رفتن به محتوای اصلی

رضاخانشخص

نام‌های دیگر: رضاشاه، رضا شاه

مقایسهٔ دیدگاه رهبران
توضیحتهیه‌شده با هوش مصنوعی

بنیان‌گذار سلسلهٔ پهلوی و سیاست‌های دوران حکومت او در برابر دین و فرهنگ.

نخستین کاربرد در متن‌های این سایت:پیام به ملت ایران (دعوت به قیام برای خدا)— ۱۳۲۳/۰۲/۱۵

سیر زمانی

از ۱۳۲۳ تا ۱۳۶۵
۱۳۲۳۱۳۶۵

فقط سال ۱۳۵۷همهٔ سال‌ها

شاهدها (۶۵ پاراگراف)

تحقیر و در تنگنا قرار دادن روحانیت در دوران رضاشاه

… ... روحیات مردم را ملاحظه کردند، دیدند که روحیات شرق، خصوصاً مسلمین و خصوصاً در مسلمین شیعه، خصوصیاتشان این است که به روحانیت‌شان ارج قائل می‌شوند، تَبَع روحانیت هستند. چه بکنند که روحانیت را از مردم جدا کنند؟ نقشه کشیدند که روحانیت را مبتذل کنند پیش ملت. شما در زمان رضا شاه نبودید اکثرتان، من ادراک کرده‌ام، کسانی که به سن من بودند و پیرمرد هستند الآن ادراک کرده‌اند زمان او را. آقا اینها به واسطه نقشه‌ای که خارج ریخته بود، آخوند را همچو کرده بودند که آخوند نمی‌توانست نفس بکشد. آخوند در نظر مردم همچو شده بود که سوار اتومبیلش نمی‌کردند! جدا کردند از مردم روحانیت را؛ منتها نقشه‌شان نگرفت. خواستند بکنند هر چه کردند [اما] خداوند: وَ اللهُ خیرُ الماکرین[4] لکن یک جایی نقشه‌شان گرفت و آن جدا کردن روحانیت از دانشگاهها [بود]. یک روحانی حق نداشت، پیش خودمان حق نداشت که از دانشگاهی صحبتی بکند ... …

تشکیل مجلس مؤسسان و مجلس با زور سرنیزه

از این هم که شما صرفِ نظر بکنید، [و باور کنید که سلطنت‌] موهبتی است الهی، ملت داده است به یک کسی؛ این ملت است که دارید می‌بینید می‌گوید نه، تمام شد! این ملت اول که نداده بود، خوب حالا می‌گوییم داد. از اول که ملت اصلًا اینها را نمی‌خواستند؛ رضا شاه با زور سرنیزه آمد و با زور سرنیزه مجلس موسسان درست کرد و با زور سرنیزه مجلس درست می‌کرد. کی مجلس مجلسِ ما بود؟ همین مردک[5] گفت که این مجلسهایی که درست کردند اینها، از سفارتخانه‌ها می‌آوردند و لیستش را می‌دادند! منتها حالا دیگر نه، این طور نیست! حالا دیگر مملکت خیلی قدرتمند شده! دیگر این طور هم نیست! خودش را مسخره می‌کند. این مجلسی که ما الآن …

تبلیغات گسترده بر ضد روحانیت از ترس آنان

… از خدا، خلع سلاح شده: نه خدا داشته باشید و نه امام داشته‌ باشید و نه قرآن داشته باشید و نه موعظه چی داشته باشید و نه منبری داشته باشید و نه محرابی و نه آخوند؛ هیچی. پس چه بکنند؟ پس همین کارهایی که تا حالا کردند ادامه بدهند؛ همین کارهایی که تا حالا کردند. تبلیغات کردند زمان آن مرد خدانشناس.[8] چه تبلیغاتی بر ضد روحانیت کردند که روحانیت را دیگر توی اتومبیلها راه نمی‌دادند. مردکه می‌گفت که، گفته بود که من دو طایفه را سوار اتومبیل نمی‌کنم، قرار با خدا گذاشتم: یکی آخوند، یکی فاحشه! این طور درست کرده بودند. چرا؟ برای اینکه از آخوند می‌ترسیدند. یک آخوند توی مجلس بود پدرش را در می‌آورد، یک «مدرس» بود. یک مدرس توی مجلس بود مکرر شکست داد او را؛ ایشان را گرفتند کشتند.

شادی مردم از رفتن رضاشاه به‌رغم اشغال کشور به‌دلیل رنج اختناق

- جزیره ثبات و آرامش ایران همراه با اختناق بود. هر اختناقی انفجاری را به وجود می‌آورد. اختناق همگانی به دنبالش انفجار همگانی است. مردم از هر جهت در فشار بودند؛ همه انتظار خروج از این فشار را داشتند؛ و همه امیدشان رفتن شاه شده بود. اگر متوجه و مطلع باشید و به یاد بیاورید، در زمان رضا خان بعد از آن همه فشارها، وقتی نیروهای متفقین از سه طرف به ایران حمله کردند و ایران را اشغال کردند، تمام زندگی مردم، همه چیز مردم در خطر افتاد؛ اما چون رضا شاه رفت، همه خوشحال بودند؛ چرا که فشار و اختناق باعث یک رنج بزرگی شده بود که برای رهایی از آن رنج بزرگ رنجهای دیگر را تحمل می‌کردند. این حالت اختناق و رنج عمومی در زمان این شاه بیشتر شد. جهات متعدده‌ای پیش آمد که مردم به شدت در رنج بودند. سازمانیها [ساواکیها] و سایر مراکز و عمال دولتی، چنان با مردم رفتار کردند که برای همه یک عقده شد، و این عقده عمومی شد؛ به طوری که همه منتظر یک نیشتر بودند …

تحمیل به زور بیگانگان و پایمال کردن اصول اسلامی حکومت

… اگر ملت ایران علیه تسلط اجانب مبارزه می‌کند، باز هم از اسلام دستور می‌گیرد، زیرا مردم مسلمان حق ندارند که غیر مسلمین را در امور خود دخالت بدهند، که مسلط بر سرنوشت آنان شوند. و واجب است که با این مسلط مبارزه اسلامی کنند، تا استقلال جامعه خود را به دست بیاورد. و نسبت به تجربه‌های عمر خودم، ما می‌بینیم که رضا خان که هیچ گونه صلاحیت حکومت را نداشت، به زور اجانب و بر خلاف میل ملت، بر مردم ایران تحمیل شد و با روی کار آمدن رضا خان این سه اصل اسلامی در امر حکومت پایمال شد، اول اصل لزوم عدالت در حاکم اسلامی و دوم اصل آزادی مسلمین در رای به حاکم و تعیین سرنوشت خود و سوم اصل استقلال کشور اسلامی از دخالت اجانب و تسلط آنها بر مقدرات مسلمین. و اگر در آن روز برای احیای این سه اصل اسلامی اقدام شده بود، کار به اینجا نمی‌کشید، و دیده‌ایم که رضا خان چه جنایاتی نسبت به کشور اسلامی و ملت مسلمان ایران مرتکب شد. بعد از سقوط رضا خان، پسرش محمد رضا خان سرِ کار آمد و بر خلاف اصول سه‌گانه فوق، حکومت را در دست گرفت و در آن موقع هم قدرتی نداشت. از این جهت به خواسته‌های جزئی مردم که پدرش نادیده گرفته بود، تن داد و بعد که مسلط شد، جنایاتی مرتکب شد که دست کم از پدرش نداشت. و …

کودتای رضاخان به دست دولت انگلیس

سلام بر شما و سایر برادران. لا بد قضایای ایران و مصیبتهایی که بر اهالی آنجا از طرف سلسله پهلوی وارد شده و می‌شود اجمالًا شنیده‌اید. آنچه بر این ملت مظلوم می‌گذرد به حدی نیست که بتوانم تفصیل دهم. از اول کودتای نحس رضا خان به دست دولت انگلیس تا کنون، تمام ملت ایران در اختناق و رنج و درد به سر می‌برند؛ تمام ذخایر آنها را از قبیل نفت و غیره به طور غاصبانه به اجانب داده‌اند و نفعی از آن به ملت فقیر نرسیده و نمی‌رسد؛ کشتارهای عمومی و دسته جمعی سالها است ادامه دارد؛ مساجد و معابد و حوزه‌های علمیه در حال تعطیل است؛ نظامیان شاه بر مال و جان ملت مسلط هستند.

تهی‌دستی رضاخان هنگام آمدن به قدرت

… برای من خواندند این را که- یک ویلایی برای خواهر این شاه (یک کدام از این خواهرانش) یک ویلایی خریده‌اند به چه قیمت، آن را من یادم نیست اما نوشته بود که شش میلیون دلار یعنی سی و پنج میلیون تومان خرج، شش میلیون دلار خرج گلکاری آنجا شده! یک همچو ویلایی از پول کی؟ ما که رضا خان را می‌شناختیم وقتی که آمد اینجا یک آدم لختی بود؛ یک سرهنگی بود که آمد اینجا. یک نفر از آقایانی که نوارهایش را برای من فرستاده بود و من گوش کردم که چه کردند در این اسفالت که قرارداد کردند، نوشته بود که هر متری نمی‌دانم چقدر، چند صد دلار خرجش کردند! یعنی خوردند و درست نکردند.

تأسیس مجلس فرمایشی با فهرست سفارت انگلیس یا با سرنیزه

… امریکا می‌آوردند می‌دادند که اینها وارد کنند یا- به قول شاه- زمان پدرش لیست را آنها می‌دادند لکن زمان‌ ایشان دیگر خیر، دیگر همچو چیزها نیست! عَلی ایّ حال، یک مجلس رسمی ما نداشتیم که اگر قانونی در آن مجلس تمام بشود و به رای اکثریت واقع بشود، قانونی باشد. پس، بنا بر این آن مجلسی که در زمان رضا شاه تاسیس شد مجلس فرمایشی بود که یا لیستش را سفارت انگلستان داده بود یا خود رضا شاه با سرنیزه ... یک عده‌ای را وکیل کرده بود و مردم هم هیچ ابداً دخالتی در مساله نداشتند.

آسیب‌زدن به روحانیت و تبلیغات ضد روحانی تا رویگردانی مردم از آن

… چندین سال است الآن- هیچ ابداً از این حرفها دیگر نمی‌زنند، هیچ کاری به این کارها ندارند. جناح روحانی هم دستش بسته بود و دهنش بسته بود و جرات حرف زدن نداشت. این جناحهایی که از آنها یک کاری می‌آمد، در این پنجاه سال سلطنت سیاه، همه اینها را خفه کرده بودند. در زمان رضا شاه جناح روحانی را همچو به آن صدمه زده بودند که خود ملت در مقابل روحانیت ایستاده بود. خود ملتْ روحانیت را سوار اتومبیل، روحانی را سوار اتومبیل نمی‌کرد و می‌گفت که ما این طایفه را نمی‌خواهیم. من خودم سوار اتومبیل بودم و اتومبیل ظاهراً بنزینش تمام شد یا آب آن تمام شد؛ یک شیخی هم همراه من بود. می‌گفت که این، چون این شیخ سوار اتومبیل است از این جهت اتومبیل ایستاد! با اینکه ایستادنش- نشکسته بود- آب تمام شده بود [خنده حضار] یا آبش تمام شده بود یا …

باطل بودن سلطنت رضاشاه از همهٔ جهات

… اما قانون می‌گوید که باید اعطا کنند به شخص؛ یعنی این آدمِ یک ذرع و نیمیِ دارای کذا و دارای وصفِ کذا و اسمش محمد رضا خان و دارای همچو اخلاق کریمه‌ای که همه مردم را می‌کشد! [خنده حضار] و اینها، این شخصِ موجود در خارج، این «یک سر و دو گوش» که موجود است در خارج. در اول سلطنت رضا شاه- که آن هم همه جهاتش را گفتم که همه‌اش باطل اندر باطل اندر باطل است- آنهایی که رای دادند نسبت به شخص رضا شاه، بسیار خوب به شخص رضا شاه اینها این موهبت الهی را- نعوذ بالله- دادند [خنده حضار] اما نسبت به ایشان که دیگر ندادند؛ به شخص ندادند. بعد گفتند «سلسله پهلوی» و اولاد او! اولاد او «شخص» نیست؛ یک کلی است. این خلاف قانون است. قانون می‌گوید باید به شخص او بدهند؛ ندادند به شخص او.

سلطه‌یافتن رضاشاه با زور و سرنیزه بی‌ارتباط با ملت

… هم یک مطلب غلطی است که مثلًا در هفتصد سال پیش از این یک جمعیتی- ما فرض کنیم که اگر هم این جور بوده، با اینکه این جور که نبوده است این؛ این را خوب ما می‌دانیم از اول این طور نبوده است که با تصویب ملت روی کار آمده باشند، سر سلسله قاجاریه را همه می‌دانند که ... آمد و زد و گرفت و زدند و به هم زد اوضاع را، خود رضا شاه را هم همه ما دیدیم او را دیگر؛ آن شنیدنی است و این هم دیدنی است که ما که یادمان هست دیدیم که ایشان هم آمد و گرفت و زد و چه کرد و با زور و با سرنیزه سلطه پیدا کرد و سلطنت پیدا کرد که هیچ ابداً به ملت ارتباط نداشت؛ حالا ما فرض می‌کنیم که نه، یک سلطنتی را ملت آورده است روی کار- در هفتصد سال پیش از این ملت ایران جمع شدند و یک سلطانی را، خودش را و اعقابش را سلطان کردند. خوب، راجع به آن سلطانی که در زمان خودشان است و سر و کار خودشان با آنهاست بسیار خوب. خوب، شما می‌خواهید …

کودتای رضاخان به امر انگلیسی‌ها

در طول سلطنت این سلسله یک اشتباهاتی شده است که خیلی موجب تاسف است. بعضی اشتباهات در زمان رضا شاه و بعضی هم در زمان حکومت این آقا. از اول که کودتا شد- کودتای رضا شاه شد و با امر انگلیسها این امر واقع شد- اشتباه این بود که مردم را، آنهایی که اطلاعات داشتند و مسائل را می‌توانستند بفهمند، مردم را مطلع نکردند ...

تحقیر روحانیان در دوران او

من حالا خسته شدم لکن به شما آقایان عرض بکنم تبلیغات سیصد ساله است که اسلام را، مسلمین و اسلام را از هم جدا کرده. تبلیغاتِ قریبِ سیصد ساله است که روحانیین را با شما جدا کرده. روحانیین [را] در زمان رضا شاه پهلوی سوار اتومبیلشان نمی‌کردند. مرحوم آقا شیخ عباس تهرانی- رحمه الله- گفت من اراک می‌خواستم سوار اتومبیل بشوم، شوفر گفت که ما دو طایفه را سوار نمی‌کنیم: یکی آخوند را یکی فاحشه را. زمان رضا شاه ما این جور بودیم. زمان این هم که شما دارید می‌بینید. اینها تبلیغاتی است از خارج برای اینکه شما را از روحانیتتان جدا کنند و از اسلام جدا کنند، آن وقت تمام منافع شما را ببرند، یکی نباشد بگوید نه.

کودتای رضاخان و نبود قدرت مخالفت در برابر او

باز نکته دیگر این است که اصلًا اساس سلطنت سلسله پهلوی مخالف قانون اساسی است، اساس سلطنت. به دلیل اینکه هر کس که به سن من است- یا یک قدری هم کوچکتر- یادش است، آنها هم که یادشان نیست از آن پیرمردها بروند اگر نشنیده‌اند بپرسند لکن خوب مساله چیزی است معلوم و معروف که رضا شاه وقتی که آمد و کودتا کرد، احدی قدرت بر اینکه در مقابل او یک کلمه بگوید نداشت، هیچ کس همچو قدرتی نداشت؛ اگر هم یکی دوتا همچو قدرتی داشتند، یکی دوتایی بودند که اثری نداشت، کاری ازش نمی‌آمد؛ مجلسی که در زمان رضا شاه برای تغییر مواد قانون اساسی، در زمان رضا شاه تاسیس کردند، مجلسی بود که ملت باهاش مخالف بود؛ نه اینکه خبر نداشت، مخالف بود ملت! لکن جرات اظهار مخالفت نداشت اما هیچ کس هم نمی‌رفت رای بدهد. مردم سرِ جای خودشان بودند، مردم مشغول کار …

ظلم به علما، زنان و مردم همراه با تبلیغات دروغین قدرت

… آن وقت نبودش؛ «اعلیحضرت» او بود و همه ظلمها هم به ارث به این رسیده مع الاضافه! این چون رو به «تمدن» است اضافه کرده است!- اگر چه بکند دست همه را کوتاه کرده است. دیگر همه ایران همچو مستقل شده است که همه چیز چه شده است و لشکرْ چه و پلیسْ چه و از این حرفها. چون اهل علم و علما را کتک می‌زدند و به کلانتریها می‌بردند و اهانت می‌کردند و زنها را آن قدر به آنها ظلم کرده‌اند- که خدا می‌داند چه مصیبتها در ایران ما کشیدیم- و مردها را چه و بچه‌ها، همه بساط را درآورده بودند، در تبلیغات این بود که دیگر هیچ مملکتی در مقابل مملکت ما مثلًا کذا! آن وقت ظرفا می‌گفتند که «آن یکی که دو نداشت»، آن عبارت از آن چیزی بود که راجع به جنگی که اینها می‌خواستند بکنند و حفظ بکنند سرحدات را، اعلامیه اول بود، دیگر دومی نداشت! آن سه ساعت طول کشیده بود! وقتی رضا شاه به یکی از صاحب منصبها گفته بود چه، گفته بود که یک …

کشتن و زندانی کردن روحانیان به دست دربار او

… را پیش مردمْ زمان رضا شاه همچو مبتذل کرده بودند که آخوند نمی‌توانست از خانه [بیرون بیاید]، نه از دست دولت، از دست مردم! مردم را این جور کرده بودند «این آخوندها همه درباری‌اند»! آن دربار داشت آخوندها را می‌کوبید، از آن طرف، اینها می‌گفتند اینها درباری‌اند! دربارْ آخوندهای ما را، ملّاهای ما را داشت می‌کشت، در حبس می‌برد می‌کشت، از آن طرف هم ملت می‌گفت: اینها همه درباری‌اند. تزریق کرده بودند آنها که این ملّا که ممکن است در مقابل قدرتها بایستد، باید بشکنند او را در بین ملت خودش، ملت را از او جدا بکنند؛ وقتی که جدا کردند از خودش، قوه نیست دیگر در کار. یک کسی که جلو بیفتد و کار بکند و ملت هم با او همراه باشد نیست. آخوند است؛ آخوند …

نایستادن هیچ قدرتی جز مدرس در برابر او

آن روزی که رضا شاه آمد و آن همه کارها را کرد، باز یک آخوند بود که توی مجلس، به اسم مدرس- رَحِمَهُ الله- مقابلش می‌ایستاد و می‌گفت که «نه». هیچ کس نبود؛ مدرس بود، و چند نفر هم که اطراف او بودند. دیگر در تمام مملکت هیچ قدرتی در مقابل او نمی‌ایستاد. مدرس یک آقای عمامه‌ای، ملا، متقی و با یک پیراهن کذا و عبای کذا و تنبان کرباسی، که شعر آن وقت برایش گفتند که تنبانْ کرباسی- قدردانی از او کردند و شعر برایش گفتند- انتقاد از او کردند، این ایستاد در مقابل رضا شاه و «نه» گفت.

همراهی نکردن ملت فریب‌خورده با قیام علما علیه او

… مرحوم حاج شیخ عباس تهرانی- رضوان الله علیه- گفت که در عراق[13] من می‌خواستم سوار اتومبیل بشوم، شوفر گفت ما دو تا طایفه را سوار نمی‌کنیم، یکی آخوندها را و یکی فاحشه‌ها را. وضع آخوند این جور شده بود آن روز؛ یعنی این جور کرده بودند؛ جدا کردند اینها را از ملت. رضا خان هر کاری خواست کرد. آن آخوندها هم، آقایان هم قیام کردند، چند تا قیام کردند؛ لکن ملت از باب اینکه گول خورده بود نتوانست، همراهی نکرد؛ آنها هم لشکری نداشتند. الآن هم پشت سر هم تبلیغات هست؛ تبلیغ پشت سر تبلیغ. فلانی در قصر ییلاقیِ آنجا هست و جوانها می‌روند پیش او در قصر ییلاقی! [خنده امام‌]، این قصر ییلاقی ماست که نداریم یک اطاقی که‌ آقایان بتوانند بنشینند! باید این طوری بایستند [خنده امام‌]! این تبلیغات است آقا؛ …

تحقیر علمای اسلام نزد مردم در دوران او

این حرف مفتی است که گفته‌اند، برای اینکه مردم را غافل کنند و از اسلام مردم را رَم‌ بدهند؛ علمای اسلام را پیش مردم تحقیر کنند، تا آن حدی که در زمان رضا شاه این آقایان، علمای اسلام را سوار اتومبیل گاهی نمی‌کردند مردم! این طور تحقیر کرده بودند آنها را که وقتی که می‌خواستند سوار اتومبیل بشوند؛ مردکه می‌گفت که نه، ما شما را با یک طایفه دیگر سوار اتومبیل نمی‌کنیم! زمان رضا شاه یک همچو چیزی بود.

کودتا به دستور انگلیسی‌ها و برکناری و تبعید او پس از تخلف

مطلبی که ما مکرر گفته بودیم وزیر خارجه انگلستان فاش کرد. ما از اول گفته بودیم که شاه سابق به دستور انگلیسها کودتا کردند و آمدند و منافع آنها را می‌خواستند حفظ بکنند؛ و وقتی که یک خطایی کرد، یک تخلفی کرد، بیرونش کردند و بردندش به جزیره موریس و رفت سراغ کارش؛ و شاه فعلی هم روی[1] منافع متفقین، ... در ایران هستند؛ و برای منفعت متفقین: شوروی و امریکا و بریتانیا، مشغول کارند، و وزیر خارجه بریتانیا همین مطلب را در چند روز پیش از این گفت که ما نمی‌توانیم که ساکت باشیم و کسی که برای منفعت ما در ایران هست و حافظ منافع …

غیرقانونی بودن سلطنت او به سبب مجلس مؤسسان سرنیزه‌ای و به تبع آن سلطنت محمدرضا

… ما و کلیه وسایلی که باید به وسیله آن تبلیغ شود در این پنجاه سال در اختیار شاه بوده است. تمام اشکال آزادی از ملت ما سلب شده است. ما در این پنجاه سال حتی یک مجلس ملی هم نداشتیم. در زمان رضا شاه با زور او، رژیم را تغییر دادند، یعنی سلطنت را منتقل کردند[2]. مجلس موسسان که تاسیس کردند با سرنیزه تاسیس شد و ملت بکلی با آن مخالف بود، لکن سرنیزه نگذاشت که این‌ مخالفت را اظهار کنند. بنا بر این اصل مجلس موسسان که در زمان رضا شاه با سرنیزه درست شد غیر قانونی بود. با غیر قانونی بودن آن، آمدن رضا شاه و رسیدن به سلطنت غیر قانونی بود. با غیر قانونی بودن او، سلطنت محمد رضا شاه غیر قانونی است. محمد رضا شاه، در تمام جوانب ترقی ملت ما، کارهایی کرده است و نگذاشته که ملت ما رو به ترقی رود. نگذاشته است فرهنگ ما فرهنگ مترقی باشد. ارتش ما را در تحت نظارت ارتشهای دیگران قرار داده است. مستشاران امریکایی هستند که ارتش ما را اداره می‌کنند. اقتصاد ما را بکلی …

نوکری انگلیس و به قدرت رسیدن به دست آنان

… این گرفتاریها رفع بشود تا حدودی پیش همه روشن است ان شاء الله. همه ما می‌دانیم که پنجاه سال بیشتر این ملت ایران در تحت سیطره این خاندان پهلوی بوده‌اند و اینها هر چه‌ خواسته‌اند با این ملت کرده‌اند و هر چه ظلم داشته‌اند کرده‌اند و آنها هم نوکر اجانب بوده‌اند. ابتداءً رضا خان نوکر انگلیسها بود و او را آوردند روی کار و اخیراً هم این پسر خلف، نوکر امریکاست. خودش گفت: متفقین من را صلاح دانستند که سر کار باشم! اعترافی بود که خودش کرد و بعد مثل اینکه از کتابهای او این را، این جمله را دیدند خیلی مفتضح است الغا کردند؛ ولی ایشان گفتند این را.

روی کار آمدن به دست انگلیسی‌ها و بردنش پس از خیانت به آنان

… ارتش انگل درست کنند، یک ارتشی که مال ایران را صرف در راه آنان بکنند و آنها تحت نظارت و تربیت مستشارهای امریکایی برای امریکایی‌ها بخواهند کار بکنند. وقتی که نظام آن را می‌بینی یک همچو نظامی [است‌]! وقتی اصل آقای شاهش را می‌بینی، آن را هم متفقین اینجا گذاشتند. خودش گفت این را که «متفقین صلاح دیدند که من باشم» پدرش را هم که انگلیسها گذاشتند! رادیو دهلی هم اعلام کرد این مطلب را در [آن‌] وقت، در جنگ عمومی[2] رادیو دهلی اعلام کرد این مطلب را که «ما رضا شاه را آوردیم و بعد خیانت به ما کرد و می‌بریمش»؛ بردندش به جزیره موریس، و به جهنم فرستادندش.

تثبیت سلطنت پهلوی با مواد تحمیلی به زور سرنیزهٔ رضاخان

… دیدید که از آن بیرون می‌آید که ما قانون اساسی را می‌خواهیم، به طور مطلق این را گفتن، معنایش این است که ایشان باید باشد. این خیانت است. باید آنهایی هم که می‌گویند قانون اساسی و حقوق بشر، بگویند قانون اساسی بعد از اصلاح این موادی که با سرنیزه درست شده است. ما شاهد قضیه بودیم که این موادی که درست شد و اینها را به این سلطنت منحوسه رساند، با سرنیزه بود، با سرنیزه رضا خان بود. نه اینکه مردم یک‌ مجلسی درست کردند و یک چیزی و ... مردم اختیاری نداشتند؛ سرنیزه این کارها را کرد. این موادْ موادی است که مقبول ملت نیست؛ و این موادی که حکومتِ اینها را تثبیت کرده باید از بین برود. قانون اساسی با متمم قانون اساسی، با اصلاحاتی که متمم قانون اساسی کرده، ما هم حرفی نداریم اما با اصلاحاتش. آن کسی که بگوید قانون اساسی و تقیید نکند این معنا را …

کودتا به دستور انگلیس و بدرفتاری با علما، زنان و مدارس دینی

این جنونی است که عارض شده است بر این شخص، و نمی‌دانم به کجا خواهد منتهی شد. این حال عصبی است که چون خود را ساقط می‌بیند- پیش ملت که از اول ساقط بود، از آن روزی که رضا شاه به امر انگلستان حمله کرد بر ایران و کودتا کرد. اولش اشخاص با اطلاع می‌فهمیدند و بعد هم که شروع کرد به اراذلی و اوباشی، و پلیسش با مردم آن طورها، با علما آن طورها رفتار کرد، با زنها آن طور رفتار کرد، با مدارس دینی آن طور رفتار کرد، با تبلیغات دینی آن طور رفتار کرد، مردم فهمیدند که گرفتار چه اعجوبه‌ای و چه حیوانی هستند. این که از اول این خاندان ساقط بود پیش ملت، سقوط از حالا نیست؛ از پنجاه سال پیش از این اینها ساقط بودند پیش ملت. منتها حالا یک جنبشی در ملت ایران پیدا شده است و به حَسَب آن طوری که گفته شده است بیش از سی شهر در ایران تظاهر بر ضد این مرد کرده‌اند و «مرگ بر شاه» …

کودتای انگلیس به دست رضاخان

… و فرهنگی به دست این دودمان نشاندار، که در عقب نگه داشتن و به فسادگرایاندن و به فحشا کشاندن نسل جوان ما نقش بزرگی داشتند و الحق ماموریت را خوب انجام دادند، در سوگ بنشینیم و در هدر دادن مخازن زیرزمینی و از آن مهمتر مخازن روی زمینی که نسل جوان است در عزا باشیم. در کودتای انگلیس به دست رضا خان و امریکا به دست محمد رضا خان، در سوگ باشیم.

تلخی‌های ملت در دوران رضاخان و پسرش

ما در این پنجاه و چند سال روی آزادی را ندیدیم. شما جوانها یادتان نیست که در زمان رضا خان چه گذشت بر این ملت. من از اول تا حالا شاهد قضایا بودم؛ من همه تلخیهایی که از زمان این پدر و این پسر گذشته است بر ملت ما، آن تلخیها را چشیده‌ام. و شما آقایان همین زمان این [شاه‌] را. و شاید اخیرْ زمانِ او را بعضی‌تان مطلع شدید و دیدید چه کردند اینها با ما. او را انگلیسها آوردند و مامور کردند، این را متفقین- به حَسَب آن طوری که خودش در کتاب نوشت و بعد شنیدم که آن جمله را برداشتند[2]- خودش در کتاب نوشت …

از پای درآوردن ایل بختیاری

ملت ایران باید بداند که این شخص که متکفل حکومت شده است به ایل خودش[2] خیانت می‌کند؛ آن ایلی که پشتوانه ایران بودند و رضا شاه آنها را از پای درآورد. این شخص به ایل خودش، به ملت خودش، خیانت می‌کند. و باید ایل بختیاری بداند که این اشخاصی را که به آنها خیانت می‌کنند از جلو راه ملت بردارند. باید ارتش بداند که اینها خیانتکارند؛ به آنها کمک نکنند. باید همه ایران بدانند که توطئه‌ای در کار است؛[3] از این توطئه …

تحمیل او از سوی انگلیس و اخراجش پس از خیانت به آنان

- ما سالهای طولانی است که گرفتار این چیزها هستیم که دولت انگلیس به حکومت جائر ما همراهی می‌کند. از اول دولت انگلیس پدر این شاه را بر ما تحمیل کرد، و بعد هم که او خیانت به آنها کرد او را اخراج کردند. متفقین- که یکی‌شان انگلستان بود- محمد رضا شاه را بر ما تحمیل کردند و تحمیلات دولت انگلستان و ظلمهایی که به ملتهای ضعیف- که یکی از آنها ملت ماست- کرده‌اند، سابقه زیادی دارد و اینکه حالا هم به فرستادن سلاح و پشتیبانی از شاه ادامه می‌دهد، می‌خواهد سلطنت او ادامه …

آزادی نسبی انتخابات تهران در اوایل سلطنت به سبب ضعف قدرت

تمام قوانینی که در این پنجاه سال گذشته است و تمام مجالسی که در این پنجاه سال تاسیس شده است، هیچ یک از اینها مطابق قوانین نبوده است. هیچ مجلسی تا کنون ما نداشتیم که موافق قوانین باشد. حتی در اوایل سلطنت رضا خان که یک قدری قدرتش کم بود، در تهران فقط- که مرکز بود- یک آزادی به مردم داده بودند؛ یک آزادی فی الجمله که وکلایی تعیین کنند. و آن وکلای تهران بودند که مخالفت می‌کردند مثل مرحوم مدرس و یک عده‌ای که تَبَع ایشان بودند؛ لکن در شهرستانهای دیگر وکلا را خودشان تعیین می‌کردند و خودشان هم آرا برای مردم درست می‌کردند و خودشان هم آرا را می‌ریختند در صندوق! و هر چه بود دست خودشان، دست …