«مصطفی کمال» چون با دین دشمنی کرده بود، آن احمق ما[3] هم آمد، با دین بنا کرد دشمنی کردن. یک بیعقل، از یک بیعقل دیگر، یک خائن، از یک خائن دیگر و یک مزدور، از یک مزدور دیگر درس میگرفت. آن دستگاه با دین، با ظاهر و باطنش، با تظاهرش، شخصیاش، اجتماعیاش، مخالف بود و مبارزه میکرد. دستگاههایی که به آنها نزدیک بود، هرچه نزدیکتر بود، باید با دین فاصله میداشت. طبعاً ارتش به آنها نزدیک بود؛ دستگاههای اداری نزدیک بود و لذا باید از دین فاصله …
قلدری با خودیها و نرمی با دشمن برخلاف دستور قرآن
… که سوادى نداشت، درکى نداشت، معرفتى نداشت؛ نه قدر شعر را میدانست، نه قدر هنر را میدانست، نه قدر خطّ خوش را میدانست، نه قدر سنّتها را میدانست؛ یک سرباز هیچچیزنفهمى [بود که] فقط قلدرىاش خوب بود؛ آدم قلدرى بود؛ براى آن جاهایى که قلدرى لازم بود، خوب بود؛ همین. منتها آن قلدرى را هم با دشمن که به کار نمیبرد؛ این قلدرى را با خودىها به کار میبرد، با داخل به کار میبرد؛ بعکسِ آنچه در قرآن هست که با دشمن «اشدّاء» باشید، با خویش «رحماء» باشید،[9] او با خویش «اشدّاء» بود، با دشمن «رحماء» بود! بله، با مصطفىٰ کمال[10] خوب بود، رفیق بود، ارادتمند بود؛ مصطفىٰ کمال مرشد ما بود؟ اینهمه در ایران شخصیّتهاى باشعور، بافرهنگ، عالم، دانشمند، متفکّر؛ چه کسى به آنها اعتنا داشت؟
قلدری و تلاش برای حذف ظاهر دین
… کارى بود که از همان اوانى که اشاره کردم ــ از همان تقریباً ۱۵۰ سال پیش، اواخر حکومت ناصرالدّین شاه ــ دنبال شده است. حالا علما هم باشند، براى یک وقتهایى شاید وجودشان لازم باشد، از آنها استفاده بشود بکنیم امّا بدون روح و معناى عالِم دین! این را میخواستند. البتّه رضاخان آمد قلدرى کرد، بىعقلى کرد، همان ظاهرش را هم خواست حذف کند؛ در سطح جامعه و بخصوص در محیطهاى علمى نیّت این بود. لذا در محیطهاى دانشگاهى ما دین شد یک چیز بیگانه؛ اینجور ساختند دانشگاه ما را؛ چرا؟ هدف بسیار روشنى بود، برنامهى بسیار زیرکانهاى بود؛ براى اینکه اگر دین در دانشگاه نباشد و آن کسانى که در این فضا پرورش …