قطع شدن بهانهها و بند آمدن زبان انسان در برابر سؤال خدا
… میشود] آن فعل، چرا انجام گرفت؟ آن ترک فعل چرا انجام گرفت؟ انسان باید جواب بدهد. انسان بهانه میآورد؛ همین بهانههایی که در دنیا برای همدیگر میآوریم: «به این علّت نشد، به آن علّت نشد». ما را مجاب میکنند که نه، این بهانه درست نیست، این استدلال درست نیست. آنجا حجّت من، استدلال من، بهانههای من قطع میشود؛ اِذَا انقَطَعَت حُجَّتی وَ کَلَّ عَن جَوابِکَ لِسانی؛ انسان زبانش بند میآید در مقابل سؤال الهی. وَ طاشَ عِندَ سُؤالِکَ اِیّایَ لُبّی؛ مغز انسان در مقابل این سؤالات پراکنده و پاشیده میشود. خب، ذکر وقتی حاصل شد، این حالت وقتی برای انسان به وجود آمد که ما این مسئولیّت را داریم، این در رفتار ما اثر میگذارد. خودفراموشی این است. خب، این حالا در مورد …
سنگینتر بودن سؤال الهی از مسئولان بهسبب پذیرش اختیاری مسئولیت
حالا من اینجا یک نکتهای را یادداشت کردهام که عرض بکنم. این مسئلهی سؤال الهی که از همهی افراد هست ــ فَلَنَسئَلَنَّ الَّذینَ اُرسِلَ اِلَیهِم ــ از ما مسئولین بیشتر است؛ چون، ما با اختیار خودمان مسئولیّت را به عهده گرفتهایم، به ما یک پیشنهادی کردهاند، ما هم قبول کردهایم و زیر بار این مسئولیّت رفتهایم، برای ما سنگینتر است؛ ما بیشتر باید مراقب باشیم. اگر آحاد مردم را، جوانها را، متدیّنین را مشاهده میکنید که فرض بفرمایید اجتنابشان از گناه فلان مقدار است، توجّهشان به قرآن، به عبادات فلان مقدار است، شما بایست بیشتر از او این روحیهی اجتناب از محرّم و اقبال به واجب و محلَّل[11] را …
یادآوری پرسش قبر برای بیدار کردن انگیزهٔ شناخت خدا و نبوت
مثلاً ببینید امام سجاد (ع) چقدر از شیوۀ جالبی استفاده کرده، در اینجا میفرماید که «اَلا وَ اِنَّ اَّوَلَ ما یساَلانِکَ عَن رَبِّکَ الَّذی کُنتَ تَعبُدُهُ» در همین روال نصیحت پیش میروند، میگویند بترس از آنوقتیکه تو را در قبر بگذارند، و نکیر و منکر به سراغ تو بیایند و اولین چیزی که از تو سؤال کنند، از خدای توست، که او را عبادت میکنی. یعنی انگیزۀ شناخت خدا و فهمیدن توحید را در ذهن مستمعشان بیدار میکنند. «وَ عَن نَبیِّکَ الَّذی اُرسِلَ اِلَیکَ» از پیامبری که بهسوی تو فرستاده شده سؤال میکنند، انگیزۀ شناخت مسئلۀ نبوت را در آن زنده میکنند. «وَ عَن دینِکَ الَّذی کُنتَ تَدینُ بِهِ» از دینت سؤال میکنند. «وَ عَن کِتابِکَ الَّذی کُنتَ تَتلوهُ» از کتابت سؤال میکنند.
پرسش خدا در قیامت هم از مردم و هم از پیامبران
… دربارهی خواهشهای نفسانی که در روزه وجود دارد، این ذکر را، این توجّه را به وجود بیاورد و از این خودفراموشی خودش را نجات بدهد. و اگر چنانچه این غفلت برطرف شد، آن وقت سؤال الهی به یاد انسان میآید، و توجّه میکنیم که ما مورد سؤال الهی قرار خواهیم گرفت. آیهی شریفهی قرآن [میفرماید]: فَلَنَسئَلَنَّ الَّذینَ اُرسِلَ اِلَیهِم وَلَنَسئَلَنَّ المُرسَلین؛[9] ما هم از آن مردمی که پیغمبر برایشان فرستادیم، سؤال میکنیم و باید جواب بدهند چه کار کردند، چگونه برخورد کردند؛ هم «وَ لَنَسئَلَنَّ المُرسَلین»؛ هم از خود آن پیغمبر سؤال میکنیم. مقام عظمت پیغمبر را در نظر بگیرید؛ خدای متعال سؤال میکند که چه کردید؟ چگونه رفتار کردید؟ ما در این مقام هستیم.
بازخواست خدا از ترک فعلها همانند افعال
… بعد یقهگیری و مچگیری و مانند این چیزها دارد دیگر؛ پس کار بیخطر این است که انسان تصمیم نگیرد، دنبالهی کارها را [نگیرد]. اینکه ما تصوّر بکنیم، برای آسودگی خیالمان خیلی حرص نزنیم، جوش نزنیم، دنبال کار نرویم، حالا شد شد [نشد نشد]، جزو خطرناکترین فکرها است. خدای متعال از ترکفعلها هم سؤال میکند؛ سؤال الهی فقط مربوط به فعل نیست، مربوط به ترک فعل هم هست.