راجع به منزل قبلًا نوشتهام که ترتیب قانونی آن را برای انتقال به دستور حضرت آقا درست کنید و اطلاع دهید. عجالتاً مرقوماتْ مرتب میرسد؛ لازم نیست از طریق دیگر بفرستید. به خواهرها و به مخدره خودتان سلام برسانید. حسن[2] را میبوسم، از سلامتش مسرورم کنید. و السلام علیکم.
لزوم مسامحه نکردن در امور رسمی و عمل دقیق به دستور
حواله سی و پنج هزار (35000) تومان فرستادم که از آقا[1] بگیرید و به آقای حائری[2] بابت پول خانه بدهید و قبض وصول بگیرید و این ورقه که در جوف است ارائه دهید که ایشان هم تصدیق کنند و مَهْرنامه[3] را بدهند که موافق قوانین عمل شود. در این قضایای رسمی مسامحه نباید بشود؛ شما به همین نحو که نوشتهام عمل کنید. از حضرت عمّ[4] بزرگوار کیفیت عمل را سوال کنید، ایشان راهنمایی کنند و به ایشان سلام وافر برسانید. و سلام به خواهرها و فاطی خانم[5] برسانید. حسن[6] را میبوسم؛ چنانچه عکسش را دارم و میبوسم. و السلام.
پرهیز فعلی از اقدام برای اجازهٔ اقامت و غفلت نکردن از مغرضان
دو طغرا[1] مرقوم شما واصل شد. از سلامت شما و نورچشمان عزیزم خوشوقت شدم. امید است همگی سلامت و سعادتمند باشید. در موضوعی که نوشته بودید با اوضاع بسیار وخیم و تزلزل حوزه و بلاتکلیفی همه برای ما میسور نیست که تحصیل اجازه کنیم.[2] و از آن طرف- بر فرض امکان به وجه بعید- از رسوایی مغرضین اینجا و آنجا غافل نباشید. در هر صورت عجالتاً اقدام نکنید تا تکلیف خود ما و سایرین معلوم شود.
گلایه از ترتیب اثر ندادن به نامههای مکرر
این دفعه شاید پنجم باشد که نوشتهام و ترتیب اثر داده نشده است. مبلغ صد دلار و کسری که بابت نماز و روزه وسیله حسین تقوی برای حاج شیخ[1] فرستادهاند ایشان میگویند در نظرم نیست و هر کس وجهی داده قبض رسید گرفته است. مطالبه قبض رسید از حسین تقوی کنید یا او را بفرستید سوریه پیش حاج شیخ، به من هم اطلاع دهید؛ مال مردم از بین …
توصیه به کوشش برای حسن تفاهم میان آقایان
3- شما جدیت کنید همیشه بین آقایان حُسن تفاهم باشد؛ زیرا اختلافات مضر است برای خودشان و برای همه.
توصیه به دوری از اختلافات طلاب و اهل منبر
5- شما در اختلافات بین طلاب و اهل منبر راجع به کتاب[3] و هر چیز دیگر وارد نشوید؛ ان شاء الله تعالی خداوند اصلاح میفرماید.
سفارش به تحصیل و تهذیب اخلاق و گزارش از درس و استاد
ان شاء الله تعالی سلامت باشید و خوش و خرم، و اشتغال به تحصیل و تهذیب اخلاق داشته باشید. از درس خودت و معلم و استاد و مربی بنویسید. از عمّ محترم[1] غفلت نکنید، نگذارید تنها بمانند. ماها بحمد الله تعالی سلامت هستیم. امید است شماها هم سلامت و خوش باشید. و السلام.
سفارش به احتیاط در نوشتهها، اشتغال به تحصیل و تهذیب و دخالت نکردن
احمد عزیزم، ان شاء الله تعالی سلامت باشید. ماها بحمد الله تعالی سلامت هستیم. از اینکه حضرت آقای اخوی[1] با تنهایی میگذرانند نگران هستم؛ نگذارید به ایشان بد بگذرد. نمیدانم قضیه منزل[2] برای محرّم و صفر است یا امری حادث شده است. در نوشتههای خود احتیاط کنید و امضا نکنید و شما مشغول تحصیل و تهذیب نفْس باشید و دخالت در امری نکنید.[3] خدمت حضرت حجت الاسلام و المسلمین آقای اخوی سلام برسانید. به دخترها و مخدره اهل بیت سلام برسانید. و السلام علیکم.
گلایه از عمل بر خلاف سفارش و لزوم اشتغال تنها به درس و بحث
مرقوم شما به این جانب و آقای خلخالی[1] واصل شد. از اینکه بر خلاف آنچه کراراً گفتهام عمل نمودید گلهمندم. مطالبی که [مربوط] به آقای خلخالی بود بر خلاف صلاح بود؛ یعنی جمله اینکه: «فلان میخواهد بین آقایان و فلان افساد کند». شما به غیر از درس و بحث اشتغالی نداشته باشید. و اما اصل مطلب: من به طور کلی اعلام کردم و سفارش آقایان را نمودهام، و مناسب نیست که هر روز من سفارش بنویسم. اگر خود آقایان با هم گلهای دارند، ان شاء الله رفع میشود.
سفارش اکید به پرداختن تنها به تحصیل علم و تهذیب اخلاق
مرقوم شما واصل، از سلامت شما مسرور شدم. سفارش اکید میکنم که شما جز تحصیل علم و تهذیب اخلاق به هیچ کاری کار نداشته باشید[1] و در هیچ امری دخالت نکنید. ماها بحمد الله تعالی سلامت هستیم. از شما امید دعای خیر دارم. و السلام علیکم.
سفارش به خدمت به عمو و اشتغال به درس و تحقیق و تهذیب اخلاق
آقای مرعشی یعنی آقای آقا سید جعفر مرعشی که قم آمده بودند از سلامت حضرت آقای عموی محترم[2] و شما مطلعم کردند؛ خدمت ایشان سلام مخصوص برسانید. در خدمت به ایشان کوتاهی نکنید؛ گر چه میدانم نمیکنید. از سلامت خودتان بیشتر مطلعم کنید. ان شاء الله تعالی به درس و بحث و تحقیق و تهذیب اخلاق اشتغال دارید. از خداوند تعالی توفیق شما را خواهانم. و السلام علیک.
دستور به فروش هرچه زودتر منزل
… قیمت آقای صدوقی[2] حاضر هستند مقدم هستند، و الّا فروش برود. ضمناً آقای حائری تهرانی[3] هم نوشتهاند برای مدرسه حقانی؛ اگر به این قیمت آنها هم میخرند و برای آقای اعرابی[4] اشکالی ندارد به آنها بدهند. در هر صورت عمده آقای صدوقی است، به ایشان اطلاع داده شود؛ اگر میخرند و همان طور که آن مشتری پول میدهد میدهند، به ایشان بدهند و الّا هر طور میخواهند عمل کنند و هر چه زودتر بهتر است. از جنابعالی امید دعای خیر دارم. و السلام.
امید به اشتغال کامل به درس و بحث و پرهیز از کار دیگر
ان شاء الله شما با تمام قوا مشغول درس و بحث هستید و به هیچ کاری دیگر کار ندارید. توفیق شما را خواستارم. و السلام علیکم.
سفارش به اشتغال به درس و بحث و پرهیز از امور دیگر
… خانم.[1] ماها بحمد الله سلامت هستیم. مطلبی که باید تذکر بدهم آن است که ممکن است آقای صدوقی یزدی[2] بیایند قم و بخواهند کتابخانه را خریداری کنند و مدرسه بنا کنند. اگر آمدند و خواستند، آنجا را تحت اختیار ایشان درآورید که این جانب از این جهت آسوده خاطر شوم. امید است شما اشتغال به درس و بحث داشته و از هر امری غیر از آن احتراز کنید. و السلام علیکم.
لزوم مراجعه به پدر پیش از هر اقدام در این امور
… رسیده است آن است که شما و آقای ربانی[1] در نظر دارید برای صد نفر شهریه خصوصی قرار دهید؛ به این منظور که در خانه رفت و آمد زیاد شود. خیلی از شما تعجب میکنم که باز مرا نشناختهاید! من هیچ وقت از این اعمال خلاف انسانی میل ندارم مرتکب شوم و نه شماها مرتکب شوید. در این امور هیچ وقت بدون مراجعه به من اقدامی نکنید؛ گرچه ممکن است این خبر هم مثل بیشتر اخبار باشد. در هر صورت مطلعم کنید و این نحو افکار را از خود دور کنید. خدمت حضرت حجت الاسلام و المسلمین عمّ مکرم[2] سلام برسانید. برای ایشان نگران هستم؛ میترسم این رفت و آمد برای مزاج ایشان ناراحتی تولید کند و موجب استراحت ایشان در قم فراهم نباشد. به خانواده محترمه سلام برسانید ان شاء الله تعالی هر دو خوب و سعادتمند باشید.
سفارش به جدیت در درس و بحث و پرهیز از غفلت
… است و میل ندارم بیشتر کنم. زیادی کار بکلی وضع زندگانی را مختل کرده است. امید است ان شاء الله خداوند تعالی وسیله فراهم فرماید که بتوانم برای آخر عمر فکری بکنم. فکرهای شما- بحمد الله تعالی- جوان و سرشار از امید است و با فکر خسته و فرسوده من جور در نمیآید. آنچه از شما میخواهم آن است که با جدیت مشغول درس و بحث، و به هیچ وجه غفلت ننمایید؛ و در خلال تحصیل به تهذیب اخلاق و تحکیم مبانی دیانت مقدسه کوشا باشید. تا بخواهید برای من فکر تشریفات و مشاورین و اصحاب باشید، من رفتهام. از قراری که از تهران نوشتهاند معلوم نیست بتوانند به شهریه ادامه دهند؛ من هم حدس میزدم. لکن آقایان چون درست اطلاع ندارند …
دلجویی پدرانه از گلهٔ او دربارهٔ منزل و سپردن آنجا به طلاب به صلاحدید او
مرقوم شما واصل شد. از سلامت شما ...[1] عروسی را تبریک میگویم. امید است ان شاء الله با سلامت و سعادت مقرون باشید. به شماها دعا میکنم. از اینکه من راجع به منزل چیزی گفتم گله کردهاید، حق با شما است ولی من چون از شماها توقع دارم که همیشه ملاحظه جهات را بکنید، گاهی از روی ناراحتی اگر چیزی بر خلاف صلاح گفته شده است، باید پدر پیر را ببخشید. آنجا را به دست طلاب بدهید هر طور صلاح میدانید. از اینکه شهریه را چطور دادند و کی داد و به چه عنوان داده شد، مرقوم نداشتید. خانم[2] بحمد الله با سلامت وارد، و مشغول مهمانداری است. از کیفیت درس و بحث و اشتغالات خودتان مرقوم دارید. خدمت مکرمه عروس محترمه[3] سلام میرسانم. ان شاء الله تعالی سلامت باشند.
واگذاری امور بیرونی به صلاحدید او و پیشنهاد مشورت با آقای سلطانی
… کار باشد که نگذارند برسد. بنا بر این زیاد نمودن صحیح نیست و ثانیاً ممکن است بخواهید زیاد کنید صداها بیشتر شود و دستگاه را به هر نحو است وادار به مخالفت با اصل کنند. بنا بر این احتیاط در این است که عجالتاً همین نحو که هست باشد، عجله نکنید تا ببینم چه میشود. راجع به بیرونی، من نمیتوانم هر روز دخالتی کنم. شما خودتان هر نحو صلاح میدانید عمل کنید و خیلی مقید نباشید. آمدن و رفتن اصحاب یا اشخاص مهم نیست. در هر صورت هر طور صلاح میدانید ممکن است با حضرت آقای سلطانی[1] هم در این امور مشورت کنید، هر طور صلاح است عمل کنید. از خانم[2] از تهران مکتوبی داشتم جواب نوشتم. خدمت خانم محترمهتان سلام برسان.
سفارش به او و دوستان امام به دخالت نکردن در مسائل مرجعیت
لازم است تذکر دهم که ممکن است در این اوقات در آنجا مسائلی مربوط به مرجع[1] طرح شود یا خدای نخواسته کشمکش بین جوانها شروع شود. شما و تمام دوستان این جانب باید از این مسائل برکنار باشید و یک کلمه دخالت نکنید؛ چنانچه در اینجا نیز همین امر را سفارش دادهام. البته اثبات و نفیای نباید داشته باشید.
خرسندی از اشتغال و مدرس شدن او
تایید و توفیق شما را خواستارم و از اینکه بحمد الله اشتغال دارید مسرورم و از مدرس شدن شما هم مشعوفم؛ خوب کاری است. از اول همان طور که درس میخوانی و مباحثه میکنی تدریس هم بکن و لو برای یک نفر. ان شاء الله تعالی موفق باشید. و السلام.
دعا برای توفیق تحصیل او و پرسش از وضع درسش در شرح لمعه
احمد عزیز، دو- سه روز پیش جواب مرقوم شما را دادم و در آن گلههایی کردم. ان شاء الله خواهید بخشید و بعد از این خواهید نکته مطلب را فهمید. ان شاء الله خداوند تعالی شما را حفظ کند و توفیق تحصیل بدهد، نمیدانم «شرح لمعه» تمام شده یا باز مشغول هستی. از وضع تحصیل خودت بنویس.
امید به اشتغال بیشتر او به درس و بحث و تهذیب اخلاق
فرزند عزیزم، ان شاء الله سلامت و موفق باشید؛ ماها بحمد الله سلامت هستیم. از اصفهان نوشته بودند که یک نفر آمده برای شهریه وجه خواسته است. شما میدانید این نحو امور، مخالف رویّه این جانب است؛ ما حواله نموده بودیم، دیگر محتاج به این معانی نبوده. امید است ان شاء الله اشتغالات شما به درس و بحث و تهذیب اخلاق بیش از پیش باشد. و السلام علیکم.
سفارش به مراقبت از درس و اخلاق و رفتار او در غیاب امام
میدانم که محتاج به تذکر نیست که از حسین[4] و مادرش[5] بسیار دلجویی نمایید و همین طور از سایرین. البته احمد در نبودن ما در [امر] درس و تهذیب اخلاق و حُسن رفتار در خارج و داخل مراقبت میکنید. از خداوند صلاح همه را خواهانم
شرکت در مجمع برای رساندن سریعتر گزارش جلسات
… هاشمی، اردبیلی، توسلی،[1] موسوی خوئینیها، و جناب آقای میر حسین موسوی، و وزیر مربوط، برای تشخیص مصلحت نظام اسلامی تشکیل گردد؛ و در صورت لزوم از کارشناسان دیگری هم دعوت به عمل آید و پس از مشورتهای لازم، رای اکثریتِ اعضای حاضرِ این مجمع مورد عمل قرار گیرد. احمد[2] در این مجمع شرکت مینماید تا گزارش جلسات به این جانب سریعتر برسد.
وصیت پدر به فرزند جوان مختار در انتخاب صراط مستقیم
وصیتی است از پدری پیر که عمری را با بطالت و جهالت گذرانده، و اکنون به سوی سرای جاوید میرود با دست خالی از حسنات و نامهای سیاه از سیّئات، با امید به مغفرت الله- و رجاء به عفو الله است- به فرزندی جوان که در کشاکش با مشکلات دهر، و مختار در انتخاب صراط مستقیم الهی- که خداوند به لطف بیکران خود هدایتش فرماید- یا خدای ناخواسته انتخاب راه دیگر- که خداوند به رحمت خود از لغزشها محفوظش فرماید.
مأمور قرائت وصیتنامه برای مردم
این وصیتنامه را پس از مرگ من احمد خمینی برای مردم بخواند. و در صورت عذر، رئیس محترم جمهور یا رئیس محترم شورای اسلامی یا رئیس محترم دیوان عالی کشور، این زحمت را بپذیرند. و در صورت عذر، یکی از فقهای محترم نگهبان این زحمت را قبول نماید.
سفارش به رفتار نیکو با مادر و خواهران
… من هستند. امید است ان شاء الله تعالی موفق و موید باشند. و مقدار جزئی وجه شخصی من هست که در طبقه بالای محلی که وجوه در آنجا است، میباشد؛ در طرف راست آن محل؛ آنچه در آنجا است به مخدره مادر احمد[2] بدهند. از فرزندانم میخواهم که با هم با صلح وصفا عمل کنند. و از احمد[3] میخواهم که با مادر و خواهرانش با کمال خوبی عمل نماید. و همه از مادرشان اطاعت کنند. و از همه میخواهم که با حسین[4] و مریم[5] خوشرفتاری کنند.
سفارش امام به او برای بررسی رفتار با گروگانها و گزارش حال خوب آنان
… حفاظت میشوند و ابداً آسیبی به آنها نخواهد وارد شد. اسلام اصلش با این امور، با اسیر اسلام بسیار رفتار انسانی میکند و او را از همه جهات حفظ میکند. و ما هم تابع اسلام هستیم و جوانهای ما هم دانشجوهای اسلامی هستند. و به آنها- حتماً بدانید که- رفتار خوب میکند. حتی من پسرم[7] را گفتم که باید آن جهت را شما گوشزد کنید و خودتان مشاهده کنید. و ایشان گفتند که نه، آنها حالشان خوب است.
سفارش به اشتغال بیش از پیش به تحصیل
جواب نامه شما را فرستادم، ان شاء الله رسیده است. چیزی که لازم شد بنویسم آن است که فهیمه[1] در گمرک برای چراغ خانم[2] قریب صد تومان گمرک داده است. شما صد تومان به ایشان بدهید و نیز صغری[3] مبلغ پانصد تومان طلب دارد؛ شما از آقا[4] بگیرید و بدهید. ان شاء الله تعالی سلامت باشید و اشتغال شما به تحصیل بیش از پیش باشد.
پرسش از پیشرفت درس و وضع مدرس
نمیدانم درس را به کجا رساندی و حالا مشغول چه هستید. از وضع درس و مُدرّس[1] بنویسید. از خداوند تبارک و تعالی توفیق و تایید شما را خواهانم. خدمت حضرت آقای عمّ بزرگوار[2] سلام برسانید و نگذارید به ایشان بد بگذرد. و السلام علیکم.