رفتن به محتوای اصلی

سنت‌های الهی

نام‌های دیگر: سنت الهی، سنت‌های تاریخی، قوانین تاریخ

مقایسهٔ دیدگاه رهبران
توضیحتهیه‌شده با هوش مصنوعی

قوانین ثابت خدا در جهان، تاریخ و سرنوشت ملت‌ها.

نخستین کاربرد در متن‌های این سایت:بیانات در خطبه‌های نماز جمعه تهران به مناسبت نیمه شعبان— ۱۳۵۹/۰۴/۰۶

سیر زمانی

از ۱۳۵۹ تا ۱۴۰۴
۱۳۵۹۱۴۰۴

فقط سال ۱۳۶۹همهٔ سال‌ها

تعریف در کلام رهبر

نمیخواهم من تاریخ را عرض بکنم. ما مسائل روز داریم؛ امروز باید ببینیم تکلیف ما برای فردا چیست. خب، انقلاب پیروز شد؛ پیروزی انقلاب برحسب محاسبات متعارف دنیا امر محالی بود. هیچ‌کس باور نمیکرد که در کشوری مثل ایران با حسّاسیّتی که قدرتهای استکباری روی آن داشتند -اینجا استراحتگاه صهیونیست‌ها بود، اینجا محلّ حضور مستشاران آمریکایی بود، اینجا جایی بود که بیگانگان در آن احساس آرامش و آسایش میکردند؛ تقریباً ده روز قبل از نوزدهم دی رئیس‌جمهور آمریکا در تهران در سخنرانی‌ای گفت که ایران جزیره‌ی ثبات است؛ این‌جوری روی این کشور حساب میکردند- در یک چنین جایی، در یک‌چنین کشوری، با این‌چنین حکومت سرکوبگر و ظالم که بی‌محابا با مردم روبه‌رو میشد، و با سایه‌ی سنگین آمریکا بر این کشور به‌حسب محاسبات عادی محال بود که یک انقلاب بر مبنای دین، بر مبنای اعتقاد دینی و ایمان مردم، به دست مردم، با رهبری مرجع تقلید و روحانی شاخص به پیروزی برسد؛ این محال بود. لذا بود که هیچ دستگاه اطّلاعاتی در دنیا نتوانست حدس بزند که این اتّفاق خواهد افتاد؛ چون اصلاً با محاسبات عادی جور نمی‌آمد. در یک چنین کشوری، یک انقلاب این‌جوری رخ بدهد و این انقلاب هم ناکام نشود -حالا عرض خواهم کرد در مقایسه‌ی با بعضی حوادث دیگر این کشور- انقلاب نظام درست کند، نظام‌سازی کند، جمهوری اسلامی به وجود بیاید و این جمهوری اسلامی همین‌طور بماند و روزبه‌روز قوی‌تر، ریشه‌دارتر و ستبرتر بشود. هیچ قاعده‌ی مادّی و محاسبه‌ی مادّی‌ای چنین چیزی را قبول نمیکرد؛ ممکن نمیدانست امّا شد. اینکه شد، نشان‌دهنده‌ی این است که بر این عالم کُون، بر این عالم وجود، قوانینی حاکم است که اهل مادّه آن قوانین را نمی‌شناسند؛ آن قوانین را نمی‌بینند؛ سُنَّةَ اللهِ فِی الَّذینَ خَلوا مِن قَبل.[1] در جای دیگر: سُنَّةَ اللهِ الَّتی قَد خَلَت مِن قَبل.[2] سنّت خدا یعنی قوانین الهی؛ قوانینی وجود دارد در عالم وجود، در سرتاسر این کُون عظیم. این قوانین مثل قوانین طبیعی، مثل قانون جاذبه، مثل قانون ستارگان و خورشید و ماه و آمد و رفتِ ماه و خورشید در شبانه‌روز، اینها قانون است؛ قانون طبیعی است. همین‌جور قوانینی در جوامع انسانی وجود دارد، این قوانین را اهل مادّه با چشمهای کم‌سو نمیتوانند درک بکنند امّا وجود دارد. خب، وقتی که ما زمینه‌ی این قوانین را به دست خودمان فراهم کردیم، خدای متعال قانون را محَکَّم میکند. آتش سوزندگی دارد، باید شما زمینه را فراهم بکنید، آتش را روشن کنید، جسم غیر مرطوب را روی آتش بگیرید، آتش خواهد گرفت؛ زمینه را فراهم بکنید، قانون طبیعی کار خودش را خواهد کرد. باید زمینه را فراهم کرد؛ ملّت ایران این زمینه را فراهم کرد. این حرفها را بزرگان ما گفته‌اند، هم قرآن مکرّر فرموده است، هم در کلمات ائمّه (علیهم‌السّلام)، در کلمات رسول خدا، اینها وجود دارد. فَلَمّا رَأَی اللهُ صِدقَنا اَنزَلَ بِعَدُوِّنَا الکَبتَ وَ اَنزَلَ عَلَینا النَّصر.[3] امیرالمؤمنین در نهج‌البلاغه میفرماید: صادقانه وارد میدان بشوید، ایستادگی بکنید، خدای متعال دشمن شما را سرکوب خواهد کرد و به شما نصرت خواهد داد. این قاعده‌ی کلّی و قانون است. این قاعده در انقلاب تحقّق پیدا کرد؛ مردم صادقانه وارد میدان شدند و ایستادگی کردند.
سنّت یعنی قانون، قاعده؛ خدای متعال در عالم طبیعت، در عالم انسان قواعدی دارد، قوانینی دارد. وَ الشَّمسُ تَجری لِمُستَقَرٍّ لَها ذَلِکَ تَقدیرُ العَزیزِ العَلیم * وَ القَمَرَ قَدَّرناهُ مَنازِل؛[4] اینها همه قانون است دیگر. لَا الشَّمسُ یَنبَغی لَها اَن تُدرِکَ القَمَر؛[5] اینها قانون است، قوانینِ جاری است منتها قوانینِ جلوی چشم است. قانون جاذبه یک قانون جلوی چشم است و همه میفهمند، [امّا] قوانینی هم دارد که همه قادر به فهم آنها نیستند؛ واقعاً سرتاسر قرآن پُر است از بیان این قوانین؛ [مثلاً] اَنَّ اللَهَ مَعَ المُتَّقین،[6] مَن جاهَدَ فَاِنَّما یُجاهِدُ لِنَفسِه،[7] و امثال اینها که حالا تعدادی‌اش را عرض خواهم کرد. اینها هم قانون است. وَ مَن اَصدَقُ مِنَ اللَهِ قیلًا،[8] چه کسی راست‌گوتر از خدا است؟ خدا میگوید این قانون است. یکی از این قوانین این است: لَیَنصُرَنَّ اللَهُ مَن یَنصُرُه؛[9] هر کسی که خدا را نصرت کند، خدا او را نصرت میکند؛ لَیَنصُرَنَّ الله ــ با چند علامت تأکید ــ یا «اِن تَنصُرُوا اللَهَ یَنصُرکُم»؛[10] این سنّت الهی است. اگر طریقی که شما دارید میروید، کاری که شما دارید میکنید، جهت‌گیری شما، نصرت خدا [باشد] ــ نصرت خدا یعنی نصرت دین خدا، یعنی نصرت ارزشهای الهی؛ یعنی این ــ اگر در این جهت حرکت بکنید، پیروز خواهید شد، خدا شما را کمک خواهد کرد. البتّه به شرطی که حرکت کنید، عمل کنید، نه اینکه [فقط] بگویید؛ عمل کنید. این یک سنّت الهی است. لَئِن شَکَرتُم لَاَزیدَنَّکُم؛[11] اگر نعمت الهی را در جایش مصرف کردید، خدا آن نعمت را بر شما زیاد خواهد کرد؛ این سنّت الهی است. اَلَّذینَ جاهَدوا فینا لَنَهدیَنَّهُم سُبُلَنا و اِنَّ اللَهَ لَمَعَ المُحسِنین؛[12] این سنّت الهی است؛ همه‌ی اینها سنّت الهی است.
سنّت الهی یعنی قانون؛ قانون چه جوری عمل میکند؟ قانون یک موضوع دارد، یک حکم دارد؛ یک موضوع دارد، یک نتیجه دارد. شما خودتان را با آن موضوع منطبق کنید، نتیجه قطعاً مترتّب خواهد شد. اِن تَنصُرُوا اللَهَ یَنصُرکُم؛[17] «تَنصُرُوا اللَه» موضوع است؛ یاری کنید خدا را، حکم و نتیجه «یَنصُرکُم» است. اگر شما خودتان را با این تطبیق کردید، حتماً آن نتیجه مترتّب خواهد شد؛ بروبرگرد ندارد. وعده‌ی الهی است دیگر؛ قرآن، فرمایش صریح حضرت رب (جلّ جلاله) به ما است؛ در این که العیاذ بالله یک ذرّه مبالغه و خلاف و امثال اینها که وجود ندارد؛ منتها شرط این است که شما خودتان را منطبق کنید با آن موضوع؛ اگر منطبق کردید، آن نتیجه حاصل میشود. جمهوری اسلامی آن روز این‌ جوری حرکت کرد؛ هر وقتی هم ما پیروز شدیم، این‌ جوری حرکت کردیم؛ [یعنی] خودمان را با یک مصداق سنّت الهی منطبق کردیم و خدای متعال هم نتیجه را مترتّب کرد. وَ اَن لَوِ استَقاموا عَلَی الطَّریقَةِ لَاَسقَیناهُم ماءً غَدَقًا؛[18] [فرمود: اگر] بِایستید، خدا شما را سیراب میکند، شما را بی‌نیاز میکند. ایستادگی کردیم، ایستادیم، خدا بی‌نیاز کرد. عکسش هم همین ‌جور است. سنّت‌های خدای متعال انواع و اقسامی دارد دیگر؛ آنجا میگوید: لَئِن شَکَرتُم لَاَزیدَنَّکُم، بعد میگوید: وَ لَئِن کَفَرتُم اِنَّ عَذابی لَشَدید؛[19] این هم سنّت است ــ «کَفَرتُم» یعنی کفران نعمت ــ اگر کفران نعمت هم کردید، از نعمت استفاده نکردید، بد استفاده کردید، سوء استفاده کردید، اگر این کارها شد، اِنَّ عَذابی لَشَدِید؛ آن هم یک سنّت الهی است. اگر خودمان را بر طبق آن موضوع قرار دادیم، آن نتیجه بر آن مترتّب خواهد شد، یعنی هر دو موردش سنّت الهی است؛ آن طرف قضیّه هم همین ‌جور است.

مواجه‌کردن امت‌ها با سختی‌ها برای تضرع و توجه به خدا

… و هم حوادث تلخى که به‌ وسیله‌ى انسانها به ‌وجود مى‌آید مثل جنگها، قتل‌عام‌ها، کشتارها ــ اینها هم حوادث است ــ اسلام همه‌ى این حوادث را با یک چشم، با یک دید نگاه میکند. وَماِّ اَرسَلنا فی قَریَةٍ مِن نَبِیٍّ اِلّآِ اَخَذنآِ اَهلَها بِالبَأسآءِ وَالضَّرّآء؛ ما همه‌ى کسانى را که به رسالت الهى مخاطب شدند و بار مسئولیّت بر دوششان قرار گرفت، با این ‌گونه حوادث مواجه میکنیم ــ «بأساء» و «ضرّاء» ــ هم حوادثى از قبیل جنگ و حوادثى که به دست انسانها به ‌وجود مى‌آید، هم حوادث طبیعى، گرسنگى‌ها، مرگ ‌و میرها و از این قبیل؛ چرا؟ لَعَلَّهُم یَضَّرَّعون؛[5] این حوادث باید انسان را به خدا نزدیک کند، با خدا آشنا کند، دلهاى انسان را متوجّه به خدا بکند. در آیه‌ى سوره‌ى انعام[6] هم همین‌طور، خداوند متعال خطاب به نبىّ‌ اکرم میفرماید که قبل از تو، همه‌ى این امّتها، همه‌ى جمعیّت‌هایى که دین بر آنها نازل شد و مسئولیّت بر دوش آنها قرار گرفت، با این ‌گونه حوادث مواجه شدند.

پیش‌بینی خروج روس‌ها با ایمان به سنن الهی، نه با عقل سیاسی

ما باید اعتراف بکنیم که وقتی میخواستیم با عقلمان مسایل را ببینیم، این را نمیدیدیم. البته با ایمان و اعتقاد قاطعمان به حاکمیت و سلطه‌ی سنن الهی و تاریخی، این را حدس میزدیم؛ اما وقتی میخواستیم با عقلِ سیاسی قضایا را تحلیل کنیم، نه. خروج روسها از افغانستان، قابل پیش‌بینی نبود. این حادثه، حادثه‌ی بسیار عجیبی بود.

پیشرفت در گرو حرکت در خط الهی و تمسک به ارادهٔ او

… تنها ماند، تحلیل همه این بود که با یک حمله‌ی مجاهدان، قضایا تمام خواهد شد و مجاهدان پیروز خواهند گردید. حادثه‌ی دوم این بود که مجاهدان شکست خوردند و پیروز نشدند. این عدم پیروزی، شکست بود؛ ما که نمیتوانیم خودمان را فریب بدهیم. این مورد هم قابل پیش‌بینی نبود. این هم جز با اطلاع از سنن الهی، ممکن نبود کسی پیش‌بینی کند. سنن الهی این است که اگر در خط او و برای او و با تمسک به اراده‌ی او حرکت کردید، پیش میروید؛ والّا نمیروید.

اصلاح رابطه با خدا، موجب اصلاح رابطه با مردم

… که بودند، هیچ کس گمان نمیکرد که مردم پشت سر کسى که صاحب این دعوت و فریاد است راه بیفتند. امام البتّه ایمان داشت به مردم، معتقد بود مى‌آیند امّا در عین حال، آن دریادلى، از توکّل به خدا بود و اینکه من تکلیفم را عمل میکنم، میخواهند بیایند، میخواهند نیایند. خداى متعال هم یک قاعده‌اى دارد: مَن کانَ لِلّهِ کانَ اللهُ لَه؛[16] مَن اَصلَحَ فیما بَینَهُ وَ بَینَ اللهِ اَصلَحَ اللهُ فیما بَینَهُ وَ بَینَ النّاس؛[17] هر کس بین خود و خدا را درست کند و اصلاح کند، خدا بین او و مردم را درست خواهد کرد.

ماندگاری و بالندگی نعمت نظام اسلامی در گرو نگهداری آن

… حاکم بر بشریّت و بر جهان بشریّت ــ این پدیده‌ى على‌الظّاهر مستبعد[2] را با قدرت کامله‌ى خود به وجود آورد. عطیّه‌ى الهى بود در درجه‌ى اوّل به مردم ایران و در درجه‌ى بعد به همه‌ى مسلمین عالم و شگفت نیست اگر بگوییم که در درجه‌ى بعد هم به همه‌ى مظلومین عالم. این عطیّه‌ى الهى، این تفضّل بزرگى که خداى متعال کرد، مثل همه‌ى تفضّلات الهى یک سند تضمین‌شده‌اى از طرف خدا در دست مردم ندارد؛ مثل همه‌ى نعمتها است؛ اگر نگه داشتیم این نعمت را، خواهد ماند؛ اگر خوب نگه داشتیم، روزبه‌روز بهتر و بالنده‌تر خواهد شد، برکات آن بیشتر خواهد شد؛ اگر خداى نکرده آن را تضییع کردیم، حمل نکردیم این بار را، مثل همان کسانى خواهیم شد که در قرآن بارها و بارها، آن ‌هم براى درس گرفتن ما، خداوند متعال اسم آنها را آورده: ‌مَثَلُ الَّذینَ حُمِّلُوا التَّورىٰةَ ثُمَّ لَم یَحمِلوها؛[3] در باب بنى‌اسرائیل، مکرّر خداى …

انطباق امداد الهی با قوانین تاریخ و تأثیر عنصر معنوی

… قدرتى در همه‌ى مراحل دارد به ما کمک میکند و ما را راهنمایى میکند.[17] واقعاً همین‌جور است؛ یک دست قدرتى است. البتّه این دست قدرت را خداى متعال تصادفى و شانسى و بیهوده نمیفرستد؛ این دست قدرت را خداى متعال به ‌عنوان پاداش یک مجاهدت، یک از خودگذشتگى میفرستد. یعنى قوانین تاریخ به هم نخورده؛ این‌جور نیست که کسى تصوّر کند آنچه پیش آمده کُتره‌اى[18] بوده؛ نه، آنچه پیش آمده، منطبق بر قواعد عالم است منتها بر طبق قوانین و قواعدِ مادّىِ شناخته‌شده نیست؛ عنصر معنوى در آن کار، مؤثّر و کننده‌ى کار است.

پیروزی حتمی جهاد خالصانه متکی بر نیروی الهی و مبارزات مردمی

ایمان اسلامی و تداوم و تقویت مبارزه در داخل سرزمین‌های اشغال‌شده‌ی فلسطین دو عامل اساسی برای تحقّق معجزه‌ی پیروزی انقلاب اسلامی فلسطین و آزادی قدس شریف است. سنّت الهی بر این قرار گرفته است که جهاد خالصانه، با تکیه بر نیروی لایزال الهی و نیز ارزش قائل شدن برای مبارزات مردمی، سرانجام، سدها را شکسته و پیروزی حتمی را در پی خواهد داشت و ما یقین داریم که توأم شدن قیام و مبارزه با اخلاص، تقوا و ایمان، به شکست دشمن خواهد انجامید.

پیروزی مجاهدین بر اشغالگران مقتدر سنت و تقدیر الهی

پیروزی مجاهدین مسلمان افغانستان بر اشغالگران مقتدر روسی سنّت و تقدیر الهی است. این شما بودید که با قدرت ایمان و اتّحاد و یکپارچگی خود، اشغالگران را پس از تحمّل خسارات و تلفات زیاد وادار به عقب‌نشینی کردید. اگر شما جهاد نمی‌کردید، آن‌ها همچنان موقعیّت خود را حفظ می‌کردند.

حرکت تقدیر الهی بیرون از محاسبات عادی ما

به نظر من، یکی از حوادث مهم عالم در این دوران، قضیه‌ی افغانستان است. دو امر عجیب، پیدرپی در کار افغانستان اتفاق افتاد که هیچ‌کدام از این دو امر، پیش‌بینی نمیشد و به ما نشان داد که چه‌قدر تقدیر الهی، گاهی دور از محاسبات عادی ما و صددرصد بر طبق سنن الهی حرکت میکند و از معتاد تفکرات ما خارج است. در این دو حادثه‌یی که اتفاق افتاد، این مطلب ثابت شد.