رفتن به محتوای اصلی

رضاخانشخص

نام‌های دیگر: رضاشاه، رضا شاه

مقایسهٔ دیدگاه رهبران
توضیحتهیه‌شده با هوش مصنوعی

بنیان‌گذار سلسلهٔ پهلوی و سیاست‌های دوران حکومت او در برابر دین و فرهنگ.

نخستین کاربرد در متن‌های این سایت:پیام به ملت ایران (دعوت به قیام برای خدا)— ۱۳۲۳/۰۲/۱۵

سیر زمانی

از ۱۳۲۳ تا ۱۳۶۵
۱۳۲۳۱۳۶۵

روی هر سال بزنید تا فقط شاهدهای همان سال نمایش داده شود.

شاهدها (۲۴۰ پاراگراف)

تهی‌دستی رضاخان هنگام آمدن به قدرت

… برای من خواندند این را که- یک ویلایی برای خواهر این شاه (یک کدام از این خواهرانش) یک ویلایی خریده‌اند به چه قیمت، آن را من یادم نیست اما نوشته بود که شش میلیون دلار یعنی سی و پنج میلیون تومان خرج، شش میلیون دلار خرج گلکاری آنجا شده! یک همچو ویلایی از پول کی؟ ما که رضا خان را می‌شناختیم وقتی که آمد اینجا یک آدم لختی بود؛ یک سرهنگی بود که آمد اینجا. یک نفر از آقایانی که نوارهایش را برای من فرستاده بود و من گوش کردم که چه کردند در این اسفالت که قرارداد کردند، نوشته بود که هر متری نمی‌دانم چقدر، چند صد دلار خرجش کردند! یعنی خوردند و درست نکردند.

تأسیس مجلس فرمایشی با فهرست سفارت انگلیس یا با سرنیزه

… امریکا می‌آوردند می‌دادند که اینها وارد کنند یا- به قول شاه- زمان پدرش لیست را آنها می‌دادند لکن زمان‌ ایشان دیگر خیر، دیگر همچو چیزها نیست! عَلی ایّ حال، یک مجلس رسمی ما نداشتیم که اگر قانونی در آن مجلس تمام بشود و به رای اکثریت واقع بشود، قانونی باشد. پس، بنا بر این آن مجلسی که در زمان رضا شاه تاسیس شد مجلس فرمایشی بود که یا لیستش را سفارت انگلستان داده بود یا خود رضا شاه با سرنیزه ... یک عده‌ای را وکیل کرده بود و مردم هم هیچ ابداً دخالتی در مساله نداشتند.

آسیب‌زدن به روحانیت و تبلیغات ضد روحانی تا رویگردانی مردم از آن

… چندین سال است الآن- هیچ ابداً از این حرفها دیگر نمی‌زنند، هیچ کاری به این کارها ندارند. جناح روحانی هم دستش بسته بود و دهنش بسته بود و جرات حرف زدن نداشت. این جناحهایی که از آنها یک کاری می‌آمد، در این پنجاه سال سلطنت سیاه، همه اینها را خفه کرده بودند. در زمان رضا شاه جناح روحانی را همچو به آن صدمه زده بودند که خود ملت در مقابل روحانیت ایستاده بود. خود ملتْ روحانیت را سوار اتومبیل، روحانی را سوار اتومبیل نمی‌کرد و می‌گفت که ما این طایفه را نمی‌خواهیم. من خودم سوار اتومبیل بودم و اتومبیل ظاهراً بنزینش تمام شد یا آب آن تمام شد؛ یک شیخی هم همراه من بود. می‌گفت که این، چون این شیخ سوار اتومبیل است از این جهت اتومبیل ایستاد! با اینکه ایستادنش- نشکسته بود- آب تمام شده بود [خنده حضار] یا آبش تمام شده بود یا …

باطل بودن سلطنت رضاشاه از همهٔ جهات

… اما قانون می‌گوید که باید اعطا کنند به شخص؛ یعنی این آدمِ یک ذرع و نیمیِ دارای کذا و دارای وصفِ کذا و اسمش محمد رضا خان و دارای همچو اخلاق کریمه‌ای که همه مردم را می‌کشد! [خنده حضار] و اینها، این شخصِ موجود در خارج، این «یک سر و دو گوش» که موجود است در خارج. در اول سلطنت رضا شاه- که آن هم همه جهاتش را گفتم که همه‌اش باطل اندر باطل اندر باطل است- آنهایی که رای دادند نسبت به شخص رضا شاه، بسیار خوب به شخص رضا شاه اینها این موهبت الهی را- نعوذ بالله- دادند [خنده حضار] اما نسبت به ایشان که دیگر ندادند؛ به شخص ندادند. بعد گفتند «سلسله پهلوی» و اولاد او! اولاد او «شخص» نیست؛ یک کلی است. این خلاف قانون است. قانون می‌گوید باید به شخص او بدهند؛ ندادند به شخص او.

سلطه‌یافتن رضاشاه با زور و سرنیزه بی‌ارتباط با ملت

… هم یک مطلب غلطی است که مثلًا در هفتصد سال پیش از این یک جمعیتی- ما فرض کنیم که اگر هم این جور بوده، با اینکه این جور که نبوده است این؛ این را خوب ما می‌دانیم از اول این طور نبوده است که با تصویب ملت روی کار آمده باشند، سر سلسله قاجاریه را همه می‌دانند که ... آمد و زد و گرفت و زدند و به هم زد اوضاع را، خود رضا شاه را هم همه ما دیدیم او را دیگر؛ آن شنیدنی است و این هم دیدنی است که ما که یادمان هست دیدیم که ایشان هم آمد و گرفت و زد و چه کرد و با زور و با سرنیزه سلطه پیدا کرد و سلطنت پیدا کرد که هیچ ابداً به ملت ارتباط نداشت؛ حالا ما فرض می‌کنیم که نه، یک سلطنتی را ملت آورده است روی کار- در هفتصد سال پیش از این ملت ایران جمع شدند و یک سلطانی را، خودش را و اعقابش را سلطان کردند. خوب، راجع به آن سلطانی که در زمان خودشان است و سر و کار خودشان با آنهاست بسیار خوب. خوب، شما می‌خواهید …

کودتای رضاخان به امر انگلیسی‌ها

در طول سلطنت این سلسله یک اشتباهاتی شده است که خیلی موجب تاسف است. بعضی اشتباهات در زمان رضا شاه و بعضی هم در زمان حکومت این آقا. از اول که کودتا شد- کودتای رضا شاه شد و با امر انگلیسها این امر واقع شد- اشتباه این بود که مردم را، آنهایی که اطلاعات داشتند و مسائل را می‌توانستند بفهمند، مردم را مطلع نکردند ...

تحقیر روحانیان در دوران او

من حالا خسته شدم لکن به شما آقایان عرض بکنم تبلیغات سیصد ساله است که اسلام را، مسلمین و اسلام را از هم جدا کرده. تبلیغاتِ قریبِ سیصد ساله است که روحانیین را با شما جدا کرده. روحانیین [را] در زمان رضا شاه پهلوی سوار اتومبیلشان نمی‌کردند. مرحوم آقا شیخ عباس تهرانی- رحمه الله- گفت من اراک می‌خواستم سوار اتومبیل بشوم، شوفر گفت که ما دو طایفه را سوار نمی‌کنیم: یکی آخوند را یکی فاحشه را. زمان رضا شاه ما این جور بودیم. زمان این هم که شما دارید می‌بینید. اینها تبلیغاتی است از خارج برای اینکه شما را از روحانیتتان جدا کنند و از اسلام جدا کنند، آن وقت تمام منافع شما را ببرند، یکی نباشد بگوید نه.

کودتای رضاخان و نبود قدرت مخالفت در برابر او

باز نکته دیگر این است که اصلًا اساس سلطنت سلسله پهلوی مخالف قانون اساسی است، اساس سلطنت. به دلیل اینکه هر کس که به سن من است- یا یک قدری هم کوچکتر- یادش است، آنها هم که یادشان نیست از آن پیرمردها بروند اگر نشنیده‌اند بپرسند لکن خوب مساله چیزی است معلوم و معروف که رضا شاه وقتی که آمد و کودتا کرد، احدی قدرت بر اینکه در مقابل او یک کلمه بگوید نداشت، هیچ کس همچو قدرتی نداشت؛ اگر هم یکی دوتا همچو قدرتی داشتند، یکی دوتایی بودند که اثری نداشت، کاری ازش نمی‌آمد؛ مجلسی که در زمان رضا شاه برای تغییر مواد قانون اساسی، در زمان رضا شاه تاسیس کردند، مجلسی بود که ملت باهاش مخالف بود؛ نه اینکه خبر نداشت، مخالف بود ملت! لکن جرات اظهار مخالفت نداشت اما هیچ کس هم نمی‌رفت رای بدهد. مردم سرِ جای خودشان بودند، مردم مشغول کار …

ظلم به علما، زنان و مردم همراه با تبلیغات دروغین قدرت

… آن وقت نبودش؛ «اعلیحضرت» او بود و همه ظلمها هم به ارث به این رسیده مع الاضافه! این چون رو به «تمدن» است اضافه کرده است!- اگر چه بکند دست همه را کوتاه کرده است. دیگر همه ایران همچو مستقل شده است که همه چیز چه شده است و لشکرْ چه و پلیسْ چه و از این حرفها. چون اهل علم و علما را کتک می‌زدند و به کلانتریها می‌بردند و اهانت می‌کردند و زنها را آن قدر به آنها ظلم کرده‌اند- که خدا می‌داند چه مصیبتها در ایران ما کشیدیم- و مردها را چه و بچه‌ها، همه بساط را درآورده بودند، در تبلیغات این بود که دیگر هیچ مملکتی در مقابل مملکت ما مثلًا کذا! آن وقت ظرفا می‌گفتند که «آن یکی که دو نداشت»، آن عبارت از آن چیزی بود که راجع به جنگی که اینها می‌خواستند بکنند و حفظ بکنند سرحدات را، اعلامیه اول بود، دیگر دومی نداشت! آن سه ساعت طول کشیده بود! وقتی رضا شاه به یکی از صاحب منصبها گفته بود چه، گفته بود که یک …

کشتن و زندانی کردن روحانیان به دست دربار او

… را پیش مردمْ زمان رضا شاه همچو مبتذل کرده بودند که آخوند نمی‌توانست از خانه [بیرون بیاید]، نه از دست دولت، از دست مردم! مردم را این جور کرده بودند «این آخوندها همه درباری‌اند»! آن دربار داشت آخوندها را می‌کوبید، از آن طرف، اینها می‌گفتند اینها درباری‌اند! دربارْ آخوندهای ما را، ملّاهای ما را داشت می‌کشت، در حبس می‌برد می‌کشت، از آن طرف هم ملت می‌گفت: اینها همه درباری‌اند. تزریق کرده بودند آنها که این ملّا که ممکن است در مقابل قدرتها بایستد، باید بشکنند او را در بین ملت خودش، ملت را از او جدا بکنند؛ وقتی که جدا کردند از خودش، قوه نیست دیگر در کار. یک کسی که جلو بیفتد و کار بکند و ملت هم با او همراه باشد نیست. آخوند است؛ آخوند …

نایستادن هیچ قدرتی جز مدرس در برابر او

آن روزی که رضا شاه آمد و آن همه کارها را کرد، باز یک آخوند بود که توی مجلس، به اسم مدرس- رَحِمَهُ الله- مقابلش می‌ایستاد و می‌گفت که «نه». هیچ کس نبود؛ مدرس بود، و چند نفر هم که اطراف او بودند. دیگر در تمام مملکت هیچ قدرتی در مقابل او نمی‌ایستاد. مدرس یک آقای عمامه‌ای، ملا، متقی و با یک پیراهن کذا و عبای کذا و تنبان کرباسی، که شعر آن وقت برایش گفتند که تنبانْ کرباسی- قدردانی از او کردند و شعر برایش گفتند- انتقاد از او کردند، این ایستاد در مقابل رضا شاه و «نه» گفت.

همراهی نکردن ملت فریب‌خورده با قیام علما علیه او

… مرحوم حاج شیخ عباس تهرانی- رضوان الله علیه- گفت که در عراق[13] من می‌خواستم سوار اتومبیل بشوم، شوفر گفت ما دو تا طایفه را سوار نمی‌کنیم، یکی آخوندها را و یکی فاحشه‌ها را. وضع آخوند این جور شده بود آن روز؛ یعنی این جور کرده بودند؛ جدا کردند اینها را از ملت. رضا خان هر کاری خواست کرد. آن آخوندها هم، آقایان هم قیام کردند، چند تا قیام کردند؛ لکن ملت از باب اینکه گول خورده بود نتوانست، همراهی نکرد؛ آنها هم لشکری نداشتند. الآن هم پشت سر هم تبلیغات هست؛ تبلیغ پشت سر تبلیغ. فلانی در قصر ییلاقیِ آنجا هست و جوانها می‌روند پیش او در قصر ییلاقی! [خنده امام‌]، این قصر ییلاقی ماست که نداریم یک اطاقی که‌ آقایان بتوانند بنشینند! باید این طوری بایستند [خنده امام‌]! این تبلیغات است آقا؛ …

تحقیر علمای اسلام نزد مردم در دوران او

این حرف مفتی است که گفته‌اند، برای اینکه مردم را غافل کنند و از اسلام مردم را رَم‌ بدهند؛ علمای اسلام را پیش مردم تحقیر کنند، تا آن حدی که در زمان رضا شاه این آقایان، علمای اسلام را سوار اتومبیل گاهی نمی‌کردند مردم! این طور تحقیر کرده بودند آنها را که وقتی که می‌خواستند سوار اتومبیل بشوند؛ مردکه می‌گفت که نه، ما شما را با یک طایفه دیگر سوار اتومبیل نمی‌کنیم! زمان رضا شاه یک همچو چیزی بود.

کودتا به دستور انگلیسی‌ها و برکناری و تبعید او پس از تخلف

مطلبی که ما مکرر گفته بودیم وزیر خارجه انگلستان فاش کرد. ما از اول گفته بودیم که شاه سابق به دستور انگلیسها کودتا کردند و آمدند و منافع آنها را می‌خواستند حفظ بکنند؛ و وقتی که یک خطایی کرد، یک تخلفی کرد، بیرونش کردند و بردندش به جزیره موریس و رفت سراغ کارش؛ و شاه فعلی هم روی[1] منافع متفقین، ... در ایران هستند؛ و برای منفعت متفقین: شوروی و امریکا و بریتانیا، مشغول کارند، و وزیر خارجه بریتانیا همین مطلب را در چند روز پیش از این گفت که ما نمی‌توانیم که ساکت باشیم و کسی که برای منفعت ما در ایران هست و حافظ منافع …

غیرقانونی بودن سلطنت او به سبب مجلس مؤسسان سرنیزه‌ای و به تبع آن سلطنت محمدرضا

… ما و کلیه وسایلی که باید به وسیله آن تبلیغ شود در این پنجاه سال در اختیار شاه بوده است. تمام اشکال آزادی از ملت ما سلب شده است. ما در این پنجاه سال حتی یک مجلس ملی هم نداشتیم. در زمان رضا شاه با زور او، رژیم را تغییر دادند، یعنی سلطنت را منتقل کردند[2]. مجلس موسسان که تاسیس کردند با سرنیزه تاسیس شد و ملت بکلی با آن مخالف بود، لکن سرنیزه نگذاشت که این‌ مخالفت را اظهار کنند. بنا بر این اصل مجلس موسسان که در زمان رضا شاه با سرنیزه درست شد غیر قانونی بود. با غیر قانونی بودن آن، آمدن رضا شاه و رسیدن به سلطنت غیر قانونی بود. با غیر قانونی بودن او، سلطنت محمد رضا شاه غیر قانونی است. محمد رضا شاه، در تمام جوانب ترقی ملت ما، کارهایی کرده است و نگذاشته که ملت ما رو به ترقی رود. نگذاشته است فرهنگ ما فرهنگ مترقی باشد. ارتش ما را در تحت نظارت ارتشهای دیگران قرار داده است. مستشاران امریکایی هستند که ارتش ما را اداره می‌کنند. اقتصاد ما را بکلی …

نوکری انگلیس و به قدرت رسیدن به دست آنان

… این گرفتاریها رفع بشود تا حدودی پیش همه روشن است ان شاء الله. همه ما می‌دانیم که پنجاه سال بیشتر این ملت ایران در تحت سیطره این خاندان پهلوی بوده‌اند و اینها هر چه‌ خواسته‌اند با این ملت کرده‌اند و هر چه ظلم داشته‌اند کرده‌اند و آنها هم نوکر اجانب بوده‌اند. ابتداءً رضا خان نوکر انگلیسها بود و او را آوردند روی کار و اخیراً هم این پسر خلف، نوکر امریکاست. خودش گفت: متفقین من را صلاح دانستند که سر کار باشم! اعترافی بود که خودش کرد و بعد مثل اینکه از کتابهای او این را، این جمله را دیدند خیلی مفتضح است الغا کردند؛ ولی ایشان گفتند این را.

روی کار آمدن به دست انگلیسی‌ها و بردنش پس از خیانت به آنان

… ارتش انگل درست کنند، یک ارتشی که مال ایران را صرف در راه آنان بکنند و آنها تحت نظارت و تربیت مستشارهای امریکایی برای امریکایی‌ها بخواهند کار بکنند. وقتی که نظام آن را می‌بینی یک همچو نظامی [است‌]! وقتی اصل آقای شاهش را می‌بینی، آن را هم متفقین اینجا گذاشتند. خودش گفت این را که «متفقین صلاح دیدند که من باشم» پدرش را هم که انگلیسها گذاشتند! رادیو دهلی هم اعلام کرد این مطلب را در [آن‌] وقت، در جنگ عمومی[2] رادیو دهلی اعلام کرد این مطلب را که «ما رضا شاه را آوردیم و بعد خیانت به ما کرد و می‌بریمش»؛ بردندش به جزیره موریس، و به جهنم فرستادندش.

تثبیت سلطنت پهلوی با مواد تحمیلی به زور سرنیزهٔ رضاخان

… دیدید که از آن بیرون می‌آید که ما قانون اساسی را می‌خواهیم، به طور مطلق این را گفتن، معنایش این است که ایشان باید باشد. این خیانت است. باید آنهایی هم که می‌گویند قانون اساسی و حقوق بشر، بگویند قانون اساسی بعد از اصلاح این موادی که با سرنیزه درست شده است. ما شاهد قضیه بودیم که این موادی که درست شد و اینها را به این سلطنت منحوسه رساند، با سرنیزه بود، با سرنیزه رضا خان بود. نه اینکه مردم یک‌ مجلسی درست کردند و یک چیزی و ... مردم اختیاری نداشتند؛ سرنیزه این کارها را کرد. این موادْ موادی است که مقبول ملت نیست؛ و این موادی که حکومتِ اینها را تثبیت کرده باید از بین برود. قانون اساسی با متمم قانون اساسی، با اصلاحاتی که متمم قانون اساسی کرده، ما هم حرفی نداریم اما با اصلاحاتش. آن کسی که بگوید قانون اساسی و تقیید نکند این معنا را …

کودتا به دستور انگلیس و بدرفتاری با علما، زنان و مدارس دینی

این جنونی است که عارض شده است بر این شخص، و نمی‌دانم به کجا خواهد منتهی شد. این حال عصبی است که چون خود را ساقط می‌بیند- پیش ملت که از اول ساقط بود، از آن روزی که رضا شاه به امر انگلستان حمله کرد بر ایران و کودتا کرد. اولش اشخاص با اطلاع می‌فهمیدند و بعد هم که شروع کرد به اراذلی و اوباشی، و پلیسش با مردم آن طورها، با علما آن طورها رفتار کرد، با زنها آن طور رفتار کرد، با مدارس دینی آن طور رفتار کرد، با تبلیغات دینی آن طور رفتار کرد، مردم فهمیدند که گرفتار چه اعجوبه‌ای و چه حیوانی هستند. این که از اول این خاندان ساقط بود پیش ملت، سقوط از حالا نیست؛ از پنجاه سال پیش از این اینها ساقط بودند پیش ملت. منتها حالا یک جنبشی در ملت ایران پیدا شده است و به حَسَب آن طوری که گفته شده است بیش از سی شهر در ایران تظاهر بر ضد این مرد کرده‌اند و «مرگ بر شاه» …

کودتای انگلیس به دست رضاخان

… و فرهنگی به دست این دودمان نشاندار، که در عقب نگه داشتن و به فسادگرایاندن و به فحشا کشاندن نسل جوان ما نقش بزرگی داشتند و الحق ماموریت را خوب انجام دادند، در سوگ بنشینیم و در هدر دادن مخازن زیرزمینی و از آن مهمتر مخازن روی زمینی که نسل جوان است در عزا باشیم. در کودتای انگلیس به دست رضا خان و امریکا به دست محمد رضا خان، در سوگ باشیم.

خونریزی و جنایاتی که تاریخ پس از انقراض دودمان پهلوی آشکار می‌کند

نمی‌توانیم تلخیهای آن روزها را برای شما تشریح کنیم. اینها به طور اطمینان در تواریخ محفوظ است و ان شاء الله به انقراض این دودمان سیاهرو تاریخها بیرون می‌آید و نوشته‌ها بیرون می‌آید و ان شاء الله شماها ببینید، و اگر ماها و شماها ندیدیم نسلهای بعد خواهند دید، اگر بتوانند تشریح کنند آن جنایاتی که آن مرد کرد. چه خونها ریخت، چقدر از علما را اسیر کرد، چقدر به اسم اتحادِ شکل به این ملت بیچاره فشار آوردند، و چقدر مظلومها را کتک زدند، و چقدر علما را هتک کردند، و چقدر عمامه‌ها را از سر اهل علم برداشتند. و این مرد بی‌صلاحیت وقتی که ترکیه رفت، آنجا دید که آتاتورک یک همچو کارها و همچو غلطهایی کرده است، از همان جا- از قراری که آن وقت می‌گفتند- تلگراف کرده است به عمال خودش که مردم را متحد الشکل کنید. آن وقت منتها به عذر اینکه این زارعین از باب اینکه در آفتاب …

جلوگیری از منابر، روضه‌خوانی و خطابه در سراسر ایران

یک رشته هم جلوگیری از منابر و جلوگیری از روضه‌خوانی و خطابه به هر عنوان. در تمام ایران شاید گاهی اتفاق افتاد که عاشورا یک مجلس نداشت. بعضِ از اشخاصی که یک قدری مثلًا جرات داشتند، نصف شب، آخر شب، سحر مجلس داشتند که اول اذان مثلًا تمام بشود.

کشتار مسجد گوهرشاد، آزار علما، سلب آزادی و غصب املاک

… و خیانت اغفال کنند، و اذهان ساده زودباور را منحرف کنند. در حالی که تمام گرفتاری ملت ایران در این پنجاه سال سلطنت غیر قانونی دودمان خیانتکار پهلوی از شخص آن پدر و این پسر سیاهروی بوده و هست؛ اینها بودند و هستند که دستشان تا مرفق در خون ملت مظلوم فرو رفته. آن پدر که قتل عام مسجد گوهرشاد و اهانت به مرقد مطهر ثامن الحجج- علیه السلام- کرد و این پسر که قتل عام 15 خرداد را مرتکب شد و اهانت به مرقد مطهر فاطمه معصومه نمود، آن پدر که علمای بزرگ و فقهای عظیم الشان و آزادیخواهان را به جرم حقگویی، حبس و زجر و شکنجه و تبعید و کشتار کرد، و این پسر که همان معامله را سخت تر با علما و خطبا و آزادیخواهان و روشنفکران و سایر طبقات نمود. آن پدر که چنان سلب آزادی از ملت کرد که نه ملت حق یک کلمه حقگویی داشت و نه مجلس و نه مطبوعات، و این پسر که همه می‌بینید و حال طبقات ملت و مجلس و مطبوعات به همه معلوم است. آن پدر که تمام املاک شمال را با زور و حبس و تبعید و قتل از مردم گرفت و برای خودش ثبت داد، و این پسر که ذخایر ملت را در بانکهای خارجی انبار کرده و خون مردم را خود و فامیل و بستگانش تا آخرین قطره مکیده و می‌مکند. ما آن پدر را با تمام جنایات و خیانتهایش دیدیم و رنجها کشیدیم، و اکنون ما و شما مواجه با جنایات این خلف صدق! هستیم و رنجها می‌کشیم. اکنون می‌خواهند این شخص را تطهیر کنند تا به جنایاتش ادامه دهد. می‌خواهند با آزادی محدود در چهارچوب توجه دادن جنایات را به …

زندان و شکنجه و اعدام بی‌گناهان و سرانجام فرار از سلطنت

... به مقامات عراق برسانید که این گونه جنایتها و آدمکشیها پیامدهای شومی برای شما به همراه دارد. رضا شاه پهلوی نیز- مانند شما- بیگناهان را به زندان و شکنجه و به دار می‌کشید، و از هیچ جنایتی نسبت به ملت ایران کوتاهی نکرد، لیکن سرانجام پا به فرار گذاشت و نتوانست به سلطنت ادامه دهد. آدمکشیها و خونریزیها نمی‌تواند این حکومت را برای شما بیمه کند. خوب است که از سرنوشت دیگران عبرت بگیرید و با اسلام و علمای دین و مردم مومن و مسلمان، این گونه بی‌رحمانه برخورد نکنید. [نزدیک به این مضامین‌]

شادی مردم از رفتن او هنگام اشغال ایران به دست شوروی، انگلیس و آمریکا

… ای جناب شاه! من به تو نصیحت می‌کنم؛ دست بردار از این کارها. آقا! اغفال دارند می‌کنند تو را. من میل ندارم که یک روز اگر بخواهند تو بروی، همه شکر کنند. من یک قصه‌ای را برای شما نقل می‌کنم که پیرمردهایتان، چهل ساله‌هایتان یادشان است، سی ساله‌ها هم یادشان است. سه دسته- سه مملکت اجنبی- به ما حمله کرد: شوروی، انگلستان، امریکا به مملکت ایران حمله کردند؛ مملکت ایران را قبضه کردند؛ اموال مردم در معرض تلف بود، نوامیس مردم در معرض هتک بود، لکن خدا می‌داند که مردم شاد بودند برای اینکه پهلوی[3] رفت. من نمی‌خواهم تو این طور باشی؛ نکن. من میل ندارم تو این طور بشوی، نکن! این قدر با ملت بازی نکن! این قدر با روحانیت مخالفت نکن. اگر راست می‌گویند که شما مخالفید، بد فکر می‌کنید. اگر دیکته می‌دهند دستت و می‌گویند بخوان، در اطرافش فکر کن؛ چرا بیخود، بدون فکر، این …

تعرض به عمامه‌ها و توصیه به امام جماعت به رفتن به مسجد حتی با لباس مبدل

آن روز که رضا خان تعرض به عمامه‌ها می‌کرد من به یکی از ائمه جماعت گفتم اگر شما را نظمیه بردند و عمامه را برداشتند و موقع مسجد بود با همان لباس مبدل بروید مسجد. آنها غایت آمالشان این است که مسجدیها دست از کار خود بردارند و متدینین میدان را برای جولان آنها خالی کنند. در هر صورت این پیشامدها در زندگانی اشخاص موثر است و ناطقی مثل جنابعالی نباید توقع داشته باشد که تا آخر از تعرض اشرار مصون باشد. لکن این نکته را نباید از …

چیرگی رضاخان بی‌سواد بر ملت در پی قیام برای منافع شخصی

… بر ما چیره کرده و کشورهای اسلامی را زیر نفوذ دیگران درآورده. قیام برای منافع شخصی است که روح وحدت و برادری را در ملت اسلامی خفه کرده. قیام برای نفس است که بیش از ده میلیون جمعیت شیعه را به طوری از هم متفرق و جدا کرده که طعمه مشتی شهوت‌پرست پشت میزنشین شدند. قیام برای شخص است که یک نفر مازندرانی بیسواد[7] را بر یک گروه چندین میلیونی چیره می‌کند که حَرْث و نسل آنها را دستخوش شهوات خود کند. قیام برای نفع شخصی است که الآن هم چند نفر کودک خیابانگرد را در تمام کشور بر اموال و نفوس و اعراض مسلمانان حکومت داده. قیام برای نفس اماره است که مدارس علم و دانش را تسلیم مشتی کودک ساده کرده و مراکز علم قرآن را مرکز فحشا کرده. قیام برای خود است که موقوفات …

تحمل سختی‌های دوران او از سوی مدارس علمی

… هم بودند که اگر هم مخالف نبودند نمی‌توانستند کاری انجام بدهند. در هر صورت دانشگاه وضعش این بود. مدارس علمی که ما حالا از آن روی هم رفته تعبیر می‌کنیم به فیضیه، آن از جهات دیگر ناقص بود، آنجا را مستقیماً نیامدند مثل دانشگاه تصرف کنند و نتوانستند بکنند. آنها با همه سختی‌ها در دوران رضا خان که سختی‌ها زیاد بود، تحمل کردند و راه خودشان را ادامه دادند و زمان بعد هم همین طور. لکن ما محصور شده بودیم در یک کتاب‌ها و در یک عقاید خاصی. کتابها از حیث تعلیم و تعلّم غالباً از طهارت و تجارت و صلات- غالباً- تجاوز نمی‌کرد. علوم قضایی و حدود و دیات و اینها از علوم غریبه بود، البته مشایخ نوشته‌اند، همه را مستقصی[1] نوشته‌اند، لکن در حوزه‌ها …

سابقهٔ جدایی‌افکنی میان مردم و روحانیت در زمان او

یکی اینکه بین مردم با روحانیت یک جدایی بیندازند که این چیزی بود که در زمان رضا خان هم بود این مطلب. بعدها هم بود که در هر جا اگر فرض کنید که یک روحانی یک کاری می‌کرد، آنها بر خلافش یک شایعاتی درست می‌کردند و این طایفه را می‌کوبیدند. و بین مردم و اینها خواستند جدایی بیندازند. تا یک حدودی هم نسبت به بعضی قشرها موفق شدند. الآن احساس این مطلب [را] بیشتر …

قصد مردم برای جشن هنگام بیرون راندن او از ایران

… دولت علی حده بود و ملت علی حده، وقتی اینها جدای از هم بودند یک کارهایی را می‌گفتند باید دولت بکند به ما چه ربطی دارد. اگر در آن زمان یک جنگی واقع می‌شد ابداً مردم کاری نداشتند. اگر دعا نمی‌کردند که خود اینها، خود این ظالمها شکست بخورند لا اقل کاری نداشتند. رضا خان را وقتی که از ایران بیرون کردند مردم جشن می‌خواستند بگیرند از باب اینکه خوب، یک ظالمی رفته است. اینکه الآن مملکت ما همه چیزش استقرار پیدا کرده است، برای این است که حکومت و غیر حکومت تو کار نیست، خود مردم‌اند. خود این مردم یک رئیس جمهور درست کردند و نخست وزیر هم آن کسانی که وکیل آقایان بوده‌اند درست کرده‌اند و همه از خود این مردم، یک کسی را نیاورده‌اند …