رفتن به محتوای اصلی

زندانیان سیاسی

توضیحتهیه‌شده با هوش مصنوعی

بازداشت و حبس علما، مخالفان و مبارزان به‌ویژه در دوران پهلوی.

نخستین کاربرد در متن‌های این سایت:بیانات : بیاناتی به آقای محمد بهبهانی بمناسبت انتقال امام از زندان به منزلی تحت محاصره‌— ۱۳۴۲/۰۵/۱۱

سیر زمانی

از ۱۳۴۲ تا ۱۳۶۲
۱۳۴۲۱۳۶۲

فقط سال ۱۳۵۷همهٔ سال‌ها

شاهدها (۱۵ پاراگراف)

گناه زندانیان سیاسی: اعتراض به ظلم و وابستگی و خواست آزادی و استقلال

… گناهشان این بوده است که می‌دیدند تو خطرناکی، یک کلمه‌ای می‌گفتند. بعضی از این آقایان که چندین سال حبس بودند گناهشان این بوده است که به این- از قراری که می‌گویند گناهشان این بوده است که- به عائله بعضی از این حبسیها رسیدگی کرده نگذاشته این عائله زحمت ببیند. بعضی‌شان را، گناه آنها، گناه این اشخاصی که به قول شما مجرم سیاسی هستند، این است که در مقابل ظلم تو، در مقابل اختناق همه جانبه تو گفتند که آقا چرا، چرا مردم را این طور اسیر می‌کنی؟ در مقابل خیانتهای تو می‌گویند چرا به امریکا تو همه چیز ما را دادی؟ کسی که این «چرا» را دارد می‌گوید، می‌گوید آزادی به ما بدهید، می‌گوید استقلالْ ما می‌خواهیم، مملکت می‌خواهیم مال خودمان باشد، نمی‌خواهیم مملکت مال دیگران باشد، می‌خواهیم آزاد باشیم، می‌خواهیم مطبوعاتمان آزاد باشد، می‌خواهیم رادیو و آلات تبلیغی‌مان آزاد باشد؛ این جرم است که اینها را گرفتید و حبس کردید و از زندگی اینها را انداختید؟ حالا جوانی‌شان را از بین بردید، سلامتی‌شان را از بین بردید، حالا اسمش را «عفو» می‌گذارید؟!

دربند کردن رجال دین و سیاست برای باز ماندن راه چپاول بیگانگان

هیچ از دستگاه جبار جنایتکار تعجب نیست که مثل جنابعالی، شخصیت بزرگوار خدمتگزار به اسلام و ملت را سالها از آزادی- ابتدایی ترین حقوق بشر- محروم و با شکنجه‌های قرون وسطایی با او و سایر علمای مذهب و رجال آزادیخواه رفتار کند. خیانتکاران به کشور و ملت از سایه مثل شما رجال عدالت‌خواه می‌ترسند. باید رجال دین و سیاست دربند باشند تا برای اجانب و بستگان آنان هر چه بیشتر راه چپاول بیت المال و ذخایر کشور باز باشد. در منطق کارتر و سایر نفتخواران مفتخوار، فضای آزاد یعنی به زندان کشیدن جناحهای آزادیخواه و استقلال طلب، از علمای روشنفکر مذهبی تا رجال سیاسی و دانشجویان و رجال محترم بازار و سانسور مطبوعات و دستگاههای تبلیغاتی؛ و در این منطق، ترقی و تمدن کشور یعنی وابستگی …

آزادی زندانیان، آزادی از زندانی به زندانی بزرگ‌تر

6- آزادی تعدادی از زندانیان سیاسی پس از چندین سال شکنجه و رنج و محرومیت از حقوق اولیه، آزادی از زندانی است به زندانی بزرگتر. آیا ملت ایران از جنایتها و شکنجه‌های قرون وسطایی که شاه در سیاهچالهای زندان بر فرزندان آنان روا داشته است، می‌گذرد؟ آیا سلب همه حقوق در سالیان متوالی از مردمانی که برای نجات وطنشان از شرّ شاه و اجانب، حاضر به همه گونه فداکاری شده‌اند، جرم قابل تعقیب نیست؟ آیا …

ناکافی بودن آزادی زندانیان برای جبران سال‌ها حبس و شکنجه

… خوب، آزادشان کردیم، دیگر چی می‌خواهید از جان ما! ده سال عمر می‌خواهند از جان شما! شما ده سال عمر یک انسان را در حبس، در یک اتاق دو ذرعی هدر دادید. زندگی یک انسان که باید به این مردم‌ خدمت کند، باید با قلم و قدم در محیط آزاد به مردم خدمت کند، تو گرفتی از او؛ ده سال عمر یک ملت را ضایع کردی، حالا آزاد کردی، دیگر ما چه می‌خواهیم؟ ما جبران این ده سال را می‌خواهیم. مردم جبران اینکه بچه‌هایشان را، اولادشان را، ده سال در زندان زجر دادی، جبران این را می‌خواهند و این جبران در این دنیا امکان ندارد. از ادله واضحه بر اینکه باید خدای تبارک و تعالی یک جای دیگری باشد که جزای این ظالمها را بدهد، این است که شما فرض کنید که جمع شدید و محمد رضا خان را تکه تکه‌اش کردید، یک آدم را کشتید؛ آن یک آدم است، یک آدم پست؛ خوب، یک آدم در مقابل یک آدم. ما فرض می‌کنیم که …

لزوم رسیدگی و احوال‌پرسی از زندانیان و رسیدگی به وضع مادی خانواده‌ها و کشته‌شدگان

3- رسیدگی بعضی زندانیان و احوال‌پرسی از خودشان یا اقوامشان لازم است مثل آقای دستغیب و آقای حائری شیرازی و از این قبیل اشخاص. و همین طور رسیدگی به وضع مادی بعضی زندانیان و خانواده و کشته‌شدگان.

زندان طولانی علما و روشنفکران و هدر رفتن توان آنان

… شده‌اند. این نیروهای انسانی که از دست ما رفته است، این از همه چیزها بالاتر بود. جنایاتی که سلسله پهلوی در جامعه ما کرد، شاید هیچ جنایتی بالاتر از این جنایت نبود که نیروهای فعاله انسانی ما را، یا از بین بردند یا فعالیت آنها را خنثی کردند برای مدتهای زیاد. آنهایی که باید به این امت خدمت کنند، مثل علمای اعلام و اشخاص روشنفکر، اینها را در زندان بردند. ده سال، پانزده سال، پنج سال در زندان اینها را بردند. صرفِ نظر از آن زجرهایی که به اینها کردند، آن خلافِ انسانیتهایی که با این اولیای خدا کردند، این نیرو را هدر دادند؛ یعنی نیرویی که باید در جامعه فعال باشد. اگر مدرس است، عده‌ای را تربیت بکند؛ اگر محصل است، خودش تربیت بشود؛ اگر فعالیتهای سیاسی دارد، فعالیت سیاسی بکند؛ فعالیتهای مذهبی دارد، فعالیتهای مذهبی بکند- تمام اینها را اینها به هدر دادند.

جبران‌ناپذیری حبس طولانی علما و دانشمندان و رجال سیاسی

… حضوری؛ و اگر تحویل ندادند او را، ما محاکمه غیابی می‌کنیم، و او را محکوم می‌کنیم و آن مقداری که در ایران دارد از او می‌گیریم؛ آنی که در بانکها دارد اعلام می‌کنیم که این محکوم است و مال ملت است، حق ندارد بانک به محمد رضا بدهد چیزی را که از مردم خورده است. حالا ما فرض می‌کنیم که خیر، ایشان اموال شخصی دارد و آن اموال شخصی را به ارث از پدرش- فرض کنید- رسیده به او و آن اموال شخصی را می‌دهد و جبران می‌کند، خوب این ده سال حبسی که کرده و این قدرت انسانی را تلف کرده کی جبران می‌کند؟ کی‌ می‌تواند جبران کند این ده سال حبس، پنج سال حبس این علما، این دانشمندان، این رجال سیاسی که اینها را به هدر داده است؟ یعنی در یک محفظه‌ای نگه داشته اینها را تا قوایشان هدر رفته؛ فعالیتهایشان هدر رفته. اینها دیگر جبران نمی‌خواهد! اگر یک کسی را هدر دادند همه زندگی‌اش را، اینها را جبران کی می‌کند؟ این همه جراحت که بر اشخاص، بر قلوب مومنین، بر قلوب پیرزنها، پیرمردها، جوانها وارد کرده است، اینها را کی جبران می‌کند؟ یک نفر آدم یک شخص را اگر کشت، این قصاصش به این …

تباه شدن عمر جوانان و نخبگان در حبس‌های طولانی رژیم شاه

… طور رفتار بکنند و ما هم نتوانیم جبران بکنیم. اصلًا، اگر دست ما هم برسد نتوانیم جبران بکنیم. نمی‌شود که خدای تبارک و تعالی یک همچو کاری را اجازه بدهد که یک نفر آدم این کارها را بکند و بعد هم جزایش همین باشد که بکشند او را، جزایش همین باشد که مالش را بگیرند. در بین جوانهای ما اشخاصی بودند که در جوانی رفتند و پانزده سال عمرشان را هدر داده این. او می‌توانست در بیرون اگر از علما هست کتابها بنویسد، هدایتها بکند؛ اگر از روشنفکران است کتابها بنویسد و روشنفکریها بکند، روشنگریها بکند؛ اگر از اطبا هست جمعیت زیادی را از مرگ نجات بدهد- تمام این قشرهایی که از ما اینها در زندان کردند، اینها حیاتشان را از دست دادند؛ اینها زندگی‌شان را، بیشتر زندگی‌شان را از دست دادند؛ یعنی یک زندگی توی محبسی که هیچ کاری نمی‌تواند بکند، از همه کارها او را بازداشتند؛ اینها جبرانش چیست؟ اینها با کشتن محمد رضا درست می‌شود؟ جبران می‌شود؟ این تمام عیاشیها و ظلمهایش را کرده و حالا هم تقریباً …

تباه شدن جوانی و سلامت زندانیان سیاسی در سال‌ها حبس

… تا مردم احتمال بدهند که تو توبه کردی. آن وقت هم قبول نیست؛ نه آنکه توبه هر که هر غلطی کرد آخر عمرش بگوید توبه کردم، خوب این چه منطقی است؟ توبه شرایط دارد؛ مگر خدا توبه هر کس را قبول می‌کند؟ یک کسی که بیست و چند سال به مردم ظلم کرده است، حالا بگوید توبه کردم؛ عفو کردم این زندانیهای سیاسی را! زندانی سیاسی‌ای که ده سال عمرش را اینجا گذرانده و آن وقت جوان بوده حالا پیر شده است و بیرون آمده است، آن وقت ریشش سیاه بوده و حالا ریشْ سفید بیرون آمده، آن وقت بدن سالم رفته حالا بدن مریض از این چالهای سیاه بیرون آمده؛ ده سال، پانزده سال- کمتر، بیشتر. من یکی از همین جوانهایی که الآن در اینجا هست و سابقاً- من سابقه دارم با او- آن وقت وقتی دست مرا می‌گرفت، دست من توی دست او غرق می‌شد؛ یک قوه‌ای داشت که من دستم که توی دستش می‌رفت می‌فهمیدم که چه جور قوه‌ای است، حالا وقتی با من مصافحه می‌کند یک آدم ضعیفی هست؛ …

تلف شدن عمر و سلامت جوانان و علما در زندان‌های شاه

… کرده، ده سال علمای اسلام را، سیاسیون ایران را- عرض بکنم که- بازاری و دانشگاهی و دانشکده‌ای را این حبس کرده است، عمر اینها را در حبس تلف کرده، این ده سالی که این عمر را تلف کرده هیچ؟ حالا آزاد؟ «حالا آزادیم». آزادی معنایش این است که از اول دیگر عمر تو برگشت؟! یا این عمر تلف شد، از بین رفت، یک جوان پیر شد در این زندان تو؟ من بعض جوانهایی که قبل از زندان دیده بودم، با من مصافحه می‌کردند، با حالا وقتی مقایسه می‌کنم، مقایسه یک پهلوان است با یک پیرمرد! تمام؟! هیچ اینها؟! ریشهای اینها سیاه بود، حالا آمده‌اند ریششان سفید است! مزاج اینها سالم بود، حالا آمده‌اند دردمند هستند؛ معالجه باید بکنند. حالا ما فرض می‌کنیم که ایشان نخیر، توبه صحیح نصوح کرده است؛ آیا جرمهایی که کرده‌اند هیچ دیگر اینها؟ همین؟ همه عفو؟ ملت عفو بکند؟!

جبران‌ناپذیری سال‌ها حبس و شکنجه با صرف تعهد شاه

… حالا یک تعهد دیگری که می‌دهد، یعنی حالا فرق کرده است این تعهد با آن تعهد؟! یا این حالا یکجور تعهدی است که دیگر قابل برگشت نیست؟! این تعهد آن وقت برگشت داشته، اما حالا این تعهد دیگر قابل برگشت نیست؟! حالا این اشتباهاتی که کرده است چطور جبران شده است؟ می‌شود؟ ده سال عمر یک انسان را، نه یک انسان، آن قدر انسان را، ده سال در حبس، در یک محفظه با آن وضع، با آن شکنجه‌ها، با آن اذیتها، با آن اهانتها، ده سال، پانزده سال- یک قدر کمتر یک قدر بیشتر- عمر اینها را تلف کرده، اینها جبرانش چیست؟ همین تعهدِ آقا جبران کرد اینها را که «من‌ تعهد کرده‌ام»؟! یک کسی که این قدر جنایت کرده، حالا به مجرد اینکه آمد تعهد کرد حالا می‌خواهد تمام بشود قضیه؟!

ناکافی بودن آزادی زندانیان سیاسی برای خاموش کردن ملت

… زجر ما این است که ده سال، پانزده سال، هشت سال، هفت سال، علمای ما در حبس بودند. پدر این آقا[7] چند سال در حبس بوده است؛ این زجر ماست. حالا از حبسْ اینها آمده‌اند بیرون. بله، «زندانیهای سیاسی را ما رها کردیم»! یا به اصطلاح خودشان: «عفو کردیم»! تمام شد؟ از زندانیهای سیاسی، زندانی‌ای که ده سال در آنجا زجر دیده، عالم بزرگوار را توی صورتش چنان زدند که گوشش عیب کرده، حالا آمده بیرون، حالا بیاید تشکر کند از شاه که شاه بماند حالا؟! آقا نمی‌شود؛ این ملت را نمی‌شود خاموش کرد با این حرفها. نه نخست وزیر[8] توانست کاری کند، نه منتظر الوزاره![9] نمی‌توانید. و نه نظامی و نه حکومت نظامی و نه هیچ چیز، نمی‌شود. ببینید مردم چه می‌خواهند، آن را بدهید؛ مردم- بچه و بزرگ- می‌گوید: «آزادی و استقلال». شما آزادی و استقلال را بدهید، بعد، حکومت پهلوی نه. این …

زندانی بودن علما، روشنفکران و همهٔ طبقات در راه اسلام و ملت

… ایران به ما صاحبِ دیْن شده. ما دیْن داریم الآن به آنها؛ مدیونشان هستیم. برای اینکه آنها راجع به مصالح اسلام و راجع به مصالح ملت دارند فداکاری می‌کنند؛ ما هم جزء ملت هستیم، ما هم از ملت ایران هستیم. آنها پس برای خاطر ما فداکاری کردند، خون دادند، حبس بودند. الآن از علمای ما چقدر حبسند؛ از علما، از روشنفکرها، از دکترها، مهندسین، از محصلین، از بازاریها از همه طبقات الآن در حبسند. عده‌ای کشته شده‌اند؛ عده‌ای محبوسند. اینها برای خاطر همین ملت بوده؛ برای خاطر اسلام بوده؛ و ما که مُسْلم هستیم و ما که ملی هستیم، مربوط به این ملت هستیم، به اینها دیْن داریم، باید دیْنمان را ادا کنیم. من که یک طلبه هستم، دیْنم را ادا می‌کنم به اینکه بنویسم، بگویم به شما عرض بکنم، شما که آقایان …

آزادی بخشی از زندانیان سیاسی زیر فشار ملت

… همین شاه بود که چند سال گذشته هنگامی که حزب مبتذل[3] خود را اعلام کرد گفت هر که به ما رای ندهد یا جایش در زندان است و یا از کشور اجازه می‌دهیم که خارج شود. امروز می‌بینید که ملت ایران او را مجبور می‌کند که رسوایی شکست حزب رستاخیز فرمایشی خود را قبول کند. و همین شاه بود که در مورد زندانیان سیاسی عقیده داشت که باید در زندان پوسیده و بمیرند، و دیدیم که فشار ملت او را مجبور می‌کند که بعضی از آنان را آزاد کند و دهها شکست دیگر که ملت بر او وارد آورده و به یاری خدای تعالی او را برای همیشه از قدرت برکنار خواهد کرد. و در این راه از هر شیوه ممکن استفاده می‌کند. اگر به همین روش مسالمت‌آمیز شاه کنار نرود آن وقت است که او و حامیانش غرامت سختی خواهند پرداخت.

شکنجهٔ افراد شریف در سیاه‌چال‌های زندان رژیم

… مع الاسف رژیم منحط برای مسلمین ایران عیدی نگذاشته است. دست شاه تا مِرفَق[1] به خون ملت ایران فرو رفته و در حال حاضر ملت عزیز در عزای عزیزان خود نشسته. چگونه ممکن است کسی نظر دهد که جشن بگیرند و شادمانی کنند؟ شادمانی بر روی اجساد به خون خفته فرزندان اسلام؟! شادمانی در برابر افراد شریفی که در سیاهچالهای زندان زیر سخت ترین شکنجه‌های جهنمی دژخیمان به سر می‌برند؟! شادمانی در مقابل تبعیدیانی که بر خلاف تمام موازین انسانی و قانونی از اوطان خود بیرون رانده شده‌اند؟!