حادثهٔ اصلی برانگیزانندهٔ بحث آزادی در کشورهای اروپایی
… اساسی را به راه میاندازد. در حال عادی، بحثهای چالشىِ عمیقِ مهم دربارهی این مقولات اساسی اتفاق نمیافتد؛ یک حادثهای باید پیش بیاید که آن حادثه زمینه شود. البته عرض کردم؛ این اشارهی به عامل اصلی است - که حالا عامل اصلی را عرض میکنم - عوامل جانبی هم هست. آن حادثه در درجهی اول رنسانس بود - رنسانس در مجموعهی کشورهای اروپائی؛ از ایتالیا بگیرید که سرمنشأ بود، بعد انگلستان، فرانسه و جاهای دیگر - بعد از آن مسئلهی انقلاب صنعتی بود، که در اواخر قرن هفدهم و اوائل قرن هجدهم در انگلستان به وجود آمد. خود انقلاب صنعتی یک حادثهای بود، مثل یک انفجار، که انسانها را به فکر وادار میکند، …
عامل اصلی رشد حرکت فکری آزادی و حوادث دویست سال نخست آن
بنابراین عوامل رشد این حرکت فکری، اینها بود: در درجهی اول، رنسانس بود. طبعاً رنسانس یک حادثهی دفعی نبود، اما حوادث فراوانی در طول دویست سالِ اولِ رنسانس پیش آمد، که یکیاش مسئلهی انقلاب صنعتی بود، یکیاش مسئلهی انقلاب کبیر فرانسه بود. خود اینها فکر آزادی را مطرح کرد؛ لذا کار کردند. فلاسفهی فراوانِ متعددی هزاران تحقیق و مقاله و کتاب نوشتند. در همهی کشورهای غربی صدها کتاب مدون در باب آزادی نوشته شد. بعد هم که این فکر به آمریکا منتقل شد، در آنجا هم همین طور کار کردند.