رفتن به محتوای اصلی

شیعهگروه و سازمان

نام‌های دیگر: شیعیان، شیعیان جهان، شیعیان خارج از ایران

مقایسهٔ دیدگاه رهبران
توضیحتهیه‌شده با هوش مصنوعی

پیروان مکتب اهل‌بیت (ع)، جایگاه و روابط آنان در جهان اسلام.

نخستین کاربرد در متن‌های این سایت:خطبه‌‌های نماز جمعه در مسجد آل الرسول(ص) ایرانشهر— ۱۳۵۷/۰۲/۲۲

سیر زمانی

از ۱۳۵۷ تا ۱۴۰۳
۱۳۵۷۱۴۰۳

روی هر سال بزنید تا فقط شاهدهای همان سال نمایش داده شود.

تعریف در کلام رهبر

ما وظیفه داریم در کنار آن شعار و عمل وحدت ــ که یک برنامه‌ى قطعى است، یک عمل قطعى است ــ شیعه را به‌ عنوان یک مجموعه‌ى متّصل و ملحق به جمهورى اسلامى، در همه جاى عالم جمع کنیم. وقتى ما داریم شعار وحدت اسلامى میدهیم، چگونه شعار وحدت شیعى ندهیم و در داخل شیعه به فکر ایجاد یک وحدتى نباشیم. البتّه شیعه در نگاه وسیع‌تر شامل میشود شیعه‌ى اثنىٰ‌عشرى را، شیعه‌ى زیدى را، شیعه‌ى اسماعیلى را، که اینها مشترکات زیادى دارند و در دنیا متفرّقند؛ هستند و تأثیرات سیاسى دارند. البتّه در بین اینها آدمهاى ناباب و بد هست ــ کما اینکه داخل جمهورى اسلامى آدمهایى هستند شیعه‌ى دوازده امامى خاصّ خالص، منتها آدمهاى بدى‌اند؛ با انقلاب بدند، با نظام بدند، با سیاست بدند، با دشمن اسلام خوبند؛ خب او هر جا باشد، هر جور باشد، از ما نیست، آن بحث دیگرى است ــ لکن شیعه بِماهِىَ‌شیعه باید در دنیا مرکزیّت خودش را پیدا کند. الان در هند میلیون‌ها شیعه وجود دارد، در پاکستان میلیون‌ها شیعه وجود دارد، در کشورهاى عربى میلیون‌ها شیعه وجود دارد و غالباً اینها اقلّیّتهایى هستند که به آنها دارد فشار مى‌آید؛ چه آنجاهایى که مسلمین در فشارند، چه آنجاهایى که حتّى مسلمین در فشار نیستند، اینها در فشارند؛ یک جایى لازم است که از آنها حمایت بکند و آن اینجا است. ما اگر بخواهیم این مرکزیّت را تثبیت و تحکیم بکنیم، باید با شیعه‌ى دنیا تعارف[4] داشته باشیم؛ بشناسیم، بیایند، بروند، بدانند و با یک جایى ارتباط داشته باشند و ما حقّاً از اوایل انقلاب از این غفلت داشتیم؛ این کارى که دارد انجام میگیرد، یک کارى است که خیلى دیر دارد انجام میگیرد.
این روزها متعلّق به امیرالمؤمنین علیه‌الصّلاةوالسّلام است؛ علاوه بر این‌که امسال هم به عنوان سال این بزرگوار نامگذاری شده است. یاد و نام و خاطرات امیرالمؤمنین علیه‌السّلام برای چیست؟ در درجه اوّل برای این است که ما این فرصت را برای خود به وجود آوریم که از او تبعیت کنیم. شیعه، یعنی تابع. اگر تبعیّت و پیروی از او نباشد، نسبت دادن خود به او، ظلم به او خواهد بود. علاوه بر این، با معرفی چهره آن بزرگوار میتوانیم مسأله اصلی اسلام را که اداره جوامع بشری با نظام اسلامی و با دستور اسلامی است - در ذهن و دل مردمِ این زمان روشن کنیم. محور همه چیز، حکومت چند ساله امیرالمؤمنین است؛ لذا ما از آنچه که درباره آن بزرگوار میگوییم، باید قصدمان تبعیّت باشد. البته این را باید تأکید کنم که در روزگار ما که نظام اسلامی به پیروی از دستورات اسلام بر سرِ کار آمده است، آن کسانی که در درجه اوّل وظیفه دارند از امیرالمؤمنین پیروی کنند، مسؤولان و صاحبان مناصب در نظام اسلامی‌اند.
نکته‌ای که با توضیح بالا می‌خواهم بر آن تأکید کنم، این است که تا روزگار مورد بحث، یعنی پس از شهادت امام حسین علیه‌السلاام نام و اصطلاح شیعه، مانند دوران امیرالمؤمنین علیه‌السلام، فقط بر کسانی اطلاق می‌شد که از نظر اندیشه و عمل، با امام راستین، دارای رابطۀ مستحکم و مشخص بودند. همین جمع بودند که پس از صلح امام حسن علیه‌السلام به فرمان آن حضرت، تشکیلات پیوستۀ شیعی را به‌وجود آوردند و همین‌ها بودند که با تبلیغات دامنه‌دار و عمیق خود، کسانی را به درون مرز آن تشکیلات درآورده و کسان بیشتری را که ازلحاظ اندیشه و ایدئولوژی، هم‌پا و همانند آنان نبودند، به ماجراهای شیعی کشانیده بودند. بی‌گمان روایتی که از امام صادق نقل کردیم ـ که جمع مؤمنانِ پس از حادثۀ عاشورا را به سه یا پنج نفر محدود می‌کرد ـ ناظر به کسانی از این دسته است؛ یعنی شیعیان و پیروان استوار ائمه؛ کسانی که در حرکت و سِیر تکامل‌پوی انقلاب علوی و هاشمی دارای نقشی آگاهانه و تعیین‌کننده بودند.

شاهدها (۱۰۱ پاراگراف)

فشار و تبعیض علیه شیعیان در حفظ عقاید، تحصیل و فعالیت سیاسی

… کار آنها، امکان علمى‌شان، امکان سیاسى‌شان، امکان اجتماعى‌شان، امکان مالى‌شان، امکانات بالقوّه‌ى سیاسى‌شان، این جزو کارهایى است که در آن بخش اوّل باید انجام بگیرد. مرتبط کردن شیعه با یکدیگر از این جمله است. حفظ عقاید جوانان شیعه در اطراف دنیا از این قبیل است. بسیارى از جاهاى دنیا، آحاد شیعه و جوانان شیعه نمیتوانند عقاید خودشان را حفظ کنند، به‌ خاطر فشارهایى که روى آنها هست. بسیارى از آنها نمیتوانند کسب علم و سواد و تحصیلات بکنند، به ‌خاطر فشارهایى که بر آنها هست. بسیارى از آنها در جاهایى نمیتوانند به مقامات سیاسى و قُدُرات[4] سیاسى دست پیدا بکنند و منشأ اثر سیاسى بشوند، به‌ خاطر فشارها و تبعیض‌هایى که نسبت به آنها در بعضى جاهاى دنیا هست. اینها گره‌هایى است؛ این گره‌ها را چه کسى باید باز کند؟ مجموعه‌ى این کارها جزو وظایف این مجمع است؛ و امروز به فضل پروردگار اوّلین حکومت اسلامى، اوّلین نظام سیاسى مقتدر اسلامى، در دنیاى امروز که به ‌سمت بى‌ایمانى حرکت میکرد، اوّلین نظام الهى و معنوى به ‌دست …

اجتماع شیعیان به معنای نفی فرقه‌های دیگر اسلامی نیست

این نکته باید مورد توجّه باشد که شیعه اگر در سرتاسر دنیا تعارف[5] میکند و شناسایى میکند افراد خود را و افراد شیعه به یکدیگر دست آشنایى میدهند، این به معناى رد و نفى فرقه‌هاى دیگر اسلامى نیست. این منافاتى با وحدت بین فِرَق مسلمین به‌ هیچ ‌وجه ندارد؛ این کمک به آن وحدت است؛ در جهت آن وحدت است. سالهاى متمادى دشمنان اسلام سعى کردند بین فِرَق اسلامى و بیش از همه، بین شیعه و سنّى اختلاف و جنگ و درگیرى و تنازع به ‌وجود بیاورند؛ و قصد آنها نه حمایت از تشیّع بود، نه حمایت از تسنّن؛ نه گرایشى به شیعه داشتند، نه گرایشى به سنّى بلکه هم دشمن شیعه بودند، هم …

محنت‌های عظیم شیعیان کرخ بغداد و پیشوایشان

… در کلام را در اوضاع و احوال اجتماعی دشواری انجام داده است. حکومت آل بویه در بغداد اگر چه فضای مناسبی برای بحث آزاد علمی پدید آورد، اما به‌هیچ‌وجه مشکل برخوردهای تعصب آمیز فقهاء حنبلی و فشارهای دستگاه حکومت عباسی بر شیخ مفید و عموم شیعیان را نتوانست حل کند. مظلومیت شیعیان کرخ بغداد و محنتهای عظیمی که بر آنان و پیشوای بزرگوارشان وارد میآمد، حقائقی است که تاریخ بدان صریحاً گواهی داده است. به گمانی شیخ مفید غیر از آن سه نوبت تبعید که در کتب تاریخ آن را ثبت کرده‌اند، در یک دوره‌ی تقریباً دو ساله در حدود سالهای ۴۰۵ تا ۴۰۷ دچار گرفتاری و محنتی بوده است که نوع آن هم به درستی روشن نیست. این گمان از آن‌جا پدید میآید که در قضایای وفات سید رضی شاگرد …

زندگی دشوار و همراه با درگیری و کشتار شیعیان بغداد در دوران آل بویه

این قرائن، گمان گرفتاری و محنتی در آن دو سال برای مفید را که منتهی به غیبت او از بغداد شده باشد در ذهن بر میانگیزد که باید پیرامون آن تحقیق کرد. ولی آنچه مسلم است آن است که زندگی در بغداد برای عموم شیعه و از جمله رهبران آنها در بخش عظیمی از صد و سیزده سال حکومت آل بویه به عراق و بغداد بسی دشوار و محنت آمیز و همراه با درگیری و کشتار و مظلومیت بود[34] و شیخ مفید در میان این مشکلات عظیم و با تحمل مسؤولیت رهبری شیعه در عراق بلکه در سراسر جهان اسلام، به چنین توفیق عظیمی در زمینه‌ی معارف شیعه دست یافته است.

ایجاد رابطه میان خانوادهٔ شیعی و استفاده از امکانات آنان

پس اهداف گفته شده است؛ این اهداف را تدوین کنیم: تجمّع شیعه است، ایجاد رابطه بین خانواده‌ى شیعى است، راقى کردن فکر اینها است، رونق دادن به حوزه‌هاى علمیّه‌ى اینها است، حل‌ کردن مشکلات اینها در افق جهان اسلام با بقیّه‌ى گروه‌هاى مسلمان است ــ که همان وحدت و تقریب و مانند اینها به اینجا ربط پیدا میکند ــ استفاده کردن از امکانات آنها است؛ بعضى تاجر بزرگى، بعضى سیاستمدار بزرگى، بعضى مؤلّف خوبى و عالِم بزرگى و از این قبیل هستند که از اینها و از امکانات اینها استفاده بشود؛ خب این اهداف را ما مشخّص کنیم و بنویسیم؛ بعد با کار عمیق، با کار علمى، با نوشتن کتاب شروع کنیم به معناى واقعى کلمه، خودمان را به این اهداف نزدیک کردن.

تأثیر زیاد شیعه به‌عنوان عضو حجیم خانوادهٔ اسلامی در ایجاد وحدت

… مرتّب بر روى وحدت اسلامى باید تکیه بشود. شاید بتوان یکى از اهداف سمینار را که میشود در جمع اعلام کرد، این قرار داد که ما بگوییم که ما میخواهیم در این تجمّع، شیعه را که یکى از اطراف قضیّه‌ى وحدت هست، آماده‌تر کنیم براى وحدت؛ اصلاً این‌جورى باید بیان بشود. ما ــ شیعه ــ در خانواده‌ى اسلامى یک عضو حجیم هستیم و تأثیر ما تأثیر زیادى است در ایجاد وحدت؛ میتوانیم تأثیر زیادى در همه جاى دنیا بگذاریم. خیلى خب، حالا این مجموعه دُور هم جمع شده‌اند که تصمیم خودشان را درباره‌ى مسائلى از جمله وحدت اسلامى بگیرند. مرتّب باید در سخنرانى‌هاى این سمینار، خطرات تفرقه و اطماع استکبارى دشمن از تفرقه و از تقویت گرایشهاى طایفی تذکّر داده بشود. مرتّب میخواهند گرایشهاى …

توصیه به حضور فعال شیعیان لندن در همهٔ مسائل عمومی مسلمانان

… (ارواحنا فداه) و جز با کمک دوستان و مؤمنین با‌لله‌، تحمّلِ این بار سنگین را نمیشود کرد. از خداى متعال توفیق خواستیم که بتوانیم این بار سنگینِ هم مصیبت و هم مسئولیّت را تحمّل کنیم.حوادثى که در لندن اتّفاق افتاد در حمایت از فتواى حضرت امام، حادثه‌ی مهمّى بود. حضور برادران شیعه و شما آقایان که در آنجا هستید، در اجتماعات عظیمْ چیز بسیار خوبى خواهد بود. برادران شیعه در لندن، خوب است که در همه‌ی مسائل عمومى مسلمانها حضور فعّالى داشته باشند. به‌هرحال ما از شما ملتمس دعا هستیم و امیدواریم که خداوند شما را توفیق بدهد؛ همچنین آقاى صدر را و همچنین آقایانى که تشریف دارند. ‌ان‌شاءالله‌ موفّق و مؤیّد باشید.

لزوم عمل، ایثار و تخلق به اخلاق اهل‌بیت به‌جای ادعا

… شدن، کار آسانی باشد. ما جامعۀ موالیان و شیعیان اهل‌بیت علیهم‌السلام توقع داریم از آن بزرگواران که ما را از خودشان بدانند، جزو خودشان، از حاشیه‌نشینان خودشان؛ «فلان ز گوشه‌نشینان خاک درگه ماست»[8]. دلمان می‌خواهد این‌طور اهل‌بیت دربارۀ ما قضاوت کنند؛ اما این آسان نیست؛ این با ادعا فقط به‌دست نمی‌آید؛ این، عمل لازم دارد، گذشت لازم دارد، ایثار لازم دارد، تشبّه و تخلّق به اخلاق آنها لازم دارد.

ضعف و تردید طرف‌داران ائمه پس از عاشورا

… و قداست شناخته شده بود. و این رعب که آثارش در کوفه و مدینه نمایان بود، پس از گذشت زمانی با چند حادثۀ دیگر کامل شد. یکی از آن حوادث، حادثۀ حَرّه بود و اختناق شدیدی در منطقۀ نفوذ اهل‌بیت، یعنی حجاز ـ به‌ویژه مدینه ـ و همچنین عراق ـ به‌ویژه کوفه ـ به‌وجود آمد. ارتباطات، ضعیف شد و کسانی که طرف‌دار ائمه بودند و مخالفان بالقوۀ دستگاه خلافت بنی‌امیه به‌شمار می‌آمدند، در حال ضعف و تردید به‌سر می‌بردند.

هشدار امام باقر (ع) به آمادگی برای بلا لازمهٔ پیوستگی به اهل‌بیت

… قریشی است، و آنان به این پندار گردن می‌نهادند. اگر آنان در این ادعا صادقند، پس ما از دیگر شاخه‌های قریش برتریم؛ زیرا ما فرزندان و خاندان محمدیم و کسی با ما در این نسبت شریک نیست». مرد که گویا سخت به هیجان آمده، می‌گوید: به شما خاندان مهر می‌ورزیم، به خدا؛ و امام که او را تا مرز پیوستگی کامل فکری و قلبی و عملی (ولایت) جلو آورده، آخرین سخنِ آگاهی‌بخش و هشیارگر را نیز به او می‌گوید: «پس خود را آمادۀ بلا کن. به خدا سوگند بلا به شیعیان ما نزدیک‌تر است از سیل به دامنۀ کوه، و بلا نخست ما را می‌گیرد و سپس شما را؛ همچنان‌که راحت [و] امنیت، اول به ما می‌رسد و آنگاه به شما.»

شناخت منجی با نام، نشان و تاریخ تولد بر پایهٔ خبر قطعی

اصل مهدویت مورد اتفاق همۀ مسلمان‌هاست. ادیان دیگر هم انتظار منجی را در نهایت زمانه دارند در اعتقادات خودشان؛ آنها هم در یک بخش از قضیه، درست فهمیدند مطلب را؛ اما در بخش اصلی قضیه که معرفت به شخص منجی است، آنها هم دچار نقص معرفتند. شیعه با خبر مسلّم و قطعی خود، منجی را با نام، با نشان، با خصوصیات، با تاریخ تولد، می‌شناسد. (1384/6/29)

دستگیری و اعدام شیعیان علی (ع) به صرف اتهام در حکومت اموی

… در زمان عبدالملک و هشام تا حدودی این‌طور بود، اما نه آن‌چنان وسیع و نه آن‌چنان پیگیر که در زمان معاویه بود. معاویه دستور داده بود از علی علیه‌السلام روایتی نقل نکنند، دربارۀ علی علیه‌السلام هم روایتی نقل نکنند، با شیعیان علی علیه‌السلام هم معاشرت نکنند. کار به جایی رسیده بود که اگر کسی با کسی دشمن بود، می‌گفت این شیعۀ علی علیه‌السلاام است؛ و این تهمت، استدلال و اقامۀ بیّنه لازم نداشت! وقتی می‌گفتند کسی شیعۀ علی علیه‌السلام است، معنایش این بود که باید دستگیر شود و برود به زندان‌های چنین‌وچنانِ حکومت اموی، و بعد هم اعدام شود و از بین برود. به قول مورخان: «اَلاَخذُ بِالظِّنَّةِ وَ القَتلُ بِالتُّهَمَةِ»[8] اگر نسبت به کسی ظنین می‌شدند، او را می‌گرفتند؛ و اگر کسی متهم می‌شد، او را می‌کشتند.[9]

حجت دانستن فعل و ترک امیرالمؤمنین (ع) به‌سبب عصمت

امروز ما مدعی پیروی از امیرالمؤمنین [هستیم]. البته علی‌بن‌ابی‌طالب مخصوص شیعه نیست؛ دنیای اسلام برای علی شأن و عظمت قائل است؛ دنیای اسلام، علی را امام خود می‌داند؛ این‌طور نیست که امیرالمؤمنین مخصوص ما شیعیان باشد. تفاوتی که وجود دارد این است که ما هر فعل و تَرک آن بزرگوار را به‌خاطر عصمتش برای خودمان حجت می‌دانیم، او را معصوم می‌دانیم؛ در مقام تطبیق با گفتار دیگران و کردار دیگران، حرف او برای ما حجت است؛ این خصوصیت شیعه است. بنابراین ما باید به‌عنوان شیعه این درس را به یاد داشته باشیم که عدالت قابل اغماض نیست؛ قابل معامله نیست. هیچ‌یک از مصالح گوناگون، نه مصالح فردی، [نه] مصالح حکومت، و مصالح کشور اسلامی نمی‌تواند با عدالت معامله بشود. (82/8/23)

منع معاویه از تعرض به جان شیعیان در صلح‌نامه

… لقب مخصوص خلیفه است، خلیفۀ پیغمبر. که مسلمین به خلیفۀ پیغمبر از زمان عُمَر، امیرالمؤمنین می‌گفتند، و از نظر شیعه امیرالمؤمنین، مخصوص علی‌بن‌ابی‌طالب است، به امام حسن هم امیرالمؤمنین نمی‌گویند. به تو امیرالمؤمنین نمی‌گوییم؛ یعنی تو خلیفۀ رسمی از نظر ما نیستی. ..تصریح می‌کند که حق نداری به جان یکی از افراد شیعه تعرض کنی. تصریح می‌کند که حق نداری حکومت را موروثیِ خاندان خودت بکنی و کسی را بعد از خودت معیّن کنی. و تصریح می‌کند به اینکه بعد از تو حکومت از آنِ حسن است، و اگر او نبود، از آنِ حسین. و تا آن‌وقت البته زمینه آماده شده بود، فکر می‌کرد که زمینه آماده خواهد شد، به‌حسب …

وضعیت شیعیان و علویون در شهرهای مختلف در دوران معاویه

خب، در زمان معاویه در خیلی از شهرها کسی جرئت نداشت اظهار تشیّع بکند، اما در مراکز اصلی اسلام، یعنی در مدینه به‌خصوص، یا در مکه، یا حتی در شهر کوفه، این‌طور نبود که کسانی نتوانند وابستگی خودشان به دستگاه امامت را آشکار کنند؛ صریحاً و علناً عده‌ای بودند که وابستۀ به دستگاه امامت بودند و شیعه بودند و به‌عنوان علویون شناخته‌شده بودند. در پایان حکومت معاویه و شروع خلافت و حکومت جابرانۀ یزید، تصمیم و سیاست این شد که همین باقی‌ماندۀ حیات سیاسی اهل‌بیت را هم از بین ببرند. تصمیم بر فشار گرفتند. این فشار را بر امام حسین وارد می‌آوردند و به این صورت بود که آن حضرت را وادار کنند به بیعت‌کردن با …

گرد آمدن در خانه‌ها و رونویسی و خواندن نامهٔ امام در جمعه‌ها

… بیاورید...اما در روزگار امام سجاد این نامه را باید روز جمعه می‌خواندند. این نامه‌ای است که باید هر جمعه خوانده بشود، اما کجا خوانده بشود؟ در مسجد خوانده بشود؟ مگر می‌گذاشتند امام سجاد یارانش را در مسجد یا در گوشه‌ای جمع کنند، و بخوانند. مسجد دست حَجّاج بود. کجا این نامه را می‌خواندند؟ در خانه‌ها. جمعه‌ها که می‌شد، در وقت امکان، هرکسی هرجا بود، خودش را می‌رساند به یکی از چند مرکز. جمعیت شیعیان، این نامۀ امام سجاد را رونویس می‌کردند، برای هم می‌خواندند تا در ذهنشان بماند.

در معرض تهدید بودن امام و مؤمنان به اهل‌بیت از سوی دستگاه حاکم

… الحاسِدینَ وَ بَطشَ الجَبّارینَ». در آن نامه یک صفحه آیۀ قرآن و تقوا و این چیزها بود، بعد رسید به حرف‌های [خاص]، اما این از اولش لُبّ مطلب را بیان می‌کند. (52/12/1) که خدا ما و شما را از کید ستمگران و از سرکشی حسودان و از حرکت جبارانۀ جباران، محفوظ بدارد. خودِ خطاب نشان می‌دهد که امام و این جمع دراین‌جهت شریکند. یعنی همگی مورد خطر و در معرض تهدید ازطرف دستگاه حاکمه‌اند. و پیداست که این مسئله مربوط به عدۀ خاصی است و آن عده عبارتند از: مؤمنین به اهل‌بیت و دوستان و نزدیکان آنان.

تأیید ایمان راسخ مخاطبان نامه در خطاب «ای مؤمنان»

در این نوع، خطاب با «یا اَیُّهَا المُؤْمِنونَ» شروع می‌شود. اگر در آن خطاب قبلی «اَیُّهَا النّاسُ» و در بعضی از موارد «یَا ابنَ آدَمَ» بود، در اینجا «أَیُّهَا المُؤْمِنونَ» است. یعنی امام اعتراف می‌کند به ایمان کسانی که این، خطاب به آنها صادر شده است. آن مؤمنان واقعی که به اهل‌بیت و به اندیشۀ اهل‌بیت ایمان داشتند. پاسدار اسلام، ش10 ایمان آنها را امام امضا می‌کند. ای مؤمنان! ای کسانی که ایمان در دل شما رسوخ کرده است، ظاهری و زبانی نیست، فهمیده‌اید و دانسته‌اید دین را و ایمان را. (52/12/1) در اینجا که امام شروع به سخن‌گفتن می‌کند، سخن امام هم دلیل بسیار روشنی است بر اینکه مخاطبان، مؤمنان و نزدیکان به اهل‌بیت‌اند: «اَیُّهَا المُؤْمِنونَ لا یَفتِنَنَّکُمُ الطَّواغیتُ وَ اَتباعُهُم مِن اَهلِ الرَّغبَةِ فِی الدُّنیَا المائِلونَ اِلَیهَا …

فتنه‌ها، بدعت‌ها، ترس از حکومت و وسوسهٔ شیطان پیرامون شیعیان

… لازم بسازد، لذا اینها را از جذب‌شدن به قطب‌های قدرت و جذب‌شدن به رفاه کاذب برحذر می‌دارد. و بارها از رژیم حاکم یاد می‌کند، درحالی‌که بیان قبلی به این صراحت نبود، ولی اینجا حضرت سجاد بارها از دستگاه حاکم با زشتی یاد می‌کنند و آن را در کنار شیطان می‌گذارند. مثلاً اینجا می‌فرماید: «اِنَّ الأُمورَ الوارِدَةَ عَلَیکُمْ فِی کُلِّ یَومٍ وَ لَیلَةٍ مِن مُظلِماتِ الفِتَنِ وَ حَوادِثِ البِدَعِ وَ سُنَنِ الجَورِ وَ بَوائِقِ الزَّمانِ» پاسدار اسلام، ش10 آنچه که هر روز و شب به‌سوی شما می‌رسد و سرازیر می‌شود، حوادثی که روز و شب شما را احاطه کرده است؛ که چه هستند آنها؟ «مِن مُظْلِمات ِالفِتَنِ» فتنه‌های تاریک و کور، «وَ حَوادِثِ البِدَعِ» بدعت‌هایی که پدید می‌آید، «وَ سُنَنِ الجَورِ» سنت‌های ستمگرانه، «وَ بَوائِقِ الزَّمانِ» و سختی‌ها و شدت‌های روزگار، «وَ هَیبَةِ السُّلطانِ» این دلهره‌ها و ترس‌هایی که از دستگاه حکومت شماها دارید ـ ببینید چطوری بودند شیعیان، اینها نشان می‌دهد وضع شیعیانِ آن‌وقت را ـ «وَ وَسوَسَةِ الشَّیطانِ» و وسوسۀ شیطان، که شیطان مدام وسوسه بکند به شما که بابا تا کِی و تا چند، آدم با دلهره زندگی کند، با فقر زندگی کند، خب برو دنبال راهی که مردمِ دیگر هم رفتند؛ «ره چنان رو که رهروان رفتند»! این وسوسۀ شیطان است. (52/12/1) امام بلافاصله بعد از سلطان، وسوسۀ شیطان را می‌آورد؛ یعنی با کمال صراحت، حاکم وقت را در اینجا مورد توجه قرار می‌دهد و او را در کنار شیطان می‌گذارد! و در ادامۀ سخن جملۀ بسیار جالبی است که چون خیلی مهم …

یادآوری فشارهای حکام جور در گذشته برای ثابت‌قدمی در مبارزه

… المُلوکِ الظَّلَمَةِ فَقَد لَعَمرِی استَدبَرتُ مِنَ الاُمورِ الماضِیَةِ». بعد اشاره می‌کنند به وحدت سنت‌ها در تاریخ. (52/12/1) ازجمله چیزهایی که در این بخش از بیانات امام سجاد به نظرم خیلی جالب و مهم آمد، قسمتی [است که] از تجربه‌های گذشتۀ اهل‌بیت یاد می‌کند. در این بخش، امام سجاد به مردم می‌گوید: شما یادتان هست ـ یا خبر دارید ـ که در گذشته، چقدر فشار از سوی حکام جائر بر شما وارد آمد؟ منظور فشارهایی است که بر پیروان اهل‌بیت در دوران معاویه، یزید و مروان [وارد] شد. اشارۀ امام به واقعۀ حرّه، واقعۀ عاشورا، شهادت حُجربن‌عَدی و رُشَید هَجَری و ده‌ها حادثۀ مهم و معروف دیگری است که پیروان اهل‌بیت در طول زمان گذشته، آنها را تجربه کرده بودند و در ذهنشان بود. امام می‌خواهد از تجربه‌های گذشته و از یادآوری این خاطرات تلخ، این مردم را در مبارزه‌شان ثابت‌قدم‌تر کند. پاسدار اسلام، ش10

مسلّم بودن قیام ائمه در ذهنیت شیعیان آن زمان

شیعه هم در آن زمان [مسئلۀ قیام] را می‌دانست. اینی‌که می‌بینید شیعۀ خراسانی می‌آمد پیش امام صادق، می‌گفت: آقا، چرا قیام نمی‌کنی؟ در‌حالی‌که صدهزار مردم شمشیرزن در خراسان منتظر تو هستند؛ این به‌خاطر همین فکر بود. اگر بنا بود ائمه قیام نکنند، شیعه چرا بیاید بگوید شما قیام کن؟ این ذهنیت شیعه بود، مسلّم بود در نظر شیعه. امام هم در جواب او نمی‌گوید، ساکت شو مرد! قیام چیست! مگر ما می‌خواهیم قیام کنیم؟ ما نمی‌خواهیم قیام کنیم. این را نمی‌گوید. می‌گوید من یاور ندارم. او می‌گوید آقا صدهزار در خراسان دارید. بعد حضرت اصرار می‌کند، او کم می‌کند، کم می‌کند. بعد حضرت می‌گوید که برو …

شبکهٔ پنهانی گسترده در سراسر دنیای اسلام آن روز

خط سوم تشکیل یک جمع وفادار و فعال، و تربیت آنهاست. که آن روزها [در دوران اختناق] ما اسمش را می‌گذاشتیم حزب تشیّع. به‌این‌معنا ـ نه به‌آن‌معنایی که دشمنان شیعه می‌گویند ـ ایرادی ندارد ما به تشیّع حزب بگوییم و آن را حزب اطلاق کنیم. [ائمه] یک جمع برگزیده‌ای را از میان دوستان و علاقه‌مندان خود انتخاب می‌کردند، و اسرار علوم خود و معارف اسلامی و به‌خصوص مسئلۀ امامت را به اینها می‌گفتند. و یک شبکۀ پنهانیِ زیرزمینیِ بسیار وسیعی در سراسر دنیای اسلامِ آن روز وجود داشت. لذا شما می‌بینید در میان رُوات احادیث امام صادق، راوی خراسانی، سجستانی، رازی، اصفهانی، مصری، بصری، کوفی، از تمام نقاط دنیای اسلامِ آن روز کسانی هستند که از امام روایت می‌کنند علوم آن حضرت را. غالباً همه جزو شیعیان و نزدیکان، و بعضی از آنها دارای داعیۀ قیام …

بیان حقایق دربارهٔ ائمه (ع) و حضرت فاطمه (س) در سراسر کشور اسلامی آن روز

قضیه، فقط قضیۀ شعرخوانی نیست؛ بلکه مسئله، مسئلۀ پراکندن مدایح و فضایل و حقایق، در قالبی است که برای همۀ شنوندگان، قابل فهم و درک، و در دل آنها دارای تأثیر است. لذا شما اطراف کشور اسلامیِ آن روز ـ از اقصای خراسان و سیستان تا یمن و مصر و کشورهای مغرب اسلامی ـ را ببینید، شیعیانی بودند که راجع‌به امیرالمؤمنین و سایر ائمه علیهم‌السلام و نیز راجع‌به فاطمۀ زهرا سلماا‌الله‌علیها حرف می‌زدند و سخن می‌گفتند و برای این‌وآن، حقایقی را بیان می‌کردند. (68/10/28)

نادرستی شمردن همهٔ شرکت‌کنندگان در حوادث آن دوران در شمار شیعیان

چنان‌که از مطالعۀ حوادث تاریخی و نیز از نظرات این مورخان فهمیده می‌شود، در حوادث زمان معاویه و همچنین در رخدادهای پس از شهادت امام حسین، تنها ابتکار عمل و طراحی و رهبری این حوادث، مربوط به شیعیان و در دست آنان بود؛ وگرنه بسیار بودند کسانی از مردم معمولی که به‌خاطر انگیزه‌های انسانی یا نارضایی از دستگاه حکومت اموی، یا انگیزه‌ها و علل دیگر، عملاً با شیعیان همگام گشته و به همراه آنان در میدان‌های پیکار یا در اقدام‌هایی که دارای صبغۀ شیعی بود، شرکت می‌کردند. بنابراین نباید تصور کرد همۀ کسانی که در ماجراهای گوناگونِ آن بخش از تاریخ شرکت جسته و در آن نقشی فعال یا عادی داشته‌اند، در شمار شیعیان، یعنی تشکیلات منظم و حساب‌شدۀ ائمه بوده‌اند.

همانندی وضع شیعه در زمان منصور با دوران امویان

… پرخونی دارد؛ منصوری که با اینها در یک صف و در یک جبهه کار کرده، شهامت اینها را می‌داند، فداکاری اینها را به چشم دیده، توجه مردم را به اینها آزموده، خیال می‌کنید می‌آید موهومات را از سیمای منوّر علی و حسن و حسین علیهم‌السلام پاک کند و طرف‌دار اینها شود؟ نه! این کار را نخواهد کرد، بلکه او دنبالۀ رشتۀ بنی‌امیه را خواهد گرفت؛ و گرفت و تبلیغات کرد و در نتیجه وضع شیعه در زمان منصور، مثل وضع شیعه در زمان عبدالملک و مروان و حَجّاج و زیادبن‌ابیه و عبیدالله زیاد و دیگر گذشتگان اموی شد. اینها را چه کسی باید درست کند؟ امام صادق. امام صادق باید از نو، همان مرحله‌ای را که امام سجاد علیه‌السلام شروع کرد، شروع کند. مبارزات تبلیغاتی و ایدئولوژیکی خود را با کمال شدت، آن‌چنان‌که می‌تواند، تعقیب کند؛ حزب شیعه را سروسامان دهد، جمعیتی را که از دست …

تأثیر احتمالی صراحت امام در تشجیع شیعیان دوردست

… به چیزهای بیشتری دست یابد. ولی جایی که تاکنون به آن رسیده‌ام، این است که موسی‌بن‌جعفر قضایا را بی‌پرده‌تر مطرح می‌کرد؛ شاید نیاز اجتماعی آن روز این‌طور ایجاب می‌کرد، مردم احتیاج داشتند که از مرکز قدرت امامت و رهبری عالی شیعه، تقویت خاطر بیشتری پیدا کنند؛ حرکاتی که امام هفتم انجام می‌دهد، مجادلات او با هارون عباسی و وضعی که در برخوردهایش با هارون ـ که خیلی صریح و قاطع است ـ پیش می‌گیرد، شاید تأثیری در تشجیع شیعیان دوردست داشته؛ خبرها به آنها می‌رسید که امام این‌طور گفت و این‌طور با هارون حرف زد، و اینها تشجیع می‌شدند. هارون تازه روی کار آمده بود. (51/11/24) دستگاه امنیتی هم داشت ـ برخلاف بسیاری از خلفای قبل از او که نداشتند ـ در همان وقتی که مبارزات موسی‌بن‌جعفر می‌رسید به یک نقطه‌ای که ممکن بود یک حرکت بزرگی را آغاز بکند، هارون رسید. (60/2/26) هارون فرد برجسته‌ای است، …

آشنایی و قداست مفهوم ولایت در دعاها و افکار شیعه

مسئله‌ای که امروز ما اینجا مطرح می‌کنیم، مسئله‌ای‌ست به نام ولایت. مسئلۀ ولایت، به آن صورتی که ما مطرح می‌کنیم و از قرآن استنباط می‌کنیم، غالباً کمتر مطرح می‌شود. البته اسم ولایت و کلمۀ ولایت با گوش شیعه آشناست. در دعاهای ما، در خواسته‌های ما از خدا، در روایات ما، در افکار رایج و عمومی ما، مسئله‌ای به نام ولایت، با قِداست و احترام تمام و با آرزوی تأمین چیزی به نام ولایت، توأم است. ما همیشه به‌عنوان شیعه خود را دارای ولایت می‌دانیم، و اگر یک‌قدری شیعه، وسواسی و دقیق و محتاط باشد، همیشه از خدا می‌خواهد، آرزو می‌کند که خدا او را با ولایت بدارد و با ولایت بمیراند و ولایت را به او بفهماند. بنابراین کلمه‌ای به نام ولایت به گوش آشناست. علی‌النّهایه،[1] بنده دربارۀ این کلمه و مفهوم ولایت، خیلی از ریشه می‌خواهم حرف بزنم. می‌رسیم به ولایت علی‌بن‌ابی‌طالب علیه‌الصلاة‌و‌السلام اما فعلاً در مراحل قبل از آن می‌خواهم حرف بزنم. ولایت را از قرآن و از آیات …

تشبیه تشیع به جریان آبی زلال که در رودخانهٔ پرتلاطم آمیخته نمی‌شود

… را ادامه می‌دهد و در این بستر سیل و مسیلِ عجیب پیش می‌رود. این جریان باریک، اتفاق می‌افتد، در بعضی از دریاها و رودخانه‌ها، شاید بعضی دیده باشند، دو رنگ آب، دو نوع آب در کنار هم دارند حرکت می‌کنند، بر اثر عوامل طبیعی که وجود دارد، که آنها را نمی‌خواهم بگویم. در میان این مسیل عجیبی که جریان‌های تند دارد حرکت می‌کند، یک جریان آب باریک، دارد در میان این جریان‌های تند، می‌رود و سالم می‌ماند و می‌رود. عجیب این است، هرگز قاطی نمی‌شود، هرگز رنگش خراب نمی‌شود، هرگز طعم آب‌های شور و تلخ دیگر را نمی‌گیرد، همان طعم شیرین، همان رنگ شفاف، همان خلوص و صفا و بی‌کدورتی را ادامه می‌دهد و نگه می‌دارد و پیش می‌رود.

انسجام شیعیان به‌دست ائمه عامل حفظ تشیع در تاریخ

… شرایطی را ذکر می‌کنند، از جمله می‌گویند اسلام، بعد از اسلام، ایمان. می‌گوید آقا، ایمان یعنی چه؟ منظور از ایمان یعنی دارا بودن طرز فکر خاص شیعه. یعنی اسلام را از دیدگاهی که شیعه می‌بیند، دیدن، با منطقی که شیعه اثبات می‌کند، اثبات کردن، این معنای ایمان است. ما می‌بینیم که در زمان ائمه علیهم‌السلام این‌جوری شیعیان را با یکدیگر منسجم، به‌هم‌پیوسته، برادر و متصل ساخته‌اند تا بتوانند جریان شیعه را در تاریخ حفظ کنند؛ واِلّ شیعه هزار بار از بین رفته بود؛ هزار بار افکار، هضم شده بود. همچنانی‌که بعضی از فِرَق دیگر همین‌جور شدند، رنگ از دست دادند، از بین رفتند، نابود شدند.