من یک قصهای از مرحوم حاج آقا روح الله خرمآبادی[1] شنیدم و یک قصه هم خودم دارم. مرحوم آقای کاشانی[2]- رحمه الله- را که تبعید کرده بودند به خرمآباد و محبوس کرده بودند و در قلعه فلک الافلاک[3] یا کجا، آقای حاج آقا روح الله میفرمودند که من از آن کسی که رئیس ارتش آنجا، و آقای کاشانی هم تحت نظر او بود و محبوس بود- من حالا وقتی میگویم محبوس در زمان رضا خان، شما خیال میکنید مثل حبسهای عادی زمانهای دیگر بود، البته پسرش هم مثل پدر بود لکن آن کسی که گرفتار میشد اگر از اشخاصی عادی بود همچو مرعوب میشد که در حبس یک کلمهای که بر خلاف مثلًا دولت یا آن کسی که در آنجا هست بزنند، امکان نداشت برایشان- مرحوم حاج آقا روح الله گفتند که من از این رئیس ارتش که در آنجا بود خواهش کردم که من را ببرد خدمت مرحوم آقای کاشانی، قبول کرد و ما را بردند پیش ایشان. آن رئیس، آنجا بود و من هم بودم و آقای کاشانی. آن شخص شروع کرد صحبت کردن، و رو کرد به آقای کاشانی که آقا شما چرا خودتان را- قریب به این معانی- به زحمت انداختید؟ آخر شما چرا در سیاست دخالت میکنید؟ سیاست، شان شما نیست، چرا شما دخالت میکنید؟ از این حرفها شروع …
سرکوب ملت بهجای شدت با بیگانگان
… مومن است، یک میزانی خدای تبارک و تعالی قرار داده است که با او میتواند بفهمد که این مومن و مسلم است: اشِدّاءُ عَلَی الکُفَّار رُحَماءُ بَیْنَهُمْ؛[1] وقتی با اجنبیها مواجه میشوند با شدت و کوبندگی مواجه میشوند، وقتی بین خودشان هستند با رحمت و عطوفت مواجهند. من از اول آمدن رضا خان به تهران و کودتا کردن تا حالا شاهد مسائلی که بر این ملت گذشته است تا حدودی بودهام. در زمان رضا خان، سرکوبی هر چه بود سرکوبی ملت بود. زمان پسرش هم همین طور نسبت به ملت خودشان با شدت و قدرت شیطانی عمل میکردند و سرکوب میکردند ملت را، سرکوب میکردند دانشگاه را. آن وقت دانشگاه نبود و لکن محصلین را سرکوب میکردند، علمای اسلام را. بین خودشان بعکس آنکه خدای تبارک و تعالی میفرماید، بین خودشان …
اعتراف انگلیس به آوردن رضاخان و سپردن سلطنت به او
… اطرافش بودند، لا بد به او فهماندند که بد غلطی کردی. آن کتاب را با آن جملهاش را دیگر محو کردند و جمع کردند، از قراری که گفتند. این یک سندی است از زبان یک نفری که در اینجا به طور ظلم سلطه داشت، این یک اقراری است از او، به اینکه آنها من را در اینجا قرار دادند. قبل از او برای پدرش هم همین مساله بود، منتها آن را خود انگلیسها در رادیوی دهلی اقرار کردند، گفتند ما رضا خان را آوردیم در ایران و سلطنت به او دادیم، لکن به ما خیانت کرد و او را بیرون کردیم. این هم اقراری بود که انگلستان کرد. آن هم اقراری بود که همان کسی که دست نشانده خود آنها بود کرد. در یکی از صحبتهایش محمد رضا گفت که لیست وکلا را از سفارتخانه مینوشتند و پیش ما میفرستادند، و ما ملزم بودیم که آنها را وکیل کنیم. ما، هم وکلا را با این کلمه میشناسیم و هم محمد رضا را، و دستگاههای …
نفی شیوهٔ مذاکرات مجالس دورهٔ رضاخان و پس از آن
5- این مجلس که اولین دوره در جمهوری اسلامی است، الگویی است برای مجالس آینده؛ و هر سنت حسنه و یا سیئهای ممکن است در مجالس دیگر اثر گذارد و برای شما اجر جزیل و یا خدای نخواسته وزر و وبال به بار آورد. لازم است در مذاکرات و برخورد آرا به طور آرام و با احترام متقابل عمل شود، نه مثل دورههای رضا خان و بعد از آن. و لازم است از دستهبندیها و جهتگیریهای غیر اصولی برای کوبیدن طرف مقابل جداً احتراز شود که تنها حل مسائل در محیط آرام امکانپذیر است.
خطر روی کار آوردن رضاخانی دیگر با ظاهر ملی
… ایجاد اختلاف بکنند موعظهشان کنند، نصیحتشان کنند. اگر گوش نکردند آنها را طردشان بکنند و نگذارند اختلاف حاصل بشود. نگذارند جوری وانمود بشود که این ملت ملتی نیست که قابل این باشد که آزاد باشد. حالا که آزاد شده ببینید به جان هم ریختند، قابل آزادی نیست. ملتی که قابل آزادی نیست، باید یکی بیاید، یک رضا خانی را پیدا کنند- و اینها دارند، از این چیزها دارند- یک رضا خانی را پیدا بکنند. امروز به اسم اینکه این آدم ملی هست، به اسم اینکه یک آدم از این چیزها، از این عنصرها، اینها دارند که بیست سال، سی سال این را با یک صورت ملیت و با یک صورت دلسوزی نگه دارند. آن روزی که میخواهند کار را انجام بدهند به دست او انجام بدهند. به صورت ملیت، به صورت چه انجام بدهند. و توجه این معنا را باید داشته باشند ملت ما. امروز که روز حساسی است، برای اینکه ما میخواهیم که رئیس جمهور تعیین بشود، ملت میخواهد رئیس جمهور تعیین بشود، امروز میبینید که با این حساسیت باز مشغول شدند به توطئهها و مشغول …
قیام علمای آذربایجان بر ضد رضاخان و تبعید آنان
آذربایجانی همیشه طرفدار اسلام بوده، و در هر قضیهای که پیش آمده پیشقدم بوده است. برای رفع ظلم پیشقدم بوده است. آذربایجانی که در صدر مشروطیت «ستارخان و باقر خان[1] اش» آن زحمات را کشید. بعد خیابانی[2] آن کارها را کرد. در زمان ما از آذربایجان قیام شد بر ضد رضا خان. مرحوم آمیرزا صادق آقا[3]، مرحوم انگجی[4] و بعضی دیگر از علمای آذربایجان قیام کردند. تبعید شدند. مدتها تبعید بودند در خارج. شاید در سنقر بود یا در سقز بود، یک همچو جایی. آذربایجان همیشه در صف اول واقع بوده است برای مخالفت با اشرار. و برای پیشبرد اهداف اسلام. آن وقت یک دستهای، خوب، اشرار هم، در هر طایفهای چند نفر از اشرار هم هست، لکن از اطراف جمع میشوند و اعلام میکنند که ما هم …
وابستگی رضاخان به خارج، کمتر از پسرش
لکن اینکه گفت، ناشیگری کرد. روی این نظر گفت که میخواست حالا بگوید که من دیگر حالا آن طور نیستم و بعد هم همه فهمیدند که در زمان این [شاه] بسیار بدتر بودوابستگیش به خارج از زمان پدرش. این وابستگی که این داشت بسیار زیادتر بود از آن وابستگیهایی که او داشت. آن هم وابسته بود، اما نه به اندازه این.
تحمیل خواست عدهای معدود بر ملت با سرنیزه در زمان او
… هر روز هم دارند باز داد میکنند که ما اسلام و جمهوری اسلامی را میخواهیم، مادامی که این مساله هستش، دیگر نمیشود این را تغییرش داد. و معنا ندارد که یک اقلیتی بخواهد تحمیل کند به یک اکثریتی؛ این خلاف دمکراسی است که شما به او عقیده دارید، و خلاف آزادی است. خلاف همه انسانیت است که بخواهند یک عده معدودی- که اقلیت هستند- تحمیل کنند بر یک عده [بیشتر.] این همان است که زمان رضا خان هم بود، که یک عده معدودی بودند و با سرنیزه تحمیل میکردند بر ملت یک چیزهایی را. حالا سرنیزه تبدیل شده است به نطق، و تبدیل شده است- عرض میکنم- به قلم، و تبدیل شده است به توطئه و اینها. و این طوری بخواهند که به مردم اغفال کنند، تحمیل کنند، این صحیح نیست.
تشکر نمایشی زنان بر سر قبر رضاخان به نام آزادی
خوب، در زمان این رژیم که فریاد میکردند که «آزادزنان و آزادمردان» چه فعالیتی زنها داشتند؟ فعالیتی که ما از زنها میدیدیم این بود که چند تایشان جمع بشوند، با آن وضع فضیح، بروند سر قبر رضا خان، آنجا تشکر کنند از اینکه ما را آزاد کردید! چه جور آزاد کرد؟ چه کرد؟ فکر این نیستند که چه آزادی اینها به آنها اعطا کردند، و تا چه اندازه اینها میخواستند زنها یا مردها آزاد باشند. بله، آنها یک آزادی را میخواستند- حالا هم این اشخاصی که قلم دستشان است و بر ضد اسلام و بر ضد روحانیت چیز مینویسند همین …
غارت اموال مردم و دادن آن به بیگانگان
[خطاب به مترجم:] بگویید به او که مرحوم مدرس که با شاه سابق دشمن سرسخت بود یکوقتی که شاه[3] به سفر رفته بود، وقتی آمده بود، مرحوم مدرس گفته بود که من به شما دعا کردم. خیلی او خوشش آمده بود که چطور یک دشمن دعا کرده بود. گفته بود، نکته این است که اگر تو مرده بودی اموالی که از ما غارت کرده بودی و به خارجیها داده بودی همه از بین رفته بود. و من دعا کردم تو زنده باشی برگردی، بلکه بتوانیم ما مالها را برگردانیم. حالا ما هم همان طور هستیم و این پسر هم بیشتر از او اموال ما را برده است به خارج.
ترس از روحانیون و کوشش برای ایجاد فساد در میان آنان
… میخواهند آزاد باشند که شراب بخورند، قمار بکنند و در فحشا وارد بشوند و اینها. اینها یک چیزهایی است که اسلام به آنها نمیدهد و اینها میترسند. یک قشر دیگری هم که اینها از آن میترسند عبارت از روحانیین است. از آنها ضربه دیدهاند، و اینها هم میترسند از آنها. رضا خان هم از آنها میترسید، پسرش هم میترسید؛ و همیشه هم در صدد بودند که آنها را فاسد بکنند، یا در داخل خودشان یک کاری بکنند که فساد پیدا بشود، و ضربه بزنند و چه بکنند.
اجرای سخت نقشهٔ تضعیف اسلام در دوران او
… کرده بودند؟ از طریق روحانیت. این اعتقاد را اینها تزریق کرده بودند و باز مطالعاتشان به اینجا رسیده بود که این ملّاها در دهات و قَصَبات و همه جا هستند و هر وقت بخواهند، این مردم را ممکن است که به شورش وادارند. چه بکنند این نشود؟ دو نقشه میخواستند پیاده کنند. در زمان رضا شاه پیاده شد، و به طور سختی هم پیاده شد و بعد از آنکه دیدند آن سختیها مشکل است و نمیشود، به ترتیب شیطانی، یکی اینکه اسلام را در بین تودهها، در بین مردم، کوچکش کردند. قلمهای اجیر آنها و تبلیغات دامنهدارشان راجع به اینکه این اسلام مال زمان سابق بوده است! چیزی که مال هزار و چهار صد سال پیش از این است، دیگر حالا- حتی حالا هم اگر شما دیده باشید، گاهی وقتها جرات نمیکنند بگویند، اما میگویند و لو یک کلمهای را. این یک راه بود …
سرکوب سخت روحانیت و برانگیختن مردم علیه آن
… گرفتند. تبلیغات، تعلیمات، همه چیز استعماری بود. خودمان را از خودمان تهی کردند. میخواستند بگیرند، الحمد لِلّه نتوانستند. یکی قدرت اسلام را که از آن میترسیدند. یکی قدرت خدمه اسلام را که عبارت از روحانیون، اینها را میخواستند بگیرند و شدت هم کردند و گرفتند. در زمان رضا شاه سرکوبی کردند سخت، به حیث که خود مردم هم بر ضد روحانیت، طبقات زیادی از آنها بر ضد روحانیت، حرف زدند و گفتند و شنیدند و بعد که دیدند با زور مشکل است بعد با حیله وارد شدند. با حیله و با تبلیغات سوء و با این طور چیزها وارد شدند.
فشار بر روحانیون در زمان رضاخان
ما نمیخواهیم بگوییم که همه روحانیون ملائکه الله هستند، لکن آن قشری که اسلام را میتواند بفهمد چی هست، آن قشری که همه زحمتش در اسلام بوده است، آن قشری که عمرش را صرف کرده است در این اتاقهای مرطوب کذا، با آن فشارهای زمان رضا خان و زمان بعد از رضا خان، برای به دست آوردن احکام اسلام؛ آن طایفه بود. این طایفه را از دست ندهید آقا! این اشتباه را نکنید! من در نجف هم که بودم در یک منبر مفصل هم گِله کردم از روحانیون و هم گله کردم از شما. از آنها گله کردم به اینکه شما این قشر جوان را که مقدرات مملکت ما بعداً دست اینهاست از دست ندهید. گله کردم از …
پرسش رضاخان از فروپاشی سریع ارتش در برابر متفقین
… وقتی که آمدند در سرحدات، به مجرد اینکه اینها[3] حمله کردند آنها[4] فرار کردند ... این را دیگر من خودم شاهد بودم، سرحد را ما شاهد نبودیم. اما از سر حد که حمله کردند تهران خالی شد. تمام صاحب منصبان از تهران رفتند طرف اصفهان. چمدانشان را پر کردند و فرار کردند. رضا خان گفته بود آخر این ارتش و این بساط چطور سه ساعت طول کشید. گفته بودند سه ساعت طول نکشید، آنها آمدند و ما رفتیم. ما برای اینکه اظهار قدرت بکنیم میگوییم سه ساعت، کی سه ساعت طول کشید؟ مساله این طور بود. در سر حد این طور شد. من تهران بودم، در سر حد این قضیه واقع شده بود. سربازها در تهران از سربازخانهها بیرون ریخته بودند و فرار کرده بودند. تو خیابانها راه میرفتند، فرار …
نقل حکایت ترس رضاخان از دزدی در ادارهٔ ژاندارمری
… برویم سراغ وزارتخانهاش، آن هم نه. برویم سراغ اداراتش، آن هم نه. ما همچو چیزی نمیخواهیم. ملت ما میخواهند که اسلام در خارج تحقق پیدا بکند. یعنی هر کس وارد هر وزارتخانهای بشود خیال کند که وارد شده در یک معبدی؛ یک جایی که مردمش [در] آنجا هستند مردم صالحند. اگر وارد شد در ژاندارمری، مثل سابق نباشد که رضا خان وارد شده بود. آن وقت مینوشتند که وارد شده بود در اداره ژاندارمری، دست گذاشته بود در جیبهایش گفته بود میترسم بدزدند! این جور نباشد.
ترور مدرس به دستور رضاخان
مرحوم مدرس که به امر رضا خان ترور شد، از بیمارستان پیام داد: «به رضا خان بگویید من زنده هستم». مدرس حالا هم زنده است. مردان تاریخ تا آخر زنده هستند. بدخواهان باید بدانند هاشمی زنده است چون نهضت زنده است.
کودتا و ساقط کردن دولت و جانشینی آن
… را میشنیدم. و باید فخر کنم به همچو خانمها؛ به همچو بانوان. من در عین حال که میبینم شما در زحمت گرما هستید، مختصراً دو- سه کلمه با شما عرض میکنم. ما از کارهایی که دولتها یا صاحبان قدرت انجام میدهند آن چیزهایی که نقطه ابهام ممکن است داشته باشد کشف میکنیم. رضا شاه آمد، کودتا کرد، دولت ایران را ساقط کرد، و خودش جانشین شد. بعد هم محمد رضا. آنها کارهایی کردند که بعضی از آن کارها ابتداءً شاید به نظر اشخاصِ غافل یک کار مثبت مفید بود. و کارهای دیگری کردند که با اسم اصلاح، با اسم تمدن، انجام دادند. کارهایی را که فسادش کشف شد. مثلًا «اصلاحات ارضی». اصلاحات ارضی! ابتداءً خیلی سر و صدا …
تلخیهای ملت در دوران رضاخان و پسرش
ما در این پنجاه و چند سال روی آزادی را ندیدیم. شما جوانها یادتان نیست که در زمان رضا خان چه گذشت بر این ملت. من از اول تا حالا شاهد قضایا بودم؛ من همه تلخیهایی که از زمان این پدر و این پسر گذشته است بر ملت ما، آن تلخیها را چشیدهام. و شما آقایان همین زمان این [شاه] را. و شاید اخیرْ زمانِ او را بعضیتان مطلع شدید و دیدید چه کردند اینها با ما. او را انگلیسها آوردند و مامور کردند، این را متفقین- به حَسَب آن طوری که خودش در کتاب نوشت و بعد شنیدم که آن جمله را برداشتند[2]- خودش در کتاب نوشت …
از پای درآوردن ایل بختیاری
ملت ایران باید بداند که این شخص که متکفل حکومت شده است به ایل خودش[2] خیانت میکند؛ آن ایلی که پشتوانه ایران بودند و رضا شاه آنها را از پای درآورد. این شخص به ایل خودش، به ملت خودش، خیانت میکند. و باید ایل بختیاری بداند که این اشخاصی را که به آنها خیانت میکنند از جلو راه ملت بردارند. باید ارتش بداند که اینها خیانتکارند؛ به آنها کمک نکنند. باید همه ایران بدانند که توطئهای در کار است؛[3] از این توطئه …
تحمیل او از سوی انگلیس و اخراجش پس از خیانت به آنان
- ما سالهای طولانی است که گرفتار این چیزها هستیم که دولت انگلیس به حکومت جائر ما همراهی میکند. از اول دولت انگلیس پدر این شاه را بر ما تحمیل کرد، و بعد هم که او خیانت به آنها کرد او را اخراج کردند. متفقین- که یکیشان انگلستان بود- محمد رضا شاه را بر ما تحمیل کردند و تحمیلات دولت انگلستان و ظلمهایی که به ملتهای ضعیف- که یکی از آنها ملت ماست- کردهاند، سابقه زیادی دارد و اینکه حالا هم به فرستادن سلاح و پشتیبانی از شاه ادامه میدهد، میخواهد سلطنت او ادامه …
آزادی نسبی انتخابات تهران در اوایل سلطنت به سبب ضعف قدرت
تمام قوانینی که در این پنجاه سال گذشته است و تمام مجالسی که در این پنجاه سال تاسیس شده است، هیچ یک از اینها مطابق قوانین نبوده است. هیچ مجلسی تا کنون ما نداشتیم که موافق قوانین باشد. حتی در اوایل سلطنت رضا خان که یک قدری قدرتش کم بود، در تهران فقط- که مرکز بود- یک آزادی به مردم داده بودند؛ یک آزادی فی الجمله که وکلایی تعیین کنند. و آن وکلای تهران بودند که مخالفت میکردند مثل مرحوم مدرس و یک عدهای که تَبَع ایشان بودند؛ لکن در شهرستانهای دیگر وکلا را خودشان تعیین میکردند و خودشان هم آرا برای مردم درست میکردند و خودشان هم آرا را میریختند در صندوق! و هر چه بود دست خودشان، دست …
حکومت قاچاق و یاغیگرانه از ابتدا
… و همه دولتها سد کرد. دیگر دولتها نمیتوانند ادعا کنند که شاه قانونی است و در مملکت به طور رضایتِ مردم و به طور قانونْ توقف کرده است. رفراندمی که در دیروز و امروز شد و قطعنامههایی که صادر شد به همه دنیا ثابت کرد که شاه ساقط است. ما میگفتیم از اول ساقط بوده؛ ادعای من این بود که از اولْ رضا شاه و این شاه به طور قاچاق و به طور یاغیگری در ایران حکومت کردند؛ لکن حالا اگر کارتر و امثال اینها انکار داشتند، دیروز و امروز ثابت کرد که هیچ قانونیت ندارد برای اینکه به حَسَب نص قانون اساسی ما، دولت، شاه باید به رای ملت شاه باشد. و یک امر طبیعی است که باید این طور باشد. و الآن تمام ملت در تهران، مشهد، قم، تبریز، همه جای …
طعنهٔ مدرس دربارهٔ زندهماندن او برای بازپسگیری اموال مردم
… یک سفر رفته بود، یک سفری که مورد خطر شاید بود، مرحوم مدرس- رحمهُ الله- که آن روز مخالف با رضا شاه بود و جانش را هم سر همان مخالفت داد، گفته بود که من دعا کردم به شما در این سفر که سالم برگردید. خیلی خوشحال شده بود که مدرس به او دعا کرده. گفته بود دعا کردید؟ خوب، ایشان گفته بود آخر نکته دارد؛ این است که اگر تو در این سفر مرده بودی همه اموال ما از بین رفته بود، من میخواهم زنده باشی تا اموالمان را پیدا کنیم! در زمان او آن کار را او میکرد؛ در این زمان هم از اولی که ایشان وارد سلطنت شده- دیگر جلوتر خیلی تجربه کرده است، تجربههای پدر را داشته است- از اول بنا گذاشته به اینکه اموال را ببرد بانکهای خارجی. بانکهای امریکا، هر جای دیگر، در آنجاها انبار کردند اموال این …
ادعای تقلید از مرحوم فیروزآبادی و پاسخ کنایهآمیز او
حالا ما فرض میکنیم که خیر، تعهد ایشان صادقانه است- فرض است و الّا معلوم است، «مطلب معلوم است»- (رضا شاه به مرحوم «فیروزآبادی» وقتی آمده بود به نجف، مرحوم فیروزآبادی در حرم از او ملاقات کرده بود، رضا شاه گفته بود من مقلد شما هستم آقا؛ مرحوم فیروزآبادی گفته بود مطلب معلوم است) [خنده حضار]؛ حالا تعهدات ایشان من را یاد کتاب موش و گربه[2] انداخت امروز! کتاب ارزندهای است کتاب موش و گربه. کتاب آموزندهای است. این همان وضع حال سلاطین و قلدرها را در وقت قدرت و در وقت کمیِ قدرت، وضع حیله بازی آنها را مجسم کرده است به اسم کتاب موش و گربه؛ که سجاده را …
دیوانه بودن رضاشاه از آغاز
و این است که آن طوری که من سابقاً حدس زدم- شاید دو سال، سه سال پیش از این بود- که باید ما بترسیم از این دیکتاتورها اواخر عمرشان. اواخر عمرشان دیوانه میشوند اینها. آغا محمد خان قَجَر هم دیوانه شد آن آخر عمرش؛ نادر شاه هم دیوانه شد آن آخر عمرش. بعضی شان هم از اول دیوانهاند؛ مثل رضا شاه، از اول دیوانه بود! این [شاه] الآن به حال دیوانگی و عصبی دارد زندگی میکند؛ الآن وقتی که باهاش مصاحبه میکنند، نمیفهمد. آن کسی که مصاحبه، دیروز ظاهراً کرده، پریروز- که امروز برای من آوردند، همین تازه بوده، حالا شاید دیروز بوده است- که میگوید: من که حرف زدم، خودش با خودش داشت …
سلطنتی بدتر یا همانند دوران پسرش در نبود آزادی مطبوعات
… بود و از آرای ملت هیچ در آن نبود، الآن دارند میگویند که ما آزاد نبودیم! همین روزنامههای خودشان است. همینهایی که از خودشان هست الآن دارند میگویند که ما در این چیزهایی که آن وقت مینوشتیم آزاد نبودیم. حالا هم نمیگذارندشان آزاد باشند. این هم یکی از چیزهاست. خوب، کدام روزنامه در زمان سلطنت ایشان- حالا سلطنت پدرش که محل ابتلای ما نیست، آن یا بدتر از این بود یا مثل این بود- کدام یکی از این روزنامههایی که ما داریم، مطبوعاتی که ما داریم، اینها در زمان سلطنت ایشان، از اولی که سلطنت را متفقین اعطا کردند به ایشان، تحمیل کردند این آدم را به ملت ایران تا حالا، بیایند ببینند که کدام یک از این مطبوعات آزاد بوده است و «اعلیحضرت» آزاد کرده است؟
سلب همهٔ آزادیها به دست رضاخان گماشتهٔ بیگانگان
… آمدند در ایران صلاح دیدند که ما باشیم، که دودمان ما سلطنت را داشته باشد. لعنت بر این صلاح! این متفقین، این اشخاصی که امضا کردند حقوق بشر را و اعلامیه حقوق بشر را، اینها به جان ما یک همچو اشخاصی را گماشتند و یک همچو اختناقی را. آزاد است بشر اما ایرانش چطور؟! یکی را گماردند، یکی را گذاشتند آنجا؛ قبلًا او[4] را گذاشته بودند، همه آزادیها را سلب کرده بود. این طور اجتماعی که حالا میشود آن وقت این طورها نمیتوانستند، نمیکردند، یا باز روشن نشده بودند مردم
رفتن رضاخان ظالم و رونق دوبارهٔ حوزهٔ قم
آن روزی که مرحوم آقای حاج شیخ عبد الکریم- رضوان الله علیه- فوت شد در ... [قم] بیش از صد نفر طلبه میگفتند هست اما طلبه ورشکستهای که در همه چیز ... و طولی نکشید آنکه [رضا خان] ظالم بود رفت و حوزه شد یک حوزه پنج هزار نفری و بحمد الله الآن هم به قوّت خودش باقی است و امید است همیشه باشد. ان شاء الله خدای تبارک و تعالی پشتیبان شماست و این حوزه را حفظ میکند و امیدوارم که شماها را برگرداند به محل خودتان و شما با کمال قوّت نفسْ تحمل مشاق[1] را بکنید برای خدا. خدای تبارک و تعالی به شما اجر خواهد داد و من ان شاء الله فردا مسیر خودم را تعیین …
سکوت همگان در برابر کارهای او تا هنگام مرگش
… میکنید؟ شما شنیدهاید که حضرت علی خانهنشین شده بود؛ اما دستور این بوده که 25 سال خانهنشین بشود. و بالاخره پس از این مدت، پدر مخالفین را در آورده است. یعنی مردم دیدند حق با حضرت علی است آن وقت در مقابل بیدینها قیام کردهاند. حال ما چند سال صبر کردهایم. در زمان پدرش هر کاری کرد هیچ کس حرفی نزد. گفتهاند ببینیم آخر الامر چه میشود. تا آن طور مُرد. حالا پسرش دارد لطمه به دین میزند. باید هر طوری است حساب او را تصفیه کنیم. از امروز به بعد، سکوت فایده ندارد. امروز دیگر روز سکوت نیست. امروز روزی است که باید در مقابل لا مذهبها قیام کرد. اگر دلتان میخواهد مملکت اسلامی ما و دین و آیین ما از بین برود به من …