رفتن به محتوای اصلی

شجاعت

نام‌های دیگر: شجاعت انقلابی، شجاعت در بیان

مقایسهٔ دیدگاه رهبران
توضیحتهیه‌شده با هوش مصنوعی

نهراسیدن از خطر و ایستادگی در عمل و گفتار.

نخستین کاربرد در متن‌های این سایت:مصاحبه پیرامون شهادت حاج آقا مصطفی خمینی در سال ۶۲— ۱۳۶۲/۰۷/۲۰

سیر زمانی

از ۱۳۶۲ تا ۱۴۰۴
۱۳۶۲۱۴۰۴

روی هر سال بزنید تا فقط شاهدهای همان سال نمایش داده شود.

تعریف در کلام رهبر

مطالب خود را با روشن‌بینی و بلندنظری و همراه با عمق و با شجاعت کامل در بیان مطالب بنویسید. شجاعت کامل در بیان مطالب، یعنی این‌که نویسنده نباید هیچ‌گونه رودربایستییی از دانشجو و غیر دانشجو بکند. به‌عبارت دیگر، وقتی من دارم این مطلب را مینویسم، اگر در این مطلب چیزی هست که به دلیلی به آن خواننده بر خواهد خورد، یا پیشداوری او را به هم خواهد زد، این نباید مثل شرط متأخر در نوشته‌ی من اثر کند؛ مثل واجب معلق، که در صحت آنچه که قبلاً اتفاق افتاده، بعداً اثر میگذارد! بنابراین، شما باید مطالب را واقعی و شجاعانه بنویسید.
مردم دنیا از شجاعت چنین شناختی دارند. اما غیر از میدان جنگ، میدانهای دیگری هم برای بروز شجاعت وجود دارد که اثر شجاعت در آنها از میدان جنگ مهمتر است. میدان زندگی، میدان تلاقىِ حقّ و باطل، میدان معرفت، میدان تبیین حقایق و میدان موضع‌گیریهایی که در طول زندگی برای انسان پیش می‌آید از آن جمله است. شجاعت در چنین میدانهایی است که اثر خود را نشان میدهد. یک آدم شجاع، وقتی حق را دید و شناخت، آن را دنبال میکند، از چیزی نمیهراسد، رودربایستی مانع او نمیشود، خودخواهی مانع او نمیشود، عظمت جبهه دشمن یا مخالف، مانع او نمیشود. اما یک آدم غیرشجاع چنین نیست. بحث این است که گاهی بنای حقیقت، با شجاع نبودن انسانها - بخصوص اگر دارای منزلت و مرتبه‌ای در جامعه باشند - فرو میریزد. به عبارت دیگر، گاهی حقّی به‌خاطر شجاع نبودن یک انسان در اظهارنظرش، ناحق میشود و باطلی به کسوت حق درمی‌آید. این‌جا اگر شجاعت اخلاقی، شجاعت اجتماعی و شجاعت در عرصه زندگی - که بالاتر از شجاعت در میدان جنگ است - وجود داشته باشد، چنین مسائلی پیش نمی‌آید.
این را درست در ذهنتان تصوّر کنید: در و همسایه اهانت میکنند، بزرگان جامعه اهانت و سختگیری میکنند، شاعر مسخره میکند، خطیب مسخره میکند، پولدار مسخره میکند، آدم پست و رذل اهانت میکند؛ ولی انسانی نوجوان در میان امواج سهمگینِ مخالف، محکم و استوار مثل کوه می‌ایستد و میگوید: «من خدا و این راه را شناخته‌ام» و برآن پافشاری میکند. شجاعت این است. در تمام مراحل زندگی امیرالمؤمنین علیه‌الصّلاةوالسّلام، این شجاعت نمایان بود. در مکّه این شجاعت بود. در مدینه این شجاعت بود. در بیعت با پیغمبر این شجاعت بود.

شاهدها (۱۰۰ پاراگراف)

برجستگی کسی که هم حقیقت را می‌یابد و هم جرأت اقدام برای آن را دارد

جوانانی که یادگاران شهدا هستید! پدران و مادرانی که پرورش‌دهندگان شاهدان و ایثارگران بودید! همسرانی که زمانی را با شهدا سپری کردید! شهیدان عزیز جزو کسانی بودند که نور حقیقت را در لابلای ظلمتهای متراکم زمانه دیدند و به سوی آن شتافتند. مهم این است. خیلیها حقیقت را نمیبینند و نمیفهمند؛ خیلیها حقیقت را میبینند، ولی شهامت و جرأت اقدام برای حقیقت را ندارند؛ اما کسی که هم توانایی آن را دارد که حقیقت را بیابد و ببیند و هم جرأت و دلیری این را دارد که به سوی حقیقت بشتابد و وظیفه خود را در این راه انجام دهد، او در هر برهه‌ای از زمان که باشد، یک انسان برجسته است؛ پیر باشد، جوان باشد، نوجوان باشد، زن باشد، مرد باشد؛ در هر قشری از قشرهای اجتماعی باشد.

شجاعت، صراحت و خطرپذیری شهید مدنی

… من دیدم آن‌چنان مردم همین‌طور با شوق و علاقه [می‌آیند]. یک جماعتی بودیم که به منزل ایشان رفتیم؛ ایشان با آن چهره‌ی نورانی آمدند نشستند و چند کلمه‌ای صحبت کردند. یعنی دید سیاسی [داشتند] و نسبت به مسائل کشور آگاه و اهل عمل و اقدام بودند. مطلقاً دچار وحشت بشود؛ نه، مرد شجاع، صریح، آماده‌ی خطرپذیری. لذا ایشان وقتی که در نجف هم بودند، جزو کسانی بودند که شجاعتشان را در نجف هم ثابت کردند؛ یعنی در نجف آن کسی که بایستد و صریح مرجعیّت امام یا اعلمیّت امام را بیان بکند و تصریح بکند [خیلی شجاعت میخواهد]. خیلی‌ها حاضر نبودند؛ با اینکه قلباً هم ممکن بود معتقد باشند، امّا حاضر نبودند؛ ایشان یکی از چند نفر معدودی بود که به مرجعیّت امام و اعلمیّت امام …

همراهی ایمان و احساس مسئولیت با شجاعت و روحیهٔ حضور در میدان

یک عنصر دیگر، احساس مسؤولیت است. این ایمان باید همراه با احساس مسؤولیت شود؛ یعنی انسان وظیفه‌ای را متوجّه به خود بداند؛ بداند وظیفه دارد. بدون احساس مسؤولیت، این ایمان کارایی خود را از دست خواهد داد. این دو عنصر باید با شجاعت، رشادت، روحیه آمدن به میدان و توجّه به قدرت درونی خود همراه شود. چون یکی از چیزهایی که هر مجموعه‌ای را، هر ملتی را، هر سپاهی را دچار انهزام میکند، غافل ماندن از قدرت خود است.

گذشتن از جان، نخستین شرط ورود به میدان مبارزه با قدرت‌ها

… که این فریاد را در سال ۱۳۴۱ در قم بلند کرد، اوّلِ کار کسی با او نبود. البته فوراً بیفاصله، گروه گروه مردم مؤمن و دلهای پاک در همه جا به او گرویدند؛ اما اوّلی که وارد میدان شد، تنها وارد شد، تنها بود، احساس تنهایی هم میکرد؛ ولی این دلیری را داشت که وارد شود. انسان وارد میدانی شود که آن طرف قضیه، قدرتها و نیروهای نظامی و نیروهای امنیتی و داغ و درفش باشد، وجدان و دین و ملاحظه نباشد، پشتشان هم به سیاستهای جهانی و استکباری گرم باشد؛ وارد شدن در چنین میدانی، اوّلین شرطش این است که انسان از جان خود بگذرد و او از جان خود گذشته بود و برای پذیرفتن همه خطرها حاضر بود؛ یعنی برای او، جان و دیگرِ خصوصیّاتش اهمیت نداشت. بعضیکسان میگویند ما از جانمان گذشتیم؛ اما در مقام عمل که نگاه میکنید، از یک احترام خشک و خالی نمیگذرند؛ چطور از جان گذشتند!؟ از یک پول و از یک لذّت و شهوت نمیگذرند؛ چطور از جان گذشتند!؟ اما او راست میگفت؛ او …

نلرزیدن دل امام حسین (ع) در برابر عظمت پوشالی دنیای ظلمت

… با جماعتی از انسانها، هر چند صد برابر خودش، طرف نبود؛ امام حسین علیه السّلام با جهانی انحراف و ظلمات روبه‌رو بود. این مهم است. با یک جهان کجروی و ظلمت و ظلم مواجه بود، که آن جهان هم همه چیز داشت. پول، زر و زور، شعر، کتاب و محدّث و آخوند داشت. وحشت انگیز بود. تن آدم معمولی - حتی آدم فوق معمولی - در مقابل عظمت پوشالی آن دنیای ظلمت میلرزید. قدم و دل امام حسین علیه‌السّلام در مقابل این دنیا نلرزید؛ احساس ضعف و تردید نکرد و یک تنه وسط میدان آمد. عظمت قضیه این است که قیامِ‌للَّه است.

برتری شجاعت امیرالمؤمنین (ع) در میدان زندگی بر میدان جنگ

… و در بعضی جنگها سی سال بیشتر نداشته است. یک جوان بیست و هفت، هشت ساله، با شجاعت خود در میدان جنگ، اسلام را پیروز کرد و آن عظمتها را آفرید. این، مربوط به شجاعت امیرالمؤمنین علیه‌الصّلاةوالسّلام در میدان جنگ بود. اما من عرض میکنم: ای علىِ بزرگ! ای محبوب خدا! شجاعت تو در میدان زندگی به مراتب از شجاعت تو در میدان جنگ بالاتر بود. از چه وقت؟ از نوجوانی. شما ماجرای سبقت در اسلام‌آوردن آن حضرت را نگاه کنید! علی هنگامی قبول دعوت کرد که همه به دعوت پشت کرده بودند و کسی جرأتِ اسلام آوردن نداشت. این یک نمونه شجاعت است. البته یک حادثه را که شما در نظر میگیرید - مثل همین حادثه - ممکن است از ابعاد گوناگون، برای خصوصیّات مختلف، مثال باشد که فعلاً از نظر شجاعانه بودنِ این کار به آن نگاه میکنیم. پیغمبر اکرم صلوات‌اللَّه‌وسلامه‌علیه، در حال ابلاغ پیامی در …

ایستادگی امیرالمؤمنین (ع) در برابر لجوجان، صاحبان نام و ثروت شام

… »؛ به خدا اگر ببینم املاکی را که قبل از من به ناحق کسانی به شما داده‌اند و مهریه زنانتان قرار داده‌اید، یا با پول فروش آن، کنیز خریده‌اید، ملاحظه نمیکنم و همه آنها را برمیگردانم. آن‌گاه شروع به اقدام کرد و آن دشمنیها به‌وجود آمد. شجاعت از این بالاتر! در مقابل لجوجترین افراد، شجاعانه ایستاد. در مقابل کسانی که در جامعه اسلامی نام و نشانی داشتند، شجاعانه ایستاد. در مقابل ثروت انباشته شده در شام که میتوانست دهها هزار سرباز جنگجو را در مقابل او به صف آرایی وادار کند، شجاعانه ایستاد. وقتی راه خدا را تشخیص داد، ملاحظه احدی را نکرد. این شجاعت است. در مقابل خویشاوندان خود نیز ملاحظه نکرد. گفتنِ این حرفها آسان است؛ اما عمل کردن به آنها بسیار سخت و عظیم است. زمانی ما این مطالب را به‌عنوان سرمشقهای زندگی علی علیه‌السّلام بیان میکردیم و باید حقیقت قضیه را اعتراف کنم که درست به عمق این مطالب …

برخورد بی‌ملاحظهٔ امیرالمؤمنین (ع) با خطای نزدیکان

… کانت لهما عندی هوادة»؛ به خدا سوگند، اگر این کاری را که تو کردی، حسن و حسین من بکنند، پیش من هیچ‌گونه عذری نخواهند داشت. «ولاظفرا منّی باراده»؛ هیچ تصمیمی به نفع آنها نخواهم گرفت. «حتّی آخذالحقّ منهما و اذیح الباطل انّ مظلمتهما»؛ حق را از آنها هم خواهم گرفت. امیرالمؤمنین علیه‌الصّلاةوالسّلام با آن‌که میداند حسن و حسین معصومند؛ اما میگوید اگر چنین اتّفاقی هم - که نخواهد افتاد - بیفتد، من ترحّم نخواهم کرد. این شجاعت است.

ایستادگی امیرالمؤمنین (ع) در برابر باطل، درس بزرگ امروز

شجاعت علی بن ‌ابی طالب علیه‌السّلام و ایستادگی او در مقابل باطلی که میخواستند بر او تحمیل کنند، امروز درس بزرگ ما از شرحی است که درباره آن بزرگوار گفتیم. من همه شما عزیزان را توصیه میکنم که تقوای الهی را در معنایی که عرض شد، باکمال مراقبت و دقّت، در نظر بگیرید و تعقیب کنید و پیش بروید. خدا کمک خواهد کرد. در این مدت هفده سال، سایه نام امیرالمؤمنین علیه‌الصّلاةوالسّلام بر این ملت بود و این ملت از انوار آن …

نترسیدن از عظمت پوشالی دشمن، مایهٔ عظمت فرد و رهبر و ملت

… الهی میسپارد و آماده کشته شدن در راه خدا میشود. عظمت شهدای کربلا به این است! یعنی برای احساس تکلیف، که همان جهاد در راه خدا و دین بود، از عظمت دشمن نترسیدند؛ از تنهایی خود، احساس وحشت نکردند؛ کم بودن عدّه خود را مجوزّی برای گریختن از مقابل دشمن قرار ندادند. این است که یک آدم را، یک رهبر را، یک ملت را عظمت میبخشد: نترسیدن از عظمت پوشالی دشمن.

دفاع شجاعانهٔ ملت ایران از قرآن، مقدسات و عفاف در سایهٔ جمهوری اسلامی

… یا این یکپارچگى را ندارند ــ که ندارند ــ و این فکر در میان آنها عمومیّت ندارد، یا با مسئولینشان هماهنگ نیستند و یک حرف را نمیزنند و یک ‌جور فکر نمیکنند. گوشه کنار ممکن است کسانى پیدا بشوند، سخن حقّى را بیان کنند، [امّا این] با وضع ملّت ایران متفاوت است. این از اختصاصات شما ملّت بزرگ و شجاع در زیر سایه‌ى جمهورى اسلامى یعنى زیر سایه‌ى ولىّ‌عصر (ارواحنا فداه) است که میتوانید از قرآنتان، از اسلامتان، از مقدّساتتان، از عفاف و عفّتتان، از ارزشهاى اسلامى‌تان با همه‌ى وجود دفاع کنید؛ هم ملّت بگوید، هم مسئولین دولتى بگویند، هم نمایندگان مردم در مجلس بگویند؛ همه بگویند و میگویند. این استقلال، این شجاعت، این ایستادگى در مقابل زورگویىِ استکبار جهانى، امروز بحمدالله‌ مخصوص این ملّت و این کشور است و همین است که استکبار را نسبت به این کشور و نسبت به این ملّت دچار حِقد[9] کرده است، دچار بغض کرده است.

شجاعت پدیدآمده در جامعه، موهبتی الهی

این شجاعتى که شما مى‌بینید، این یک موهبت الهى است که امروز به ‌وجود آمده. البتّه در کشورهاى اسلامى هم این موجى است که بحمدالله برخاسته‌. خب، این حالت جمهورى اسلامى است در دنیا: عزّت، استقلال، سربلندى، احساس دشمن از استحکام او که دشمن احساس میکند که مستحکم است، پولادین است، به این آسانى نمیشود او را لرزاند.

لزوم کنار گذاشتن ملاحظه‌کاری برای پر کردن خلأ دانشگاه

… بیحجابی و حجاب را قاطع گفت. آن وقتها ما به عنوان اعضای شورای انقلاب، گاهی در هیأت دولت هم شرکت میکردیم. من کسانی را دیدم که جزو عناصر متدین هیأت دولت بودند، اما به ما میگفتند این چه کاری بود که امام کرد؛ حالا چرا کرد!؟ امام اصلاً دچار رودربایستی نمیشد. بنابراین، ملاحظه‌کاری و رودربایستی داشتن، مطلقاً باید نباشد؛ این خواهد توانست آن خلأ را در دانشگاه پُر کند.

شجاعت مبارزه با نفس بیش از شجاعت مبارزه با دشمن بیرونی

… هر کدام از ما شیطانى داریم در درون خودمان، از وجود خودمان: همان «منِ» ما؛ همان منیّت ما؛ همان خودخواهى ما؛ همان هوسها و هوس‌رانى‌هاى ما؛ ما را از دست آن شیطان چه کسى نجات خواهد داد جز اراده‌ى دینى و ایمان قوى و دلى که با تزکیه و اخلاق الهى آشنا شده باشد؟ این خیلى قوّت و شجاعت لازم دارد. شجاعت این مبارزه بیشتر است از شجاعت مبارزه‌ى با هر دشمن بیرونى.

نهراسیدن ملت از هیچ قدرت به حکم قرآن

… در شجاعت هم بى‌نظیر است، در پایدارى هم بى‌نظیر است؛ مواضع این ملّت مواضع مستحکمى است. خدا را سپاسگزاریم که مسئولین این ملّت هم از خود همین ملّت [هستند]، مثل آنها فکر میکنند، مثل آنها حرف میزنند، مثل آنها عمل میکنند، مثل آنها زندگى میکنند. ما نگرانى نداریم؛ ما از کسى نمیترسیم، ما از چه کسى بترسیم؟ فَلا تَخشَوهُم وَاخشَون؛[9] خداى متعال میفرماید از هیچ قدرتى نهراسید. ملّت ما از هیچ قدرتى نهراسیده است، باز هم نمیهراسد و هیچ قدرتى، هیچ غلطى نسبت به این انقلاب و نسبت به این کشور نمیتواند انجام بدهد. برمیگردم به حرف اوّل؛ اگر میخواهید همان امّتى باشید که «کُنتُم خَیرَ اُمَّةٍ اُخرِجَت لِلنّاس»،[10] ارتباطتان را با خدا حفظ کنید؛ این دلها را پُر کنید از یاد خدا، جلا بدهید به محبّت خدا، منوّر کنید به ذکر الهى. این آن کیمیا و آن کبریت احمرى[11] است که همه چیز …

لزوم حفظ نترسیدن از دشمن که در جنگ و انقلاب اثبات شد

اوّلاً وحدت شما. این وحدت را حفظ کنید؛ این بسیار چیز باارزشى است. یک ملّت یکپارچه، اسوه است براى ملّتهاى دیگر. ثانیاً شجاعت شما و نترسیدن از دشمنان، که این را در جنگ، در انقلاب، در صحنه‌هاى گوناگون ثابت کردید؛ این را [هم] بایستى حفظ کنید، همچنان که بحمدا‌لله‌ تاکنون حفظ کرده‌اید.

شجاعت پیامبر در حد اعلا و پناه بردن یاران به او در سختی جنگ

یعنی تمام این خصوصیّات لازم روانی و نظامی و تاکتیکی و استراتژیکیِ یک فرماندهِ کاردان و ماهر را پیغمبر داشت. شجاعت پیغمبر در حدّ اعلیٰ [بود]. امیرالمؤمنین میفرمود که «کُنّا اِذَا احمَرَّ البَأسُ اتَّقَینا بِرَسولِ الله»؛[14] یعنی وقتی که جنگ خیلی سخت میشد و تنور جنگ خیلی داغ میشد، ما به پیغمبر پناه میبردیم. و خود پیغمبر به دست خودش در میدان جنگ، کسانی از سرداران عرب را به خاک هلاک انداخت! یک چنین شخصیّتِ عظیمِ همه‌جانبه‌ی نظامی‌ای بود. این هم کار نظامی پیغمبر بود که البتّه همان‌طور که گفتم، در تمام این جنگها پیغمبر بهترین تاکتیک را انتخاب کرد و بهترین فرماندهی را کرد و بهترین نوع حرکت دادن نیرو را انجام داد.

حضور شجاعانهٔ سید مصطفی خمینی در صحن خونین قم

… آن روز شنیدم، اطلاع یافتم- آن روز مردم جمع می‌شوند در صحن قم و چند نفر از طلبه‌های فعال و جوان و مبارز و همچنین از کسبه‌ی قم چند نفر مشخصی که به نام و نشان معلوم هستند، اینها مردم را از لحاظ اجتماعی که داشتند و شعار و این حرفها هدایت می‌کردند و کمک می‌کردند. در این بین حاج آقا مصطفی هم می‌آید روی منبر و حضور حاج آقا مصطفی در صحن، آن هم صحنی که از آن خون و آتش می‌بارید و بوی مرگ در آن‌جا می‌آمد واقعاً یک حرکت عجیبی بوده. آن‌طور که نقل می‌کنند، مردم را به هیجان آورده بوده و کانون مبارزه این‌جا شروع می‌شود که حاج آقا مصطفی می‌آید در صحن و در میان جمعیت حاضر می‌شود. مرد شجاعی بود حاج آقا مصطفی. واقعاً فرزند امام بود. حقاً و انصافاً یک کسی بود که شایسته‌ی این بود که ما او را پسر یک چنین مرد عظیم و چهره‌ی بزرگی بدانیم و شجاعتش را هم داشت که در موضع پسر امام ظاهر می‌شد. بعدها هم ایشان زندان رفت، مدتی زندان بود در همین حادثه، خب ظاهراً بعد از تبعید امام …

دچار تردید و ترس نشدن پیامبر در برابر دشمن و پناه بودن او در جنگ‌ها

… تو کمک کن به ما؛ پروردگارا! تو پشتیبانی کن از ما؛ پروردگارا! تو خودت دشمنانت را دفع کن.[49] نه دعای او موجب می‌شد که نیرویش را به‌کار نگیرد؛ نه به‌کارگرفتن نیرو موجب می‌شد که از توسل و تضرع و ارتباط با خدا غافل بماند؛ هر دو. ببینید شاخص‌های درست اینهاست! هرگز درمقابل دشمنِ عنود دچار تردید و ترس نشد، هیچ‌وقت. امیرالمؤمنین که مظهر شجاعت است می‌گوید هروقت ما در جنگ‌ها کم می‌آوردیم به تعبیر امروز، پناه می‌بردیم به پیغمبر.[50] هروقت هرکسی احساس ضعف می‌کرد در جاهای سخت، پناه می‌بُرد به پیغمبر؛ پناه بود. هیچ‌وقت دچار تردید نشد، هیچ‌وقت دچار ترس نشد، هیچ‌وقت دچار ضعف نشد. ده سال حکومت کرد، اما اگر عملی که در این ده سال انجام گرفته بخواهیم به یک مجموعۀ پُرکار بدهیم که آن عمل را انجام بدهند، صد سال هم نمی‌توانند؛ این‌همه کار، این‌همه تلاش، این‌همه خدمت؛ نمی‌توانند انجام بدهند. ما مقایسه می‌کنیم کارهای امروزمان را با آنچه که …

بی‌اعتنایی امیرالمؤمنین (ع) به خطر و نپذیرفتن بهانهٔ حفظ جان

… حضور داشته؛ «وَ لَقَد واسَیتُهُ بِنَفسی فِی المَواطِنِ الَّتی تَنکُصُ فیهَا الاَبطالُ وَ تَتَاَخَّرُ فیهَا الاَقدامُ»[7] آنجاهایی من در کنار پیغمبر ماندم و جانم را سپرِ بلای او کردم که قهرمانان و شیرمردان در آنجا پایشان می‌لرزید و مجبور به عقب‌نشینی می‌شدند. در شدیدترین مراحل، امیرالمؤمنین ایستاد؛ هیچ برایش مطرح نبود که اینجا خطر است. بعضی‌ها با خودشان فکر می‌کنند که ما خوب است جان خودمان را حفظ کنیم تا بعداً برای اسلام مفید واقع بشویم، امیرالمؤمنین هرگز خودش را با این‌گونه معاذیر[8] فریب نداد و نفْس والای امیرالمؤمنین فریب‌بخور نبود. در تمام مراحلِ خطر در خطوط مقدم، امیرالمؤمنین حاضر بود.

شجاعت امیرالمؤمنین (ع) در همهٔ مراحل زندگی

… شما نگاه کنید، امیرالمؤمنین را می‌بینید. در بعضی از اینجاها بیست‌وچهار سالش بوده است، در بعضی جاها بیست‌وپنج سالش بوده است، در بعضی جاها سی سالش بوده است. یک جوان بیست‌وهفت بیست‌وهشت‌ساله، با شجاعت خود در میدان جنگ، اسلام را پیروز کرد و آن عظمت‌ها را آفرید. این برای میدان جنگ...در تمام مراحل زندگی امیرالمؤمنین، این شجاعت نشان داده شد؛ در مکه آن شجاعت بود. در مدینه این شجاعت بود. در بیعت با پیغمبر هم این شجاعت بود.

تمایز شجاعت از پهلوانی

… معمولاً شجاعت این بزرگوار را در کشتن مَرحب خَیبَری[12] و در بلندکردن درِ قلعۀ خیبر و از این چیزها می‌دانند؛ درحالی‌که شجاعت آن بزرگوار اینها نیست. همچنین شجاعت آن بزرگوار این نیست که وقتی‌که در یک صف دشمنی واقع می‌شد، با یک شمشیر چند نفر را می‌انداخت؛ اینها پهلوانی است؛ البته فضیلت است، اما شجاعت اینها نیست. شجاعت امیرالمؤمنین (52/11/28)

حضور امیرالمؤمنین در صف نخست جنگ‌ها به‌عنوان شجاع‌ترین فرد

… ادا کرد، امانت‌های پیغمبر را به صاحبانش رد کرد؛ استوار، آزاد، آخرین بقایای خانوادۀ پیغمبر را با خود به مدینه آورد و وارد مدینه شد. از اولین جنگ پیغمبر قبل از جنگ بدر، تا آخرین لحظاتی که پیغمبر با دشمنان می‌جنگید، امیرالمؤمنین یک‌لحظه شمشیر را بر زمین نگذاشت. (59/3/9) و در جنگ‌های دوردست، در جنگ‌های نزدیک، در خطرات. و شخص اول هم بود، یعنی کسی نبود که بعد نوبت به او برسد. آن روز هم در جنگ‌ها می‌دانید، پهلوان‌ها و شجاعان درجه‌یک بیشتر در معرض شهادت بودند، برای خاطر اینکه جنگ به آنها نگاه می‌کرد. وقتی صف‌ها آراسته می‌شد، نگاه می‌کردند ببینند از طرفین چه کسی شجاع‌تر است، او باید می‌آمد و از صف خود دفاع می‌کرد، و امیرالمؤمنین شجاع‌ترین بود. (62/4/12)

گذشتن امام حسن (ع) از تحسین مردم و تحمل ناسزای دوستان برای حفظ دین

… وادارد، اما این کاری بود که مساوی بود با اِنعِدام[3] مکتب اسلام به‌طور کل. اگر امام حسن علیه‌السلام آن روز در آن جنگ کشته می‌شد، معنایش این بود که اسلام برای همیشه از جامعه‌های بشری دور می‌افتاد. بله، تقدیر و احترام عده‌ای را در همان زمانِ نزدیک برمی‌انگیخت؛ ولی امام حسن علیه‌السلام شجاعت کرد، شجاعت کرد و از آن احترام و تقدیری که عده‌ای در آن روز برای او قائل بودند [گذشت.] یا اگر تاریخ به صورتی ثبت می‌کرد، محققی در گوشۀ کتابخانه‌ای، نام او را در کتابی می‌خواند و تقدیری می‌کرد، احترامی برایش قائل می‌شد، امام حسن علیه‌السلام از این احترام و این تقدیر گذشت. ناسزای دوستانش را به جان خرید، اعتراض یاران نزدیکش را به‌سوی خود متوجه کرد، کج‌بینی نسل‌های متوالی را در مورد واقعه‌ای که او به‌وجود آورده بود، تحمل کرد، به بهای حفظ اسلام، به بهای حفظ دین.

زودتر رسیدن بار دین به منزل با شجاعت و فداکاری مؤمنان و دیرتر با کوتاهی مردم

… باری است؛ «مَن یَرتَدَّ مِنکُم عَن دینِهِ فَسَوفَ یَأتِی اللهُ بِقَومٍ یُحِبُّهُم وَ یُحِبُّوَهُ»[17] این بار زمین نخواهد ماند. بنده برنمی‌دارم، شما برمی‌دارید؛ اولی به منزل نمی‌رساند، دومی نمی‌رساند، سومی می‌رساند. بالاخره این بار به منزل خواهد رسید. البته با شجاعت و دلاوری و فداکاری انسان‌های مؤمن و فداکار، این خورشید زودتر طالع می‌شود. با کوتاهی و بی‌غیرتی مردمی، این بار دیرتر به منزل می‌رسد و انسانیت خسارت می‌بیند. آن روز مردمِ مسلمانی که این پیام علی‌بن‌موسی الرضا را شنیدند، اگر همت می‌کردند، اگر دنبال این فکر را می‌گرفتند، اگر اندیشۀ اسلامیِ درست را که به‌وسیلۀ ده‌ها و صدها پیام‌آور از قول امام علی‌بن‌موسی‌الرضا و دیگر ائمه پخش می‌شد را، به‌عنوان دستورالعمل و رهنمود …

شجاعت و خطرپذیری یک خلبان ایرانی در رساندن کمک

… یا بخصوص برای منطقه‌ی مثلاً حدود زینبیّه لازم بود از امکانات، از نفرات، از نیروها و بنا بود از اینجا به آنجا منتقل بشود، تمام مسیر را هواپیماهای صهیونیستی و آمریکایی مسدود کردند. اِف‌پانزده‌ها آمدند بالای آسمان، هیچ هواپیمایی را اجازه ندادند که عبور بکند. البتّه یک خلبان هواپیمای ما، شجاعت کرد، خطرپذیری کرد، رفت نشست لکن بیش از اینها لازم بود و بیش از اینها باید کار میشد؛ [امّا] جلویش را گرفتند. اگر شما در این قضیّه صاحبِ قضیّه نیستید، اگر شما نیستید که دارید به نام مثلاً فرض کنید فلان گروه تروریستی، یا فلان گروه مسلّح با سوریه میجنگید، اگر شما پشت سر آنها قرار ندارید، چرا این کارها را میکنید؟ چرا وارد میشوید؟ چرا کمک میکنید؟ …

شجاعت، استقامت و تحمل سختی از ارکان موفقیت عملیات

… و بعد اعتماد به ‌نفس، یعنی همان «ما میتوانیم»؛ این یک طرف قضیّه است؛ یک طرف دیگر قضیّه‌، دانش نظامی است، قدرت طرّاحی است. این‌طور عملیّات، یک بخش بسیار مهمّش طرّاحی است؛ اینکه بتواند یک مجموعه‌ای یک طرّاحیِ این‌جوری بکند، این خیلی مهم است. و بعد دانش نظامی؛ بعد یک ضلع دیگر: شجاعت، استقامت، قدرت تحمّل سختی‌ها.

تداعی شجاعت در شهادت

… کشید ــ نتواند وفا کند؛ شهید این است دیگر. من و شما نشسته‌ایم در خانه‌مان، او دارد آنجا میجنگد برای اینکه ما راحت بنشینیم، دشمن نیاید به سراغ ما. این فداکاری یک اخلاق [برجسته] است؛ با قطع نظر از هر دین و مذهب و عقیده‌ی دینی‌ای، انسانها این را اهمّیّت میدهند. [شهادت،] شجاعت را تداعی میکند. بنابراین، کلمه‌ی «شهید» تجسّم این همه معارف اخلاقی است.