رفتن به محتوای اصلی

صدر اسلام

نام‌های دیگر: دوران صدر اسلام

مقایسهٔ دیدگاه رهبران
توضیحتهیه‌شده با هوش مصنوعی

نخستین دوران تاریخ اسلام در زمان پیامبر اکرم (ص) و سال‌های پس از آن.

نخستین کاربرد در متن‌های این سایت:سخنرانی در جمع علمای نجف (برگزاری جشنهای شاهنشاهی- وجوب قیام علما)— ۱۳۵۰/۰۴/۰۱

سیر زمانی

از ۱۳۵۰ تا ۱۳۶۶
۱۳۵۰۱۳۶۶

روی هر سال بزنید تا فقط شاهدهای همان سال نمایش داده شود.

شاهدها (۱۲۴ پاراگراف)

فرق نداشتن رئیس دولت با سایر افراد ملت

... رئیس دولت با سایر افراد ملت فرق نداشته است؛ رئیس دولت در زمان رسول الله- صلی الله علیه و آله و سلم- خود پیغمبر بود، و وضع و رفتارش با مردم به این طور بود که در مسجد وقتی که تشریف داشت و اشخاص هم بودند، اگر کسی از خارج مجلس وارد می‌شد و غریبه بود نمی‌دانست رئیس دولت کدام یک از اینهاست و می‌پرسید کدام …

پیوند متقابل ارتش و ملت در زمان پیامبر و اصحاب

ارتش در زمان رسول خدا و در زمان اصحاب رسول خدا برای ملت بوده است و ملت برای ارتش. الآن هم باید همان نقشه باشد. ارتش برای ملت و ملت برای ارتش، و هر دو فدای اسلام. همه ما فدای اسلام هستیم و همه ما برای هم هستیم، پشتیبان هم هستیم و فدایی اسلام هستیم.

شکست امپراتوری‌های روم و ایران به دست مسلمانان کم‌شمار با قوهٔ ایمان

… بود به همه انواع سلاحها، از مخازنشان قطع کند! آنها حسابهای مادی می‌کردند؛ با حساب مادی همان طور بود که آنها می‌گفتند: روی قواعد عادت و ماده، ما نمی‌توانستیم غلبه کنیم؛ محال بود غلبه ما لکن آنها حساب معنویات را نکرده بودند! اسلام همیشه با معنویات جلو رفت؛ در صدر اسلام با آنکه هیچ تجهیزی نداشتند مسلمین، هر چند نفرشان در جنگها یک اسب داشت، هر چند نفر یک شمشیر داشت و لشکر روم و لشکر ایران تا دندان مسلح بودند و عددشان صدها برابر عدد آنها بود، با عدد کم و تجهیزات کم، لکن با قوه ایمان شکستند امپراتوری روم و ... امپراتوری ایران را.

سلطهٔ مسلمین بر دنیا در کمتر از نیم قرن با پشتوانهٔ قوای معنوی

تعلیمات انبیا و تعلیم نبی اکرم- صلی الله علیه و آله و سلم- این است که با قدرتهای معنوی، شما می‌توانید پیش ببرید. آن قوه‌های معنوی که پشت سر مسلمین بود و ملائکه الله که قدرت معنوی بود موجب شد که مسلمین در کمتر از نیم قرن بر همه معموره[7] دنیا سلطه پیدا کنند. ما باید از تاریخ عبرت بگیریم. آن وقت که یک دولت قوی ما داشتیم- مثل دولت عثمانی- در مقابل شوروی، در مقابل ژاپن می‌ایستاد و گاه غلبه می‌کرد. دشمنان ما وقتی سلطه پیدا کردند، این مملکت پهناور را تکه تکه کردند و هر کدام را به دست یکی از عمال خودشان دادند و بین …

غلبهٔ ارتش کم‌سازوبرگ اسلام بر همهٔ قدرت‌ها با قوت ایمان

ارتش اسلام در صدر اسلام، با آنکه ارتشی ضعیف بود به حسب سازوبرگ، شاید هر چند نفر یک شمشیر داشتند، هر چند نفر یک اسب داشتند لکن چون قوّت ایمان داشتند، در ظرف کمتر از نیم قرن بر تمام قدرتهایی که در آن وقت بود غلبه کردند؛ تمام قدرتها را خاضع کردند. اگر چنانچه ارتش مُعْظَم ما، که از خود ماست و ما از او هستیم، قدرت ایمان خودش را تقویت کند، ان شاء الله تعالی بر همه مشکلات و بر همه چیزهایی که برای ما در پیش است، ان شاء الله همه مشکلات ما را حل خواهد کرد. ارتش ما پشتوانه ملت ماست؛ ارتش ما ضامن استقلال کشور …

دعوت پنهانی در مکه و آغاز رویارویی با قدرت‌های بزرگ از مدینه

… همچو نبود که بت‌پرستها خیلی به بت هم همچو [معتقد باشند]؛ عمده منافع مادیشان بود که آنها در مقابلش می‌دیدند پیغمبر اکرم است و منافع مادی‌شان در ضرر است. تا در مکه بودند- تقریباً- می‌شود گفت تنها بودند. یکی- دو تا، چند نفر مختصری به ایشان گرویدند و اینها. فعالیت هم در مکه جز اینکه دعوت می‌کردند و دعوت زیرزمینی- به اصطلاح- می‌کردند چیزی نبود؛ تا وقتی که مقتضیات جور شد و رفتند به مدینه؛ آن وقت از مدینه شروع کردند و در مقابل قدرتهای بزرگ.

غلبهٔ مسلمانان بر امپراتوری‌های روم و ایران و رساندن اسلام تا اروپا

وقتی که مطلبْ الهی شد، دیگر خوف از قدرتها [نیست؛] هیچ قدرتی مثل قدرت خدا نیست. خوف از قدرتها کسانی باید داشته باشند که اعتقاد به خدای تبارک و تعالی ندارند. مسلمین، مومنینی که اعتقاد دارند به مبدا قدرت، اینها از قدرتها نباید بترسند. پیغمبر اکرم که ایمان به قدرت مطلق خدای تبارک و تعالی داشت، در صورتی که عددشان کم بود و چیزی نبود و فقیر هم بودند، از همین فقیرهای بیچاره بودند، لکن قدرت ایمان داشتند و قیام کردند و قدرتها را یکی بعد از دیگری شکستند و همه را دعوت به توحید کردند، توحید را در جامعه رشد دادند، و در یک زمان کمی، مسلمینی‌ که در جنگ وقتی که می‌رفتند چند نفرشان یک شتر داشتند، در یک جنگ- مثلًا- مهمی شاید ده تا اسب داشتند، نداشتند چیزی، ده تا شمشیر داشتند، چند نفرشان یک شتر داشتند، مع ذلک چون قوّت ایمان داشتند دو تا امپراتوری را در یک ظرفِ کمی، یک امپراتوری روم را که آن وقت مهم بود، یکی هم ایران که مهم بودند- این دو تا امپراتوری آن وقت در دنیا مقدم بر همه بودند- آنها را شکستند و غلبه بر آنها کردند و اسلام را بردند تا روم و تا- عرض بکنم که- اروپا هم رساندند. عمده همان روح ایمان است که بر انسان باید چه باشد. این قدرتهایی که الآن ما مواجه با آنها هستیم هی می‌ترسانند آدم را از اینکه ابرقدرتها هستند! شوروی هست، امریکا هست، انگلستان هست. صحیح است، اینها قدرتهایشان زیاد است، لکن قدرت یک ملتی که حق می‌گوید، که برای خدا …

تحول اعراب پراکنده و جنگجو به جامعه‌ای عادل در نیم قرن

… کند، مردم را عادل کند، مردم را روشن کند به مسائل. این طور بوده است. نه این است که می‌خواستند کشورگشایی بکنند. نه، مسائل کشورگشایی نبوده. مسائل این بوده است که می‌خواستند مردم را رو به راه کنند؛ یعنی وحشیها را متمدن کنند؛ یعنی کسانی که یکدیگر را می‌خورند. قرآن کریم در نیم قرن این جمعیتی که [با] هم همیشه جنگ می‌کردند و [یکدیگر] را می‌خوردند، به یک صورت عادلانه درآورد که با هم آن طور رفتار می‌کردند که ممالک متمدنه رفتار می‌کردند و بالاتر از این.

عقب راندن شصت هزار رومی به دست شصت مسلمان

… روم شصت هزار نفر بودند، طلیعه‌اش یعنی آنها که جلو آمدند که لشکر حالا عقب است- اسلام این طور آدمهایی ... که گفت که سی نفر بیاید همراه من، می‌رویم ... شصت هزار نفر را برمی‌داریم! سی نفر! سی تا یکی! با او چک و چانه کردند که آقا نمی‌شود. قبول کرد که شصت نفر. شصت تا آدم رفت و شصت هزار رومی را عقب نشاند! رفتند شبیخون زدند و با شمشیر زدند و شکستشان دادند اینها، طبقه فقرا.

گسترش قدرت اسلام به دست مبارزان با قدرتمندان و سلاطین

اینها هم عبارت از آن کسانی که در صدر اسلام بودند و اسلام با دست اینها قدرتمند شده و بسط پیدا کرده. خود پیغمبر با قدرتمندها جنگ کرده، و بعدش هم آنهایی که‌ صدر اول بودند باز با قدرتمندها و سلاطین جنگ کردند، بعدش هم حضرت امیر با قدرتمندها جنگ کرده. کجایش افیون بوده؟ کجا اینها درباری بودند؟

منحرف کردن مردم از فرمان پیامبر اکرم (ص) پس از رحلت ایشان

… تعیینش فرموده است، رسول اکرم- صلی الله علیه و آله و سلم- تعیین فرمود،[1] اگر گذاشته بودند که آن تشکیلات پیش بیاید، حکومتْ حکومت اسلامی باشد، حاکمْ حاکم منتخَبِ منصوبْ مِنْ قِبَلِ الله تعالی باشد، آن وقت مردم می‌فهمیدند که اسلام چیست و معنی حکومت اسلامی چیست. مع الاسف بعد از رسول الله- صلی الله علیه و آله و سلم- منحرف کردند مردم را از آن چیزی که پیغمبر امر فرموده بود. و اکتفا به انحراف در زمان خود هم نبود بلکه زمینه فراهم کردند از برای اینکه تا آخر نشود یک حکومت اسلامی‌ تشکیل بشود.

امید به بازگشت مجد و عظمت آن به مسلمین با برکت دعا

امید است حجاج محترم بیت الله الحرام، از هر فرقه هستند و اهل هر مذهب می‌باشند، در مواقف و مشاعر محترمه، دست جمعی برای پیروزی اسلام بر کفر جهانی دعا کنند؛ و برای بیداری مسلمانان و حکومتهای آنان فریاد کنند و دعای بلیغ نمایند. شاید به برکت دعا در محیط وحی و محل کسرِ اصنامِ[6] جاهلیت، خداوند تبارک و تعالی بر مسلمین تفضل کند و مجد و عظمت صدر اسلام را به آنان برگرداند و دست اجانب و جهانخواران را از بلاد آنان کوتاه فرماید و ابر رحمت و غفران خود را بر سر عموم مسلمین بباراند. إِنَّ اللهَ کَانَ عَفُوّاً غَفُوراً.

کمی یا نبود رابطهٔ حجاز با کشورهای دیگر

و من امروز عرض می‌کنم که کارگر امروز، با کارگر آن وقت بسیار فرق دارد. آن وقت‌ در آن محیطی که رسول خدا- صلی الله علیه و آله و سلم- زندگی می‌فرمودند و سایر جاهایی که مردم دیگر هم زندگی می‌کردند، خصوصاً حجاز که پیغمبر اکرم تشریف داشتند، آنجا روابط با سایر کشورها، یا هیچ نبود یا اگر بود بسیار کم. و اگر چنانچه کمبودی برای یک شهر پیدا می‌شد، آن کمبود از شهرهای دیگر باید جبران بشود.

همانندی عامل فتح لشکر اسلام با پیروزی جبهه

… بود. آیا آنچه خداوند تعالی می‌فرماید: وَ قَذَفَ فی قُلوُبِهِمُ الْرُّعْبَ فَریقاً تَقْتُلُونَ وَ تَاسِروُنَ فَریقاً[1]، مصداق ظاهرش در فتح مبین متحقق نیست؟ آیا آیه هُوَ الَّذی انْزَلَ السَّکینهَ فی‌ قُلوُبِ الْمُومِنینَ[2] مصداق ظاهرش رزمندگان این جبهه نیست؟ مگر آنچه در صدر اسلام واقع شد و موجب فتح لشکر اسلام گردید جز اینها بود؟ آیا در ظرف یک هفته آنچه تا کنون شمارش شده است بیش از پانزده هزار اسیر و هزاران مقتول و هزاران مجروح و آن همه غنایم جنگی امری عادی است؟ آیا فوج فوج تسلیم در مقابل عده‌ای غیر معادل با خصم امری عادی و طبیعی است؟

ورود اشتباهی برخی افراد به اسلام و فسادکاری آنان

… در آنجا هست. هیچ اشکال ندارد که در دادگاهها، در کمیته‌ها، در این طور موارد، در بین مثلًا این پاسدارها، با اینکه خیلی مردم خوبی هستند، لکن ممکن است یک اشخاصی وارد شده باشد به اسم پاسداری و اینها، و فساد بکند. یا در دادگاهها وارد شده باشد یکی کسی و فساد بکند. در صدر اسلام هم بعضی اشخاص وارد می‌شدند اشتباهی توی اسلام و فسادکاری می‌کردند اینها باید البته رسیدگی بشود و باید در همه اموری که نقایصی که هست و زیاد هم البته هست این نقایص باید با بررسیها، با این رسیدن به این طور موارد باید بررسی بشود و درست بشود که این نقایص هم که اشکال دارند به آن، مثلًا به دادگاهها گاهی، یا به زندانها، یا به جاهای دیگر، رسیدگی می‌خواهد که درست بشود که ببینیم چه جوری است و اصلاحش بکنیم. و امیدوارم که اصلاح هم بشوند.

مصائب فراوان برای اولیای خدا و مسلمانان

این مسائل در طول تاریخ بوده است. در صدر اسلام این طور مصائب برای اولیای خدا و برای مسلمین صدر اسلام بسیار بوده است. و شاید از آن وقت تا کنون این طور وضعیتی که در ایران هست و این تحولی که برای ملت ما از زن و مرد و بزرگ و کوچک حاصل شده است، سابقه نداشته باشد. خداوند تبارک و تعالی به ما هر چه داریم داده است، و ما هر چه داریم از اوست و باید تقدیم او کنیم. سعادت را آنها بردند …

فراوانی منافقان در زمان پیامبر و امیرالمؤمنین (ع)

… و می‌خواهد به ضد اسلام عمل بکند، آن است که در قرآن بیشتر از آنها تکذیب شده تا دیگران. ما سوره منافقین داریم، اما سوره کفار نداریم. سوره منافقین داریم که برای منافقین، از اول شروع می‌کند اوصافشان را می‌گوید. اسلام همیشه گرفتار یک همچو جمعیتهایی بوده است. در صدر اسلام زیاد [بودند.] در زمان حکومت امیر المومنین- سلام الله علیه- زیاد اینها بودند. در زمان خود پیغمبر اکرم- صلی الله علیه و آله- زیاد بودند و همین طور در طول تاریخ. اسلام گرفتار یک همچون مصایبی بوده است و گرفتار اینکه اشخاصی هم از خود مسلمانها [منافق بوده‌اند.] مردم خوب، مردم اسلامی گول می‌خوردند از اینها، از این اشخاصی که با صورت اسلامی می‌آمدند و [تظاهر به اسلام‌] می‌کردند، گول می‌خوردند.

فداکاری فرزندان اسلام در رکاب پیامبر و امیرالمؤمنین برای حفظ اسلام

… دادند و این پدرهایی که عزیزانشان را از دست دادند و این معلولین و این مجروحین و این گرفتاریهایی که در رژیم سابق برای ملت ما مهیا شده بود. ما هر روز تاثرات زیادی در این مسائل داریم، لکن خودمان را تسلیت می‌دهیم به اینکه ملت ما به صورت مجاهدین صدر اسلام درآمدند. همان طور که در صدر اسلام در رکاب رسول الله و امیرالمومنین، سلام الله علیه- عده کثیری از فرزندان اسلام از دست رفتند، لکن اسلام را حفظ کردند. امروز هم که ما در یک موقعیتی واقع هستیم که اسلام روبروی کفر ایستاده است و احتیاج به فداکاری دارد، ملت ما بحمد الله مردانه ایستاده و فداکاری می‌کند. نه مردها، زنها، و نه زنها و مردها، بچه‌ها همه ایستاده‌اند و اسلام عزیز را می‌خواهند که به پیش ببرند. امروز روزی …

ضعف مادی و ایثار سپاه اسلام

… با شصت هزار نفر آدمی که با آن جهازها بودند شکست دادند. برای این بود که اینها یافته بودند این مطلب را که ما اگر کشته هم بشویم به سعادت می‌رسیم. با این روحیه قوی، که ما بکشیم سعادتمندیم، کشته بشویم هم سعادتمندیم، با یک همچو روحیه‌ای پیش رفتند و شکست دادند. در عین حالی که لشکر اسلام در آن وقت یک لشکر بسیار ضعیفی از حیث قوای مادی [بودند]، و تجهیزات جنگی نداشتند. هر چند نفرشان گاهی یک شمشیر، یک شتر، اسب کم و گاهی وقتها یک روز، یک شبانه روز را با یک خرما یک نفر آدم زندگی می‌کرد. و، در یک نقلی هست که، در یک جنگی یک‌ خرما را این می‌گذاشت دهن خودش، یک قدری شیرینی‌اش را درک می‌کرد، می‌داد به رفیقش. او می‌گذاشت [به‌] آن می‌داد. [به‌] آن می‌داد تا آخر. اما روحیه قوی بود. قدرت روحی [فوق العاده بود] آن قدرت است که انسان را پیروز می‌کند. هر چه تجهیزاتشان زیاد باشد و هر چی عیش و نوش داشته باشند، روحیه‌شان ضعیف است. ملت ما الآن روحیه‌اش قوی است بحمد الله در …

رفتار دولت‌های صدر اسلام با ملت به‌عنوان الگو

… هست، موجب گرفتاریها و نابسامانیهای ممالکشان هست؛ لکن به واسطه بعض از مسائل، یا اغراض یا خیانت بعض از جناحها، این مشکل را حل نمی‌کنند. تا کِی ما باید گرفتار این مشکلات باشیم و وابسته به غرب و شرق؟ کِی می‌خواهیم، کِی دولتهای اسلامی می‌خواهند، بیدار بشوند؟ و کِی دولتهای اسلامی با ملتهای خودشان آن طور که در صدر اسلام بین دولتهای اسلامی و اسلام و ممالک خودشان و کشور خودشان و ملت خودشان بوده است [می‌خواهند رفتار کنند] تا کی ما می‌خواهیم جدا باشیم از ملت؟

شکست روم و ایران از مسجدی خالی از تشریفات

… سقفی با این لیفهای خرما یک چیزی درست کرده بودند. یک دیوار این قدری هم برای اینکه مثلًا حیوانات وارد نشوند، با یک چیزی یا گِلی از همین‌ها درست کرده بودند. اما سرنوشت اسلام را یک همچو مسجدی درست می‌کردند، مسجد بود، همچو نبود که قبّه و بارگاه باشد بعد میان تهی! از آن تشریفات خالی بود، لکن از همان جا روم و ایران را شکست دادند، هر چه هم بخواهند اینها گریه کنند.

خطر ندیدن سربازان صدر اسلام در جان‌فشانی و همانندی جوانان امروز با آنان

… قانون اسلامی، یک جمهوری اسلامی [داشته باشیم‌] این جوانهای ما در خیابانها ریختند و غلبه کرده‌اند بر اینها، روی آن حس اسلامیتشان بود، و الّا اگر کلمه اسلام را ما برمی‌داشتیم کنار می‌گذاشتیم، مردم مگر بی‌عقلند که بروند جلوی توپ و تانک. مردم برای اسلام می‌روند. صدر اسلام سربازهای اسلامی برای اسلام جانشان را به خطر می‌انداختند یعنی خطر نمی‌دیدند، خطر برای خودشان نمی‌دیدند برای اینکه مردن را خطر نمی‌دانستند. جوانهای ما این طور شده بودند، و الآن هم هستند.

پیروزی عده‌ای اندک بر ایران و روم

اینکه در آن رژیمها تا یک صدایی بلند شد همه رها کردند و متصل شدند به ملت، برای اینکه کار، کار شیطانی بود. ملت هم پشتیبان نبود. خودشان هم از باطن پوسیده بودند. امّا در رژیم اسلامی کار، کار خدایی است و سرباز، سرباز خداست و قوی است. چنانچه در صدر اسلام با یک عدّه کمی آن فتحها و پیروزیها نصیبشان شد، ایران را، روم را شکست دادند. شما هم الحمد لِلّه با روحیه قوی، ایمان به خدا، این طاغوت را شکست دادید. و طاغوتی که در باطن خودتان هست، شکست بدهید. مهم این است که آن طاغوت را شکست بدهید.

غلبهٔ مسلمانان بر کشورهای دیگر با فرهنگ غنی خود

… که همه در خط اسلام باشند تا از سلطه استعمار بیرون بیایند. امیدواریم این نهضتی که در ایران تحقق پیدا کرده در خدمت مردم با توجه به خدا، در میان جوامع اسلامی تحقق پیدا کند. این جوامع دست اجانب را از کشورهای خود قطع کنند؛ و مسلمین کیان خودشان را به دست آورند. همان طور که در صدر اسلام مسلمین با فرهنگ غنی که داشته‌اند بر دیگر کشورها غلبه کردند.

تبلیغ پنهانی پیامبر در مکه و هجرت به مدینه

آیا اسلام تخدیر کرده است مردم را؟ یا تاریخ اسلام نشان می‌دهد که پیغمبر اسلام در مکه که بودند، از ترس همین قریش و مشرکین در پنهان بودند، و تبلیغات زیرزمینی می‌کردند. وقتی که آنجا دیگر نتوانستند، و آنها با هم شدند که او را بکشند، و ایشان فرار کرد و به مدینه تشریف برد، آنهایی که همراه پیغمبر بودند و دعوت پیغمبر را قبول کردند همین مردم طبقه سه بود- همین فقرا. اصحاب «صُفّه»- که معروف است- اینها یک عده‌ای بودند که توی مسجد، از باب اینکه منزل نداشتند، توی مسجد می‌آمدند روی صفه‌ای، روی سکویی آنجا می‌خوابیدند. در جنگهایی که می‌شد، اینها نداشتند چیزی. یک خرما را- این طور می‌گویند- یک خرما را این دهنش می‌گذاشت در می‌آورد …

کوتاه بودن دوران حکومت اسلامی در صدر اسلام

… برای اینکه اگر حکومت اسلامی تحقق پیدا کند، دیگر دست اجانب از ممالک اسلامی قطع می‌شود؛ و آنها می‌خواهند که دستشان باز باشد. دیگر امثال محمد رضای پهلوی نمی‌تواند سلطنت و ریاست بکند، آنها می‌خواهند این باشد تا اینکه برای آنها هر جوری دلشان می‌خواهد عمل بکند. ان شاء اللَّه این حکومت تحقق پیدا بکند و مزه حکومت اسلامی را، که چند صباحی در صدر اسلام بوده است- کم بوده است، نگذاشتند آن وقت هم- مزه حکومت اسلامی را مردم بفهمند یعنی چه.

بهشت دانستن کشتن و کشته شدن در نگاه مسلمانان صدر اسلام

… باشید: إِنَّمَا اَعِظُکُم بِوَاحِدَهٍ ان تَقُوموا للَّه؛ یک موعظه، فقط یک موعظه، خدای تبارک و تعالی به وسیله رسول اکرم به شماها کرده است؛ اینکه نهضت کنید و برای خدا نهضت کنید. اگر نهضت برای خدا باشد، از شهادت خوف نیست. شکست در نهضتی که برای خدا باشد نیست. مسلمین صدر اسلام می‌گفتند اگر بکشیم بهشت است، و اگر کشته شویم بهشت است. شما هم همین طور هستید.

یکی بودن ارتش اسلام با مردم در صدر اسلام

اسلام همین را می‌خواهد. ارتش اسلام در صدر اسلام با مردم یکی بودند، جدایی نداشتند، از مردم بودند. بعدها سلاطین جور و خصوصاً اخیراً به واسطه تبلیغاتی که کردند- تبلیغاتی که از جانب اجانب بود و مامور آن رژیم منحط بود- تبلیغاتی کردند که شما را از ما جدا کردند، ملت را از شما جدا کردند. ملت را- بعضی را از بعض- جدا کردند؛ دانشگاهی را از مدرسه‌ای جدا کردند؛ …

همانندی روحیهٔ فداکاری ملت با روحیهٔ مسلمانان زمان پیامبر

… خیلی زیبا و در سن بین بیست تا سی- آمد پیش من و مرا قسم داد که شما دعا کنید که من شهید بشوم. این روحیه مادرهایی که دو- سه تا از بچه‌هایشان را داده بودند، وقتی که به ما می‌رسیدند می‌گفتند که این فدای اسلام، و من باز یکی دارم که آن هم باز می‌خواهم شهید بشود. یک همچو روحیه فداکاری، یعنی همان روحیه‌ای که در زمان رسول الله برای مردم پیدا شده بود و در ظرف نیم قرن مسلمین را بر تقریباً دنیای آن روز غلبه داد، این روحیه در ملت ما پیدا شده بود که خودشان را با شوق و اشتیاق می‌خواستند فدا بکنند. آنچه ما را غلبه داد این روحیه بود؛ فلسفه نبود، جهان‌بینی نبود، اسلام‌شناسی نبود؛ هیچ این حرفها نبود. این روحیه که در ملت پیدا شد و این تحرکی که پیدا شد یک مطلب غیبی بود که در ظرف مدت کوتاهی یک همچو تحول روحی در جمعیت پیدا شد؛ و ما تا اینجا که آمدیم با این …