رفتن به محتوای اصلی

روحانیت

نام‌های دیگر: روحانیون، روحانیان، روحانیت شیعه، روحانیت مبارز، روحانیت انقلابی

مقایسهٔ دیدگاه رهبران
توضیحتهیه‌شده با هوش مصنوعی

قشر عالمان دین و طلاب و نقش دینی، سیاسی و اجتماعی آنان.

نخستین کاربرد در متن‌های این سایت:پیام به ملت ایران (دعوت به قیام برای خدا)— ۱۳۲۳/۰۲/۱۵

سیر زمانی

از ۱۳۲۳ تا ۱۳۶۸
۱۳۲۳۱۳۶۸

فقط سال ۱۳۶۰همهٔ سال‌ها

تعریف در کلام رهبر

تلگراف مبنی بر آنکه اعلیحضرت بیش از هر کس در حفظ شعائر مذهبی کوشا هستند، و تلگراف این جانب را برای دولت ارسال داشتند، و توفیق این جانب را در ترویج مقررات اسلامی و هدایت عوام خواستار شدند، موجب تشکر گردید. البته ملت مسلمان ایران از اعلیحضرت همین انتظار را دارند. فرموده اعلیحضرت موافق است با آنچه از پیغمبر اسلام- صلی الله علیه و آله- به ما رسیده: إِذَا ظَهَرَتِ البِدَعُ فِی امَّتِی فَلیُظهِرِ العَالِمُ عِلمَهُ؛ فَمَن لَم یَفعَل. فَعَلَیْهِ لَعنَهُ اللهِ[1]. البته شغل روحانی، ارشاد و هدایت ملت است.

شاهدها (۷۷ پاراگراف)

بستگی حفظ حیثیت روحانیت به ائمهٔ جمعه

و اما ما هم باید توجه زیادی داشته باشیم به اینکه در این انقلاب حفظ حیثیت روحانیت، الآن بسته به وجود آقایان است و امروز با زمانهای سابق خیلی فرق دارد. زمانهای سابق در مقابل دولت ایران، در مقابل ایران، در مقابل اسلام، اشخاص زیادی نایستاده بودند، مختصر بود. امروز همه از هر جا که ملاحظه می‌کنید حمله می‌کنند، خصوصاً، به روحانیون؛ هی رژیم آخوندی چطور، رژیم آخوندی چطور. هر روز راجع به این مسائل، آنها بدون اینکه …

تلاش دشمنان برای لکه‌دار کردن حیثیت و کاستن از نفوذ آن

امروز مسئولیت آقایان قضات شرع بسیار سنگین است، چون هم باید حیثیت اسلام را حفظ کنند و هم حیثیت روحانیت را در نظر بگیرند. دشمنان اسلام با اشاعه دروغ و با بزرگ جلوه دادن نقاط ضعف شما تلاش می‌کنند حیثیت روحانیت را لکه‌دار کنند تا از نفوذی که روحانیت در پیشبرد اسلام دارد کاسته شود و آنها بتوانند اسلام را از بین ببرند و به مقاصد شوم خود برسند. امروز مسئولیت آقایان قضات از صدر اسلام هم مهمتر است، چون در صدر اسلام به قضات شرع نسبت به رعایت حقوق مردم سفارش می‌شد، اما امروز علاوه بر آن، حیثیت و کیان روحانیت هم مطرح است. از این رو، شما باید در اعمال و رفتار خود کاملًا دقت و مواظبت داشته باشید. البته شما …

کمبود روحانی و مبلغ و احساس کمبود در حوزهٔ قم

… ان شاء الله، همه‌اش پیاده بشود. البته این نهضت و انقلاب، همه اینها مقدمه این است از برای اینکه اسلام پیاده بشود. ما، شما، سایرین یک مقصد دیگری نداشتیم؛ شما نمی‌خواستید یک قدرتی دست بیاورید، شما می‌خواستید اسلام را احیا کنید و بحمد الله در شرف همین مسائل هست. و البته گرفتاریهایی هست و کمبودهایی هست از حیث روحانیت، خصوصاً، از حیث مبلّغ خصوصاً، که ما خیلی کمبود داریم. و اینکه فرمودید که در آنجاها هم حوزه تشکیل می‌شود، تشکیل شده است، بسیار مفید است، ما امروز احتیاج زیاد داریم به مبلّغ، احتیاج زیاد داریم به روحانی و ما داریم از مایه خودمان می‌خوریم. روحانیون ما دارند به جاهای دیگر می‌روند، و حوزه علمیه قم باز احساس کمبود دارد می‌کند. و همین طور سایر جاها باید پشتوانه باشند تا اینکه ان شاء الله، این حوزه‌ها محفوظ باشد و من کراراً، به همه تاکید کردم که این حوزه‌ها باید به همان وضع سنّتی خودش محفوظ باشد. فقه، آن فقهی که در بین ما هست یک فقهی است که اگر از آن راه منحرف بشود فقه از بین می‌رود. …

کمبود روحانی و مبلغ، نامجهز بودن حوزه‌ها و لزوم اصلاح تدریجی

… جاهایی که یک انقلابی شده است، از عدم ارزاق و از نبودن اینهاست، ناله می‌کنند. بنا بر این، ما نباید توقع داشته باشیم که همه مسائل درست بشود و تمام افرادی که دارند کار می‌کنند، در دولت هستند، تمامشان یک آدمهای مهذب باشند. نیست همچو چیزی، نمی‌شود یک همچو چیزی. ما نداریم الآن کسانی که بروند همه جا و مردم را دعوت کنند. حوزه‌ها مجهز نیستند، برای این کارها نبودند، از باب اینکه همه چیز از دست آنها خارج بود، حتی تبلیغ نمی‌توانستند درست بکنند، از این جهت، نمی‌توانستند این کار را [انجام بدهند]. الآن ما کمبود داریم نسبت به روحانیت، کمبود داریم نسبت به مبلغ، کمبود داریم نسبت به این مسائل و باید به تدریج درست بشود. مایوس نشوید و ان شاء الله با خدا هستیم و خدا با ما هست. ما می‌خواهیم که مملکت را اسلامی‌اش کنیم به همه معانی. همه شما آرزویتان هم همین است که این مملکت اسلامی بشود و همه احکام اسلام در آن جاری بشود و یک همچو آرزویی که ما داریم، خداوند ما را تایید می‌کند ان …

صلاح و فساد روحانی تعیین‌کنندهٔ صلاح و فساد همه چیز

و این روحانیون هستند که باید قدر این مسائل را بدانند. روحانی اگر درست شد همه چیز درست می‌شود و اگر- خدای نخواسته- فاسد شد، فَسَدَ الْعالَمُ.[4] این مساله، واقعیتی است. من در جوانی در بعضی از بلاد گاهی در ایام تابستان می‌رفتم و بعضی جاها را می‌دیدم که مردم همه خوبند. [شهر] محلات را- محلاتی که نزدیک خمین است- می‌دیدم که مردم چقدر متدین و خوبند. بعد وقتی که انسان متوجه می‌شد می‌دید که عالم آنجا مرد خوبی است. یکی- دو تا عالِم …

اتمام حجت الهی بر علما و نبودن عذر گذشته در امروز

از این جهت، الآن یک مسئولیت بزرگی به دوش همه ماها هست؛ همه ائمه جمعه، همه ائمه جماعت و همه علمای بلاد؛ یعنی، خدا دیگر عذر را برداشته است. اگر ما در چند سال پیش از این عذر داشتیم که خوب با سرنیزه که ما نمی‌توانیم مقابله کنیم، یک کلمه بگوییم حبس است، اینها خوب، یک عذر بود. امروز دیگر تمام عذرها منقطع شده است؛ یعنی، خدا حجت را بر ماها تمام کرده است. نمی‌توانیم بگوییم که ما نکردیم چون نمی‌توانستیم. الآن همه شما توانایی دارید که هر کدام در محیط خودتان، آن محیط را اصلاح کنید. به اصلاح خودتان، و با تفاهم با مردم و تفاهم با مسئولین امور می‌توانید اصلاح کنید مسائل را.

اصلاح مردم در صورت عمل روحانیون به وظایف معنوی

و آن چیزی که از همه مهمتر است روحانیون است. اگر چنانچه روحانیون در هر محلی که هستند به وظایف روحانیت خودشان، معنویت خودشان، تبلیغات معنوی خودشان، عمل بکنند، مردم اصلاح می‌شوند و مردم حاضرند الآن برای پذیرفتن، همه مردم. بنا بر این، هم اسلام همه مسائل را آورده است و هم شما می‌توانید همه مسائل را پیاده کنید، اسلام همه‌اش را آورده است. اما یک وقت بود که نمی‌توانستید، قدرت بر این مطلب نداشتید.

کمبود سراسری ناشی از سلب همه جهات از روحانیون

و قضیه کمبود روحانی این طور نیست که فقط شما کمبود دارید، سرتاسر کشور کمبود دارند. و عمده هم این است که در زمان این دو تا، پدر و پسر حاصل همه چیزها را هم از روحانیون گرفته بودند. مانده بود یک مسجدی، آن هم یک مسجدی که تحت نظرِ- فرض کنید- یک نفر بازنشسته باشد و محدود بود، همه جا محدود بود. نمی‌توانستید یک کلمه حرف بزنید، نمی‌توانستید یک جایی که دلتان می‌خواست حرف بزنید. از همه‌ روحانیون سلب همه جهات را کرده بودند. و لهذا، وقتی که در یک …

هدف اصلی دشمنان به‌سبب ترس آنان از اسلام و دعوت به آن

… است که معمم را بکشید، هر معممی دیدید دیگر سوال نکنید که این چه کرده، این عمامه خودش جرم است. و این عمامه جرمی است که در سابق هم بود این جرم و لهذا، هدف نوکرهای انگلیس هم در سابق همین بود که این عمامه را از بین بردارند و هر چه صالحتر، بیشتر باید از بین برود. و نکته‌اش هم این است که آن چیزی که آنها از آن می‌ترسند از اسلام است و آن چیزی که باز تشخیص دادند این است که اینها داعی اسلام هستند و اینها به مردم اسلام را یاد می‌دهند و دعوت می‌کنند مردم را به اسلام؛ از این جهت، بیشتر از سایر طوایف مورد نظرشان هست و هدفشان.

حل مسائل به دست خود و نگذاشتن مسئله میان روحانیت و مردم

روحانیون حالا هم باید کارها را با مشورت یکدیگر ادامه دهند و اگر مسائلی وجود دارد، خودشان حل کنند و نگذارند بین روحانیت و مردم مسئله‌ای پیش آید.

تلاش برای جدایی‌افکنی میان مردم و روحانیان از زمان رضاخان به بعد

یکی اینکه بین مردم با روحانیت یک جدایی بیندازند که این چیزی بود که در زمان رضا خان هم بود این مطلب. بعدها هم بود که در هر جا اگر فرض کنید که یک روحانی یک کاری می‌کرد، آنها بر خلافش یک شایعاتی درست می‌کردند و این طایفه را می‌کوبیدند. و بین مردم و اینها خواستند جدایی بیندازند. تا یک حدودی هم نسبت به بعضی قشرها موفق شدند. الآن احساس این مطلب [را] بیشتر می‌کنند؛ یعنی، الآن این معنا را فهمیده‌اند که ایران یکپارچه شده است و همه هم در هر بلدی، تابع روحانیتشان به‌ حسب نوع هستند و اگر چنانچه کاری بخواهد بشود با دست همین روحانیون کارهای مثبت انجام می‌گیرد. از این جهت، الآن بیشتر از …

تلاش مخالفان روحانیت برای یافتن نقطه‌ضعف و بزرگ کردن آن

و از آن طرف هم البته خود آقایان توجه دارند که اینها، آنهایی که مخالفند با روحانیت، می‌خواهند که یک نقطه ضعفی پیدا بکنند، این نقطه ضعف را بزرگ بکنند.

بزرگ‌نمایی خطای قاضی، مجری یا امام جمعه برای از بین بردن وجههٔ روحانیان

اگر فرض کنید که از یک کسی که متکفل قضا هست یا از کسی که متکفل یکی از امور اجرایی- مثلًا- اگر هست، بخواهد یا حتی از ائمه جمعه و جماعت اگر یکوقت یک چیزی که به خیال آنها خلاف است یا ترک اولی‌ هست، بدانند، این را بزرگش می‌کنند، دامن به آن می‌زنند، روی همین مقصدی که دارند که این طایفه وجهه خودشان را از دست بدهند. آقایان باید این معنا را هم خیلی توجه بکنند که- خدای نخواسته- از بعض- مثلًا- جوانها، از بعض طلبه‌های جوان، از بعض علمای جوان، یک وقت یک چیزی که بر خلاف مذاق است و- خدای نخواسته- بر خلاف شرع است این، پیدا نشود که اسباب دست بشود برای آنهایی که می‌خواهند نگذارند …

اهانت به علما برای جدا کردن روحانیت از مردم و خطر شکست

… افراد و برای خدمت به خود افراد هست و حفظ این بر همه کس واجب عینی است؛ یعنی، همه مکلف هستیم حفظ کنیم تا آن وقتی که یک عده‌ای قائم بشوند برای حفظ او، که آن وقت تکلیف از دیگران برداشته می‌شود.امروز ایجاد اختلاف؛ هر اختلافی باشد، و کارهایی که اختلاف‌انگیز است؛ هر کاری باشد و با هر اسمی باشد، این مضر به اسلام است و مضر به انقلاب است.و از همین رشته است اینکه باز یک جریانی در کار است که نسبت به علمای بلاد، نسبت به اهل علم، نسبت به ائمه جماعات اهانت بکنند. و این یک چیزی است که،جریانی است که چنانچه- خدای نخواسته- این جریان به توفیق خودش، که به خیال خودش این است که روحانیت را از مردم بگیرد، اگر این امر به توفیق خودشان برسد، شما مطمئن باشید که شکست خواهیم خورد؛ برای اینکه، روحانیون در همه بلاد، حافظ اسلامند و حافظ مقاصد اسلامی هستند و از اول هم بوده‌اند.

حفظ اسلام با مجاهدت و پیشگامی روحانیون در گرفتاری‌ها

اگر روحانیون نبودند، ما الآن از اسلام اطلاعی نداشتیم. این مجاهدت روحانیون است که از خود شما هستند؛ مجاهدت آنهاست که برای ما اسلام را تا کنون نگه داشته است. و در هر مساله و گرفتاری که برای اسلام پیش می‌آمده، باز پیشقدم همینها بودند و همینها بودند که قیام می‌کردند؛ حالا یا موفق می‌شدند یا سرکوب می‌شدند. در همین مدتی که من اطلاع دارم و من شاهد بودم، قیامهای مختلفی بر ضد رضا خان و محمد رضا شد. و این قیامها همه، مبداش روحانیون بودند؛ از آنجا شروع می‌شد، لکن چون ملت باز درست مجتمع با هم نشده بودند، موفق نمی‌شدند یا کم موفق …

جریان کنار گذاشتن و رسوا کردن روحانیون شاخص نزد ملت

همین امروز صبح که اینجا، من قبل از اینکه بیایم خدمت شماها، یکی از علمای‌ اصفهان آمد، شکایت زیاد از اینکه با روحانیون رفتار بد می‌شود. چه آن مطلب درست به عرض ایشان رسیده بود یا نادرست، من کلی مطلب را می‌گویم که جریانی است که روحانیت را کنار بگذارند. شما دیدید که در زمان قبل از این جمهوریهای اخیر، اوایل امر، یک جریانی بود که این روحانیتها، روحانیون شاخص را پیش ملت رسوا کنند با دروغ و حیله. آقای بهشتی- رحمه الله- که یک نفر آدمی بود که مجاهد برای اسلام بود، به درد می‌خورد، فعال بود، دانشمند بود، مدیر بود، مدبر بود، دیدید که در صحنه کشور چه فضاحتها در آوردند اشرار و مردم را [از او] منحرف کردند. مردم یک وقت بیدار شدند که بهشتی‌ای در کار نبود. من …

تفاهم اساسی ملت و دولت در گرو تفاهم روحانیت و ملت

این کاری ندارد؛ خوب، این را یک جای دیگر می‌گذارندش. یا اگر آدمی است که واقعاً هر جا بگذارند خراب است، کنارش می‌گذارند و چه می‌کنند. مقصود من این است که تفاهم بین دولت و ملت و تفاهم اساسی بین ملت و دولت وقتی است که بین روحانیت و ملت باشد.

هجمه به روحانیت به سبب پیوند آن با ملت

اینکه دیدید که در همه این زمانها روحانیت مورد هجمه بوده- زمان رضا شاه را شاید هیچ یک از شما ادراک نکرده باشد، درست که بداند چه می‌کردند. تمام صدمه‌ها بر روحانیت بود- این روی همین معنا بوده که آنها می‌دیده‌اند که روحانیت با ملت دستشان توی هم است و چنانچه اینها زنده بمانند و اینها دارای یک هویتی باشند، اگر یک کاری بخواهند بکنند، اینهایند که می‌توانند صدا کنند. خوب رضا شاه هم دید که در خیلی از جاها، قیام از طرف روحانیت شد؛ از خراسان شد، از اصفهان شد، از جاهای دیگر هم شد، از آذربایجان شد. از این جهت، اینها می‌خواهند، اساس مطلب این است که ملت را از مسائل روز کنار بگذارند. تماس با ملت نداشته باشد هم مسائل روز و این یک …

هشدار دربارهٔ معرفی آن به‌عنوان طرفدار زمین‌خواران از سوی منحرفان

توجه داشته باشید که اشخاص منحرف موجب نشوند که روحانیت را به عنوان طرفدار زمینخواران و تبهکاران و رباخواران معرفی نمایند. چنانکه [منحرفین‌] تا کنون این نحو نموده‌اند.

وظیفهٔ بیشتر روحانیون و خطبا در تداوم جنبش و تمام بودن حجت

امروز آن چیزی که وظیفه همه ملت ما هست و این وظیفه بر دوش روحانیین بیشتر است و بر دوش خطبای اسلام- گویندگان- هم بیشتر است، این است که کوشش کنند که باقی بماند این جنبش و جلو برود. توده‌های مردم آن طور که ملاحظه می‌کنید، حاضرند برای پذیرایی حرفهایی که گفته می‌شود از روحانیون یا از خطبا. و لهذا، حجت بر روحانیون و بر خطبا و بر گویندگان، بر ائمه جماعت و همه قشرهای روحانی از طرف‌ خدا، تمام است. شما در زمان محمد رضا و رضا عذر داشتید که ما چه بکنیم؟ ما که با دست خالی نمی‌توانیم به جنگ مسلحانه اینها برویم. مردم هم که به ما گوش نمی‌دهند که ما حرف بزنیم. حرفها را هم نمی‌گذارند گفته بشود. اینها عذرهایی بود که در آن وقت بود، لکن امروز این عذر هست؟ پیش خدا …

زنده ماندن اسلام به دست روحانیون و خطبا از صدر اسلام

… جمهوری اسلامی از اعظم فرایض است. اگر بنا باشد که روحانیون کنار بروند و همین گاهی با یک قلمی- فرض کنید که- اشکالات را بگویند و در رفع اشکالات کوشش نکنند و خطبا در منابر خودشان، مسائل روز را فراموش کنند و مسائل انقلاب را فراموش کنند، این انقلاب صدمه خواهد دید. اسلام به دست روحانیون تا حالا زنده ماند [ه‌]. هیچ قشری، هیچ قشری در این مساله دخالت نداشته است، جز خود روحانیون و خطبایی که در دنباله آنها بودند. از صدر اسلام تا حالا، اسلام به دست اینها به اینجا رسیده است. قشرهای دیگر؛ روشنفکر و امثال اینها از اسلام خیلی اطلاع ندارند؛ اگر هم داشتند کاری نداشتند به این کارها. در زمان رضا شاه و محمد رضا و خصوصاً زمان رضا شاه- که آنهایی که یادشان‌ هست می‌دانند چه خبر بود- همین حوزه‌های علمیه با تمام ورشکستگی که پیدا کرده بودند و …

لزوم همکاری برای اصلاح کشور و حفظ اسلام به‌جای کناره‌گیری

… جای آن رژیمهای فاسد شاهنشاهی بنشانند. تایید کرده این ملت را که دنبال مقاصد اسلام هستند. هر کلمه‌ای که پیدا می‌شود، هر چیزی که پیدا می‌شود، اینها مشغول می‌شوند و تایید می‌کنند؛ جنگ واقع می‌شود، پیرزنها هم تایید می‌کنند، پیرمردها هم تایید می‌کنند، عمل می‌کنند. خوب وقتی که ملت این طور است، جمعیتها این طور هستند، زن و مرد این کشور این طور است و الآن هم به دست شما سپرده شده است این اسلام و این مسلمین، به جای اینکه بنشینید، با هم همه دست به دست هم بدهید و این مملکت را اصلاحش کنید، ننشینید کنار و هی اشکال کنید. خوب حالا شما نیستید سرکار، خوب یکی دیگر باشد وقتی بنا شد که نظر اسلام باشد، وقتی بنا شد که ما همه مکلفیم که اسلام را حفظ کنیم.

توان حفظ اسلام و عقاید و نگه داشتن مردم در صحنه

اینها که می‌توانند حفظ کنند اسلام را، اینها هستند که می‌توانند عقاید مردم را حفظ کنند. مردم را در صحنه نگه دارند تا این هجومهایی که از اطراف می‌شود، نتواند صدمه‌ بزند. اینها هم باید هر کسی به اندازه خودش. من یک پیرمرد هستم، می‌توانم چهار تا کلمه بگویم، باید بگویم. شما جوانها هم باید بگویید. علمایی که در حوزه‌ها هستند باید تربیت کنند؛ خطیب تربیت کنند، قاضی- خصوصاً- تربیت کنند؛ و همه [کوشش کنند.]

مهم‌ترین پایگاه ملت در برابر اجانب و آماج شدیدترین حملات

باید بعضی از تجربیاتی را که در طول زندگی دارم، به شما بگویم: از وقتی که رضا خان در ایران بر سر کار آمد، من متوجه بودم و این طور می‌فهمیدم که هر چیزی که برای اسلام مفیدتر بود، حمله به آن بیشتر می‌شد. آن روز روحانیت مهمترین پایگاه ملت در مقابل اجانب بود، لذا، شدیدترین حملات به آن می‌شد. با شعر و نثر و هر چه داشتند، به آن حمله می‌کردند و برای اضمحلالش، درهای بعضی از ادارات را به روی آنان گشودند و در حوزه‌ها و شهرها، به قدری آنان را در فشار قرار دادند که ما از صبح تا به شام در باغها زندگی می‌کردیم. با عاشورا و تبلیغات اسلامی شدیداً مخالفت کردند؛ چون می‌دانستند این پایگاهی است برای رسوایی حکومتها. حال، ضد انقلاب و اجانب علاوه بر روحانیت، به سپاه هم حمله می‌کنند. از این حملات انسان می‌فهمد که سپاه برای ایران و اسلام مفید است. سپاه باید بیشتر از این، تابع …

لزوم جدا نشدن اسلام از روحانیت و مخالفت با مخالفانش

… اسلام تا کنون فقها آن را حس کرده‌اند. در بعضی موارد، قدرت داشته‌اند و پیاده کرده‌اند و در بیشتر موارد، دست نخورده در قرآن و اخبار و کتابهای فقه موجود است. باید توجه کنید تا کسانی ظاهر الصلاح، اسلام‌شناس نشوند و یکمرتبه متوجه شوید از راه راست منحرف شده‌اید؛ یعنی، سعی کنید اسلامتان از روحانیت جدا نشود و با آنان که اسلامشان با روحانیت مخالف است، مخالفت کنید. متوجه باشید، از آنجا که شما بیشتر زحمت می‌کشید، شیاطین از همه بیشتر متوجه شمایند تا شما را از بین ببرند.

بررسی وضع روحانیون و رابطه‌شان با مردم به‌دست کارشناسان بیگانه

… که مثلًا انگلستان را گفت یا جای دیگر- گفت‌ که این ورقه تمام دهات و تمام روستاها و همه را دارد. و جالب این بود که در آن، نقاط زیادی بود. من پرسیدم: این نقطه‌ها چیست؟ گفت: این نقطه‌ها جاهایی است که در آن یک چیزی پیدا می‌شود؛ یک معدنی، یک چیزی زیرزمینی هست. آن وقت که با شتر می‌شد رفت، رفتند و همه جای ایران را، حتی کویر را، رفتند و دیدند، بعد که رفت و آمدها زیاد شد، البته بیشتر کارشناس‌ها هم ترقی کرده بودند و بیشتر اطلاعات داشتند، و همین طور کارشناس‌هایی که مردم را می‌شناختند؛ وضع مردم را، چه گرایشهایی مردم دارند، چه دسته‌جاتی در بین مردم هست، احزاب چه وضعی دارند، جبهه‌ها چه وضعی دارند، بازار وضعش چطور است، روحانیین چه وضعی دارند، رابطه بین روحانیون و مردم چه جور است، خود روحانیون چه جور اشخاصی یا گروههایی هستند؛ همه اینها بررسی شده است و ماها غافل بوده‌ایم از شیطنت اینها و آن کارهایی که آنها به دست عناصر داخلی و گاهی هم به دست خودشان انجام می‌دادند؛ ما از آن غفلت داشتیم و آنها هوشیارانه عمل می‌کردند.

خفیف‌کردن روحانیون، جدایی مردم از آنان و اختلاف‌افکنی

… و مردم و کیفیت اینکه اینها در چه اوقاتی می‌توانند چه اعمالی را انجام بدهند و در چه زمانهایی می‌توانند اینها مردم را بسیج کنند. تمام اینها، کارشناس‌های آنها در دفاترشان حتماً نوشته‌اند و دنبالش هم فعالیت کرده‌اند، نه فعالیت یک بعدی، فعالیت چندین بعدی. آن قدری که می‌توانستند روحانیون را در بین مردم خفیف می‌کردند و آن قدری که می‌توانستند مردم را از روحانیت جدا می‌کردند و بین خود روحانیین اختلاف ایجاد می‌کردند و چنانچه این مطلب را کافی نمی‌دانستند- و نمی‌دانستند- آنها با گماشتن بعضی عوامل خودشان با فشار کارها را انجام می‌دادند.

تحقیر و انزوای برنامه‌ریزی‌شده برای گرفتن قدرت بسیج

یکی از دوستان من- خدا رحمتش کند- گفت: من اراک بودم، می‌خواستم بیایم قم. رفتم که اتومبیلی را اجاره کنم برای آمدن. آن شخص گفت که ما قرار داده‌ایم با خودمان- آن شوفر گفت- که دو طایفه را سوار اتومبیل نکنیم: یکی فواحش و یکی آخوندها را! این طور تحقیر کردند. این تحقیر نه اینکه یک مطلبی بود که مِن باب اتفاق رضا خان می‌خواست این کار را بکند، این نقشه‌ای بود که روحانی از باب اینکه می‌توانست یک وقت یک کشوری را به هم بزند و یک ناحیه‌ای را بسیج کند، این قدرت باید گرفته بشود. این قدرت را کوشش کردند و گرفتند؛ یعنی، روحانیون را منزوی کردند و از هر جا هم که یک صدایی از آنها بلند می‌شد و یک قیامی می‌کردند، آن را خفه می‌کردند. از مشهد بود، علمای مشهد یک وقت قیام کردند، گرفتند همه را؛ مثل مرحوم آقازاده[1] که آن وقت آن قدر قدرت داشت، او را هم گرفتند. مرحوم آقا میر یونس[2] که آن وقت در مشهد بودند و عده زیادی از علما را گرفتند و آوردند در تهران و مرحوم آقازاده را با یک شبکلاه از توی …

محدودشدن وظیفه به مسئله‌گویی و کناره‌گیری از گرفتاری‌های جامعه

… ندارد. اگر یک ملّایی دخالت می‌کرد به یک امری که مربوط به جامعه بود، مربوط به گرفتاری مردم بود و می‌خواست یک وقت با دولتی- مثلًا- طرف بشود، سایر آقایان که باورشان آمده بود که نباید در سیاست دخالت کرد، او را به عنوان «آخوند سیاسی» از خودشان جدا می‌دانستند. وظیفه آخوند این بود که از منزل بیاید به مسجد و مسجد هم اگر می‌رود منبر، مساله بگوید و اخلاق بگوید، یک کلمه راجع به گرفتاریهای جامعه نباید بگوید؛ یعنی، خودشان این طور تربیت شده بودند و تبلیغات این طور در مغزهای آنها اثر کرده بود. گاهی هم در مجلس فاتحه‌ای، رفت و آمد و دید و بازدید، و این جمعیتی که‌ باید اقتدا به پیغمبرها بکند و اقتدا به ائمه بکنند، بکلی از این بُعدی که در راس امور بود پیش انبیا و پیش ائمه ما، اینها بکلی از این، خودشان را منعزل کرده بودند و هر کدامشان بیشتر دخالت …

ترس دشمنان از پیوند فراگیر روحانیون با ملت

… هست. دنبال این بودند که این طایفه را کنار بگذارند و اگر این طایفه را کنار بگذارند، همه مقاصدشان با سهولت انجام می‌گیرد. شما خیال نکنید که این قشرهای روشنفکر و ملی‌گرا و امثال ذلک کار از آنها می‌آید. اینها پیش مردم که حسابی ندارند. مردم به اینها کاری ندارند. آنی که از او می‌ترسند، از جامعه می‌ترسند، از ملت می‌ترسند. آنی که با ملت سر و کار دارد، شما آقایان هستید. ایران در هر دِهش یک اهل علم هست. حالا اگر نباشد هم خوب، خیلی نادر است و در هر شهری عده‌ای هستند، در هر استانی عده‌هایی هستند و اینهایند که آنها از آنها می‌ترسند. می‌گویند که اینها مردم به آنها توجه دارند.