همنشینی بیامتیاز با مردم، زندگی مانند فقرا و دست نزدن به بیتالمال
پیغمبری که با مردم دیگر وقتی مینشست معلوم نبود آقا کدام است و نوکر کدام است و- عرض میکنم که- اصحاب کدامند و خود پیغمبر کدام است. پیغمبری که با مردم همان جور مینشست و با هم همان طور جلسه میکردند، و همان طور جلسه شان جلسه بندهها و فقرا بود، و زندگیاش زندگی فقرا بود، و بیت المالْ مالِ مردم بود و هیچ تصرف نمیکرد، مثل یکی از فقرا زندگی میکرد و با مردم وقتی که معاشرت میکرد، وقتی که اعلام میکرد و اعلام کرد به اینکه هر کس حقی دارد به من بگوید، یکی پیدا نشد- غیر یک نفر آدمی که اشتباه گفت برای یک غرضی- که بگوید تو دهشاهی از ما برداشتی، که بگوید یک ظلمی تو به من کردی. این آخر عمر فرمود هر که حقی دارد به من بگوید. هیچ کس پیدا نشد که بگوید تو به ما یک ظلمی کردی، یک بدی گفتی- عرض میکنم که- به این ملت یک- نعوذ بالله- خیانتی کردی. فقط یکی در بین اینها پاشد گفت شما یک شلاق به من زدی! گفت به او بیا عوض آن را [بزن]؛ گفت به …
نشستن در میان مردم بیهیچ تمایزی از آنان
… چه جوری وارد میشود! ببینیم چه جوری وارد میشود! این هم وارد شده در یک مملکتی که فتح شده است، سوار شتر غلام است- حالا نوبت اوست- خودش دستش را جلو گرفته و افسار شتر را دارد میکشد. آمدند اشراف مصر آنجا و ... همه هم تعظیم کردند به او. این تعلیم اسلام بوده. خود پیغمبر اکرم وقتی که در یک جمعیتی بودند و نشسته بودند و میخواستند مثلًا مساله بگویند و صحبت بکنند و قضاوت بکنند و همه کارها، وضع جوری بوده است که کسی وارد میشد از خارج، نمیشناخت، نمیدانست کدام یکی آقاست- عرض میکنم که- سلطان به اصطلاح هست و کدام یکی رعیت است. اینها دور هم نشسته بودند با هم گعده[5] کرده بودند، صحبت میکردند، هیچ معلوم نبود که پیغمبر این است یا این است یا اوست ... نشسته بودند. این مسند[6] هم که برای من- شما برای من درست کردید، این هم نبوده؛ روی زمین مینشستند. همین روی زمین مینشستند، همان روی زمین ناهارشان را میخوردند- آن هم آن ناهار! شما خیال کردید یک ناهاری درست میکردند، سفره میانداختند، یک بساطی بوده؟ همان آدمی …
دعوت از مردم برای مطالبهٔ حق خود و آمادگی برای قصاص
دوتا قصه از آنها نقل میکنم: حضرت رسول- صلی الله علیه و آله- (قبل از این هم چند جا یک دفعه گفتم) حضرت رسول- صلی الله [علیه و آله] و سلم- در آن اواخر عمرشان رفتند منبر فرمودند که هر کس به من حقی دارد بگوید، خوب کسی حقی نداشته بود. یک عرب[7] پا شد گفت من یک حقی دارم. چی هست؟ شما در جنگ کذا[8] که میرفتید یک شلاقی به من زدید. به کجا زدم؟ به اینجا، بیا عوضش را بزن. گفت نه، من آن وقت شانهام باز بوده، شما هم شانهتان باز کنید. بسیار خوب. شانه را باز کرد. عرب رفت بوسید! گفت من میخواستم ببوسم بدن رسول الله را! ولی مساله این بوده و مطلب این است که یک رئیس مطلق حجاز آن وقت بوده است و بعضی جاهای دیگر، او بیاید بالای منبر و …
سلوک بیتکلف با مردم چنانکه حاکم از محکوم شناخته نمیشد
… داشتند؛ توی مسجد یک اطاق گلی داشتند. سوار الاغ میشده، یک کسی هم دنبالش، پشت سرش مینشسته و میرفته. آن وقت هم برای او مساله میگفته، او را تربیت میکرده. شما بیاورید یک حاکمی، یک رئیسِ عرض میکنم کلانتری، یک کدخدای یک شهری، یک دهی بیاورید که این طوری باشد. سلوکش با ملت این باشد که وقتی توی مسجد، مسجدِ محل اداره حکومت، میآمدند آنجا، وقتی که پیغمبر توی مسجد نشستند و عرض میکنم که چند نفر هم همراهشان هستند، با هم نشستهاند و دارند صحبت میکنند، اشخاصی که نمیشناختند، از خارج میآمدند، نقل شده است که نمیشناختند اینها کدام یکی، عرض میکنم که حاکم است و کدام یکی محکوم؛[4] کدام یکی پیغمبر است، کدام یکی مردم دیگر. یک زندگی اشرافی و یک زندگیِ عرض میکنم، چیزی نداشته. در عین حال که خودش این طور بوده، آن قدر به این فقرا رسیدگی میکرده و به این ضعفا رسیدگی میکرده است که مردم همه از ذکرش فرض کنید، عاجزند.
معاشرت بیتشریفات با اصحاب بهگونهای که از آنان بازشناخته نمیشد
… در عین حالی که مثلًا حضرت رسول جزیره العرب و بعضی از ممالک دیگر هم در زمانشان تحت لوای ایشان بوده است، در عین حال، خودشان وقتی زندگی شان را، کیفیت معاشرتشان را، ملاحظه میکنیم، میبینیم که اصلًا این طور مسائلی که رئیس کلانتری یک ناحیه داشته، ایشان ندارد. چون که الآن سلطان حجاز است و فرمانفرمای حجاز است، وقتی که توی مسجد نشسته است و رفقای خودش، اصحاب خودش نشستهاند، آدمهایی که از خارج میآیند، نمیتوانند بفهمند که کدام یکی از اینها، آن پیغمبری است که رئیس اینهاست و کدام سایرین هستند. معاشرتش این طور بوده است. خیال نکنید روی همچو مسندی که حالا من پیرمرد را شما نشاندهاید، او هم روی مسند نشسته باشد؛ او روی همان جایی که شما نشسته بودید، همان جوری نشسته بوده است که وقتی از خارج میآمدند، نمیفهمیدند که این پیغمبر است یا آنکه کی. وضعش این طور بوده است. این طور نبوده که مثل رئیس جمهورهای حالا اگر کسی بخواهد خدمتشان برسد باید مدتها زحمت بکشد. آن هم چه شخصی باشد، همه مردم که نمیتوانند بروند پیش او. [اما پیغمبر] در مسجدش باز بود و همه میآمدند: غنی و فقیر و درویش و مسکین و همه میآمدند …
سادگی مسجد پیامبر و تنگدستی یاران او در مدینه
… و دعوت کرد، همین قریش با او مخالفت کردند؛ که آن وقت گردن کلفتها همینها بودند، قلدرها همینها بودند، سرمایه دارها همینها بودند. و ایشان نمیتوانست در آنجا [مکه] اظهاری بکند. در کوه، در آن غار حرا مدتها همان جا بود و نمیتوانست بیرون برود؛ محبوس بود کَاَنّه. بعد هم از آنجا که رفت به مدینه، در مدینه هم همین اشخاصی که طبقه سوم بودند جمع شدند دور ایشان. ایشان وقتی مسجد را درست کرد- آن هم نه یک مسجد مجلل، یک مسجد خیلی محقر درست کرد- روی صُفه آن مسجد، که یک صفهای بود که هیچی هم نداشت، آنجا بسیاری از اصحاب حضرت، از آنهایی که یاران او بودند آنجا میخوابیدند چون منزل نداشتند. در جنگهایی که میشد، یک خرما را از قراری که در تاریخ هست این میگذاشت دهانش در میآورد میگذاشت دهان او، او دهان او، او دهان او.[2] این طور اینها فاقد بودند. مع ذلک اینها بودند که رفتند و قریش را و سایر گردن کلفتهای ظَلَمه را سر جای خودشان نشاندند. نه آنها این را ایجاد کردند که توده را خواب کند! اینها توده را بیدار کردند که آنها را از بین ببرند. اینها یک راه بود که اینها جدا میخواستند بکنند اسلام را از ملت.
مقاتلهٔ پیامبر با استثمارگران مردم
… در ذهنشان بیاید. و حال آنکه کسی که قرآن را- سند اسلام قرآن است- کسی که مطالعه کند و ببیند که وضع قرآن چه بوده، و کسی که شارع اسلام را، رسول اکرم را ملاحظه کند و تاریخ او را ببیند و وضع زندگی او را ببیند، میداند که قرآن در مقاتله با قلدرها آیات زیاد دارد. و رسول اکرم سیرهاش این بود که از اول مقاتله میکرد با این اشخاصی که میخواستند مردم را استثمار کنند، میخواستند مردم را استخدام کنند؛ بر [ضد] اینها قیام کرد. بنا بر این یک رشته تبلیغات آنها این بوده است. و شما دانشمندان باید در کتابها و در رسایلی که مینویسید، این مسائل را طرح بکنید و نقاط ضعف را بگویید.
مبارزات سیاسی، از مسئولیتهای بزرگ پیامبر اکرم (ص)
- شعار سیاست از دین جداست، از تبلیغات استعماری است، که میخواهند ملتهای مسلمان را از دخالت در سرنوشت خویش بازدارند. در احکام مقدس اسلام، بیش از امور عبادی در امور سیاسی و اجتماعی بحث شده است. روش پیامبر اسلام نسبت به امور داخلی مسلمین و امور خارجی آنها، نشان میدهد، که یکی از مسئولیتهای بزرگ شخص رسول اکرم (ص) مبارزات سیاسی آن حضرت است. شهادت امیر المومنین- علیه السلام- و نیز حسین- علیه السلام- و حبس و شکنجه و تبعید و مسمومیتهای ائمه- علیهم السلام- همه در جهت مبارزات سیاسی شیعیان، علیه ستمگریها بوده است. و در یک کلمه مبارزه و فعالیتهای سیاسی بخش مهمی از مسئولیتهای مذهبی است.
رفتار با مردم حتی ذمیان و پیروان مذاهب دیگر
از آن طرف، وقتی که پیغمبر اکرم آمد و ملت خودش را دعوت به توحید کرد، چه جور رفتار میکرد با مردم؛ حتی با ذمیها؛ حتی با آنهایی که خلاف مذهب بودند چطور رفتار میکرد. حضرت امیر- سلام الله علیه- میفرماید که شنیدم که یک لشکر میآمدند- ظاهراً لشکر معاویه بوده است- آمدند در کجا و یک خلخال از پای یک ذمیه ربودند، چه کردند؛ یک خلخال از پای یک ذمیه، از پای یک زن یهودی یا نصرانی ربودهاند؛ بعد نقل است که ایشان فرمودند اگر انسان …
تخریب مسجد ضرار که بر ضد اخلاق تبلیغ میکرد
… را میگیرد؟ اما وقتی که ما میبینیم که مملکت ما از سینمایش گرفته تا مدرسهاش استعماری است؛ یعنی از خارج آوردند اینها را برای ما، تحفههایی است که از آنجا آوردند برای فاسد کردن نسل جوان ما، همه چیزش را، اگر مسجد هم یکوقت این طور شد، ما درِ آن را میبندیم. اگر مسجدی شد که این مسجد دعوتش دعوت فاسد شد، پیغمبر اکرم خراب کرد «مسجد ضِرار» را، مسجدی که درست کرده بودند در مقابل پیغمبر، و تبلیغات میکردند بر ضد اخلاق و بر ضد امثال ذلک؛ پیغمبر داد خرابش کردند. اگر مسجدی باشد که مسجد ضِرار باشد، مسجدی باشد که نتوانیم آن مسجد را اصلاحش کنیم، مسجدش [را] هم خراب میکنیم؛ نه اینکه سینمایش را. اینکه ما با سینما مخالفیم، با این نحو سینمایی که اینها دارند مخالفیم؛ نه با سینما اصلش باشیم. ما چی مخالفیم؟ چه کار داریم ما با …