… به ایرانشهر، جمع تقریباً متلاشی شد؛ لیکن بنا گذاشتیم کار را انجام دهیم. از جملهی افراد این مجموعه، مرحوم شهید باهنر بود؛ به ایرانشهر آمد و گفت شما که اینجا کاری ندارید، این تحقیق را انجام دهید. دیدیم حرف خوبی است. بعد ایشان نکتهیی گفت که بسیار مهم بود. کتاب تعلیمات دینىِ سال سوم و چهارم دبیرستان را - که بهوسیلهی خود ایشان و یک جمع دیگر و با برنامهریزىِ مرحوم شهید بهشتی تنظیم میشد - آورد و به من داد؛ گفت این را شما بخوانید، ببینید پایهی معرفت دینىِ جوان دانشآموز ما چقدر است؛ فراتر از این، چشماندازی را در مسائل دینی تعریف کنید. کتاب را خواندیم، دیدیم مطالب خیلی خوب و باارزشی است. بنابراین، بر اساس آنچه امثال شهید بهشتی و شهید مطهری و دیگر بزرگان فکر و …
شخصیت ممتاز و برجستهٔ شهدای هفتم تیر
یک جمله در باب حادثهی هفت تیر و شهدای گرانقدر آن و مخصوصاً شخصیت ممتاز و برجستهی مرحوم آیتاللَّه بهشتی (رضواناللَّهتعالیعلیه) عرض کنیم. این حادثه از سویی حقیقتاً سند مظلومیت ملت ایران و جمهوری اسلامی بود، و از سوی دیگر نشانهی اقتدار و استحکام این نظام.
یادآوری دورهٔ او با دیدن برنامههای کنونی قوهٔ قضاییه
قوّه قضاییّه وظایف سنگینی بر دوش دارد. من بارها خدای متعال را به خاطر نعمت وجود رئیس فاضل، عالم، فقیه، روشنفکر و شجاع در رأس این قوّه شکرگزاری کردهام. بسیاری از اوقات وقتی به بعضی از مطالبی که مطرح میشود و برنامههایی که دنبال میگردد، نگاه میکنم، به یاد همان دوره مرحوم شهید بهشتی میافتم. قوّه قضاییّه حقیقتاً به این مایه و مبلغ علمی و فکری و سلامت نفسانی و شجاعت و روشنبینی و روشنفکری احتیاج دارد. باید تلاش کرد و همه این سرمایهها را در راه اعتلای قوّه قضاییّه به کار برد.
نمونهٔ روشنفکر مذهبی و متعبد
البته به نظر ما، در روشنفکری به معنای حقیقی کلمه، نه ضدّیت با مذهب هست و نه ضدّیت با تعبّد. یک انسان میتواند هم روشنفکر باشد؛ به همان معنایی که همه روشنفکر را تعریف کردهاند - کسی که به آینده نگاه میکند، کار فکری میکند، رو به پیشرفت دارد - و هم میتواند مذهبی باشد، میتواند متعبّد باشد، میتواند مرحوم دکتر بهشتی باشد، میتواند شهید مطهّری باشد، میتواند بسیاری از شخصیتهای روشنفکرِ مذهبىِ کاملاً مؤمن ما باشد که ما دیدهایم. هیچ لزومی ندارد که مخالف مذهب باشد.
شهید عالیمقام انقلاب پرورده در دامان مادر
درگذشت بانوی مؤمنه والده مکرمه ی شهید بزرگوار انقلاب آیتالله دکتر بهشتی را به خاندان آن مرحوم تسلیت میگویم. این بانوی محترم از این جهت که دُرّ یگانهای چون آن شهید عالی مقام را در دامان پاک خود پرورد، دارای حق عظیمی برجامعهی اسلامی و انقلابی ما است و از این جهت که در فقدان خونین او صبر و شکر ازخود نشان داد، شایستهی درود و رحمت خدا و ستایش و تجلیل بندگان خدا است. خداوند او را با اولیائش محشور فرماید و روح مطهرش را مشمول رحمت و غفران سازد.
نادرستی تلقی او بهعنوان استثنای حوزه
… در محیط دانشگاهى. این کار، یک کار سادهاى نیست؛ این کار، یک کار صنفى فقط نیست؛ اینکه مثلاً فرض بفرمایید ما بساط حوزهى علمیّه را که بر مبناى تحقیق و بر مبناى دقّت نظر و بر مبناى مبناسازى و مبناویرانسازى و نوآورى و تجدید نظر و ابتکار است ــ که این روشن است؛ سبک و شیوهى آموزش و تعلیم و تعلّم در حوزههاى علمیّه از اوّل بر مبناى تحقیق بوده ــ بیاییم یک چیز مثلاً تقلیدى وانمود بکنیم و امثال مطهّرى و بهشتى و این شاگردان حوزه را استثناهاى حوزه تلقّى کنیم، این یک اشتباه است. خب کسی که حوزه را درست نمیشناسد، کسی که نمیداند حوزه چیست، یک چنین اشتباهی را از روی بیغرضی [مرتکب میشود]، یعنی به احتمال فراوان، بلکه شاید به طور یقین آدم میداند که اینها از روى بىغرضى هم ارائه میشود و نظر سوئى وجود ندارد امّا فسادآور است؛ حرف خلاف واقع و …
تأثیرگذاری او همراه شهید مفتح و شهید مطهری در دانشگاهها
… کسانى که در سرتاسر کشور به پُستها یا به کارهاى مؤثّر و حسّاس احتیاج داشتند، در یک نسل، با دین بکلّى بیگانه شدند؛ آن نسل پرورشیافتهى دوران رضاخانى و اوایل دوران نفوذ دانش جدید و فرهنگ اروپایى در ایران، غالباً نسل بىاعتقادى بود. البتّه بعدها وضع عوض شد؛ کسان زیادى با پیشرفتهاى دینى، با آگاهىهاى مذهبى آشنا شدند، احساسات در دلها بیدار شد، تفکّرات صحیحى پیدا شد، روشنفکران متدیّنى پیدا شدند، روحانیّون نافذالکلمهاى در دانشگاهها رسوخ کردند، امثال شهید مفتّح، شهید مطهّرى، شهید بهشتى، این شخصیّتهاى برجسته در دانشگاهها اثر گذاشتند و بعضى از شخصیّتهاى دانشگاهى با دنیاى دین و مسائل مذهبى آشنا شدند، و بر خلاف آنچه آنها میخواستند پیش آمد؛ امّا بناى کار را آنجور گذاشته بودند.
هشدار دربارهٔ ربوده شدن فعالان اسلامی به دست عوامل احزاب کمونیستی
… بود، و از این قبیل- [روبهروى من ایستادهاند]. من یک لحظه مردّد شدم، بعد در را بستم. اینها هرچه زور دادند، بنده از خوف جان -که آدم را چند برابر قویتر میکند- بر آن چند نفر فائق آمدم در بستنِ در و در را بستم. این را میخواهم بگویم که شاهد قضیّه اینجا است؛ آن فکرى که آنوقت بهخاطرم آمد این بود: چون آنوقت معمول شده بود که در بعضى از شهرستانها ایادى بعضى از این احزاب کمونیستى میرفتند عناصر فعّال جبههی اسلامى را از خانههایشان میربودند -این چند جا اتّفاق افتاده بود، به من هم هشدار داده شده بود؛ مرحوم آقاى بهشتى از تهران به من پیغام داد که شما مواظب خودت باش، از این کارها دارد انجام میگیرد و چنین چیزهایى دارد اتّفاق میافتد؛ یک مورد در باختران اتّفاق افتاده بود، یک مورد در جاهاى دیگر اتّفاق افتاده بود- من در آن لحظه احتمال دادم که اینها از آنها باشند. حالت منتظرهاى که داشتم این بود که اینها یک حرفى بزنند که من بفهمم مال ساواکند تا در را باز کنم! توجّه کردید؟ یعنى اگر میفهمیدم …
بیخسارت بودن شهادت او برای اسلام همانند شهید مطهری
… سکهی طلا را خرج بکند، خوب به قدر یک سکهی طلا میگیرد. یه وقت به قدر هزارتا سکهی طلا میخواهد، به قدر هزتار سکهی طلا خرج میکند. یعنی شهادت یک عمل، یک حرکت بیخسارت است. آقای مطهری هم که شهید شده بود، یک عدهای دستپاچه بودند که حالا چه خواهد شد؟ لکن نه! الحمدالله دیدید که آقای مطهری شهادتش برای اسلام از حضورش برای اسلام کمفایدهتر نبود. آقای بهشتی هم همینجور.