… هیچ چیز هم حقیقتاً جلودار او نبود. مفاسد حکومت ناصرالدّینشاهى، هم دامنهى اقتصادى داشت، هم دامنهى سیاسى داشت، هم دامنهى معارفى و دینى داشت؛ مثلاً یکى از اهداف ناصرالدّینشاه ــ طبق اسنادى که امروز در اختیار است ــ این بود که نفوذ علما را در جامعه کم کند. حالا بعضى از غربزدهها و قدرتزدههاى زمان ما میخواستند مبارزهى رضاخان با روحانیّت را به حساب جریانات روشنفکرى بگذارند، که بله، [چون] رضاخان میدید که علما مرتجعند و میخواست کشور را نوسازى کند، با علما مبارزه کرد! معلوم میشود که این قضیّه اینجورها نیست. مسئلهى مبارزهى با علما در دستور کار همهى سلاطین مستبد بود. نمیتوانستند در کنار خود، در روبهروى خود، یک کانون قدرتى را تحمّل کنند که تا اعماق دل مردم نفوذ دارد. رضاخان با همان انگیزهاى با علما برخورد کرد که ناصرالدّینشاه میخواست برخورد کند. در همین …
استبدادی بیش از ناصرالدین شاه و سرکوب حرکت مردم و علما در گوهرشاد
… کردند؛ اوّل وجودشان را بىاثر کردند، بعد خودِ اعیانشان را و این ارگان را بکلّى حذف کردند. دهها سال مشروطیّت ادامه پیدا کرد بدون تراز اوّل؛ و شد آنچه شد. مشروطه تبدیل شد به استبدادى در تراز استبدادهاى درجهى اوّل یعنى از استبداد ناصرالدّین شاهى بالاتر. هیچکس نمیتواند بگوید که استبداد رضاخان از استبداد ناصرالدّین شاه کمتر است، بلکه بلاشک بیشتر از او است. ناصرالدّین شاه در قضیّهى تنباکو[6] وقتى که حرکت مردم را دید، عقب نشست و رضاخان در ۱۳۱۴ حرکت مردم و علما را دید و آنها را دستگیر کرد و حرکت مردم را سرکوب کرد و واقعهى مسجد گوهرشاد را پیش آورد.[7] همهى اینها به اعتقاد ما ناشى است از عدم حضور تراز اوّل در آنجا. وَالّا اگر علماى پیشبینىشدهى در متمّم قانون اساسى ــ که همان تراز اوّل باشند ــ میبودند و میتوانستند نقش خودشان را ایفا کنند، ما امروز از آنچه هستیم، خیلى جلوتر بودیم. خوشبختانه حضور امام (رضوان الله تعالى علیه) در انقلاب با آن قاطعیّت و آن بصیرت …