رفتن به محتوای اصلی

روحانیت

نام‌های دیگر: روحانیون، روحانیان، روحانیت شیعه، روحانیت مبارز، روحانیت انقلابی

مقایسهٔ دیدگاه رهبران
توضیحتهیه‌شده با هوش مصنوعی

قشر عالمان دین و طلاب و نقش دینی، سیاسی و اجتماعی آنان.

نخستین کاربرد در متن‌های این سایت:پیام به ملت ایران (دعوت به قیام برای خدا)— ۱۳۲۳/۰۲/۱۵

سیر زمانی

از ۱۳۲۳ تا ۱۳۶۸
۱۳۲۳۱۳۶۸

فقط سال ۱۳۵۷همهٔ سال‌ها

تعریف در کلام رهبر

تلگراف مبنی بر آنکه اعلیحضرت بیش از هر کس در حفظ شعائر مذهبی کوشا هستند، و تلگراف این جانب را برای دولت ارسال داشتند، و توفیق این جانب را در ترویج مقررات اسلامی و هدایت عوام خواستار شدند، موجب تشکر گردید. البته ملت مسلمان ایران از اعلیحضرت همین انتظار را دارند. فرموده اعلیحضرت موافق است با آنچه از پیغمبر اسلام- صلی الله علیه و آله- به ما رسیده: إِذَا ظَهَرَتِ البِدَعُ فِی امَّتِی فَلیُظهِرِ العَالِمُ عِلمَهُ؛ فَمَن لَم یَفعَل. فَعَلَیْهِ لَعنَهُ اللهِ[1]. البته شغل روحانی، ارشاد و هدایت ملت است.

شاهدها (۹۸ پاراگراف)

قصد دشمن برای نابودی روحانیت و اسلام در صورت تسلط دوباره

… هر فرد از افراد ملت که در این امر شرکت نکند خائن است. خیانت به اسلام است. خیانت به اسلام می‌کند، خیانت به کشور می‌کند. اگر ما دُم اینها را نگیریم و بیرونشان نیندازیم، فردا دوباره یا او را برمی‌گردانند و یا همه منافع ما را با این دست می‌دهند به امریکا و غیر. و الآن و بعد هم که فهمیدند که این چیزی که می‌تواند جلوی اینها را بگیرد عبارت از اسلام و مسلمین و روحانیون هستند، این دفعه اگر خدای نخواسته تسلط پیدا بکنند نه روحانی می‌گذارند باقی بماند نه اسلام. وقتی مطلب به اینجا رسید، کدام آدم می‌تواند مخالفت بکند؟ کدام آدم می‌تواند ساکت باشد؟ ساکت در حکم مخالف است. خائن است ساکت. امروز روزی نیست که شما بنشینید توی خانه‌تان و بگویید که تکلیف من این است که بروم مثلًا فرض کن دکان و برگردم، بروم مسجد و برگردم، بروم …

خواست روحانیت برای نجات کارگزاران رژیم با موعظه و دعوت به پیروی از اسلام

… برسانند. آنهایی که کورند و نمی‌فهمند، آنها را با زور می‌خواهد به سلامت و به سعادت برساند؛ آنها که بینا هستند می‌روند دنبالش. ما به تَبَع آنها می‌خواهیم این جامعه خودمان را سعادتمند کنیم. ما از این گرفتاریهایی که ایران دارد و جامعه ما دارد متاثریم، متاسفیم. جامعه روحانیت می‌خواهد نجات بدهد شما را. شما را با موعظه می‌گوییم که تبعیت کنید از اسلام و قواعد اسلام؛ اگر پذیرفتید، آنهایی که جنایاتشان زیاد نیست از ما هستند، توبه اگر کردند؛ و اگر نپذیرفتید، با زور به شما تحمیل می‌کنیم که بپذیرید یعنی حق را بپذیرید، یعنی از جنایت دست بردارید. به زور، به فشار ملت، به فشار فریاد ملت- همان طوری که فریاد ملت آن انگل را بیرونش …

قصد روحانیان برای رهانیدن دهقانان از نکبت برخلاف تبلیغات رژیم

… اگر می‌گویند همه نگفتند، یکی را پیدا کنند- غیر آنهایی که در دستگاه خودت هستند و پول می‌گیرند- بروند بازار، دور بازار برگردند بگویند آقا شما کدام یکی‌تان این رژیم را می‌خواهد، اگر یکی را پیدا کردی؟! همه بازارهای ایران به اختیار شما، همه دهقانها به اختیار شما. هر چه رفتید به دهقانها گفتید که خیر این آخوندها اگر بیایند روی کار شما دیگر کارتان زار است، از شما گوش نکردند برای اینکه آخوندها کار اینها را زار نمی‌خواهند بکنند؛ آخوندها می‌خواهند اینها را از این نکبت بیرون بیاورند، از اینکه گول خوردند بیچاره‌ها، از این نکبت بیرون بیاورند. و من کراراً گفته‌ام این معنا را که اگر چنانچه اختیار دست ما بیاید این طور نیست که ما اینهایی که ده تا دِه، صدتا دِه داشته‌اند، دِه‌هایشان را برگردانیم. اینها حساب دارند، اینها سالهای طولانی حساب باید پس بدهند. اینها می‌آیند به این کشاورزها، دهقانها به اصطلاح …

هدایت مردم و افشای جرایم رژیم به دست روحانیون و ایجاد تحول فکری در جامعه

… را گوشزد می‌نمودم و هرگز ساکت ننشستم و بعد هم که به اینجا آمدم. و اما سازمان دادن نهضت اسلامی همگانی ملت ایران، این نهضت جنبشی است که همه مردم را شامل می‌شود و از آنها و مردم سرچشمه می‌گیرد، و اعتقادش به این است که این نهضت را تا به ثمر رسیدن باید ادامه داد. البته ما روحانیون، مردم را هدایت کردیم و تمام جرایم رژیم را افشا کردیم و روشنگری روحانیون، بحمد الله مفید واقع شد و مردم روشن شدند، و یک تحول فکری برای جامعه ایران به وجود آمد، به طوری که همه با هم یکصدا به دنبال یک راه و مقصد در حرکتند، و آن نابودی این دودمان و برچیده شدن نظام شاهنشاهی و برقراری حکومت اسلامی است و این هدف در سراسر ایران حکمفرماست. در مرکز، همین مطلب را می‌خواهند، در شمال و جنوب و شرق و غرب هم همین موضوع را طالبند. همه فریاد استقلال، آزادی، حکومت اسلامی را سر داده‌اند و می‌خواهند. چرا نخواهند؟! شاه تمام مخازن زیرزمینی و روی زمینی آنان را به غارت داده است. استقلال سیاسی، نظامی، اقتصادی و …

اهانت شاه به روحانیون با تشبیه آنان به حیوان نجس و کرم

یک آدمی که یک روز می‌گوید به علما که اینها را مثل حیوانات نجس ازشان اجتناب کنید!- به روحانیون این طور گفت: مثل حیوان نجس از اینها اجتناب کنید؛ یک روز گفت که اینها مثل یک کرمهایی می‌مانند که در نجاست می‌لولند! یک روز هم می‌آید می‌ایستد می‌گوید مراجع عظام و آیات عظام و مراجع کذا، علمای اعلام. آن دستش هم چماق! چطور باور کند کسی از تو این حرفها را؟ خوب، لا اقل اگر در پیشگاه ملت، در پیشگاه علمای ملت، تو توبه می‌خواهی بکنی، لا اقل یک توبه ظاهر الصلاحی بکن. تو عقلت این …

شکست قیام‌های روحانیون در آذربایجان و اصفهان در دوران پهلوی

… در تمام ایران یک مجلس خطابه علنی نبود. اگر بود، بین نصف شب ... یک مجلسی بود، آن هم قاچاق. تمام تبلیغات، تبلیغات از هر طبقه باشد، درش بسته شده بود. سیاسیین هم همه در انزوا بودند و هیچ کاری از آنها نمی‌آمد و نمی‌توانستند کاری بکنند. صدایی از کسی در نمی‌آمد. بله، چند دفعه روحانیون قیام کردند لکن شکسته شد. از آذربایجان‌ قیام کردند شکسته شد. گرفتند همه را بردند به سُنْقُر ظاهراً. از اصفهان قیام شد باز هم شکستند قیام را و متفرقشان کردند. قیامهایی شد اما قیامهایی بود که نتیجه‌ای نتوانست بدهد. و ملتْ آن وقت بیدار نبود؛ درست توجه نداشت به مسائل خودش.

روحانیون هادیان نجات، پیشقدمان نهضت و سد در برابر ابرقدرت‌ها

من از اعتصاب جمیع جناحها، فرهنگیان و بازاریان و اصناف، اعتصاب شرکت نفت و مخابرات و شرکت واحد و مطبوعات و اعتصاب سایر ادارات و موسسات دولتی [و] خصوصی که برای نجات میهن و برای خدمت به اسلام و مسلمین بوده است تشکر می‌نمایم. و از حضرات روحانیون عظیم الشان سرتاسر کشور- اعلی الله کلمتهم- که هادیان طریق نجات و پیشقدمان نهضت بزرگ اسلامی و سد بزرگ در مقابل‌ ابرقدرتهای شرق و غرب و خدمتگزاران به ولی الله اعظم- ارواحنا فداه- هستند، با کمال تواضع و احترام تقاضا دارم که ضررهایی را که به مناسبت مسائل مبارزاتی- از هر نوع- بر طبقه ضعیف، که همیشه پیشقدمان مبارزات مردمی ما بوده‌اند، وارد شده و می‌شود، از سهم مبارک امام- علیه السلام- و وجوه شرعیه ترمیم فرمایند. من از زحمات ملت شریف خصوصاً روحانیت تشکر می‌نمایم. و السلام علیکم و رحمه الله و برکاته.

نداشتن املاک و تعلق روحانیون به طبقهٔ سوم

- اگر کسی از وضع زندگی روحانیون مطلع باشد، خوب می‌داند که روحانیون املاکی نداشته و ندارند. روحانیون از طبقه سوم هستند. مساله، مساله اصلاحات ارضی نیست. مبارزات ملت ایران، معلول جنایات و خیانات سی و پنج ساله شاه است که توسط روحانیون، برملا گردید و برای در هم کوبیدن رژیم شاه است.

بدگویی شاه به علمای اسلام و ارتجاعی خواندن ملاها

… باشد، آن هم یک شاهی که همه می‌دانند که همه کارها دست خود این است و همه دیکتاتوریها را این دارد می‌کند، آن وقت کسی بگوید که- چنانچه گفتند اینهایی که، طرفدارهای شاه و امریکا این حرفها را گفتند که- گناهی گردن ایشان نیست! ایشان هیچ اطلاع از این مسائل نداشتند! شاه که آمد در قم و در حضور این همه جمعیت ایستاد و نطق کرد و بدگویی کرد به علمای اسلام و بدگویی کرد به طبقات مردم، این گناهش گردن دیگران است! ایشان اطلاع اصلًا نداشته است از این مسائل. شاهی که پشت رادیو می‌گوید که این ملاها، این فلان، اینها ارتجاعی هستند، اینها چه هستند، به مردم امر می‌کند که از اینها مثل حیوانِ نجس احتراز بکنید، ایشان اطلاعی نداشته است! این چه گناهی شد؟! این گناه گردن دیگران است که [توهین‌] کرده‌اند! ایشان اطلاعی نداشته‌اند مثلًا دیکته کرده‌اند دیگران، ایشان هم ندانسته این را چه نوشته اینجا، از رو خوانده است! مثل بچه‌هایی که یک چیزی می‌خوانند و متوجه نمی‌شوند مفادش چیست، ایشان هم خوانده و …

بازداشت روحانیان و بریدن عبایشان در دورهٔ رضاخان

… که از قرآن متابعت می‌کنند. از زمان رضا شاه این مطلب پیش آمد که اسلام را و خدمتگزاران به اسلام را- هر دو را کوبید. یک خطابه در تمام ایران نبود؛ یک منبر در تمام ایران نبود- همه منابر تعطیل بود که سر تا تهِ ایران در ماه محرمش، در ماه رمضانش، هیچ چیز نبود! هر آخوندی از منزل در می‌آمد گرفتار شده بود، [گرفتار] می‌شد و می‌بردند او را به کلانتری. همین طور عبایش را می‌بریدند با جامه‌اش می‌گفتند: برو بیرون. آن یکی را رها می‌کردند، آن یکی را می‌گرفتند جای دیگری. همان وقت چه جنایاتی این مرد کرد به اسلام و مسلمین. بعد هم به ارث داد به این مرد، و این را همه دارید می‌بینید دارد چه می‌کند؛ یعنی آن صفحه‌ای که ظاهر است می‌بینید؛ این صفحاتی‌ که در باطن است و آن مطالبی که …

تحقیر علما با عنوان ارتجاع سیاه و حیوان نجس از سوی شاه

… و امثال ذلک؛ و بعد هم افتاد پنج تا از آنها را یکدفعه گرفت. آن وقت یکی یکی می‌گرفت حالا پنج تا پنج تا[3]! خوب، ما می‌دانیم که شما توبه‌تان همان توبه گرگ است، همان توبه گربه است! این را ملت دیگر می‌داند؛ لازم نیست که این قدر شما زحمت بکشید و هی حرف بزنید! این آیات عظام و علمای اعلام که حالا ایشان می‌گویند که هدایت کنید مردم را، چه بکنید، اینها آنها بودند که تا دیروز هر وقتی که این صحبت می‌کرد، «ارتجاع سیاه» اسم اینها بود. در لغت شاه اینها «مرتجعین» بودند، آن هم مرتجعین «سیاه» در یکی از نطقهایشان- آن وقت که ما قم بودیم- در یکی از نطقهایشان ایشان در یک جایی، یکی از شهرهای ایران گفت که از اینها، از این مرتجعین، مثل حیوان نجس احتراز کنید! آن حیوان نجس که آن وقت گفت، حالا آیات عظام شده و علمای اعلام! اگر مهلتش بدهند این آیات عظام و علمای اعلام که نفس بکشد، نفس دوم باز حیوان نجسند!

نقد منع روحانیون از دخالت در امور کشور و موفقیت آنان در ارشاد مردم

… از آن وقت است! چیزی از آنها به هم نخورده است که. اگر نفوذ کلمه ندارند که نفوذ کلمه هم دارند. لکن دارید می‌بینید دیگر. اگر ندارند، چطور ایشان تشبث کرده که ای مراجع عظام، ای علمای اعلام، بیایید این مردم را هدایت کنید! بیایید چه بکنید! یک دفعه اینها آن می‌شوند! یک دفعه وقتی جواب کاغذ مراجع را می‌دهد- در همان اوایل امر- می‌گوید که، می‌نویسد که شما بروید ارشاد عوام را بکنید! یعنی شما حق دخالت در امور مملکت ندارید، بروید ارشاد عوام بکنید! به ایشان باید گفت که ما ارشاد عوام را کردیم [خنده حضار] عوام الآن هدایت شدند و ارشاد شدند. و شما خواب بودید، اینها ارشاد کردند! حالا که ارشاد کردند تشبث پیدا کردید که حالا بروید دیگر! مرا حفظ بکنید مثلًا چه! به ایران فکر بکنید!

تهمت عامل سرمایه‌داران بودن علمای اسلام

… را ببرند، شروع به تبلیغاتی کردند که اسلام و روحانیت اسلام را در نظر مردم یک [مطلب‌] مخالف با زندگی، مخالف با عقل، ارتجاعی، به درد زندگی نخور، از این چیزها [معرفی کنند]؛ با آن تبلیغات دامنه‌دارشان این تهمتها را زدند که اصل ادیان افیون هستند برای تخدیر مردم؛ و این [را] هم سرمایه دارها درست کردند و علمای اسلام هم عمال همین سرمایه دارها هستند و مردم را تخدیر می‌کنند که مردم صدایشان درنیاید، که انقلابی یکوقتی پیدا نشود؛ و این کاری است که [از جانب‌] مبلغین و آنهایی که اسلام را سدی از برای منافعشان می‌دانستند و علمای اسلام را هم سدی دیگر، این تبلیغات شده است.

پشتوانهٔ مقاومت توده‌ها در کنار قرآن

این تبلیغی بوده است که بر ضد قرآن شده است و نکته این تبلیغ هم این بوده است که مسلمین را از قرآن جدا کنند و منطق قرآن را بشکنند در بین مسلمین، تا اینکه این شرقیها، که مسلمین هستند و دارای مخازن هستند، این دیگر پشتوانه‌ای نداشته باشند که مقاومت کنند. اگر قرآن و روحانیت قرآن نباشد، این مردم و توده‌ها، اینها مقاومت نمی‌کنند. اینها هستند که ممکن است [با آنها مخالفت کنند]؛ این طور مطالعات به آنجا رسیده که ... سد از برای راه استفاده غرب، آن عبارت از قرآن است و عبارت از آن کسانی که درس قرآن خوانده‌اند؛ آنها ممکن است یک وقتی جلوگیری بکنند از منافع [غرب‌]؛ پس باید این دو تا سد را شکست …

خاموش کردن صدای روحانیت با تهمت مفت‌خوری

… ندارد، هیچ قدرتی نمی‌تواند بیاید به مسلمین تحمیل بشود؛ اینها هم که می‌خواهند تحمیل کنند همه چیز را، اینها می‌خواهند یک محمد رضا را بیاورند و اینجا بگذارند مامور کنند «ماموریت برای وطنم»! مامور کنند که این آدم همه استفاده‌هایی که این مملکت دارد به اینها بدهد! خوب ممکن است آخوند صدایش درآید، آخوند را خفه می‌کنند. آخوندها مفتخورند! این آخوندها همه مفت‌خورند!

ناتوانی علما در صورت جدایی قوهٔ آنان از قوهٔ ملت

اینها را تبلیغات اینها درست کرده که شما را از آنها جدا بکند. وقتی که قوه علما از قوه ملت جدا شد، دیگر نمی‌توانند یک کاری انجام بدهند. اینها نقشه‌هایی است که اینها کشیده‌اند؛ با اسمهای مختلف به جوانهای ما تبلیغات کرده‌اند که شما را از اسلام و از عرض می‌کنم علمای اسلام جدا بکنند. وقتی جدا کردند، هر کاری که می‌خواهند بکنند.

روحانیون به‌عنوان مبلغان اسلام و مانع بهره‌کشی اجانب

… این ترتیب این جمعیتها شاید برای اینکه آنها برای اینها باشند تا بتوانند استفاده‌هایی که می‌خواهند بکنند، بکنند و منتهی به این شده است که در این ممالک اسلامی، اسلام است این قوه بزرگ و سد بزرگی که در مقابل استعمار ممکن است بایستد و منافع آنها را به خطر بیندازد؛ و بعد از اصل ماهیت اسلام، آنهایی که مبلغین اسلام هستند- که عبارت از روحانیون باشند- این دو قوه را اینها تشخیص دادند به اینکه اگر اسلام به این معنایی که دارد و روحانیون اسلام به این معنایی که باید باشند، این دو قوه سرِ کار باشد، مجال نمی‌دهند به مُسْتَعْمِرین و اجانب که استفاده‌هایی که می‌خواهند بکنند، و این نظری که دارند، عبارت از این است که این ممالک را عقب نگه دارند و منافعشان را از این ممالک ببرند و تحمیل کنند آن عمالی که دارند. این دو قوه در نظر آنها دو قوه فکوری است که باید اینها شکسته بشود. این دو قوه از دست شرق گرفته بشود تا اینها راحت کارهایشان را انجام بدهند.

رفتار گروهی از مردم با علما به تبع دستگاه رضاخان

در زمان رضا خان که مردم هم، یک طبقه، البته یک طبقه از اشخاص مردم هم با علما آن [طور] رفتار می‌کردند که دستگاه مایل بود. به تبع او این طور رفتار می‌کردند؛ و زمان بعد هم که تبلیغات شروع شد، تبلیغات به جور دیگر شروع شد. شاید [در] باور خود بعض از اشخاص، بعض از طبقات ملت هم این معانی منعکس شده بود که نه، اینها یک مردمی هستند که مضر به حال جامعه هستند، بلکه پایشان را بالاتر می‌گذاشتند و می‌گفتند که اصلًا دین از اول …

ریشه داشتن روحانیت در انبیا و قیام‌های روحانیت علیه سلاطین ایران

و اما این راجع به اصل خود روحانیت که اساسش انبیا- علیهم السلام- بوده‌اند و دنبالش هم آنهایی که دنبال انبیا بودند؛ و من حالا اگر برای شما بخواهم بگویم قیامهایی که از طرف روحانیت بر ضد سلاطین همین ایران ما شده است چند تا بوده است و چند تا از آنها را خود من یادم هست، این دیگر الآن من، نه حال گفتنش را دارم، نه وقت دیگر باقی مانده است.

بد جلوه دادن روحانیون برای جدا کردن آنان از مردم

در هر صورت، اینها می‌خواستند که اسلام را بد نمایش بدهند تا مسلمین را از اسلام، [سرد و] در اسلام سست بکنند؛ و روحانیین را بد جلوه بدهند تا این طبقه را از مردم جدا بکنند.

مخالفت روحانیون با عقب نگه داشتن کشور و نه با رادیو و تلویزیون سالم

اینها می‌خواهند ما را عقب نگه دارند، ما با این مخالفیم. روحانیین اگر مخالفند، با این چیزها مخالفند. کدام روحانی گفته است که اگر رادیو حرف صحیح بزند، اگر تعلیمات صحیح بدهد، ما با آن مخالف هستیم؟ کدام روحانی گفته است که اگر تلویزیون تعلیمات صحیح بکند و رشد بدهد ملتمان را، ما مخالفیم؟ با این چیزهایی که دست اینها افتاده است، مخالفیم. ما با این سردمدارهایی که مملکت ما را دارند ضایع می‌کنند مخالفیم، ما با این شاه مخالفیم، ما با این و پدرش مخالفیم که پدر این ملت را درآوردند. تمام منافع شما را الآن اینها از بین دارند می‌برند و بردند.

نفوذ باور جدایی روحانی از سیاست و حکومت در خود روحانیت

… راجع به اسلام شروع کردند تبلیغات کردن به اینکه اسلام یک مکتبی است می‌گوید: ملایم! کم کم لا بد پیش می‌آیند؛ یک مکتبی است که مربوط به دعا و ذکر، و یک روابطی ما بین مردم و ما بین خالق، و سیاست را کاری به آن ندارد. اسلام به حکومت کار ندارد، به سیاست کار ندارد. این را آن قدر تبلیغات روی آن کردند که در جامعه خود روحانیت هم به خورد آنها هم دادند، که بسیاری از آنها هم همین اعتقاد را پیدا کردند که روحانی به سیاست چه کار دارد، به حکومت چه کار، به نظام حکومت چه کار دارد. روحانی مسجد برود و نماز بخواند و عرض می‌کنم که از این صنف کارها: درس بگوید و مباحثه بکند و این آداب شرعیه را به مردم نشان بدهد.

تبلیغ دشمنان علیه روحانیون به‌عنوان خورندگان مال مردم

… مردم را آرام کنند و آنها مال مردم را بخورند. کم کم این مطلبْ باور حتی خود مسلمانها، حتی بعضی از روحانیون و معممین هم ... آمده است که نه، این [دین‌] یک چیزی است که حالا نمی‌شود این را پیاده‌اش کرد. این یک چیزی است که مال هزار و چند صد سال پیش از این بوده است! این طور معرفی کرده‌اند اسلام را به خود جوامع مسلمین [علیه‌] آخوندها هم شروع کردند تبلیغات کردن به اینکه اینها یک مردمی هستند که فقط نشسته‌اند آنجا و می‌خواهند بگیرند مال مردم را، و زندگی کنند ....

رد ادعای افیون جامعه بودن روحانیون به دست قدرت‌ها

بنابر این، اسلام را [معرفی کردند] به اینکه اولًا مکتبش بیش از اینکه یک نمازی خوانده بشود و یک روزه‌ای گرفته بشود و اینها، نیست و کاری به زندگی مردم ندارد، کاری به دنیای مردم ندارد؛ و از آن طرف روحانیون را معرفی کردند که قدرتها اینها را روی کار آوردند برای اینکه افیون باشند از برای جامعه. اینها مردم را خواب کنند، سست کنند، که اگر آنها ببرند [اموال مردم‌] را، اینها نتوانند حرف بزنند؛ یعنی دیگر مردم را نگذارند حرف بزنند. اینها خواب کنند مردم را، و آنها ... اموالشان را ببرند. این را این قدر تبلیغ کردند و گفتند که حتی بعض روشنفکرهای ما هم که بی‌اطلاع از قرآن و سنت بودند، باورشان آمده است؛ و آنها هم دنبال کردند و هم نفس شدند با آنها. ما نباید هر حرفی که بشنویم یا منتشر باشد بین …

وظیفهٔ هشدار به مردم دربارهٔ بهره‌برداری شاه از زلزله

ملت مسلمان ایران! بیدار باشید و زلزله و سیل و سایر عوامل، شما را از مسیر خود منحرف نکند؛ و به تبلیغات اغفال‌کننده دستگاه شاه گوش ندهید و نهضت اسلامی را ادامه دهید، و تا برچیده شدن دستگاه قلدری و استبداد، از قیام خود دست نکشید. روحانیون معظم در این موقع حساس که شاه زلزله را بهانه قرار داده و دست به بهره‌برداری زده است، وظیفه الهی و سنگین خود را عمل فرمایند و به مردم هشدار دهند. سیاسیون و روشنفکران و دانشگاهیان وظیفه اسلامی و ملی خود را به جا آورند و نگذارند نهضت را به وسیله تبلیغات پر سر و صدا منحرف کنند. دولت به پشتیبانی شاه، با اینکه صریحاً اعلام می‌کند که عهده دار کشتار بی‌رحمانه سراسر ایران است، امروز دست به تبلیغات مضری زده …

خطیر بودن وظیفهٔ جناح روحانی و سیاسی و بزرگان قوم در این مقطع

اکنون وظیفه همه مسلمین، خصوصاً جناح روحانی و سیاسی و بزرگان قوم، خطیر است. ملت ما بر سر دو راهی است: پیروزی و توفیق دست یافتن به بیرون کردن شاه، و یا تا آخر در زیر چکمه دژخیمان خُرد شدن؛ با عزت و سرافرازی در مقابل خالق و خلق، و یا خدای نخواسته ذلت و زبونی همیشگی. و هرگز ملت مسلمان ایران تن به ذلت نخواهد داد.

ننگ ابدی آشتی روحانیون با رژیم به سبب ادعای احترام به آنان

… می‌کنند که توپ‌ها و تانک‌ها و مسلسل‌ها توسط ارتش و سایر ماموران در شهرستان‌ها مشغول سرکوبی ملتی است که حقوق اولیه بشر و اجرای احکام اسلام را خواستار است. آشتی کنیم و خون عزیزان اسلام را هدر دهیم! آشتی کنیم و به رژیم ظالمانه و خیانت‌کار پهلوی سر فرود آریم! چگونه روحانیون با رفتن احکام مسلّمه اسلام و به غارت رفتن مخازن کشور و کشتارهای بی‌رحمانه رژیم، به پاس آنکه گفته‌اند «ما به روحانیون احترام می‌گذاریم»، آشتی کنند و این ننگ ابدی را برای خود در تاریخ ثبت کنند؟!

لزوم پیروی ملت از روحانیون مسئول در این امر الهی

… نَمُنَّ عَلَی الَّذینَ اسْتُضْعِفُوا فِی الْارْضِ وَ نَجْعَلَهُمْ ائِمّهً وَ نَجْعَلَهُمُ الْوارِثین[1] اراده خداوند تعالی بر آن است که با رهبری حکیمانه انبیای عظام و وارثان آنان، مستضعفین را از قید حکومت طاغوتی آزاد و سرنوشت آنان را به دست خودشان بسپارد؛ باید در این امر الهی ملت عزیز به دنبال روحانیون مسئول این راه حیاتی را طی کنند.

پی‌ریزی و رهبری نهضت به دست روحانیت با پشتیبانی ملت

1- نهضت مقدس اخیر ایران که ابتدای شکوفایی‌اش از 15 خرداد 42 بود صد در صد اسلامی است، و تنها به دست توانای روحانیون با پشتیبانی ملت مسلمان و بزرگ ایران پی‌ریزی شد، و به رهبری روحانیت، بی‌اتکا به جبهه‌ای یا شخصی یا جمعیتی اداره شده و می‌شود. و نهضت پانزده ساله ما چون اسلامی است، بی‌دخالت دیگران در امر رهبری- که از آنِ روحانیت است- ادامه دارد و خواهد داشت؛ و آنان که اخیراً برای جلب منافع شخصی به جنب و جوش افتاده و می‌خواهند نهضت اسلامی را آلوده کنند و یا آن را متکی به بعض جناحها یا دنباله رو معرفی نمایند حتماً سوء قصد دارند؛ و احیاناً با ساختن بعضی از آنان با دستگاه جبار می‌خواهند نهضت را متوقف و شاه را مصون …

نقد محدود ماندن کار اهل علم به مطالعهٔ کتاب

… و کشته بشود برای اصلاح حال جامعه. برای اینکه این دزدها و این خیانتکارها را قطع ایادیشان را بکند، قطع حیاتشان را بکند؛ اینها مضر به جامعه هستند. این باغدارها و این کارواندارهای قریش مضرِّ به جامعه هستند، اینها باید از بین بروند. اصلًا اول اسلام وضعش این بوده. وقتی دست من و شما رسیده، اسلام به این صورت در آمده که جز مطالعه کتاب کاری دیگر نمی‌کنیم و کاری دیگر نمی‌گوییم بکنند.