برای خدا کار می‌کردند؛ با یک خرما در شب و روز، گاهی با یک دانه خرما شب و روز گاهی زندگی می‌کردند و برای اسلام خدمت می‌کردند، و بعد هم که پیروز می‌شدند درصدد این نبودند که رئیس یک جایی باشند و یک پستی برای آنها باشد.

پیروزی شصت جوان مسلمان بر پیشقراول سپاه روم با قوهٔ ایمان

… عدد. و ما اگر اینها را ترساندیم و سی نفرمان رفت و شصت هزار نفر را عقب نشاند، این چشم زخم اسباب این می‌شود که اینها آن لشکر بزرگشان هم شکست بخورد. خوب، اشخاصی که آنجا بودند گفتند سی تا آخر نمی‌شود. شصت هزار نفر با سی نفر؟ بالاخره قرار شد که شصت نفر آدم برود. و اینها مهیا شدند و شصت نفر از جوانها مهیا شدند و شب شبیخون زدند به این اردوی شصت هزار نفری. هر نفر مقابل هزار نفر و شکست دادند آنها را، و این اسباب این شد که لشکر روم که تهیه دیده بود، و هشتصد هزار هم دنبالش بود، آنها هم شکست بخورند و بروند سراغ کارشان. این قوه ایمان است. یعنی یک مومنی که اگر بکُشد، بهشت می‌رود و از اینجا بهتر است، و اگر کشته بشود، بهشت می‌رود و از اینجا بهتر است، با یک همچو حربه‌ای که حربه ایمان است، این دیگر ترس از این ندارد که کشته بشود. این شهادت را برای خودش یک سعادت می‌داند. آنهایی که مقابل شما هست، برای …

ورود اشتباهی برخی افراد به اسلام و فسادکاری آنان

… در آنجا هست. هیچ اشکال ندارد که در دادگاهها، در کمیته‌ها، در این طور موارد، در بین مثلًا این پاسدارها، با اینکه خیلی مردم خوبی هستند، لکن ممکن است یک اشخاصی وارد شده باشد به اسم پاسداری و اینها، و فساد بکند. یا در دادگاهها وارد شده باشد یکی کسی و فساد بکند. در صدر اسلام هم بعضی اشخاص وارد می‌شدند اشتباهی توی اسلام و فسادکاری می‌کردند اینها باید البته رسیدگی بشود و باید در همه اموری که نقایصی که هست و زیاد هم البته هست این نقایص باید با بررسیها، با این رسیدن به این طور موارد باید بررسی بشود و درست بشود که این نقایص هم که اشکال دارند به آن، مثلًا به دادگاهها گاهی، یا به زندانها، یا به جاهای دیگر، رسیدگی می‌خواهد که درست بشود که ببینیم چه جوری است و اصلاحش بکنیم. و امیدوارم که اصلاح هم بشوند.

مصائب فراوان برای اولیای خدا و مسلمانان

این مسائل در طول تاریخ بوده است. در صدر اسلام این طور مصائب برای اولیای خدا و برای مسلمین صدر اسلام بسیار بوده است. و شاید از آن وقت تا کنون این طور وضعیتی که در ایران هست و این تحولی که برای ملت ما از زن و مرد و بزرگ و کوچک حاصل شده است، سابقه نداشته باشد. خداوند تبارک و تعالی به ما هر چه داریم داده است، و ما هر چه داریم از اوست و باید تقدیم او کنیم. سعادت را آنها بردند …

فراوانی منافقان در زمان پیامبر و امیرالمؤمنین (ع)

… و می‌خواهد به ضد اسلام عمل بکند، آن است که در قرآن بیشتر از آنها تکذیب شده تا دیگران. ما سوره منافقین داریم، اما سوره کفار نداریم. سوره منافقین داریم که برای منافقین، از اول شروع می‌کند اوصافشان را می‌گوید. اسلام همیشه گرفتار یک همچو جمعیتهایی بوده است. در صدر اسلام زیاد [بودند.] در زمان حکومت امیر المومنین- سلام الله علیه- زیاد اینها بودند. در زمان خود پیغمبر اکرم- صلی الله علیه و آله- زیاد بودند و همین طور در طول تاریخ. اسلام گرفتار یک همچون مصایبی بوده است و گرفتار اینکه اشخاصی هم از خود مسلمانها [منافق بوده‌اند.] مردم خوب، مردم اسلامی گول می‌خوردند از اینها، از این اشخاصی که با صورت اسلامی می‌آمدند و [تظاهر به اسلام‌] می‌کردند، گول می‌خوردند.