رفتن به محتوای اصلی

صدر اسلام

نام‌های دیگر: دوران صدر اسلام

مقایسهٔ دیدگاه رهبران
توضیحتهیه‌شده با هوش مصنوعی

نخستین دوران تاریخ اسلام در زمان پیامبر اکرم (ص) و سال‌های پس از آن.

نخستین کاربرد در متن‌های این سایت:سخنرانی در جمع علمای نجف (برگزاری جشنهای شاهنشاهی- وجوب قیام علما)— ۱۳۵۰/۰۴/۰۱

سیر زمانی

از ۱۳۵۰ تا ۱۳۶۶
۱۳۵۰۱۳۶۶

فقط سال ۱۳۵۷همهٔ سال‌ها

شاهدها (۱۱ پاراگراف)

ساده‌زیستی فاتحان صدر اسلام و ننشستن بر فرش حریر در دربار سلطان

ضعیفید آقا! تا ضعیفید زیر بار اقویا هستید. آن وقتی که نَفْس شما قوی شد و اعتنا نکردید، اعتنا به این زخارف نکردید، آن وقت است که از شما حساب می‌برند. صدر اسلام را مطالعه کنید ببینید چه جور بوده وضع. آنهایی که ممالک را فتح کردند، آنهایی‌ که دنیا را گرفتند، آنهایی که قدرتشان را بر عالَم نشان دادند، زندگی‌شان چه جور بود؟ وقتی حریر فرش کرده بودند در یکی از دار السلطنه‌ها؛ این جوانهای اسلام آمدند آنجا گفتند: «اگر چه حرام نفرموده است فرش حریر را لکن چون لباس حریر را- این طور نقل می‌کنند- حرام فرموده، ما روی فرش حریر هم نمی‌نشینیم». با سر شمشیر در حضور سلطان کنار گذاشتند اینها را و روی زمین نشستند.[6] اینها آدم بودند، اینها قوی بودند. آن کسی که در راس بود، در زندگی از همه افراد پایین تر بود: شاید در یمامه، شاید در سرحدات یک نفر باشد که گرسنه باشد؛ یک نفر باشد که درست نتواند زندگی خوب بکند؛ بنا بر این من اینجا که هستم باید زندگی‌ام این باشد یعنی یک لقمه نان با یک قدری نمک. این حکومت ما بود. …

نبودن سازش با دولتمندان و سلاطین و جنگ همیشگی با آنان

… را خواب کنند. آنها مامور تحرک بودند؛ تحرک اینکه مردم مُسْلم و ضعفا را، مستضعفین را بشورانند بر این اشخاصی که دارند مال مردم را می‌خورند. رُمی‌ها و ... ایرانی‌ها آن وقت محل ابتلا بودند. جنگها کردند با اینها، و فتح کردند آنجاها را برای مسلمین و برای اسلام؛ و ابداً این مساله مطرح نبوده است که یک کسی بگوید که بسازید با این دولتمندها، بسازید با این سلاطین؛ یک همچو مطلبی نبوده است در کار. همیشه جنگ بوده، خود پیغمبر اسلام و بعدش هم خلفای پیغمبر.

دعوت پنهانی در مکه و آغاز رویارویی با قدرت‌های بزرگ از مدینه

… همچو نبود که بت‌پرستها خیلی به بت هم همچو [معتقد باشند]؛ عمده منافع مادیشان بود که آنها در مقابلش می‌دیدند پیغمبر اکرم است و منافع مادی‌شان در ضرر است. تا در مکه بودند- تقریباً- می‌شود گفت تنها بودند. یکی- دو تا، چند نفر مختصری به ایشان گرویدند و اینها. فعالیت هم در مکه جز اینکه دعوت می‌کردند و دعوت زیرزمینی- به اصطلاح- می‌کردند چیزی نبود؛ تا وقتی که مقتضیات جور شد و رفتند به مدینه؛ آن وقت از مدینه شروع کردند و در مقابل قدرتهای بزرگ.

غلبهٔ مسلمانان بر امپراتوری‌های روم و ایران و رساندن اسلام تا اروپا

وقتی که مطلبْ الهی شد، دیگر خوف از قدرتها [نیست؛] هیچ قدرتی مثل قدرت خدا نیست. خوف از قدرتها کسانی باید داشته باشند که اعتقاد به خدای تبارک و تعالی ندارند. مسلمین، مومنینی که اعتقاد دارند به مبدا قدرت، اینها از قدرتها نباید بترسند. پیغمبر اکرم که ایمان به قدرت مطلق خدای تبارک و تعالی داشت، در صورتی که عددشان کم بود و چیزی نبود و فقیر هم بودند، از همین فقیرهای بیچاره بودند، لکن قدرت ایمان داشتند و قیام کردند و قدرتها را یکی بعد از دیگری شکستند و همه را دعوت به توحید کردند، توحید را در جامعه رشد دادند، و در یک زمان کمی، مسلمینی‌ که در جنگ وقتی که می‌رفتند چند نفرشان یک شتر داشتند، در یک جنگ- مثلًا- مهمی شاید ده تا اسب داشتند، نداشتند چیزی، ده تا شمشیر داشتند، چند نفرشان یک شتر داشتند، مع ذلک چون قوّت ایمان داشتند دو تا امپراتوری را در یک ظرفِ کمی، یک امپراتوری روم را که آن وقت مهم بود، یکی هم ایران که مهم بودند- این دو تا امپراتوری آن وقت در دنیا مقدم بر همه بودند- آنها را شکستند و غلبه بر آنها کردند و اسلام را بردند تا روم و تا- عرض بکنم که- اروپا هم رساندند. عمده همان روح ایمان است که بر انسان باید چه باشد. این قدرتهایی که الآن ما مواجه با آنها هستیم هی می‌ترسانند آدم را از اینکه ابرقدرتها هستند! شوروی هست، امریکا هست، انگلستان هست. صحیح است، اینها قدرتهایشان زیاد است، لکن قدرت یک ملتی که حق می‌گوید، که برای خدا …

تحول اعراب پراکنده و جنگجو به جامعه‌ای عادل در نیم قرن

… کند، مردم را عادل کند، مردم را روشن کند به مسائل. این طور بوده است. نه این است که می‌خواستند کشورگشایی بکنند. نه، مسائل کشورگشایی نبوده. مسائل این بوده است که می‌خواستند مردم را رو به راه کنند؛ یعنی وحشیها را متمدن کنند؛ یعنی کسانی که یکدیگر را می‌خورند. قرآن کریم در نیم قرن این جمعیتی که [با] هم همیشه جنگ می‌کردند و [یکدیگر] را می‌خوردند، به یک صورت عادلانه درآورد که با هم آن طور رفتار می‌کردند که ممالک متمدنه رفتار می‌کردند و بالاتر از این.

عقب راندن شصت هزار رومی به دست شصت مسلمان

… روم شصت هزار نفر بودند، طلیعه‌اش یعنی آنها که جلو آمدند که لشکر حالا عقب است- اسلام این طور آدمهایی ... که گفت که سی نفر بیاید همراه من، می‌رویم ... شصت هزار نفر را برمی‌داریم! سی نفر! سی تا یکی! با او چک و چانه کردند که آقا نمی‌شود. قبول کرد که شصت نفر. شصت تا آدم رفت و شصت هزار رومی را عقب نشاند! رفتند شبیخون زدند و با شمشیر زدند و شکستشان دادند اینها، طبقه فقرا.

گسترش قدرت اسلام به دست مبارزان با قدرتمندان و سلاطین

اینها هم عبارت از آن کسانی که در صدر اسلام بودند و اسلام با دست اینها قدرتمند شده و بسط پیدا کرده. خود پیغمبر با قدرتمندها جنگ کرده، و بعدش هم آنهایی که‌ صدر اول بودند باز با قدرتمندها و سلاطین جنگ کردند، بعدش هم حضرت امیر با قدرتمندها جنگ کرده. کجایش افیون بوده؟ کجا اینها درباری بودند؟

نترسیدن از مرگ رمز پیشرفت مسلمانان صدر اسلام

… بود و صبغه دینی و اسلامی داشت نه برای دنیا؛ و لهذا می‌آمدند بعض اشخاص و به من می‌گفتند که شما دعا کنید که ما شهید بشویم. این صبغه، صبغه دین است، اسلام است. آنی که ما پیش بردیم همین بود. این طور روحیات بود که برای شهادت داوطلب بودند یعنی از مرگ نمی‌ترسیدند. همان طوری که صدر اسلام هم پیشرفت مسلمین همین بود. ما بسیار اشخاص ارزنده را از دست دادیم لکن چون برای اسلام بود ان شاء الله روح همه آنها شاد است و همه آنها در سعادت و تحت لوای خدای تبارک و تعالی هستند. و برای بازماندگان آنها هم ما دعای صبر می‌کنیم که خداوند به همه آنها صبر و اجر و مزد عنایت بفرماید و در …

حکومت واحد صدر اسلام در برابر تفرقهٔ کنونی

… اسلام متفرق نبودند- دولت اسلامی که نمی‌دانم داریم یا نداریم! و شاید شما بدانید که نداریم، امید است که پیدا بکنیم- اگر مسلمین با هم بودند، این طور ذلیل نبودند زیر دست اجانب و عمال اجانب. مسلمین قریب یک میلیارد جمعیتند ولی یک میلیارد جمعیت متفرق، جدا از هم. اگر یک حکومت بود مثل صدر اسلام، یک حکومت بود و همه تابع، ما به این روز نمی‌نشستیم. آنها- اجانب- جدیت کردند تا حکومتها را به نفع خودشان متفرق کردند، تکه تکه کردند. حتی اخیراً که عثمانی یک مملکت وسیع بود، وقتی جنگ تمام شد، اینها را به قریب پانزده تا جدا جدا از هم کردند؛ و همه عمال خودشان[5]!

آگاهی ملت از وضع حکومت‌ها و حاکمان صدر اسلام

ملت ما مُسْلم است، علاقه‌مند به اسلام است، عدل اسلامی را دیده است؛ تاریخ ما از حکومتهایی که در صدر اسلام بوده است خبر به ما داده است که وضع حکومتها چه بوده است، وضع حاکم چه بوده است. حضرت امیر المومنین،. علی ابن ابی طالب، که حاکم بر یک صحنه بزرگ [بوده است‌]، یک ممالک بزرگ، از عربستان سعودی گرفته تا مصر، ایران، عراق و سوریه و سایر جاها را داشته است، همین قاضی‌ای که خودش قرار داده برای قضا، وقتی که یک نفر یهودی [علیه‌] او دعوی کرده است و …