رفتن به محتوای اصلی

رضاخانشخص

نام‌های دیگر: رضاشاه، رضا شاه

مقایسهٔ دیدگاه رهبران
توضیحتهیه‌شده با هوش مصنوعی

بنیان‌گذار سلسلهٔ پهلوی و سیاست‌های دوران حکومت او در برابر دین و فرهنگ.

نخستین کاربرد در متن‌های این سایت:پیام به ملت ایران (دعوت به قیام برای خدا)— ۱۳۲۳/۰۲/۱۵

سیر زمانی

از ۱۳۲۳ تا ۱۳۶۵
۱۳۲۳۱۳۶۵

فقط سال ۱۳۶۱همهٔ سال‌ها

شاهدها (۱۶ پاراگراف)

جنایت کشف حجاب به اسم فعال کردن نیمی از جمعیت

اکثر شما خانمها آن زمان را یاد ندارید و شاید در بین شما بسیار کم باشد که آن زمان اسفبار را یاد داشته باشد. در آن زمان به اسم اینکه می‌خواهیم نیمی از جمعیت ایران را فعال کنیم، آن شقیّ جنایتکار[1] دست به یک جنایت زد و آن جنایت کشف حجاب بود؛ و به جای اینکه نیمی از جمعیت ایران را فعال کند آن نیم دیگری هم که نیمه مردان بود به طور بسیار زیادی از فعالیت انداختند و این عروسکهایی که درست کردند و در همه ادارات جا دادند و در همه خیابانها راه انداختند، آنهایی که در ادارات بودند، سایر افرادی که در ادارات …

نقد تجلیل از او و یادآوری جنایتش علیه ایران و بانوان

… خدمت می‌کنند. و در سابق اگر یک چیزی پیش می‌آمد هیچ یک از آن کسانی که آن وقت در مجلس بودند مثلًا از خانمها یا در جاهای دیگری بودند حاضر نبودند یک کلمه راجع به این مسائل، یک قدم راجع به این مسائل بردارند. آنها همه در فکر این بودند که کارهای دیگری انجام بدهند. و من تعجب می‌کنم از اینکه این دو روز که هفده دی[1] بود و وقت این بود که رضا خان آن کار را کرد و آن صدمه را به بانوان ما وارد آورد، من گمان نمی‌کردم که بانوانی باشند که حالا هم باز اسم او را بیاورند؛ او را مثلًا بخواهند و بگویند که خدمتگزار بوده است. لکن در خارج خوب، هستند یک‌ دسته‌ای که این طور هستند و تجلیل از رضا خان و غمض عین از این همه جنایتی که آن آدم وارد کرد به ایران. هر کس آن وقت را یادش هست، و آن مسائلی که در آن وقت یادش هست، و آن مصیبتهایی که برای بانوان پیش آوردند یادش باشد می‌فهمد که این آدم چه عنصری بود. و آن وقت هم انگلیسها کار می‌کردند، انگلیسها کی را انتخاب کردند برای سرکوبی، در هر صورت اینها از مسئله ما خارج است.

کشتن و تبعید و اسارت علمای آذربایجان و مشهد

روحانیون هم که الّا خیلی خیلی نادر، از آن مسائل اوّلی که صدر اسلام داشته، نگذاشته بودند؛ همان سر جای خودشان بودند. اینها را دیگر نمی‌توانستند منحرف کنند، از بین می‌بردند، اسیر می‌کردند، تبعید می‌کردند، حبس می‌کردند، می‌کشتند. عده‌ای از روحانیون بزرگ را کشتند در زمان رضا خان. از شهرهای خودشان بیرونشان کردند، بردند یک جای دور دستی آنجا نگهشان داشتند. علمای آذربایجان را از آنجا برداشتند، بردند یک جای دیگر. علمای مشهد را همه را اسیر کردند، آوردند تهران. یکی از بزرگترین علمای آنجا را در همین تهران- من خودم این را دیدم- که توی یک خیابانی که اجازه داشت تا اینجا بیاید از خانه‌اش بیرون، با شبکلاه نشسته بود و مردم می‌آمدند، می‌رفتند، خیلیها نمی‌شناختند، بعضیها هم می‌شناختند، جرات نمی‌کردند سلام بکنند به او. و همین …

به قدرت رسیدن برای پیکار با مذهب، رهبری مذهبی و زنان

… که زنان در آن نهضت نقش اساسی را داشتند. و متوجه شدند که در مشروطه و پس از آن نیز زنان بویژه قشر متوسط محروم آنان هستند که می‌توانند با قیام خود، مردان را به میدان بکشند. و احساس کردند که تا این عوامل به قوّت خود باقی هستند نقشه‌های آنان نقش بر آب است. و لازم دیدند برای دست یافتن به این کشورها و مخازن سرشار آنها پایه‌های مذهب و رهبری مذهبی قشرهای مذهبی سست شود و از همان زمانها به فکر این نقشه و عملی نمودن آن افتادند و توفیقهایی هم به دست آوردند، تا آنکه رضا خان را برای این خدمت، یافته و او را به قدرت رساندند، و او با این سه عامل به پیکار سرسختانه پرداخت. و کسانی که آن زمان را به یاد دارند می‌دانند این خائن تبهکار با دستیاری عمّال بی‌وطنش با اینان چه کردند و برای پیروزیِ هر چه سریعترِ نقشه‌هایشان چه راههایی را برای انحراف و مصرفی نمودن و به فساد کشاندن بانوان مظلوم در پیش گرفتند. کافی است نسل حاضر که آن روزگار سیاه را درک نکرده‌اند به کتابها، شعرها، نوشته‌ها، نمایشنامه‌ها، تصنیفها، روزنامه‌ها، مجله‌ها و مراکز فحشا و قمارخانه‌ها و شرابفروشیها و سینماها- که همه یادگار آن عصر بودند- بنگرند و یا از آنان که دیده‌اند بپرسند و نیز سوال کنند …

قدرت‌گیری با ظاهر اسلامی و مأموریت شکستن نهادهای مقاوم

رضا خان که آمد، اوّل با یک صورت ظاهر اسلامی آمد و کم کم قدرت را به دست گرفت و به حسب آن چیزی که انگلستان تصدیق کرد، او را آنها آوردند. آن وقت قدرت مال آنها بود و این مامور بود به اینکه این کشور را آن مقداری که امکان دارد، در مقابل قدرتهای بزرگ ایستادگی بکنند، آن ارگانها را درهم بشکند با اختلاف رویه‌ها. دنبال آن هم پسرش- که به نظر من، خبیثتر از پدر بود- همان معنا را دنبال کرد با یک وضع دیگری. اوّل هدفی که رضا خان در نظر گرفت کوبیدن روحانیون بود، با اسم اینکه می‌خواهیم اصلاح بکنیم تمام کارهایشان از اول تا آخر به اسم «اصلاح» و به اسم ترقی دادن کشور [بود] …

بی‌اعتنایی به تذکر کتبی شیخ عبدالکریم حائری در قضیه‌ای که شاید کشف حجاب بود

… یک مسجدی رفته‌اند ویک درسی هم گفته‌اند و دیگر جهات دیگر را به آنها نگفته‌اند، یا مطلع‌اند، لکن می‌خواهند بگویند. شمایی که می‌گویید زمان رضا شاه بهتر از حالا بود، در زمان رضا شاه، شما چه وضعی داشتید؟ نه شما، مرحوم شیخ ما[4]- رضوان الله علیه- چه حالی‌ داشت؟ در یک قضیه‌ای، که شاید قضیه کشف حجاب بود، مرحوم شیخ- رحمه الله- مرحوم آقا شیخ عبد الکریم- رضوان الله علیه- یک کاغذی به رضا شاه نوشت و راجع به این معنا تذکری داد. جواب نداد. نخست وزیر گفت: به عرض اعلیحضرت رسید، ایشان گفتند: شما خوب است که مشغول کار خودتان باشید. یک دانه پاسبان اگر می‌آمد در این شهر مذهبی که چقدر جمعیت مذهبی و چقدر اهل علم داشت می‌آمد، هر کاری با هر یک از شما می‌کرد، احدی صحبت نمی‌کرد.

سرکوب روحانیت با خلع لباس، حبس، تبعید و اعدام

د- از نقشه‌های شیطانیِ قدرتهای بزرگ استعمار و استثمارگر که سالهای طولانی در دست اجرا است و در کشور ایران از زمان رضا خان اوج گرفت و در زمان محمد رضا با روشهای مختلف دنباله‌گیری شد، به انزواکشاندن روحانیت است؛ که در زمان رضا خان با فشار و سرکوبی و خلع لباس و حبس و تبعید و هتک حرمات و اعدام و امثال آن، و در زمان محمد رضا با نقشه و روشهای دیگر که یکی از آنها ایجاد عداوت بین دانشگاهیان و روحانیان بود، که تبلیغات وسیعی در این زمینه شد؛ و مع الاسف به واسطه بیخبری هر دو قشر از توطئه شیطانی ابرقدرتها نتیجه چشمگیری گرفته شد. از یک طرف، از دبستانها تا دانشگاهها کوشش شد که معلمان و دبیران و اساتید و روسای دانشگاهها از بین غربزدگان یا شرق‌زدگان و منحرفان از اسلام و سایر ادیان انتخاب و به کار …

سرکوب خشن روحانیون و نتیجهٔ معکوس آن

… داده‌ام، به دست گرفتن مراکز تعلیم و تربیت خصوصاً دانشگاهها است که مقدرات کشورها در دست محصولات آنها است. روش آنان با روحانیون و مدارس علوم اسلامی فرق دارد با روشی که در دانشگاهها و دبیرستانها دارند. نقشه آنان برداشتن روحانیون از سر راه و منزوی کردن آنان است؛ یا با سرکوبی و خشونت و هتاکی که در زمان رضا خان عمل شد ولی نتیجه معکوس گرفته شد؛ یا با تبلیغات و تهمتها و نقشه‌های شیطانی برای جدا کردن قشر تحصیلکرده و به اصطلاح روشنفکر که این هم در زمان رضا خان عمل می‌شد و در ردیف فشار و سرکوبی بود؛ و در زمان محمد رضا ادامه یافت بدون خشونت ولی موذیانه.

نفرت مردم از او و شکرگزاری از رفتنش با وجود حضور اجانب

… چون تماسش با مردم زیاد بود، آن احساس و ذایقه در مردم خیلی زیاد بود، شما باید کاری بکنید که این ذایقه تلخ را به ذایقه شیرین برگردانید. و ان شاء الله وقتی که شما بنایتان بر این معنی باشد خدا تاییدتان می‌کند و مردم پشتیبانتان می‌شوند، الآن هم پشتیبان شما هستند. شما بدانید که اگر در زمان سابق بود یک جنگی پیش آمده بود، مردم دعا می‌کردند که این رضا خان شکست بخورد. خوب، من یادم هست رضا خان وقتی که اقلًا یک شاهی بود برای ایران، حالا به هر ترتیبی بود بالاخره مال ایران بود، از ایران بود، وقتی اجانب آمدند اینجا و مردم همه چیزشان را در خطر می‌دیدند، وقتی که رضا خان رفت مردم شکرگزاری کردند که لا اقل این نعمت آمد که این آدم را از بین ببرد؛ یک همچه وضعی درست کرده بود که اهل یک کشوری نسبت به کسی که از خود این کشور است- و فرض کنید که- شاه کشور هست، اجنبی، انگلیسها و روسها و امریکاییها که آمده بودند آن وقت، این را وقتی فرستادند کانّه مردم یک نعمتی بهشان رو کرده بود که اگر آن وقت یک مجالی بود شاید چراغانی می‌کردند، چنانچه برای رفتن محمد رضا دیدید که چه کرده بودند. ما هم باید یک کاری بکنیم، شما هم باید یک کاری بکنید که اگر خدای نخواسته برایتان یک مشکلی پیدا شد، همین بازار و همین محله و همین کوچه بریزند و مشکل شما را رفع بکنند؛ الآن وضع این طوری است. در انقلابات دیگر شما خیال نکنید که یک انقلابی مثل اینجا بوده است که …

ادعای قدرتمندترین بودن ارتش در زمان او

من از ارتش شروع می‌کنم که فرهنگ وارداتی در ارتش و در همه ارگانهای دولتی و در قشر توده‌ها و جمعیتهای ما چه کرد. زمان رضا خان زمانی بود که ادعا می‌کردند که ارتش قدرتمندترین زمان خودش را دارد و از همه زمانها به ادعای آنها قدرتمندتر است. من تاریخی برای شما بگویم که گمان ندارم هیچ یک از شما در آن وقت بوده باشید و آن مسائل را از نزدیک لمس کرده باشید: وقتی که ارتش انگلستان و شوروی- روسیه آن وقت- جنگ داشتند با آلمان و طرفدارهای او، قبلًا به دستور آنها در ایران راهها را ساختند و خط آهن کشیدند؛ …

زورگویی به مردم و روحانیت و گرفتن املاک مازندران

… ارتش چمدانهاشان را بستند و فرار کردند؛ از تهران فرار کردند؛ فرار کردند که بروند بیرون. شاید از ایران بروند بیرون. و ارتش ما که آن قدر برایش صحبت می‌کردند که قدرتمند است، فقط این کار را می‌کرده و همین طور قوای نظامی و انتظامی دیگرش که مردم را سرکوب می‌کرد. مازندران را تمامش را، املاکش را گرفت رضا شاه. تمام قدرتش این بود که به ما و به مردم و به ملت و بخصوص روحانیت، فشار می‌آورد و زورگویی می‌کرد و در مقابل آنها- در صورتی که آنها با ما جنگ نداشتند، می‌خواستند بیایند و عبور کنند از اینجا و اینجا را بگیرند- این قدر مقاومت کردند که اصل به حسب حرف اول و دروغ اول، سه ساعت و به حسب حرف دوم- که شاید آن صادقانه بوده- اینکه اصلًا مقاومتی در کار نبوده؛ آنها آمدند و ما هم رفتیم؛ فرار کردیم!

قلدری کم‌سابقه در تاریخ و تفاوت زمانش با محمدرضا

شما ملاحظه کرده‌اید، تاریخ مرحوم مدرس را دیده‌اید: یک سید خشکیده لاغرِ- عرض می‌کنم- لباس کرباسی- که یکی از فحشهایی که آن شاعر به او داده بود، همین بود که تنبان کرباسی پوشیده- یک همچو آدمی در مقابل آن قلدری که هر کس آن وقت را ادراک کرده می‌داند که زمان رضا شاه غیر زمان محمد رضا شاه بود. آن وقت یک قلدری بود که شاید تاریخ ما کم مطلع بود، در مقابل او همچو ایستاد، در مجلس، در خارج که یک وقت گفته بود: سید چه از جان من می‌خواهی؟ گفته بود که می‌خواهم که تو نباشی، می‌خواهم تو نباشی! این آدم که- من درس ایشان یک روز رفتم- می‌آمد در مدرسه سپهسالار- که مدرسه شهید مطهری است حالا- درس می‌گفت- من یک روز رفتم درس ایشان- مثل اینکه هیچ کاری ندارد، فقط طلبه‌ای است دارد درس می‌دهد؛ این طور قدرت …

قلدری پیش از شاه شدن و ناآگاهی از املای عدلیه

من بودم آنجا که یک کسی یک چیزی نوشته بود. زمان قدرت رضا شاه، زمانی که آن وقت باز شاه نبود- آن وقت یک قلدر نفهمی بود که هیچ چیز را ابقا نمی‌کرد- یک کسی آمد گفت: من یک چیزی نوشتم برای عدلیه، شما بدهید ببرند پیش حضرت اشرف که- یک همچو تعبیرهایی- که ببینند. گفت: رضا خان، که باز نمی‌داند اصلش عدلیه را با «الف» می‌نویسند یا با «ع» می‌نویسند؛ من بدهم این را او ببیند؟ نه اینکه این را در غیاب می‌گفت، در حضورشان هم می‌گفت. این جوری بود وضعش.

ورود به نام نجات ایران و سپردن قدرت به انگلیس

وضع پلیس در دنیا و در رژیم سابق این بود که همه در خدمت قدرتمندان بودند. و نقشه آنهایی که می‌خواستند در کشورها سلطه پیدا کنند و نمی‌توانستند که همه مردم را تحت نظارت قرار دهند، این بود که یک نفر یا افراد مقتدری را بر سر همه بگمارند؛ مثل رضا خان که یک آدم قلدری بود و به اسم «نجات ایران» وارد شد و همه قدرتها را در دست گرفت و در اختیار انگلیس قرار داد.

قصد از بین بردن عشایر و نابود کردن بسیاری از آنان

و در رژیم سابق، زمان رضا شاه می‌خواستند این عشایر را از بین ببرند و بسیاری‌شان‌ را از بین بردند. الآن بحمد الله، آنها هم یک قدرتی هستند، با شما دوست و رفیقند. همه با هم دوست باشید، همه با هم رفیق باشید تا اینکه بتوانید این بار را به منزلش برسانید و مطمئن باشید که تا ایران به این وضعی که فعلًا هست و بحمد الله دارد جلو می‌رود. خیلی از اشخاصی که بدبین بودند …

کوشش برای از بین بردن عشایر یا منحرف کردن آنان

راجع به عشایر، یکی از چیزهایی که آنها احتمال می‌دادند که یک وقتی این عشایری که به دیانت اسلام اعتقاد دارند و می‌خواهند که اسلام تحقق داشته باشد، احتمال می‌دادند که اینها بر خلاف آنها قیام بکنند. رضا خان عشایر را بکلی می‌خواست از بین ببرد- و بسیار هم موفق شد در از بین بردن- و یا افرادی از آنها را تربیت کنند که عشایر را، آنها به طریقی که آنها می‌خواهند منحرف کنند. بسیاری از اینها در خارج بودند و [یا] در ایران بودند و انحراف داشتند و آنها مامور این بودند که عشایر را منحرف کنند و تضعیف کنند روحیه آنها را. همه اینها دست به هم داد و این کشور ما را این طور که می‌بینید، کرد.