رفتن به محتوای اصلی

سطحی‌نگری

نام‌های دیگر: سطحی‌گری، سطحی‌اندیشی، سهل‌اندیشی

توضیحتهیه‌شده با هوش مصنوعی

نگاه ساده و کم‌عمق به مسائل فکری، دینی و سیاسی.

نخستین کاربرد در متن‌های این سایت:بیانات در دیدار مسئولان نمایندگی‌های ولى‌فقیه در دانشگاه‌ها— ۱۳۷۵/۰۶/۱۹

سیر زمانی

از ۱۳۷۵ تا ۱۴۰۲
۱۳۷۵۱۴۰۲

روی هر سال بزنید تا فقط شاهدهای همان سال نمایش داده شود.

تعریف در کلام رهبر

در شناخت افراد و شناخت افکار و شناخت راه‌ها و شناخت جهت‌ها، دو جور انسان داریم، دو جور قضاوت داریم؛ یک قضاوت، قضاوت سطحی است. آدم سطحی که تعمّق و تدبر نمی‌کند در قضاوت‌هایش، در نظردادن‌هایش، در دل‌بستن‌هایش، در دل‌بریدن‌هایش، در دوستی‌هایش، در دشمنی‌هایش. این یک‌جور دربارۀ مسائل قضاوت می‌کند؛ یک حرف را خوشش می‌آید، که علت خوش‌آمدنش یک چیز سطحی است؛ یک انسان را دوست می‌دارد، که علت دوست‌داشتنش یک چیز سطحی است. از یک مسلکی، مکتبی، راهی، خوشش می‌آید، که انگیزۀ او یک چیز سطحی است؛ یک چیزی است که اگر دست یک محقق بدهی، دست یک آدم باهوش بدهی، یک‌قدری درباره‌اش بحث کند، از دست آن دلبستۀ بی‌قرار، این حرف را می‌گیرد، این قضاوت را از او می‌ستاند. چرا؟ چون سطحی بوده، چون قابل اتکا نبوده، چون نقطۀ اتکا نداشته، یک عمل سطحی. این یک‌جور آدم است. با یک نفر دوست می‌شوند، با یک نفر دشمن می‌شوند، به یک راهی، به یک مسلکی، به یک مکتبی دلبستگی پیدا می‌کنند، به همان آسانی که آمدند، برمی‌گردند. به همان آسانی که دل بسته‌اند، دشمن می‌شوند. با بادی می‌آیند، با بادی می‌روند؛ با لبخندی می‌آیند، با اَخمی می‌روند؛ با جلوۀ ظاهری جذب می‌شوند، با یک مختصر سردی و برودت طرد می‌شوند؛ از معنا در او خبری نیست، از مغز در او نشانه‌ای نیست.

شاهدها (۱۵ پاراگراف)

قضاوت بدون تعمق و بی‌ثباتی دوستی‌ها و دشمنی‌های آدم سطحی

در شناخت افراد و شناخت افکار و شناخت راه‌ها و شناخت جهت‌ها، دو جور انسان داریم، دو جور قضاوت داریم؛ یک قضاوت، قضاوت سطحی است. آدم سطحی که تعمّق و تدبر نمی‌کند در قضاوت‌هایش، در نظردادن‌هایش، در دل‌بستن‌هایش، در دل‌بریدن‌هایش، در دوستی‌هایش، در دشمنی‌هایش. این یک‌جور دربارۀ مسائل قضاوت می‌کند؛ یک حرف را خوشش می‌آید، که علت خوش‌آمدنش یک چیز سطحی است؛ یک انسان را دوست می‌دارد، که علت دوست‌داشتنش یک چیز سطحی است. از یک مسلکی، مکتبی، راهی، خوشش می‌آید، که انگیزۀ او یک چیز سطحی است؛ یک چیزی است که اگر دست یک محقق بدهی، دست یک آدم باهوش بدهی، یک‌قدری درباره‌اش بحث کند، از دست آن دلبستۀ بی‌قرار، این حرف را …

فعالیت اقلیت بی‌خیال و سهل‌اندیش، مشکل کنونی کشور و کمک دشمن به آنان

مشکل کنونی کشور متأسّفانه به‌خاطر وجود آدمهای بعضاً بی‌خیال و بعضاً سهل‌اندیش [است‌] که البتّه معدودند، اقلّیّتند؛ در مقابل انبوه عظیم جمعیّت انقلابی و آگاه و بصیر کشور چیزی نیستند امّا فعّالند: مینویسند، میگویند، تکرار میکنند؛ تکرار میکنند! دشمن هم به اینها کمک میکند. امروز یک فصل مهمّی از فعّالیّت دشمنان جمهوری اسلامی -که البتّه ما از آنها اطّلاع داریم و حواس ما هست که چه‌کار دارند میکنند- همین است که محاسبات مسئولین را تغییر بدهند و افکار مردم را دست‌کاری بکنند و اینها را در ذهن جوانهای ما [جا بیندازند]؛ چه افکار …

ساده‌نگری و دل‌خوش‌کردن به برخی کارها از چالش‌های درونی

یکی از چالشها چالشهای درونی خود ما است: ساده و سطحی نگریستن به مسئله؛ به برخی از کارهایی که میکنیم، دل خوش کنیم و عمق مسئله را درنیابیم.

پرهیز از سطحی‌نگری و ریشه‌یابی چالش‌های جهانی

… به نظر من از سطحی‌نگری در چالشهای جهانی بایستی خودداری کرد. ما امروز با آمریکا چالش داریم، با بعضی از کشورهای اروپایی چالش داریم؛ حالا امروز موضوع چالش به‌طور آشکار و نمایان، مسئله‌ی هسته‌ای است؛ مسائل گوناگون دیگر هم هست که مایه‌ی چالش بین ما و اینها است؛ نگاه کنیم ببینیم این چالش از چه چیزی ناشی میشود؛ یعنی ریشه‌ها را بفهمیم و از سطحی‌نگری پرهیز کنیم.

آسیب سطحی‌نگری در اعتقاد و فهم و ضرورت عمق‌بخشی به اعتقادات

یک نکته‌ی اساسی که خوشبختانه دیدم در بیانات حضراتی که اینجا صحبت کردند مورد توجه قرار گرفته است، کیفیت و عمق این مجموعه‌هائی است که بدنه‌ی بسیج را و پایه‌های اصلی بسیج را تشکیل میدهند. آنچه که ضرر میزند، ضربه میزند، سطحینگری در اعتقاد و در فهم و در گزینش منطق و مبناست. سطحینگری ضربه میزند؛ مثل یک سر باری که بر روی یک مجموعه‌ی باری گذاشته باشند، یک باد شدید، یک تکان شدید، او را می‌اندازد. عمق باید داد، ریشه باید داد اعتقادات را؛ اینها چیزهائی است که مورد توجه شما هم بحمدالله قرار دارد. اصل تشکیل مجموعه‌های «صالحین»، بر اساس همین دید به وجود آمد که از لحاظ معنوی، از لحاظ تربیتی، از لحاظ تعلیمی، عمق بخشیده بشود به فکر و به روحیه‌ی جوانان بسیجی ما در بخشهای مختلف.

لزوم پرهیز دانشجو از سطحی‌اندیشی، آفت مهم جنبش دانشجویی

یکی دیگر از آفات مهمّ جنبش دانشجویی، سطحی شدن است. عزیزان من! از سطحی‌اندیشی به‌شدّت پرهیز کنید. خصوصیت دانشجو، تعمّق و تدقیق است. هر حرفی را که میشنوید، رویش فکر و دقّت کنید. چرا در اسلام هست که: «تفکّر ساعة خیر من عبادة سبعین سنه»[2] ؛ یک ساعت فکر کردن، ارزشش از عبادت سالها بیشتر است؛ به‌خاطر این که اگر شما فکر کردید، عبادتتان هم معنا پیدا میکند؛ تلاش سازندگیتان هم معنا پیدا میکند؛ …

افتادن آدم سطحی و بی‌تحلیل در دام دشمنان علی (ع) یا در انزوا هنگام فتنه

… شد؟ متأسف شد امیرالمؤمنین از قتل زبیر، بعد به شمشیر زبیر نگاه کرد، فرمود: این شمشیر چه روزهایی که غبار غم را از چهرۀ پیغمبر زدوده بود، همین شمشیر! خب، اینها کم آدم‌هایی نبودند؛ مردم چه‌کار کنند اینجا؟ راه حل چیست؟ این همان فتنه است، این همان گرد و غبار است. خب، یک آدمِ سطحی، یک آدمی که قدرت تحلیل ندارد، اینجا گیر می‌کند، اگر به دام دشمنان علی نیفتد، اقلاً به انزوا خواهد افتاد. به قول امروز می‌بُرد، می‌رود کنار، می‌گوید ما بُریدیم. این خاصیت آدم سطحی است، خاصیت آدم ساده است.

گرایش افراد سطحی به جبههٔ مخالف امیرالمؤمنین (ع) به‌سبب ظاهر دینی آنان

… با آن کوچک، با آن صحابی پیغمبر، به آن شدت حرف می‌زند، طلحه را از خودش می‌رنجاند، با عایشه می‌جنگد، با زن پیغمبر عَلَم مخالفت برمی‌دارد، ناقۀ او را پِی می‌کند. اگر یک‌چنین آدمی را یک طرف می‌دیدند، می‌گفتند اسمت چیست؟ می‌گفتند امیرالمؤمنین علی‌بن‌ابی‌طالب. نقطۀ مقابل او یک‌مشت افرادی را می‌دیدند که اینها ظاهری دارای وقار و متانت و سکینه و آرامش و اهل رکوع و اهل قیام شب و اهل روزه و اهل قرآن و دارای چنین‌وچنان صوت دلکش و محزون و مردمانی هستند که خیلی به ظاهر نجیب، خیلی به ظاهر علاقه‌مند به دین و حقایق دینی؛ می‌دیدند که امیرالمؤمنین با اینها می‌جنگد. می‌گفتند نه، آقا اینجا دیگر دارد افراط می‌کند. دلشان به‌طرف آن جبهۀ مخالف متمایل می‌شد...این برای آدم‌های سطحی.

عمیق نبودن ایمان، علت چرخش ۱۸۰ درجه‌ای برخی تندروهای اوایل انقلاب

… نقش زیادی قائلم، برای عواطف نقش زیادی قائلم، امّا کافی نیست؛ لازم است امّا کافی نیست. عمق، تعمّق و ژرف‌نگری در همه‌ی این شعارها باید وجود داشته باشد. سعی کنید در مسائل تعمّق کنید؛ وقتی عمق‌یابی کردید، این ایمانِ مستقر با هیچ نیرویی از شما جدا نخواهد شد. مشکل اینهایی که می‌بینید یک روز تندتر از همه‌ی تندهایند و یک روز ۱۸۰ درجه به این‌طرف میغلتند، عمق نداشتن آن ایمان است. داشتیم ما؛ اوایل انقلاب بعضی‌ها بودند که آن‌چنان تند و آتشی بودند که انقلابی‌های اصلی و قدیمی و سابقه‌دار را هم قبول نداشتند و به آنها هم ایراد میگرفتند امّا سطحی بودند؛ این سطحی‌بودن بلای جانشان شد، از این‌طرف ۱۸۰ درجه غلتیدند؛ مَمشایشان عوض شد. عمق و ژرفا [داشته باشید]؛ بروید در اعماق فکر و اندیشه و از راهنمایی استادهای صالح در این راه استفاده کنید.

ناتوانی نگاه عامیانه و ساده‌اندیشانه در تحلیل مسائل کشور

… نابود بشود- که حالا با آنها کاری نداریم امّا بعضی بی‌خیال هم نیستند لکن سهل‌اندیشند، عمق مسائل را نمیفهند. وقتی صحبت مذاکره میشود، میگویند آقا شما چرا با مذاکره‌ی با آمریکا مخالفت میکنید؟ خب امیرالمؤمنین هم مذاکره کرد با فلان‌کس، امام حسین هم مذاکره [کرد]. خب اینها نشان‌دهنده‌ی سهل‌اندیشی است، نشان‌دهنده‌ی نرسیدن به عمق مسئله است. این‌جور نمیشود مسائل کشور را تحلیل کرد؛ با این نگاه عامیانه و ساده‌اندیشانه نمیشود به مصالح کشور رسید. اوّلاً امیرالمؤمنین که با زبیر یا امام حسین که با ابن‌سعد حرف میزند، او را نصیحت میکند؛ بحث مذاکره‌ی به معنای امروزی نیست؛ مذاکره‌ی امروزی یعنی معامله، یعنی یک چیزی بده، یک چیزی بگیر. امیرالمؤمنین با زبیر معامله میکرد که یک چیزی بده، یک چیزی بگیر؟ امام حسین …

زمین‌گیر شدن جامعه در بلندمدت بر اثر سطحی‌نگری

کار دوّم که از این مهم‌تر است، یاد دادن تفکّر است. کودک ما فرابگیرد که فکر کند - فکر صحیح، فکر منطقى - و براى فکر کردن درست راهنمایى بشود؛ سطحى‌نگرى، سطحى‌آموزى در مسائل زندگى یک جامعه را زمین‌گیر میکند، در بلندمدّت بدبخت میکند؛ باید فکر کردن را در جامعه نهادینه کرد. لذا شما ببینید که ما مثلاً از شهید مطهّرى که نام مى‌آوریم، فقط به علم شهید مطهّرى اهمّیّت نمیدهیم، به تفکّر شهید مطهّرى اهمّیّت میدهیم. اگر کسى داراى تفکّر بود، این روحیّه موجب میشود که او بتواند مسائل مهمّ علم را هم کشف …

برخوردهای ظاهری مانند تذکر به پوشش استاد، انحراف از کار اصلی دانشگاه اسلامی

این‌که به من خبر بدهند که در دانشگاهی فرض بفرمایید یک استاد، پیراهن آستین کوتاه داشته است، یقه‌اش را گرفته‌اند که دانشگاه اسلامی است؛ چرا این طور آمده‌ای؟ این، آن چیزی نیست که من خواستم و دنبال میکنم! پرداختن به این چنین مسائل، منحرف کردن از کار اصلی و از مسیر حقیقی خود است. ما میخواهیم دانشگاه یک محیط اسلامی و با اهدافی اسلامی باشد. اهداف مسلمانانه و مؤمنانه این گونه است که باید علم در عالیترین کیفیّتش و پدیده‌های علمی در نوترین صورتش باشد. تلاش علمی باید در موفّقترین انواع خود و اخلاق دینی و ایمان اسلامی در روشنترین و مصفّاترین …

کشیده‌شدن افراد سطحی‌نگر به دنبال جریانات جامعه

تمام این مدتی که امیرالمؤمنین علیه‌الصلاة‌والسلام دوران حکومت دشوار خودشان را گذراندند ـ چهار سال و ده ماه ـ از اول تا به آخر، یک سلسله حوادثی پیش آمد و مشکلاتی پیدا شد که کار را برای افراد کم‌عمق و سطحی و آدم‌های ضعیف‌الایمان و بی‌هوش، خیلی مشکل می‌کرد. شاید بشود گفت که یکی از مشکلات عمدۀ دوران امیرالمؤمنین این بود که حوادث آن‌قدر سریع پیش می‌آمد و به‌قدری پیچیده بود که آدم‌های ساده و سطحی‌نگر، و کسانی که تحلیل درستی از قضایا نداشتند، مثل خاشاکی که در جریان سیل قرار بگیرد، اختیار از دستشان خارج می‌شد و به‌دنبال جریانات جامعه کشانده می‌شدند و می‌رفتند. (65/3/9)

پرهیز فعالیت دانشجویی از تندخویی و سطحی‌گری

… بشود. زبان دانشجو بلندگوی صرفاً مشکلات نباشد. نمیگویم مشکلات را نگویید امّا صرفاً مشکلات را نگویید. در کشور نقاط روشن خوبی وجود دارد؛ دانشجو آنها را هم بگوید؛ آن را هم بگوید، این را هم بگوید؛ یعنی جوری نباشد که صرفاً پخش‌کننده‌ی این چیزها [و مشکلات] باشد. تند‌خویی نباشد. سطحی‌گری نباشد. مشکل محلّی را ملّی نکنند. مثلاً گاهی اوقات میشود که در یک گوشه‌ی کشور یک حادثه‌ای پیش می‌آید، فلان تشکّل دانشجویی بیایند این را به صورت یک مسئله‌ی ملّی دربیاورند؛ این اشتباه است؛ این به ضرر کشور است. این فرار کردن از زیر بار مشکل نیست یا پاسخ‌گویی به مشکل …

ستایش جنگ تا کشته شدن امام حسن (ع) از سوی ظاهربینان

این سؤالی است که در ذهن اکثر افرادی که در ماجرای امام حسن از این نقطه‌نظر بحث می‌کنند، مطرح است. بله، این کار، یک کار پرشور و پرحماسه است. (51/1/24) آدم از دور که نگاه می‌کند، می‌گوید بله، همین خوب بود، ای‌کاش امام حسن هم همین کار را می‌کرد؛ یک عده آدم‌های سطحی‌بینِ ظاهربینِ آن روز هم همین را گفتند. اما این کاری که برای امام حسن در بین یک عده‌ای افتخاری می‌آفرید و همان روز به‌عنوان یک حماسه تلقی می‌شد، یکی از بزرگ‌ترین ضربات را بر اسلام و مسلمین وارد می‌کرد. چرا؟ برای خاطر اینکه تمام موجودی عالم اسلام، از دل‌های باایمان و انسان‌های نیرومند، آنجا دوروبَر …