رفتن به محتوای اصلی

شورای عالی انقلاب فرهنگیگروه و سازمان

نام‌های دیگر: شورای انقلاب فرهنگی

مقایسهٔ دیدگاه رهبران
توضیحتهیه‌شده با هوش مصنوعی

نهاد سیاست‌گذار فرهنگی و علمی کشور که امام خمینی (ره) پایه‌گذاری کرد.

نخستین کاربرد در متن‌های این سایت:حکم انتصاب ‌اعضاى جدید شوراى عالى انقلاب فرهنگى— ۱۳۶۸/۰۸/۲۳

سیر زمانی

از ۱۳۶۸ تا ۱۴۰۲
۱۳۶۸۱۴۰۲

فقط سال ۱۳۷۶همهٔ سال‌ها

تعریف در کلام رهبر

مسئله‌ی سوم مسئله‌ی ضمانت اجرا است؛ مصوبات اینجا بایستی اجرا بشود؛ حالا سازوکاری برای ضمانت اجرا تدوین میکنید، فبهاونعمة؛ اگر فرض کنیم که یک سازوکار خاصی هم برای ضمانت اجرای مصوباتِ اینجا تدوین نمیشود، خودِ حضور رئیس جمهور و رئیس قوه‌ی مقننه برای قانون‌گذاری - آنجاهایی که احتیاج به قانون‌گذاری است - و وزرای محترم و مسئولان دستگاه‌های ذیربط، باید به معنای ضمانت اجرا باشد؛ یعنی وقتی که فرض بفرمایید نقشه‌ی جامع علمی - که واقعا یکی از کارهای بزرگ شورا تدوین این سند نقشه‌ی جامع علمی کشور بود که کار بسیار خوبی شد و سازوکار اجرایی خوبی هم برای آن تدوین شد که این جزو کارها است - تدوین میشود، دستگاه‌های اجرایی هر کدام به سهم خودشان بایستی اهتمام داشته باشند به اینکه این انجام بگیرد؛ یا مثلا فرض کنید سند مهندسی فرهنگی - که شنیدم کار آن نزدیک به اتمام [است] یا اتمام پیداکرده - [که] باید برای آن هم سازوکار اجرایی حتما تهیه بشود که تحقق پیداکند؛ یا سند دانشگاه اسلامی؛ یا سند تحول بنیادی آموزش و پرورش که وزیر محترم آموزش و پرورش خود را متعهد بدانند که این را عملی کنند و اجرایی کنند؛ یا سند راهبردی نخبگان کشور - که در آن جلسه خود بنده هم شرکت کردم که سند بسیار مهمی است - که این مسئله را خب معاونت محترم رئیس جمهور بایستی تعقیب کنند؛ و خلاصه باید خود اعضا و دستگاه‌های فرهنگی قبول کنند و باور داشته باشند که ما این جایگاه را به‌عنوان یک قرارگاه مرکزی [قرار دادیم]. تعبیر "قرارگاه" ممکن است به بعضی گوشها سنگین بیاید - قرارگاه یک اصطلاح جنگی است، اصطلاح نظامی است - و بگویند آقا، قرارگاه مال مسائل نظامی است، شما در مسائل فرهنگی هم فکر نظامی را رها نمیکنید! واقع قضیه این است که کارزار فرهنگی از کارزار نظامی اگر مهم‌تر نباشد و اگر خطرناکتر نباشد، کمتر نیست؛ این را بدانید؛ یعنی میدانید هم شما، واقعا یک میدان کارزار است اینجا. و بخصوص در قرارگاه‌های نظامی این‌جوری است؛ قرارگاه مسئولیت اجرای مستقیم به معنای اینکه یک واحدی متعلق او باشد، ندارد؛ اما واحدها در اختیار او قرار میگیرند، به تعبیر نظامی در کنترل عملیاتىِ او قرار میگیرند. وقتی ما یک قرارگاه نظامی تشکیل میدهیم، فرض بفرمایید سپاه میگوید این یگانهای من در کنترل عملیاتی آن تشکیلات [هستند]، پشتیبانی این یگان، متعلق به آن سازمان است - یا ارتش، یا سپاه، یا هر دستگاه دیگر - اما به‌کارگیری این و هدایت این، به عهده‌ی قرارگاه است؛ یعنی یک چنین حالتی را در اینجا بایستی توجه داشت.
فلسفه‌ وجودی شورای عالی انقلاب فرهنگی، فهم و تبیین و تثبیت و انفاذ ماهیت فرهنگی انقلاب اسلامی و بازآرایی مداوم جبهه فرهنگی انقلاب اسلامی و پایش پیشرفت‌های فرهنگی کشور متناسب با ظرفیت‌ها و شایستگی‌های عظیم ایران اسلامی و انقلابی است.

شاهدها (۱۰ پاراگراف)

جایگاه شورا در تدوین سیاست‌های فرهنگی نزدیک به اجرا

… شوراى اقتصاد داریم، بعضى جاهاى دیگر هم شوراهایى هستند براى این‌جور کارها. و به نظر من فرهنگ اولویّت دارد نسبت به بقیّه‌ى بخشهاى جامعه، براى اینکه کسانى اهل نظر و اهل فکر بنشینند و حقیقتاً علاج‌جویانه و روشن‌بینانه و حکیمانه مسائل فرهنگ جامعه را بررسى کنند. بنابراین، ایرادى ندارد که سیاستهاى کلّى ــ از جمله سیاستهاى فرهنگى ــ در جاى دیگرى تدوین شود، امّا جایگاه سیاستهایى که به اجرا نزدیک است یا به تعبیر جناب آقاى خاتمى همان حلقه‌ى واسط بین اجراى محض و سیاستهاى کلّى ــ که شاید خود این ‌هم یک عرض عریضى است ــ در یک چنین شورایى باشد؛ من واقعاً اصرار دارم که این مجموعه با احساس این مسئولیّت مشغول کار باشد. یک بار دیگر هم در زمان امام (رضوان الله علیه) همین سؤال مطرح شد و مجموعه و شخص امام (رضوان الله علیه) به این نتیجه رسیدند که وجود این تشکیلات لازم است، ولو اینکه دستگاه‌هاى فرهنگى ما، دستگاه‌هاى موظّف فرهنگى دولتى، به کارهاى خودشان مسلّطند؛ آن ‌وقت هم تسلّط …

متصدی بی‌جایگزین شناخت و تصمیم‌گیری در فرهنگ عمومی

… در این ماه رمضان یا در این یک سال یا در این بُرهه‌ى از زمان روى این مسئله تکیه بکنند ــ به سود کشور است. آیا ما این را تا حالا تجربه کرده‌ایم که بفهمیم لازم نیست؟ بلاشک یک چنین چیزى مفید است؛ بلاشک میتواند فواید زیادى داشته باشد و هیچ ‌کس از آن بى‌نیاز نیست. علی‌ایّ‌حال، پس در زمینه‌ى فرهنگ عمومى و مسائلى که مربوط به فرهنگ عمومى است، یک جایى لازم است که متصدّى شناخت و بحث و تصمیم‌گیرى و ابلاغ براى اجرا به مراکز خودش باشد و آن همین شوراى عالى انقلاب فرهنگى است که انصافاً هیچ جایگزینى هم ندارد. این یک نکته که خواستم عرض بکنم که جایگاه این [مجموعه] خیلى مهم است.

لازم‌الاجرا بودن مصوبات برای دستگاه‌های اجرایی بی‌آنکه قانون‌گذاری باشد

البتّه مکرّراً سؤال میشود که از لحاظ نفوذ و نفاذِ[7] قانونىِ این مصوّبات، ماها در چه وضعى هستیم؟ آیا مثلاً از لحاظ قانونى، [مصوّبات این شورا] حکم قانون دارد؟ این ‌هم قبلاً عرض شد که بله؛ زمان امام ما سؤال کردیم، ایشان فرمودند، بعد هم همین معنا تأیید شد از طرف ما که مصوّبات اینجا لازم‌الاجرا است؛ به هر جا ابلاغ شد، دستگاه‌هاى اجرائى موظّفند اجرا کنند؛ نمیشود گفت که حالا ما اینجا یک تصمیمى میگیریم، بعد یک زمان مجلس یک تصمیم [دیگری] میگیرد. البتّه اینجا دستگاه قانون‌گذارى نیست، تعبیر «قانون» [هم] نمیخواهیم بکنیم؛ کمااینکه در آن سؤالى هم که از امام شد و جوابى هم که ایشان فرمودند، اسم «قانون‌گذارى» نیامده؛ چون …

نیاز مصوبات به اعتبار قانونی و تقدم مصوبهٔ لاحق بر قانون سابق

این شورا این را احتیاج دارد که مصوّباتش بتواند اعتبار قانونی داشته باشد و در حدّ قانون باشد؛ مثل همه‌ى قوانین که آن [قانونِ] لاحق مقدّم بر [قانونِ] سابق است، [مصوّبات این شورا] هم آن‌جور خواهد بود. البتّه این در آن مواردى که دلالت آن [قانونِ] سابق با «عموم» یا «اطلاق» یا از این ‌قبیل باشد، ظاهراً واضح است؛ یعنى اگر این‌جور بود که یک قانونی مثلاً به نحو کلّى یک چیزى گفته و این [قانون لاحق] دلالت میکند بر مورد خاص ــ مثل همین تخصیص،[8] مثل تقیید[9] ــ …

لزوم نافذ بودن مصوبات و امکان نقض نادر مصوبهٔ مجلس

… و وزرا هم در جلسه حضور دارند؛ این خیلى قریب ‌به ‌ذهن نیست، لکن به ‌هر حال میشود جزئیّات آن را مشخّص کرد. از همان اوایل، در ذهن ماها این بود که مصوّبات اینجا نمیتواند اعتبار قانونى نداشته باشد، وَالّا پایه‌ى اینجا سست خواهد شد؛ بالاخره ضابطه باید پیدا کرد. امّا آسمان به زمین نمی‌آید اگر یک مرتبه هم در طول پنج سال، مثلاً جنبه‌ى اقتصادى در مجلس غالب شد یا جنبه‌ى اجتماعى غالب شد یا غفلت شد، یک مصوّبه‌اى را مجلس داشته باشد، بعد اینجا به عنوان مسئولین فرهنگى بگویند که «این کار مصلحت نبود، مجلس چرا این تصویب را کرد؟» و نقضش کنند. على‌اىّ‌حال، پس این‌جور میشود فرض کرد که با حفظ اصل اینکه مصوّبات اینجا باید حتماً نافذ باشد ــ وَالّا اگر نفوذ نداشته باشد و بشود مرتّب نقضش کرد، افراد هیچ داعى‌ای[12] بر نشستن [در این شورا] پیدا نمیکنند ــ ببینید موارد سؤال، مواردى که احیاناً ممکن است اشکالى پیش بیاید یا مثلاً موارد نادرالحدوث، چه جورى میشود؛ من حرفى ندارم که [این] در خود شورا بحث بشود.

تخلف بودن بی‌اعتنایی دستگاه‌ها به مصوبات و لزوم برخورد

على‌اىّ‌حال، پس این ‌هم از جهت آن نفوذ قانونىِ مصوّباتِ اینجا و اهتمام دستگاه‌ها به اینجا. البتّه همه‌ى دستگاه‌ها باید خودشان را موظّف بدانند و عمل کنند. به بنده گزارش دادند که بعضى از دستگاه‌ها خیلى تحویل نمیگیرند مصوّبه‌ى اینجا را! خب تخلّف میکنند؛ این تخلّف است، باید برخورد بشود، باید دنبال‌گیرى بشود، بهشان اخطار بشود و موظّف بشوند که به آنچه از اینجا ابلاغ میشود، مثل یک امر واجب‌الاطاعه ترتیب اثر بدهند و از آن اطاعت کنند.

درخواست بحث از ماهیت تهاجم فرهنگی و ستاد اصلی مقابله بودن شورا

… این موضوع را مورد مطالعه قرار بدهید. البتّه شکّى نیست که به نحو حمل شایع صناعى[13] قطعاً مسائلى هست که مربوط به تهاجم فرهنگى است و الان بحث میشود؛ الان همین مسئله‌ى اسلامى کردن دانشگاه‌ها از مسائلی است که بحث در آن، به حمل شایع، بحث از تهاجم فرهنگى است؛ نه، به حمل اوّلىِ ذاتى[14] اصلاً درباره‌ى خود تهاجم فرهنگى بنشینید بحث کنید: واقعاً تهاجم فرهنگی [چیست]؟ آیا آنچه بنده میفهمم در قضیّه‌ى تهاجم فرهنگى، اصلاً درست است یا نه؟ اینها را مناقشه کنید؛ اگر دیدیم که این درست است و اگر دیدیم که حقیقتاً ارزشها و اصول، پایه‌ها، مبانى، مورد تهاجم قرار گرفته، ستاد اصلى براى مقابله‌ى با این تهاجم اینجا است و اینجا نبایستى از این قضیّه غفلت بکند و این کار را باید ان‌شاءالله با جدّیّت دنبال بفرمایید.

وزانت علمی کم‌نظیر شورا و درخواست اهتمام اعضا به حضور در جلسات

این، آن عرضى بود که ما میخواستیم مطرح بکنیم. البتّه من نباید فراموش بکنم و اگرچه عرض شد، تکرار بکنم که من حقیقتاً از کارکرد شورا قلباً راضى هستم؛ یعنى این مجموعه‌ى باارزشى که دُور هم جمع شده‌اید، واقعاً ما به این سنگینى و با این وزانت علمی شاید هیچ مجموعه‌ى رسمى‌اى را در کشور نداشته باشیم. حالا غیر رسمى‌ شاید باشند که ما نمی‌شناسیم، امّا بین مجموعه‌هاى رسمى واقعاً با این وزانت علمى و فرهنگى‌ای که این مجموعه دارد، شاید هیچ مجموعه‌اى نباشد. بنده هم خوشحالم که ما این مرکز بسیار مهم را داریم و از اینکه شنیدم و گزارش داده شد که بعضى از حضرات خیلى اهتمام دارند براى حضور، براى شرکت در بحثها، بنده خیلى خوشحالم و از آن حضرات هم تشکّر میکنم. البتّه از همه‌ى برادرها و خواهرمان بایست درخواست کنیم که نسبت به حضور در جلسه، هم کمّاً و هم کیفاً اهتمام داشته باشند. سابق این جلسه هر هفته تشکیل میشد، حالا ظاهراً دو هفته یک بار تشکیل میشود؛ دو هفته یک بار خیلى زمان زیادى هم نیست براى اینکه همه مقیّد باشند که حتماً در هر جلسه‌اى شرکت بکنند و از اوّل جلسه تا آخر جلسه شرکت بکنند و در بحثها شرکت بکنند؛ یعنى حضورشان در جلسه …

قدردانی از تلاش یک‌سالهٔ اعضا و درخواست تداوم کار

برادران عزیز و خواهر محترممان! خیلى خوش‌آمدید و خیلى لطف فرمودید که این دعوت را اجابت کردید و تشریف آوردید. و بنده هم شاید عمده‌ى عرضى که امروز با مجموعه‌ى حاضر داشته باشم، اوّلاً تشکّر از زحمت حضرات است در این یک سالى که گذشته،[2] و درخواست و تأکید براى ان‌شاءالله دنباله‌گیرى ‌همین تلاش در آینده از مجموعه‌ى حاضر، و اینکه ان‌شاءالله طبق همین شرح وظایفى که جدیداً مطرح شده و بحث شده و تدوین شده ــ که دبیرخانه و آقاى دکتر کِى‌نژاد[3] انصافاً زحمات زیادى کشیدند ــ کارهاى این مجموعه پیش برود. عمده این است که تشکّر کنیم و خسته‌نباشید بگوییم به حضرات.

ارزیابی مثبت مصوبات و مجموعه‌های تشکیل‌شده در شورا

و آن مصوّباتى که دیدم مصوّبات خوبى بوده؛ مجموعه‌هایى که درست شده است براى رسیدگى به بعضى از مقاصد ــ مثل همین مسئله‌ى اسلامى کردن دانشگاه‌ها یا تغییر و اصلاح ساختار که یک بخشى مخصوص رسیدگى به این قضیّه شدند ــ مثبت و باارزش است و بنده صمیمانه از همه‌ی آقایان متشکّر هستم.