رفتن به محتوای اصلی

رهبری

نام‌های دیگر: رهبری انقلاب، رهبری دینی، رهبری معنوی، رهبری جامعهٔ اسلامی، رهبر انقلاب

مقایسهٔ دیدگاه رهبران
توضیحتهیه‌شده با هوش مصنوعی

جایگاه و نقش رهبر در هدایت جامعه، انقلاب و نظام اسلامی.

نخستین کاربرد در متن‌های این سایت:بیانات به مناسبت شب بیست‌و‌یکم ماه مبارک رمضان— ۱۳۵۸/۰۵/۲۴

سیر زمانی

از ۱۳۵۸ تا ۱۴۰۴
۱۳۵۸۱۴۰۴

روی هر سال بزنید تا فقط شاهدهای همان سال نمایش داده شود.

تعریف در کلام رهبر

دیدید چگونه دولتها یکی پس از دیگری آمدند و امام از دور رهبری میکرد؛ رهبر یعنی آن انسان والا و بزرگی که میتواند در لحظه های مناسب، خواهشهای طبیعی تاریخ را بفهمد، خواسته های طبیعی انسان را بداند، دردها را مانند طبیبی بشناسد و برای آنها درمان مناسب را بفهمد و پیشنهاد کند؛ رهبر یعنی این. رهبر یعنی آن انسان والایی که میداند و برطبق بینش و دانش خود عمل میکند؛ آن‌که میفهمد در هر زمانی به چه احتیاج هست، در هر لحظه‌ای از لحظات تاریخ چه عملی، عمل صالح است. و امام خمینی بدرستی و براستی رهبری کرد و در لحظه‌ی مناسب آن تکان مناسب را به این امّت داد، پاسخ مناسب را به خواسته‌های این امّت داد. رهبری یک امر قراردادی نیست که جمعی بنشینند و کسی را به‌عنوان رهبر خود انتخاب کنند. در یک کاروان آن که صبح زودتر از همه از خواب برمیخیزد، و دیگران را بیدار میکند، و راه را بهتر از همه می‌شناسد، از خطرها نمیهراسد، جلوتر از همه حرکت میکند، یک میدان از همه پیشی میگیرد، شب دیرتر از همه فرود می‌آید، دیرتر از همه میخوابد، غم همه را میخورد، رنج همه را بر دوش تحمّل میکند، راه را میگشاید، خفتگان را بیدار میکند، در راه ماندگان و از راه افتادگان را تشویق میکند، به حرکت تحریک میکند، او رهبر است؛ چه بگویند و چه نگویند، چه نام رهبر به روی او بگذارند و چه نگذارند، چه دشمنان تحمّل بکنند یا نکنند. رهبری یک امر طبیعی و قهری است و امام رهبری خود را در عمل ثابت کرد، رهبری خود را بر همه‌ی ذهنها ثابت کرد؛ دشمن را، آن کسی را که نمیتوانست روحانی را ببیند و رهبری‌اش را بفهمد و بشناسد، امام را ببیند یا رهبری‌اش را بشناسد، در مقابل رهبری خود خاضع کرد؛ امّت را به حرکت در آورد. از ملّت، یعنی از این جمع پریشان و متشتّت، یک امّت ساخت؛ یک امّت، جمعی انسان در خطّی روشن، به سوی هدفی واضح با گامی استوار در حرکت. او امّت ساخت؛ پس براستی امام امّت بود و این امامت ادامه پیدا کرد. این رهبری لحظه به لحظه مردم را بیدارتر و مصمّم‌تر کرد و مرحبا و آفرین بر این ملّت و امّت سخاوتمند، بر این امّت و ملّت راستگو و بر این امّتی که شایسته بود، پاسخ گفت، پیش رفت، به اینجا رسانید. این حادثه، از بزرگ‌ترین حادثه‌هایی بود که میتواند انسان با توجه به ابعاد گوناگون در طول تاریخ قرن اخیر و حدّاقل نیم قرن اخیر آن را به دنیا معرفی کند. جنبش‌های زیادی را دیده‌ایم؛ در آسیای جنوب شرقی و در آسیای شرقی و در آفریقا و خاورمیانه و جنبش‌ها در خود ایران بسیار دیده‌ایم؛ برگها و ورقها پشت سر یکدیگر گشته‌اند و جنبش‌ها و مردها و ابرمردها را نشان داده‌اند، اما این ماجرای دیگری بود.
مسأله‌ی اول مسأله‌ی مفهوم حکومت است. در تعبیرات رائج در زبان عربی برای حاکم این تعبیرات وجود داشته و دارد، سلطان، مَلِک. کلمه‌ی سلطان در بطن خود متضمن مفهوم سلطه در حاکم است، یعنی آن کسی که حاکم هست این از این بُعد سلطه‌گری او مورد توجه است، دیگران نمیتوانند در شئون مردم و در امور مردم دخالت کنند، او میتواند. ملک، ملوکیت، مالکیت، متضمن مفهوم تملک مردم یا سرنوشت مردم است. در نهج‌البلاغه به عنوان ملک یا سلطان هرگز از حاکم جامعه‌ی اسلامی سخنی گفته نشده، این تعبیرات در نهج‌البلاغه هست: امام، پیشوا و رهبر. مفهوم رهبر با مفهوم راهنما هم فرق دارد؛ رهبر آن کسی است که اگر جمعیتی را، امتی را به دنبال خود میکشاند خود پیشقراول و طلایه‌دار این حرکت است، مفهوم حرکت و پیشروی و پیشگامی در این خطی که مردم حرکت میکنند در کلمه‌ی امام وجود دارد.
رهبری مسؤولیت دارد. مسؤولیت رهبری حفظ نظام و انقلاب است. اداره کشور به عهده شما آقایان مسؤولان کشور است. هر کدام از شما در بخش خودتان کشور را اداره میکنید و وظیفه اصلی رهبری این است که مراقب باشد این بخشهای مختلف آهنگ ناساز با نظام و اسلام و انقلاب نزنند. هرجا چنین آهنگی به وجود بیاید، جای حضور رهبری است. رهبری هم یک شخص نیست. یک آدم، یک طلبه، یک علی خامنه‌ای، یا علی خامنه‌ایهای فراوان دیگری که هستند، نیست. رهبری یک عنوان و یک شخصیت و یک حقیقت برگرفته از ایمان و محبت و عشق و عاطفه مردم و یک آبروست. صدها نفر مثل علی خامنه‌ای در راه این حقیقت جان و آبرویشان را میدهند؛ اهمیتی هم ندارد. بنده که چیزی نیستم؛ امام بزرگوار ما هم - که به معنای حقیقی کلمه برای این امت، امام دلها بود - همین‌طور بود. او حاضر بود برای حفظ نظام و حفظ رهبری نظام، آبرویش را بدهد. این حقیقت حضور دارد. با این حرفهایی که میزنند و با این کارهایی که میکنند، نتوانسته‌اند و نخواهند توانست این حضور را از بین ببرند. در دوران اختناق که رهبری این تجسّم را نداشت، دلهای مردم متدیّن در قبضه رهبری بود؛ منتها رهبریای که تشخّص و هویّت قابل اشاره در بیرون و جایگاه قانونی نداشت؛ به صورت مراجع تقلید و به صورت علمای بزرگ، تأثیر خودش را بارها نشان داده بود؛ لذا آن وقتی که به فلان قرارداد ننگین استعماری اشاره میکرد، قرارداد از بین میرفت؛ آن وقتی که به یک حادثه نامناسب اشاره میکرد، آن حادثه مورد تخاصم مردم قرار میگرفت. پانزده خردادی که بنابر آنچه نقل شده است، چند هزار نفر آدم در آن حادثه جان خود را فدا کردند و کشته شدند، آن وقتی بود که امام بزرگوار ما رهبر به معنای قانونی خودش نبود؛ یک روحانی برجسته بود. این را نمیتوانند ندیده بگیرند؛ این در شوروی نبود؛ اگر بود، آن‌طوری نمیشد؛ اگر بود، آن وقتی که احساس میکرد یلتسینی وارد میدان شده تا به کار آینده حرکت شتابنده غیرمعقول و بیرویه‌ای بدهد، گوش او را میگرفت و از صحنه خارجش میکرد و مورد حمایت مردم هم قرار میگرفت؛ اما چنین چیزی نبود.

شاهدها (۱۷۶ پاراگراف)

لزوم آماده داشتن ده‌ها شخصیت دارای صلاحیت رهبری در حوزه

[حوزه] کارخانه‌ى سازندگى انسان، سازندگى فکر، سازندگى کتاب، سازندگى مطلب، سازندگى مبلّغ، سازندگى مدرّس، سازندگى محقّق، سازندگى سیاست‌مدار، سازندگى رهبر [باید باشد]. حوزه‌ى علمیّه باید به جایى برسد که ده نفر، بیست‌ نفر شخصیّت‌هایى که اگر هر کدام از اینها را بگذارند در مقابل زبدگان این امّت، بر او متّفق بشوند بر اینکه این صلاحیّت دارد براى رهبرى، همیشه بغل هم چیده، حاضر داشته باشد. ما خیلى کار داریم. این حوزه‌ى علمیّه است.

احساس مسئولیت رهبر در برابر کار همهٔ اجزای نظام

… آن [کار] برای این کج رفتن است یعنى من که مسئول اوّل این نظام هستم، بارهاى شما هم بر دوش من است؛ یعنى من این سلام صبح بخیر را که صبحها گاهى گوش میکنم، هر کلمه‌اى که این آقا میگوید، من احساس میکنم من دارم میگویم، یعنى با نگرانى گوش میکنم؛ این را شما بدانید. همه‌ى حرفهاى شما را، برنامه‌هاى شما را که من گوش میکنم، یک دغدغه‌اى در عمق ذهن من وجود دارد یعنى احساس میکنم که شما دارید حرفى را میزنید که مسئولیّت این حرف با من است؛ و حقیقت قضیّه هم این است یعنى مسئول کار شما من هستم. نه اینکه شما مسئول نیستید؛ امّا من احساس مسئولیّت میکنم. نسبت به همه‌ى این نظام همین‌جور است. یک مأمور شهربانى هم که در خیابان دارد راه میرود، من با نگرانى نگاه میکنم؛ چون میدانم که مسئول کار او هم من هستم. این از آن چیزهایى است که نه من با شما رودربایستى …

نقش مردم در انتخاب رهبر با وجود الهی بودن منصب رهبری

حتّى در انتخاب رهبر ‌-با اینکه رهبرى یک منصب الهى است و تابع ملاکهاى الهى و معنوى و واقعى است- باز مردم نقش دارند. کمااینکه مشاهده کردید طبق قانون، مجلس خبرگان که نمایندگان مردمند، می‌نشینند کسى را معیّن و انتخاب میکنند. اگر همان کسى که مجلس خبرگان انتخاب کرده، مورد قبول مردم نباشد، باز رهبرىِ او جا نخواهد افتاد. پس آحاد مردم و عامّه‌ی مردم علاوه‌ی بر اینکه به‌صورت غیرمستقیم ‌- از طریق مجلس خبرگان ‌- رهبر را معیّن میکنند، مستقیماً هم نسبت به شخص رهبر نظر دارند و تصمیم دارند؛ و نظر آنها و تصمیم آنها و خواست آنها و اراده‌ی آنها است که یک رهبر را درحقیقت رهبر میکند و به او امکان تصرّف میدهد و به او قدرت امر و نهى میدهد و قدرت قبض و بسط میدهد؛ [این به‌خاطر] پشتیبانى مردم است. اینجا هم مردم حضور دارند. حالا در مثل امام بزرگوارمان که …

تحمل نکردن خدشه در التزام به ولایت فقیه و تبعیت از رهبری

… به‌وسیله‌ی خود آن بزرگوار، کمترین تأثیرى در آن نداشت ‌- ناشى از درک و ایمان عمیق به همین حقیقت بود و امروز اینجانب به پیروى از آن بزرگوار، با همه‌ی وجود و توان از این اصل و لوازم آن دفاع خواهم کرد و به کمک الهى به تکلیف خود در همه‌ی موارد عمل خواهم کرد. خدشه در التزام به ولایت فقیه و تبعیّت از رهبرى، خدشه در کلّیّت نظام اسلامى است و اینجانب این را از هیچ کس و هیچ دسته و گروهى تحمّل نخواهم کرد. البتّه امروز بحمدا‌لله‌وتوفیقه، کلّیّه‌ی آحاد و گروه‌هاى خطّ امام، ملتزم به تبعیّت از رهبرى میباشند و امید است که زمینه براى رمى[3] افراد و گروه‌ها به عدم التزام به آن، هرگز فراهم نگردد. خداوند همه‌ی ما را مشمول هدایت و کمک خود فرماید و پنجه‌ی قدرتمند ملّت مسلمان و انقلابى ما را بر دست خیانتکار دشمنان پیروز گرداند. انّه سمیع مجیب.

حیطهٔ کار در سیاست‌های کلی کشور و ارائهٔ نظرات سنجیده بدون ملاحظات جناحی

حیطه‌ی کار آن مشاورت، عبارت است از سیاستهاى کلّى کشور در امور داخلى و خارجى و قضایاى اقتصادى، اجتماعى، سیاسى، فرهنگى و غیره. لازم است در امور ارجاعى و غیره، نظراتِ بررسی‌شده و سنجیده، تدوین و به‌عنوان نظر مشورتى ارائه گردد. مقتضى است از آحاد مؤمن و هوشمند و انقلابى و مجرّب، بدون رعایت نسبت‌هاى جناحى و گروهى، براى بررسى و سنجش دقیق و عمیق مسائل استفاده فرمایید. شرح وظایف به‌صورت ریز را تهیّه و ارائه فرمایید. خداوند به جنابعالى توفیق عنایت فرماید.

بار سنگین و مسئولیت خطیر رهبری

لازم نیست تأکید بکنم و عرض بکنم که این، بارِ بسیار سنگین و مسئولیّت بسیار خطیرى است و امتحان الهى هم هست. البتّه مسئولیّتهاى بزرگ به نسبت عظمت و خُطورتشان،[2] مورد توجّه و عنایت بیشتر پروردگار هم قرار میگیرند و باید عرض کنم که «ذٰلِک مِن فَضلِ ا‌لله عَلَىَّ لِیَبلُوَنى اَ اَشکُرُ اَم اَکفُر».[3] اگر خداى متعال توفیق بدهد و دعاى حضرت ولی‌عصر (ارواحنا فداه) شامل …

روایت انتظار نداشتن مسئولیت رهبری و کوچک‌تر دانستن خود از آن

درباره‌ی مسئله‌ی رهبرى، من در این جمع طلبگىِ رفقائى لازم میدانم دو سه جمله عرض کنم. آنچه واقع شد، یعنى گذاشتن بار این مسئولیّت بر دوش این بنده‌ی کوچک ضعیفِ حقیر، براى خود من حتّى یک‌لحظه و یک آن از آنات گذشته‌ی زندگى متوقَّع و منتظَر نبود. یعنى اگر کسى تصوّر کند که بنده در طول دوران مبارزه و بعد در طول دوران انقلاب و در طول دوران مسئولیّت ریاست قوّه‌ی اجرائى، حتّى یک‌لحظه در ذهن خودم خطور میدادم که این مسئولیّت به من متوجّه خواهد شد، قطعاً اشتباه کرده. یعنى من همیشه خودم را نه‌فقط از این منصبِ بسیار خطیر و مهم، بلکه حتّى از مناصبى که از این بمراتب پایین‌تر بوده ‌-مثل ریاست جمهورى و دیگر مسئولیّتهایى که در طول انقلاب داشتم- کوچک‌تر میدانستم. و من یک وقتى این را خدمت امام عرض کردم، گفتم که گاهى از بنده در ردیف بعضى از این آقایان اسم آورده میشود، من در ردیف اینها نیستم، من یک آدم کوچک و یک آدم بسیار معمولی‌اى هستم. اعتقادم را گفتم، نه اینکه بخواهم تعارف بکنم؛ الان هم اعتقادم همین است. بنابراین، این …

عزم بر گرفتن مسئولیت رهبری با قوت و حفظ شأن والای آن

… معمولى میدانم؛ بدون برجستگى خاصّى، بدون امتیازى؛ نه‌فقط براى این شغل به این عظمت و این مسئولیّت به این بزرگى، بلکه ‌-همان‌طور که گفتم، صادقانه عرض میکنم- براى مسئولیّتهاى بمراتب کوچک‌تر از آن؛ مثل ریاست جمهورى و کارهاى دیگرى که من در طول این ده‌ساله داشتم. امّا حالا که این بار را روى دوش من گذاشته‌اند، آن‌چنان که خداى متعال به پیغمبرانش توصیه فرموده که «خُذها بِقُوَّة»،[5] من این مسئولیّت را با قوّت خواهم گرفت. از خدا استمداد کردم و باز هم استمداد میکنم و هر لحظه و هر آن در حال استمداد از پروردگار هستم، براى اینکه این مسئولیّت را تا آنجایى که در وسع من است ‌-که تکلیف هم بیش از وسع نیست- با قدرت، با قوّت، با حفظ شأن والاى این مقام، تسلّم کنم[6] و حفظ کنم و انجام بدهم. این تکلیف من است، که امیدوارم ‌ان‌شاءالله‌ براى انجام این کار، مشمول لطف و ترحّم الهى و مشمول دعاى ولی‌عصر و دعاى مؤمنین صالح باشم. این، مطلب اوّلى بود که خواستم عرض کنم.

انتخاب به رهبری نظام؛ مسئولیتی عظیم و امانتی گران و آزمایشی بزرگ

ملّت شریف و عزیز ایران، امّت سرافراز و قهرمان، مردم آگاه و نستوه، برادران و خواهران هم‌میهن و مسلمان! خبرگان منتخب مردم در اجلاس فوق‌العاده‌ی خود که بلافاصله پس از اعلام مصیبت جان‌گداز فقدان رهبر کبیر انقلاب و بنیان‌گذار جمهورى اسلامى ایران، حضرت امام خمینى (قدّس ا‌لله‌ نفسه الزّکیّة) برگزار کرد، اینجانب را به رهبرى نظام جمهورى اسلامى ایران برگزیده است.[1] این، مسئولیّتى عظیم و امانتى گران و آزمایشى بزرگ است که فقط با تأییدات الهى و توجّه و دعاى حضرت ولی‌عصر (روحى فداه) و پشتیبانى و حمایت شما صاحبان اصلى انقلاب و کشور میتوان بر دوش گرفت و به سرمنزل رسانید و از آن سربلند بیرون آمد.

پذیرش مسئولیت سنگین رهبری با توکل به خدا و نیاز به کمک مردم و مدیران

بنده یک فردى هستم با قصورها و کاستی‌هاى زیاد، حقیقتاً طلبه‌ی کوچک و مشحون[2] به انواع نقصها و کاستی‌ها هستم، ولى به‌هرحال مسئولیّتى به من محوّل شده، بر دوش من گذاشته شده، و من همه‌ی همّت خودم را و همه‌ی توکّلم به خدا را ‌ان‌شاءالله‌ به کار خواهم گرفت براى اینکه بتوانم این مسئولیّت بسیار سنگین را، این بار بسیار گران را تحمّل کنم، بردارم و پیش ببرم و به سرمنزل برسانم؛ و این یقیناً بدون کمک مردم و بدون کمک مدیران کشور و بدون کمک آحاد این ملّت عظیم امکان‌پذیر نیست. اعلام حمایت گروه‌هاى مختلف مردم و اظهار همراهی‌شان نسبت به این قضیّه و این مسئولیّت، براى بنده بسیار امیدبخش است؛ که ‌ان‌شاءالله‌ خواهیم توانست راه امام را دنبال کنیم.

مخالفت با انتخاب خود به رهبری به دلیل نبودن حجیت قانونی و شرعی و صوری شدن رهبری

… مطرح بشود که حالا نمیخواهم درباره‌ی این صحبت کنم. مسئله‌ اشکال فنّی دارد، اشکال اساسی دارد. من قبلاً هم خدمت آقای هاشمی گفته‌ام ‌-یکی دو هفته قبل از این که همین قضیّه مطرح بود و ایشان فرمودند- من جدّاً به ایشان گفتم که من قاطعاً چنین چیزی را قبول نخواهم کرد. حالا غیر از اینکه خود من حقیقتاً لایق این مقام نیستم ‌-و این را بنده میدانم، شاید آقایان هم میدانید- اصلاً این قضیّه از لحاظ فنّی اشکال پیدا میکند؛ رهبری، رهبریِ صوری خواهد بود؛ نه رهبری واقعی. حرف من، نه از لحاظ قانون اساسی و نه از لحاظ شرعی برای بسیاری از آقایان، حجّیّتِ حرف رهبر را ندارد؛ خب این چه رهبری خواهد بود؟ خب، قانون اساسی که میگوید مرجع ‌-حالا یا مرجع شأنی یا مرجع فعلی- این که هیچ؛ از لحاظ شرعی هم حجّیّت قول رهبر در صورتی است که آن کسی که میخواهد به حرف او عمل کند، او را فقیه و صاحب‌نظرِ در امور دین بداند. خب الان در همین جلسه چند نفر …

انتخاب رهبر با اکثریت قاطع مردم در قانون اساسی

شما ببینید در مورد رهبر بعد از آنی که شرایط رهبر را ذکر میکند، دو راه برای انتخاب رهبر مشخص میکند: یکی اینکه اکثریت قاطع مردم، نه نصف به علاوه‌ی یک، پنجاه و یک درصد، اکثریت قاطع یعنی آنی که اقلیت در مقابل او چیز ناچیزی باشد. آن کسی که اکثریت قاطع مردم او را به رهبری انتخاب بکنند، او رهبر است. تشبیه هم شده در قانون اساسی به رهبری امام بزرگوار ما و رهبر عظیمِ عزیزِ تاریخی این ملت که اکثریت قاطع مردم او را به رهبری انتخاب کردند و امامت او را پذیرفتند که رهبر و پیشوای جامعه باشد. ...[4] این یکی از امتیازات بزرگ اسلام است. در قانون اساسی بعد از مقام …

لزوم تسلیم در برابر رهبر به‌عنوان مجرای هدایت الهی

… از این تسلیم را نشان دادیم. ما به دنبال آن کسى که فرمانش براى ما فرمان خدا و حکمش حکم الهى و دستور قرآنى بود، حرکت کردیم؛ او گفت جانبازى کنید، کردیم؛ او گفت کنار بنشینید، نشستیم؛ او گفت با مشت بروید، رفتیم؛ او گفت با شمشیر بروید، رفتیم؛ [لذا] پیروز شدیم. هدایت خدا به ‌وسیله‌ى بندگان خدا و اولیاى خدا و دین‌شناسان واقعى در خدمت مردم قرار میگیرد؛ تسلیم در مقابل رهبر.

عزت رهبر انقلاب نزد جامعه و حال مردم در فقدان او

شما ببینید در یک جامعه، رهبر یک انقلاب چقدر عزیز است، چطور دلها به او متوجّه است، چطور نبض جامعه با حرکت او، با قدرت و امداد او میزند، چطور جسم جامعه با حضور او گرم و زنده است و اگر چنانچه این رهبر از مردم گرفته بشود، مردم چه احساسى دارند، چه حالتى دارند! ناگهان همه‌ى رؤیاهاى خود را باطل‌شده میدانند، همه‌ى آرزوهاى خود را مبدّل‌شده‌ى به سراب می‌بینند؛ در مثل امروز و فردایى، مردم مسلمان کوفه چنین حالتى داشتند.

قائل نبودن رهبر به حق اختصاصی برای خود و سهیم بودن در کار

… را کندن.[22] نه به‌عنوان یک کار تشریفاتی، نه! واقعاً، شروع کرد کارکردن و عرق‌ریختن. طوری کار کرد که بعضی‌ها که نشسته بودند زمین، گفتند ما بنشینیم، پیغمبر این‌طور کار بکند!؟ پس ما هم می‌رویم کار می‌کنیم؛ ریختند در زمین مسجد، مسجد را در مدت کمی آوردند بالا. یعنی نشان داد که هیچ حق اختصاصی برای خودش ـ این رهبر والا و مقتدر ـ قائل نیست. اگر کاری بناست انجام بگیرد، او هم باید در این کار سهمی داشته باشد.

شرایط زعامت امت اسلامی: تقوا، تدین، علم، تدبیر و قدرت اراده

مسئلۀ غدیر این است؛ یعنی نشان‌دهندۀ جامعیت اسلام و نگاه به آینده و آن چیزی که در هدایت و زعامتِ[61] امت اسلامی شرط است. آن چیست؟ همان چیزهایی که شخصیت امیرالمؤمنین، مظهر آنهاست: یعنی تقوا، تدین، پایبندی مطلق به دین، ملاحظۀ غیر خدا و غیر راه حق را نکردن، بی‌پروا در راه خدا حرکت‌کردن، برخورداری از علم، از عقل و تدبیر، از قدرت عزم و اراده؛ اینها خصوصیاتی است که مشخص کردند، این یک عمل واقعی و درعین‌حال نمادین است. امیرالمؤمنین را نصب کردند با همین خصوصیات، درعین‌حال نماد زعامت امت اسلامی در طول عمر اسلام ـ هرچه که بشود ـ همین عمل هست؛ یعنی نماد زعامت و رهبری اسلامی در طول زمان همین است، همان …

امام جامعه باید کتاب خدا را در جامعه اجرا کند، نه فقط در خلوت

… می‌خواهم بدعت را از بین ببرم، سنت را احیا کنم؛ زیرا سنت را میرانده‌اند و بدعت را زنده کرده‌اند، اگر دنبال من آمدید راهِ راست با من است؛ یعنی همان تکلیف بزرگ را می‌خواهم انجام بدهم که احیای اسلام است و احیای سنت پیغمبر و نظام اسلامی است؛ این نامه به اهل بصره. بعد در نامه به اهل کوفه فرمود: «فَلَعَمری مَا الاِمامُ اِلَّا الحاکِمُ بِالکِتابِ القائِمُ بِالقِسطِ الدّائِنُ بِدینِ الحَقِّ الحابِسُ نَفسَهُ عَلیَٰ ذلِکَ لِلّٰهِ»[18] امام و پیشوا و رئیسِ جامعۀ اسلامی نمی‌تواند کسی باشد که اهل فسق و فجور و خیانت و فساد و دوری از خدا و اینهاست. باید کسی باشد که به کتاب خدا عمل کند، یعنی در جامعه عمل کند؛ نه‌اینکه خودش، نماز فقط بخواند در اتاقِ خلوت؛ یعنی عمل به کتاب را در جامعه زنده کند. اخذ به قسط و عدل کند، حق را قانون جامعه قرار بدهد؛ «اَلدّائِنُ بِدینِ الحَقِّ» یعنی دین جامعه و آیین جامعه و قانون و مقررات جامعه را حق قرار بدهد، باطل را بگذارد کنار. «اَلحابِسُ نَفسَهُ عَلیٰ ذلِکَ لِلّٰهِ»؛ ظاهراً معنای این جمله این است که در خط مستقیم الهی …

همراهی رهبری سیاسی و انقلابی با رهبری فکری و ایدئولوژیک در آموزش امامان

این مفهوم که رهبری سیاسی در جامعۀ انقلابی اسلام، همان رهبری انقلابی است و لزوماً با رهبری فکری و ایدئولوژیک همراه است، در آموزش‌های امامان قبل و بعد از امام صادق نیز آشکارا وجود داشته است. در روایتی امام علی‌بن‌موسی از قول جد بزرگوارش امام محمد باقر «سلاح» را در سلسلۀ امامت به «تابوت» در میان اقوام گذشتۀ بنی‌اسرائیل همانند می‌کند: «سلاح در میان ما همچون تابوت است در میان بنی‌اسرائیل، که نزد هرکس بود، نبوت (و در روایتی حکومت) از آنِ او بود. در …

آماده‌سازی روحی مردم به‌دست رهبر آگاه تا با رفتن برخی متزلزل نشوند

… می‌روید، اگر از این ده نفر، یک نفر بگوید آقا من دیگر نمی‌آیم، روحیۀ آن ده نفر به‌کلی دَر هم خواهد ریخت، یا لااقل مقداری در روحیۀ آنها اثر خواهد گذاشت. امیرالمؤمنین دارد پای منبرش را نگاه می‌کند؛ چهره‌های موجّه همه نشستند، طلحه‌ها، زبیرها، سعدِ وقّاص‌ها. اما امیرالمؤمنین می‌داند که اینها طاقت نمی‌آورند و می‌روند. می‌خواهد که اگر طلحه رفت، دل مردم نشکند، اگر زبیر گریخت، مردم مردد و متزلزل نشوند. و یک رهبر آگاه این‌طور است.

گوشزد کردن خطرها از آغاز کار برای پیشگیری یا کاستن ضربهٔ روحی

یک رهبر آگاه از اولِ کار، خطرها و ضررهای احتمالی را گوشزد می‌کند؛ تا اگر خطری پیش آمد، یک امر حساب‌نشده پیش نیامده باشد؛ اگر اشتباهی است که می‌شود جلویش را گرفت، بگیرند، و اگر اجتناب‌ناپذیر است، لااقل ضربۀ روحی نخورند. امیرالمؤمنین می‌خواهد مانع ضربۀ روحی خوردن مردم بشود، از حالا دارد می‌گوید. چه می‌گوید؟ «فَلَئنِ اَمِرَ الباطِلُ لَقَدیماً فَعَلَ وَ لَئِنْ قَلَّ الحَقُّ فَلَرُبَّمَا وَ لَعَلَّ» اگر باطل را در اکثریت دیدی، مبادا به وحشت بیفتی؛ اگر دیدی، می‌بینی، یا خواهی دید که باطل در قوّت و قدرت و کثرت و عِده و عُدّه افزون‌تر است، نبادا به وحشت بیفتی، …

رهبر واقعی خود پیشاپیش مردم در راه دشوار می‌رود، مانند پیامبر (ص) و امیرالمؤمنین (ع)

… که انسان‌های نیرومند آن راه را نمی‌توانند بپیمایند، هرازگاهی یک‌بار، برمی‌گردد عقب، [می‌گوید] بیایید، بیایید دنبال سرِ من؛ نمی‌خوابد در خانه، به مردم بگوید بروید؛ من اینجا نشستم، شما بروید از این راهِ پرخطر، از این راهِ پرزحمت و پردردسر، از این راه دشوار؛ [بلکه] خودش می‌افتد جلو. پیغمبر این‌طوری بود، امیرالمؤمنین هم این‌طوری بود. رهبر واقعی هم اینهایند. در همان لحظۀ آخر که در این راه پرخطر دارد از پا در می‌افتد، زمان مردنش فرا می‌رسد، در همان دم آخر هم می‌گوید مردم! من داشتم این راه را می‌رفتم، دنبال من بیایید. من پیشوای شمایم، باید دنباله‌رو باشید؛ اگر می‌خواهید به سعادت و رستگاری برسید، باید این راه پرخطر …

لزوم ژرف‌نگری، دوراندیشی و تدبیر افزون بر فداکاری در رهبر

اکنون امام در میان این دو راه، کدام را انتخاب خواهد کرد؟ شک نیست که راه نخست، راه فداکاران است، ولی رهبرِ مسلکی که شعاع تأثیر عمل او نه‌تنها دایرۀ محدود زمان خودش، بلکه سراسر عمر تاریخ را دربرمی‌گیرد، کافی نیست فداکار باشد؛ بلکه علاوه‌برآن باید ژرف‌نگر و دوراندیش و پُرحوصله و سخت باتدبیر نیز باشد. و این‌همه، شرایطی است که راه دوم را برای امام حتمی و قطعی می‌سازد. و امام علی‌بن‌حسین علیه‌السلام دومین راه را که بسی دشوارتر و حوصله‌گیرتر و قهرمانانه‌تر بود برگزید و سرانجام نیز جان بر سر آن نهاد. پیشوای صادق/ ص25-23

معنای پرمغز رهبری انقلاب در مورد امام خمینی

خب، رهبری انقلاب یعنی این. رهبری انقلاب یک کلمه‌ی بسیار پُرمغز و پُرمعنا است در مورد امام بزرگوار. حالا درباره‌ی بررسی شخصیّت این رهبر بزرگ، هم میتوانیم خصوصیّات شخصی او را مطرح کنیم، هم میتوانیم درباره‌ی مکتب او حرف بزنیم که اینها البتّه بحثهای طولانی و مفصّلی است؛ من خیلی کوتاه سعی میکنم در این زمینه مطالبی را عرض بکنم.

تفاوت رهبر با راهنما: رهبر خود پیشاپیش به سوی مقصد حرکت می‌کند

… میگرفتم و چیزی میگفتم؛ اما آنها تقصیر را گردن مردم میانداختند: مردم نمیآیند، مردم نمیکنند، این مردم را ول کنید. امام در نقطه‌ی مقابل آنها، این مردم را شناخت؛ به این مردم اعتماد کرد؛ با این مردم صادقانه حرف زد؛ منتظر نشد مردم راه بیفتند؛ اول خودش راه افتاد؛ رهبر یعنی این. فرق میان رهبری مثل امام و یک راهنمای معمولی این است که راهنما اشاره میکند و میگوید اگر میخواهی فلان‌جا بروی، از این‌جا برو؛ بعد بپیچ دست راست، بعد بپیچ دست چپ؛ اما رهبر راه میافتد و خودش به طرف مقصد میرود؛ میگوید هر کس آمدنی است، با من بیاید؛ امام این‌طوری بود. ایشان مطمئن هم بود که مردم میآیند، و مردم با او آمدند. اول، او این خصوصیات را کشف کرد و ما به‌عنوان آدمهای کوته‌بین - بنده خودم را میگویم - کم تجربه و به‌عنوان کسی که مردم را درست نمیشناسد، با حیرت و …

امام یعنی رهبری که خود پیشاپیش حرکت امت است

… نمیتوانند در شئون مردم و در امور مردم دخالت کنند، او میتواند. ملک، ملوکیت، مالکیت، متضمن مفهوم تملک مردم یا سرنوشت مردم است. در نهج‌البلاغه به عنوان ملک یا سلطان هرگز از حاکم جامعه‌ی اسلامی سخنی گفته نشده، این تعبیرات در نهج‌البلاغه هست: امام، پیشوا و رهبر. مفهوم رهبر با مفهوم راهنما هم فرق دارد؛ رهبر آن کسی است که اگر جمعیتی را، امتی را به دنبال خود میکشاند خود پیشقراول و طلایه‌دار این حرکت است، مفهوم حرکت و پیشروی و پیشگامی در این خطی که مردم حرکت میکنند در کلمه‌ی امام وجود دارد.

نقش اعضای مجلس خبرگان در استحکام زنجیرهٔ رهبری نظام

… و حکیم را سپاس که توفیق تشکیل ششمین دوره‌ی مجلس خبرگان رهبری را به ملّت بزرگ ایران ارزانی داشت. این مجلس یکی از پایه‌های اصلی نظام اسلامیِ مردم‌سالار است که در فاصله‌های زمانی معیّن به دست توانای ملّت استحکام می‌یابد، و سلامت و استمرار نظام را تضمین میکند. اعضای محترم و منتخب این مجلس، با مشیّت الهی و با همّت مردم، این فرصت را یافته‌اند که یکی از برترین نقشها را در استحکام زنجیره‌ی پولادینِ رهبری نظام بر عهده بگیرند، و سزاوار است به خاطر این نعمت، سپاسگزار خداوند و قدردان مردم باشند.

اثرگذاری رهبر انقلاب بر دل و فکر مردم

کار رهبر انقلاب، امام بزرگوار و هر کسی که این ادّعا را داشته باشد، کار دلی است، کار فکری و مغزی است؛ روی دل مردم، روی فکر مردم اثر میگذارد و امام اثر گذاشت، مردم [به صحنه] آمدند تا انقلاب پیروز شد. حالا شما اگر تاریخ انقلابها را خوانده باشید یا بخوانید ــ که البتّه جوانها متأسّفانه کم کتاب میخوانند؛ شماها بیشتر از این باید کتاب بخوانید ــ تاریخ این انقلابهای منطقه‌ای و جهانی و مانند اینها را که ملاحظه کنید، می‌بینید وقتی انقلاب میشود، تا مدّتها …

روش رهبری در امور اجرایی: تأکید و پیگیری بدون ورود مستقیم

… با دقّت به خاطر بسپرید. اینها صرفاً گزارش نبود؛ گزارش بود و همراه گزارش، گلایه هم بود. و این گلایه‌هایی که اینجا کردند، تقریباً همه‌ی اینها به نظر من درست است؛ همه‌ی آنچه گفتند به عنوان توقّعاتی که از دولت و از مسئولین و از شخص بنده دارند، توقّعات درستی است. منتها شماها میدانید، مسئولین دولتی میدانند، دأب بنده در این مسائل ورود در مسائل اجرائی نیست، تأکید بر اجرا است. در همان مسائلی هم که اسم آوردند، مثل نانو و بقیّه‌ی چیزها، حتّی در زمینه‌های نظامی ــ که بنده مسئولیّت مستقیم دارم ــ من ورود نمیکنم؛ من اصرار میکنم، راه را نشان میدهم، دنبال‌گیری میکنم، پیگیری میکنم، سؤال میکنم. حالا هم به شما عرض میکنم برای همه‌ی این چیزهایی که این دوستان گفتند کارگروه تشکیل بدهید؛ یعنی اینها کارهایی نیست که یک نفر بتواند انجام بدهد؛ اینها کارگروه میخواهد. کارگروه هر کدام از اینها در مرکز و آن اداره و وزارت مربوط به خودش باید تشکیل بشود. در این …

پیگیری مطالبات با توصیه و تأکید، نه دستور به دستگاه‌ها

خب دوستان چند مطلب گفتند که باید پیگیری بشود؛ من به دفترمان، به دوستانی که در دفتر مسئولند سفارش میکنم که اینها را پیگیری کنند. پیگیری ما هم به صورت دستور نیست که من به دستگاه‌ها دستور بدهم؛ دستگاه‌ها مسئولیّت دارند، مأموریّت دارند و باید کار خودشان را انجام بدهند؛ دستور دادن، کار ما نیست لکن توصیه میکنم، راهنمایی میکنم، تأکید میکنم و پیگیری میکنم تا ان‌شاءالله این کارها انجام بگیرد. یکی دو مطلب راجع به مسائل وزارت بهداشت بود، ان‌شاءالله دنبال کنند؛ یک مطلب مربوط به شورای عالی انقلاب فرهنگی بود که دبیر محترم شورای عالی[2] اینجا حضور دارند و مسئله‌ی امضا کردن آن مصوّبات را حتماً دنبال کنند؛ یکی مسئله‌ی امضا کردن مصوّبات شورای عالی آموزش و …

اجرایی نبودن دستگاه رهبری و ارجاع و سفارش مطالبات به مسئولان

… در رژیم طاغوت بوده که فکر میکردند که باید این ‌جوری عمل بکنند؛ البتّه بی‌اعتنائی به مصالح ملّی هم که در آن رژیم بوده. [لذا] عقب‌ماندگی وجود دارد؛ این عقب‌ماندگی‌ها را باید شماها جبران کنید. اینکه گفته میشود که ما سفارش کنیم، ما سفارش میکنیم، حرفی نداریم؛ شما نامه‌تان را بدهید، آنچه به نظرتان می‌آید بنویسید در آن نامه، ما به مسئولینش ارجاع میکنیم، سفارش هم میکنیم، تأ‌کید هم میکنیم، منتها کننده‌ی کار، شما مسئولین هستید؛ یعنی مجریان کار، شما هستید؛ دستگاه رهبری که مجری نیست، دستگاه اجرائی نیست؛ مجری، شما هستید. باید دنبال کنید، باید تعقیب کنید. ما ممکن است یک دستوری به یک وزارتخانه‌ای، یا به مسئولین بالای کشور بنویسیم و بدهیم و تأکید کنیم، منتها آن که باید دنبال کار را بگیرد، خود شما هستید؛ بروید، بیایید، اصرار کنید، تأکید کنید تا آنچه میخواهید …