رفتن به محتوای اصلی

شورای عالی انقلاب فرهنگیگروه و سازمان

نام‌های دیگر: شورای انقلاب فرهنگی

مقایسهٔ دیدگاه رهبران
توضیحتهیه‌شده با هوش مصنوعی

نهاد سیاست‌گذار فرهنگی و علمی کشور که امام خمینی (ره) پایه‌گذاری کرد.

نخستین کاربرد در متن‌های این سایت:حکم انتصاب ‌اعضاى جدید شوراى عالى انقلاب فرهنگى— ۱۳۶۸/۰۸/۲۳

سیر زمانی

از ۱۳۶۸ تا ۱۴۰۲
۱۳۶۸۱۴۰۲

روی هر سال بزنید تا فقط شاهدهای همان سال نمایش داده شود.

تعریف در کلام رهبر

مسئله‌ی سوم مسئله‌ی ضمانت اجرا است؛ مصوبات اینجا بایستی اجرا بشود؛ حالا سازوکاری برای ضمانت اجرا تدوین میکنید، فبهاونعمة؛ اگر فرض کنیم که یک سازوکار خاصی هم برای ضمانت اجرای مصوباتِ اینجا تدوین نمیشود، خودِ حضور رئیس جمهور و رئیس قوه‌ی مقننه برای قانون‌گذاری - آنجاهایی که احتیاج به قانون‌گذاری است - و وزرای محترم و مسئولان دستگاه‌های ذیربط، باید به معنای ضمانت اجرا باشد؛ یعنی وقتی که فرض بفرمایید نقشه‌ی جامع علمی - که واقعا یکی از کارهای بزرگ شورا تدوین این سند نقشه‌ی جامع علمی کشور بود که کار بسیار خوبی شد و سازوکار اجرایی خوبی هم برای آن تدوین شد که این جزو کارها است - تدوین میشود، دستگاه‌های اجرایی هر کدام به سهم خودشان بایستی اهتمام داشته باشند به اینکه این انجام بگیرد؛ یا مثلا فرض کنید سند مهندسی فرهنگی - که شنیدم کار آن نزدیک به اتمام [است] یا اتمام پیداکرده - [که] باید برای آن هم سازوکار اجرایی حتما تهیه بشود که تحقق پیداکند؛ یا سند دانشگاه اسلامی؛ یا سند تحول بنیادی آموزش و پرورش که وزیر محترم آموزش و پرورش خود را متعهد بدانند که این را عملی کنند و اجرایی کنند؛ یا سند راهبردی نخبگان کشور - که در آن جلسه خود بنده هم شرکت کردم که سند بسیار مهمی است - که این مسئله را خب معاونت محترم رئیس جمهور بایستی تعقیب کنند؛ و خلاصه باید خود اعضا و دستگاه‌های فرهنگی قبول کنند و باور داشته باشند که ما این جایگاه را به‌عنوان یک قرارگاه مرکزی [قرار دادیم]. تعبیر "قرارگاه" ممکن است به بعضی گوشها سنگین بیاید - قرارگاه یک اصطلاح جنگی است، اصطلاح نظامی است - و بگویند آقا، قرارگاه مال مسائل نظامی است، شما در مسائل فرهنگی هم فکر نظامی را رها نمیکنید! واقع قضیه این است که کارزار فرهنگی از کارزار نظامی اگر مهم‌تر نباشد و اگر خطرناکتر نباشد، کمتر نیست؛ این را بدانید؛ یعنی میدانید هم شما، واقعا یک میدان کارزار است اینجا. و بخصوص در قرارگاه‌های نظامی این‌جوری است؛ قرارگاه مسئولیت اجرای مستقیم به معنای اینکه یک واحدی متعلق او باشد، ندارد؛ اما واحدها در اختیار او قرار میگیرند، به تعبیر نظامی در کنترل عملیاتىِ او قرار میگیرند. وقتی ما یک قرارگاه نظامی تشکیل میدهیم، فرض بفرمایید سپاه میگوید این یگانهای من در کنترل عملیاتی آن تشکیلات [هستند]، پشتیبانی این یگان، متعلق به آن سازمان است - یا ارتش، یا سپاه، یا هر دستگاه دیگر - اما به‌کارگیری این و هدایت این، به عهده‌ی قرارگاه است؛ یعنی یک چنین حالتی را در اینجا بایستی توجه داشت.
فلسفه‌ وجودی شورای عالی انقلاب فرهنگی، فهم و تبیین و تثبیت و انفاذ ماهیت فرهنگی انقلاب اسلامی و بازآرایی مداوم جبهه فرهنگی انقلاب اسلامی و پایش پیشرفت‌های فرهنگی کشور متناسب با ظرفیت‌ها و شایستگی‌های عظیم ایران اسلامی و انقلابی است.

شاهدها (۱۴۵ پاراگراف)

فلسفهٔ وجودی: تبیین و تثبیت ماهیت فرهنگی انقلاب و بازآرایی جبههٔ فرهنگی

فلسفه‌ وجودی شورای عالی انقلاب فرهنگی، فهم و تبیین و تثبیت و انفاذ ماهیت فرهنگی انقلاب اسلامی و بازآرایی مداوم جبهه فرهنگی انقلاب اسلامی و پایش پیشرفت‌های فرهنگی کشور متناسب با ظرفیت‌ها و شایستگی‌های عظیم ایران اسلامی و انقلابی است.

لزوم اجرای مصوبات شورای عالی انقلاب فرهنگی با حضور سران و وزیران

مسئله‌ی سوم مسئله‌ی ضمانت اجرا است؛ مصوبات اینجا بایستی اجرا بشود؛ حالا سازوکاری برای ضمانت اجرا تدوین میکنید، فبهاونعمة؛ اگر فرض کنیم که یک سازوکار خاصی هم برای ضمانت اجرای مصوباتِ اینجا تدوین نمیشود، خودِ حضور رئیس جمهور و رئیس قوه‌ی مقننه برای قانون‌گذاری - آنجاهایی که احتیاج به قانون‌گذاری است - و وزرای محترم و مسئولان دستگاه‌های ذیربط، باید به معنای ضمانت اجرا باشد؛ یعنی وقتی که فرض بفرمایید نقشه‌ی جامع علمی - که واقعا یکی از کارهای بزرگ شورا تدوین این سند نقشه‌ی جامع علمی کشور بود که کار بسیار خوبی شد و سازوکار اجرایی خوبی هم برای آن تدوین شد که این جزو کارها است - تدوین میشود، دستگاه‌های اجرایی هر کدام به سهم خودشان …

مأموریت ساماندهی فرهنگ و دانش، سیاست‌گذاری و نقش قرارگاه فرهنگی کشور

مأموریت شورای عالی انقلاب فرهنگی، از آغاز، ساماندهی به وضعیت فرهنگ و دانش در کشور، و سیاست‌گذاری در این دو مقوله، و هدایت دستگاههای متصدی آن به سمت ارزشها و هدفهای انقلاب، و برآوردن نیازهای فکری این دستگاهها و ظاهر شدن در نقش قرارگاه فرهنگی کشور بوده است.

تکالیف اصلی: مدیریت راهبردی چالش‌های فرهنگی و مهار تهدیدها

مدیریت راهبردی چالش‌های این حوزه با «استفاده کامل و کارآمد و هم‌افزا از همه فرصت‌ها و ظرفیت‌ها» و نیز «مهار تهدیدها و آسیب‌ها با نگاه حکیمانه و معقول» و «مواجهه‌ی هوشمندانه با معارضات مهاجمان و ستیزه‌گران» از جمله تکالیف اصلی این شورا است. عرصه‌های کلیدی و اساسی همچون تولید علم، سبک زندگی، آموزش و پژوهش، فرهنگ عمومی، مهندسی فرهنگی، حوزه‌های مهمی هستند که ساماندهی آن در جمهوری اسلامی به شورای عالی انقلاب فرهنگی سپرده شده است.

اولویت اصلی: اجرای سریع و کامل مصوبات تا حصول نتیجه

۱- با وجود تلاشهای خوب شورا در پیگیری اولویت‌های ابلاغی در سالهای گذشته، امروز اولویت اصلی شورا تحقق و اجرای سریع و کامل تصمیمات و مصوبات و پیگیری آنها تا حصول نتیجه کامل می‌باشد.

ابتکار امام خمینی (ره) و حکم قانون یافتن مصوبات آن

مسئله‌ی دوم، مسئله‌ی این شورا است؛ شورای عالی انقلاب فرهنگی یکی از آن ابتکارات واقعا بابرکت امام بزرگوار بود. اول ستاد انقلاب فرهنگی بود، بعد مسئله‌ی شورای انقلاب فرهنگی که به ایشان پیشنهاد شد، بدون هیچ گونه لِمَ‌و‌بمَ‌ای[8] پذیرفتند و حکم مستحکمی دادند. بعد من از ایشان - رئیس جمهور بودم - سؤال کردم مصوبات ما [قانون باشد]، ایشان گفتند بایستی به مصوبات عمل بشود؛[9] یعنی حکم قانون به مصوبات دادند. یکی از آن کارهای مهم امام بزرگوار این بود. و بدرستی آقای دکتر روحانی گفتند که اینجا عالیترین مرکز و بهترین مرکز است؛ یعنی واقعا هیچ دولتی از یک چنین مجموعه‌ای بینیاز نیست که خب بحمدالله سرمایه‌ی بزرگی است. بزرگترین دارایی این شورا هم شما اعضای محترم آن هستید؛ …

لزوم نظارت مستمر شورا بر اجرای اسناد مصوب پس از سپردن به دستگاه‌ها

به‌هرحال این اسنادی را که تهیه کردید - که اسناد بسیار خوبی است و من چند مورد را اسم آوردم و البته بیش از اینها است؛ چندین سند دیگر هم تدوین شده - جدی بگیرید و این‌جور هم نباشد که مثلا فرض کنید که یک سندی را که مربوط به دستگاه آموزش عالی است، یا مربوط به وزارت بهداشت است، یا مربوط به آموزش و پرورش است، یا مربوط به وزارت ارشاد است، شورا تدوین کند، تصویب کند، بسپارد به آن دستگاه و بکشد کنار؛ نه، این مصلحت نیست. بایستی نظارت خودش را بر کیفیت اجرا، بر اجرایی شدن آن ادامه بدهد؛ حالا یا تا پایان کار، یا لااقل تا وقتی که این کار به جریان بیفتد و ببینند که دارد اجرا میشود. بنابراین اینجا هم مسئولیت شورا در مورد ضمانت اجرا به‌نظر ما زیاد است.

جایگاه شورا در ترمیم مداوم ضعف‌ها و عقب‌ماندگی‌های فرهنگی

در بخش توقعها باید عرض بکنم: نه اینکه چون شما هستید و شورای انقلاب فرهنگی است و این حقیر توقعاتی دارم؛ طبیعت قضیه این است که توقعات در زمینه‌ی مسائل فرهنگی بالاتر است. ما عقب‌ماندگیهای زیادی داریم، نقیصه‌های زیادی داریم؛ ضعفهای زیادی وجود دارد که یک جائی بایستی برای ترمیم و اصلاح اینها و معالجه‌ی آنچه که نابسامان است، به طور مداوم فکر کند، تلاش کند، کار کند؛ و آن در ترکیب کلی نظام ما، همین شورای عالی انقلاب فرهنگی است.

مسئولیت سنگین شورا در اصلاح نارسایی‌های فرهنگ جامعه

… آیا فرهنگ جامعه، آن فرهنگ مطلوب و منظور نظر انقلاب عظیم اسلامی هست یا نیست؟ اگر چنانچه نقصی وجود دارد، خللی وجود دارد، نارسائیای وجود دارد، باید این نارسائی را اصلاح کرد. کی اصلاح کند؟ طبعاً در درجه‌ی اول، ما هستیم؛ یعنی من و شما. شما نخبگانی هستید. مجموعه‌ی شما هم یک رکنی از ارکان نظام اسلامی است. یعنی شورای عالی انقلاب فرهنگی یک بخشی از نظام است با یک اقتداری و تسلطی از لحاظ قانونی، که میتواند امر کند، نهی کند، باز بدارد، اقدام کند. بنابراین مسئولیت سنگین است. من همه‌ی همتم در این بیان این است که اهمیت کار را مجدداً گوشزد کنم.

پیشینهٔ تشکیل شورا با تأیید امام و گسترش دامنهٔ کار آن

… از دوستان را برای مسئله‌ی دانشگاه‌ها معین کرده بودند. بنده رئیس جمهور بودم، مسئول بودم، حضور داشتم، میآمدیم، میرفتیم؛ به این نتیجه رسیدیم که این کافی نیست؛ ما بایستی اینجا را، هم دائره‌اش را وسیع‌تر کنیم، هم مسئولیتش را بیشتر تبیین کنیم، و هم ضمانت بدهیم. آن وقت رؤسای سه قوه و بعضی دوستان دیگر را وارد کردیم و «شورای عالی انقلاب فرهنگی» را به امام (رضوان اللَّه تعالی علیه) پیشنهاد کردیم، ایشان هم تأیید کردند. خب، چند سال ادامه داشت و روزبه‌روز تکمیل شده. این شورائی که امروز ما داریم، نسبت به آن شورائی که ما آن وقت داشتیم، کاملتر، قویتر، مجربتر و پخته‌تر است. علاوه بر این، کارهائی که در این شورا انجام میگیرد، خیلی گسترده‌تر است و دائره‌ی وسیع‌تری دارد. آن وقت بیشتر توجه ما به دانشگاه‌ها بود و اندکی هم به آموزش و پرورش و بخش دیگر؛ امروز دائره خیلی وسیع‌تر است.

لزوم اجرای بی‌توقف مصوبات شورا در دستگاه‌ها

اعتقادم این است که باید این نقش را جدی گرفت. خب، رؤسای سه قوه اینجا حضور دارند. کشور هم متشکل است از سه قوه؛ قوه‌ی مجریه، قوه‌ی مقننه، قوه‌ی قضائیه. بنابراین آنچه که در اینجا تصویب میشود - با همان سازوکار تصویبی که قانونىِ جلسه‌ی شماست - باید راحت در دستگاه‌ها اجرائی شود؛ یعنی هیچ توقفی نباید داشته باشد. تضمین عملیاتیشدن مصوبات اینجا، در واقع در خود ترکیب این شورا مندرج یا مندمج است.

انتصاب اعضای اصلی و افتخاری برای دورهٔ جدید

با توجه به پایان یافتن دوره‌ی مسئولیت اعضای کنونی شورای عالی انقلاب فرهنگی، شخصیت‌های حقوقی و حقیقی زیر بعنوان اعضای اصلی برای دوره‌ی جدید آن شورا و آیت‌الله احمد جنتی و جناب آقای دکتر حسن حبیبی بعنوان اعضای افتخاری شورای عالی انقلاب فرهنگی منصوب می گردند:

مسئولیت سنگین اعضا و پاسخ‌گویی آنان در پیشگاه خدا

… همین کاری است که تا حالا کرده‌ام؛ یعنی تشکیل این شورا و وارد کردن افرادِ با فکر و با انگیزه برای تصمیم‌گیری درباره فرهنگ کشور؛ و کمک قانونی و حیثیتی و هرچه که لازم است نسبت به این شورا؛ این کاری است که به عهده‌ی من است؛ اما از این‌جا به بعدش به عهده‌ی شما. من به آن دوست گفتم که بنده با شما پیش خدای متعال احتجاج خواهم کرد و به پروردگار خواهم گفت من بهترین کسانی را که مناسب این کار میشناختم، در این شورا جمع کردم؛ شما به خدای متعال باید جواب بدهید؛ هرچه که فکر میکنید باید پیش خدای متعال گفت، آن را بیان کنید و به فکرش باشید. حالا این را میخواهم به شما عرض بکنم که مسؤولیت این شورا به خاطر اهمیت و سنگینىِ مسأله‌ی فرهنگ و علم، مسؤولیت سنگینی است؛ منتها ثقل‌اکبر در این‌جا فرهنگ است؛ چون هم خودِ علم و آموزش و هم جهتگیری و کیفیت و رویکردهای مختلف آن، تحت‌تأثیر فرهنگ عمومی جامعه است.

لزوم مضاعف شدن نشاط و نوآوری شورا به‌عنوان قرارگاه اصلی فرهنگی

… نشان دادند و دولتی هم براین اساس تشکیل شده و همین شعارها را هم این دولت تکرار میکند و ادامه میدهد و حرکت میکند، مردم هم استقبال میکنند و با آغوش باز این حرف‌ها را میپذیرند. این، نشان‌دهنده‌ی یک زمینه‌ی بسیار خوبی است که ما باید از این زمینه استفاده کنیم. بنابراین، در وضع جدید، به نظر من پویایی، نشاط، انگیزه و نوآوری اعضای این مجموعه بایستی مضاعف بشود؛ نمیشود قبول کرد که ما یک مجموعه‌ی فرهنگی داریم که آن را به عنوان قرارگاه اصلی مسائل فرهنگی و کارزار فرهنگی قرار داده‌ایم - یکچنین کارزاری در همه‌ی ادوار و در همه‌ی کشورها اجتناب‌ناپذیر است - در عین‌حال، در این قرارگاهِ اصلی، بینشاطی یا رکود یا عدم پیشرفت ملاحظه و مشاهده بشود؛ این را من اصلاً تصور نمیتوانم بکنم.

حضور رؤسای قوا و مسئولان برای اجرایی شدن مصوبات، نه حرفی بر کاغذ

… حضور رؤسا و مسؤولان همین است؛ والّا بنده خوب میدانم که برای یک شورایی که میخواهد برنامه‌ی کلان بریزد، رؤسا و شخصیت‌هایی که مشغول کارهای اصلی دیگر هستند، خیلی نمیتوانند وقت بگذارند و همت صرف کنند؛ شخصیت‌های حقیقی بایست در چنین شورایی وقت بگذارند و بحث کنند. بنابراین، علت حضور رؤسا و وزرا و رئیس سازمان مدیریت و برنامه‌ریزی و بقیه‌ی رؤسا و مسؤولان کشور که این‌جا هستند، از زمانیکه این شورا در زمان امام (رضوان‌اللَّه‌تعالیعلیه) تشکیل شد، به‌خاطر همین بود که این شورا حرفی بر کاغذ نباشد؛ فقط اظهارنظر و ابراز دلسوزی نباشد، بلکه تحقق پیدا کند و اجرا شود؛ امام هم عیناً همین را تصریح کردند و تعبیری به این مضمون بیان کردند که مصوبات این شورا باید عملی شود؛ بنده هم بر این معنا همیشه تأکید کرده‌ام.

لزوم زنده، فعال و پرتحرک بودن شورا و رصد دائم مسائل فرهنگی

شورای عالی انقلاب فرهنگی باید یک شورای زنده، فعال، حساس، پرتحرک و پرتلاش باشد و دایم مسائل فرهنگی کشور را رصد کند. این، حرف اصلىِ ماست که حرف تازه‌یی هم نبود؛ حرف همیشگی است و تکرار مکررات است؛ منتها بعضی از تکرارها، واجب است؛ مثل نماز؛ صبح شما سوره‌ی حمد و اذکار و رکوع و سجود را میخوانید و به جا میآورید، که در ظهر و عصر و شب هم همان را تکرار میکنید؛ چون اهمیت دارد؛ چون …

لزوم فعال کردن شوراهای اقماری و بهره‌برداری از گزارش‌های آنها

یک نکته هم راجع به شوراهای اقماری بگویم: گزارشی به من داده شد که بعضی از این شوراهای اقماری خیلی خوب کار کرده‌اند که از جمله، شورای زنان است؛ و بعضی هم کم کار بوده‌اند. من میخواهم عرض کنم که شوراهای اقماری را هرچه میتوانید فعال کنید. در شوراهای اقماری باید کسانی باشند که بیشترین وقت و کارشان را به آن بپردازند؛ و از عملکرد شوراهای اقماری گزارش گرفته شود و از گزارش‌های اینها بهره‌برداری شود، که این گزارش‌ها به دستور جلسه در شورای اصلی کمک میکند. خبر خوبی که آقای دکتر کینژاد دادند، این است که همه‌ی دستورجلسه‌ها و صورت‌جلسه‌های شورای عالی به صورت رایانه‌یی مرتب شده و قابل استفاده است؛ این استحضار شورا خیلی مهم است، تا دبیرخانه و شورا همیشه مستحضر باشند که چه چیزی تصویب شده و چه مطلبی بحث شده است.

انتصاب اعضای حقیقی برای دورهٔ جدید سه‌ساله

با توجه‌ به‌ انتهاء دوره‌ی‌ مسئولیت‌ اعضای‌ کنونی‌ شورایعالی‌ انقلاب‌ فرهنگی‌ علاوه‌ بر شخصیتهای‌ حقوقی‌ مذکور در حکم‌ قبلی‌ نامبردگان‌ ذیل‌ برای‌ دوره‌ی‌ جدید آن‌ شورایعالی‌ برای‌ مدت‌ سه‌ سال‌ منصوب‌ می‌گردند:

مرکز لازم سیاست‌گذاری کلان فراتر از قانون‌گذاری؛ رد تردید در نیاز به آن

… «شریعتمداری» فرمودند - که درست هم هست: مسأله تربیت و اهمیت آن، یا ارتباطی که آموزش عالی با آموزش و پرورش باید داشته باشد - بایستی در شورای عالی انقلاب فرهنگی مطرح شود؛ زیرا آن‌جا مرکز تصمیم‌گیری است و شورای عالی انقلاب فرهنگی به همین دلیل مرکز لازمی است. گاهی از گوشه و کنار شنیده میشود که در نیاز به شورای عالی انقلاب فرهنگی تردید میشود؛ نه، اتّفاقاً همین موضوعهایی که بعضی از دوستان اشاره کردند که بایستی سیاستگذاری شود، باید در مرکزی انجام گیرد که آن مرکز، مرکز قانونگذاری نیست - قانون، آن چیزی است که به‌طور روزمرّه دستگاه خرج میکند؛ مثل پول خُرد که برای خرج کردن است - بلکه مرکز سیاستگذاری است. مرکز سیاستگذاری، مرکزی است فراتر از مراکز قانونگذاری و با برنامه‌ریزیهای کلان سروکار دارد، که شورای عالی انقلاب فرهنگی مرکز مناسبی برای این کار است. به نظر من در آن‌جا بایستی این مسائل مورد مطالعه قرار گیرد.

قانونی و الزامی بودن مصوبات شورا برای مجریان کار فرهنگی

… هیچ اشکال قانونی هم ندارد. درعین‌حال برای این‌که شبهه‌ای در آن وجود نداشته باشد، من فکری خواهم کرد که ان‌شاءالله این شورا از این جهات، مورد خدشه‌ی بعضی اشخاص - که ممکن است در ذهنشان تردیدی هم باشد - نباشد. ان‌شاءالله باید فکری هم برای این بکنیم و خواهیم کرد. به‌هرحال، خواهشم این است آقایانی که مجریان کارهای فرهنگی هستند، مصوّبات این‌جا را مصوّبات قانونی و الزامی بدانند. این طور نباشد که هر وقت دلشان خواست، بر طبق آن رفتار کنند و هر وقت دلشان نمیخواهد، رفتار نکنند. فرض بفرمایید اعضای این شورا در جلسات متعدّدی نشستند و سیاستهای فرهنگی را تصویب کردند که سیاستهای فرهنگی خوبی هم بود، بعد - مثلاً - در مجمع تشخیص برود و آن‌جا هیچ مورد توجه قرار نگیرد. این درست نیست. این‌جا یک مرکز اساسی و مهمّی است؛ این‌جا برای کار فرهنگی، …

جایگاه شورا در تدوین سیاست‌های فرهنگی نزدیک به اجرا

… شوراى اقتصاد داریم، بعضى جاهاى دیگر هم شوراهایى هستند براى این‌جور کارها. و به نظر من فرهنگ اولویّت دارد نسبت به بقیّه‌ى بخشهاى جامعه، براى اینکه کسانى اهل نظر و اهل فکر بنشینند و حقیقتاً علاج‌جویانه و روشن‌بینانه و حکیمانه مسائل فرهنگ جامعه را بررسى کنند. بنابراین، ایرادى ندارد که سیاستهاى کلّى ــ از جمله سیاستهاى فرهنگى ــ در جاى دیگرى تدوین شود، امّا جایگاه سیاستهایى که به اجرا نزدیک است یا به تعبیر جناب آقاى خاتمى همان حلقه‌ى واسط بین اجراى محض و سیاستهاى کلّى ــ که شاید خود این ‌هم یک عرض عریضى است ــ در یک چنین شورایى باشد؛ من واقعاً اصرار دارم که این مجموعه با احساس این مسئولیّت مشغول کار باشد. یک بار دیگر هم در زمان امام (رضوان الله علیه) همین سؤال مطرح شد و مجموعه و شخص امام (رضوان الله علیه) به این نتیجه رسیدند که وجود این تشکیلات لازم است، ولو اینکه دستگاه‌هاى فرهنگى ما، دستگاه‌هاى موظّف فرهنگى دولتى، به کارهاى خودشان مسلّطند؛ آن ‌وقت هم تسلّط …

متصدی بی‌جایگزین شناخت و تصمیم‌گیری در فرهنگ عمومی

… در این ماه رمضان یا در این یک سال یا در این بُرهه‌ى از زمان روى این مسئله تکیه بکنند ــ به سود کشور است. آیا ما این را تا حالا تجربه کرده‌ایم که بفهمیم لازم نیست؟ بلاشک یک چنین چیزى مفید است؛ بلاشک میتواند فواید زیادى داشته باشد و هیچ ‌کس از آن بى‌نیاز نیست. علی‌ایّ‌حال، پس در زمینه‌ى فرهنگ عمومى و مسائلى که مربوط به فرهنگ عمومى است، یک جایى لازم است که متصدّى شناخت و بحث و تصمیم‌گیرى و ابلاغ براى اجرا به مراکز خودش باشد و آن همین شوراى عالى انقلاب فرهنگى است که انصافاً هیچ جایگزینى هم ندارد. این یک نکته که خواستم عرض بکنم که جایگاه این [مجموعه] خیلى مهم است.

لازم‌الاجرا بودن مصوبات برای دستگاه‌های اجرایی بی‌آنکه قانون‌گذاری باشد

البتّه مکرّراً سؤال میشود که از لحاظ نفوذ و نفاذِ[7] قانونىِ این مصوّبات، ماها در چه وضعى هستیم؟ آیا مثلاً از لحاظ قانونى، [مصوّبات این شورا] حکم قانون دارد؟ این ‌هم قبلاً عرض شد که بله؛ زمان امام ما سؤال کردیم، ایشان فرمودند، بعد هم همین معنا تأیید شد از طرف ما که مصوّبات اینجا لازم‌الاجرا است؛ به هر جا ابلاغ شد، دستگاه‌هاى اجرائى موظّفند اجرا کنند؛ نمیشود گفت که حالا ما اینجا یک تصمیمى میگیریم، بعد یک زمان مجلس یک تصمیم [دیگری] میگیرد. البتّه اینجا دستگاه قانون‌گذارى نیست، تعبیر «قانون» [هم] نمیخواهیم بکنیم؛ کمااینکه در آن سؤالى هم که از امام شد و جوابى هم که ایشان فرمودند، اسم «قانون‌گذارى» نیامده؛ چون …

نیاز مصوبات به اعتبار قانونی و تقدم مصوبهٔ لاحق بر قانون سابق

این شورا این را احتیاج دارد که مصوّباتش بتواند اعتبار قانونی داشته باشد و در حدّ قانون باشد؛ مثل همه‌ى قوانین که آن [قانونِ] لاحق مقدّم بر [قانونِ] سابق است، [مصوّبات این شورا] هم آن‌جور خواهد بود. البتّه این در آن مواردى که دلالت آن [قانونِ] سابق با «عموم» یا «اطلاق» یا از این ‌قبیل باشد، ظاهراً واضح است؛ یعنى اگر این‌جور بود که یک قانونی مثلاً به نحو کلّى یک چیزى گفته و این [قانون لاحق] دلالت میکند بر مورد خاص ــ مثل همین تخصیص،[8] مثل تقیید[9] ــ …

لزوم نافذ بودن مصوبات و امکان نقض نادر مصوبهٔ مجلس

… و وزرا هم در جلسه حضور دارند؛ این خیلى قریب ‌به ‌ذهن نیست، لکن به ‌هر حال میشود جزئیّات آن را مشخّص کرد. از همان اوایل، در ذهن ماها این بود که مصوّبات اینجا نمیتواند اعتبار قانونى نداشته باشد، وَالّا پایه‌ى اینجا سست خواهد شد؛ بالاخره ضابطه باید پیدا کرد. امّا آسمان به زمین نمی‌آید اگر یک مرتبه هم در طول پنج سال، مثلاً جنبه‌ى اقتصادى در مجلس غالب شد یا جنبه‌ى اجتماعى غالب شد یا غفلت شد، یک مصوّبه‌اى را مجلس داشته باشد، بعد اینجا به عنوان مسئولین فرهنگى بگویند که «این کار مصلحت نبود، مجلس چرا این تصویب را کرد؟» و نقضش کنند. على‌اىّ‌حال، پس این‌جور میشود فرض کرد که با حفظ اصل اینکه مصوّبات اینجا باید حتماً نافذ باشد ــ وَالّا اگر نفوذ نداشته باشد و بشود مرتّب نقضش کرد، افراد هیچ داعى‌ای[12] بر نشستن [در این شورا] پیدا نمیکنند ــ ببینید موارد سؤال، مواردى که احیاناً ممکن است اشکالى پیش بیاید یا مثلاً موارد نادرالحدوث، چه جورى میشود؛ من حرفى ندارم که [این] در خود شورا بحث بشود.

تخلف بودن بی‌اعتنایی دستگاه‌ها به مصوبات و لزوم برخورد

على‌اىّ‌حال، پس این ‌هم از جهت آن نفوذ قانونىِ مصوّباتِ اینجا و اهتمام دستگاه‌ها به اینجا. البتّه همه‌ى دستگاه‌ها باید خودشان را موظّف بدانند و عمل کنند. به بنده گزارش دادند که بعضى از دستگاه‌ها خیلى تحویل نمیگیرند مصوّبه‌ى اینجا را! خب تخلّف میکنند؛ این تخلّف است، باید برخورد بشود، باید دنبال‌گیرى بشود، بهشان اخطار بشود و موظّف بشوند که به آنچه از اینجا ابلاغ میشود، مثل یک امر واجب‌الاطاعه ترتیب اثر بدهند و از آن اطاعت کنند.

درخواست بحث از ماهیت تهاجم فرهنگی و ستاد اصلی مقابله بودن شورا

… این موضوع را مورد مطالعه قرار بدهید. البتّه شکّى نیست که به نحو حمل شایع صناعى[13] قطعاً مسائلى هست که مربوط به تهاجم فرهنگى است و الان بحث میشود؛ الان همین مسئله‌ى اسلامى کردن دانشگاه‌ها از مسائلی است که بحث در آن، به حمل شایع، بحث از تهاجم فرهنگى است؛ نه، به حمل اوّلىِ ذاتى[14] اصلاً درباره‌ى خود تهاجم فرهنگى بنشینید بحث کنید: واقعاً تهاجم فرهنگی [چیست]؟ آیا آنچه بنده میفهمم در قضیّه‌ى تهاجم فرهنگى، اصلاً درست است یا نه؟ اینها را مناقشه کنید؛ اگر دیدیم که این درست است و اگر دیدیم که حقیقتاً ارزشها و اصول، پایه‌ها، مبانى، مورد تهاجم قرار گرفته، ستاد اصلى براى مقابله‌ى با این تهاجم اینجا است و اینجا نبایستى از این قضیّه غفلت بکند و این کار را باید ان‌شاءالله با جدّیّت دنبال بفرمایید.

وزانت علمی کم‌نظیر شورا و درخواست اهتمام اعضا به حضور در جلسات

این، آن عرضى بود که ما میخواستیم مطرح بکنیم. البتّه من نباید فراموش بکنم و اگرچه عرض شد، تکرار بکنم که من حقیقتاً از کارکرد شورا قلباً راضى هستم؛ یعنى این مجموعه‌ى باارزشى که دُور هم جمع شده‌اید، واقعاً ما به این سنگینى و با این وزانت علمی شاید هیچ مجموعه‌ى رسمى‌اى را در کشور نداشته باشیم. حالا غیر رسمى‌ شاید باشند که ما نمی‌شناسیم، امّا بین مجموعه‌هاى رسمى واقعاً با این وزانت علمى و فرهنگى‌ای که این مجموعه دارد، شاید هیچ مجموعه‌اى نباشد. بنده هم خوشحالم که ما این مرکز بسیار مهم را داریم و از اینکه شنیدم و گزارش داده شد که بعضى از حضرات خیلى اهتمام دارند براى حضور، براى شرکت در بحثها، بنده خیلى خوشحالم و از آن حضرات هم تشکّر میکنم. البتّه از همه‌ى برادرها و خواهرمان بایست درخواست کنیم که نسبت به حضور در جلسه، هم کمّاً و هم کیفاً اهتمام داشته باشند. سابق این جلسه هر هفته تشکیل میشد، حالا ظاهراً دو هفته یک بار تشکیل میشود؛ دو هفته یک بار خیلى زمان زیادى هم نیست براى اینکه همه مقیّد باشند که حتماً در هر جلسه‌اى شرکت بکنند و از اوّل جلسه تا آخر جلسه شرکت بکنند و در بحثها شرکت بکنند؛ یعنى حضورشان در جلسه …

تلاش مخلصانه و از روی احساس تکلیف اعضا و دبیرخانه در گذشتهٔ شورا

قبل از آن‌که مطالب مورد نظرم را عرض کنم - که عمدتاً هم به وضع شورا در آینده مربوط میشود - لازم است نظری به گذشته‌ی شورا بیفکنیم. من هر چه در گذشته‌ی این شورای عالی نگاه میکنم، کار و تلاش مخلصانه میبینم. هم در آن زمان که خودم بودم، از نزدیک مشاهده میکردم و واقعاً میدیدم برادرانی که در آن‌جا مشغول کار بودند، چطور از روی سوز و احساس تکلیف مسائل را بررسی میکردند - با این‌که کار خیلی زیاد و وقت شورا کم بود؛ درعین‌حال هم شورا و هم دبیرخانه، همه‌ی تلاششان را انجام میدادند - و هم بعد از آن‌که من در جلسات شورا نبودم و جناب آقای هاشمی به عنوان رئیس شورا در آن‌جا حضور داشتند. واقعاً از این جهت ایرادی نمیشود بر مجموعه‌ی کار و حرکت کلّی شورا وارد کرد. همه از روی علاقه، از روی شوق به کار و احساس تکلیف کار میکردند.