اتکای معرفی دولت به آرای عمومی و پذیرش رهبری از سوی همه
و لهذا چون ما مجلس را غیر قانونی میدانیم و دولت را هم غیر قانونی میدانیم و اوضاع کشور را آشفته میبینیم، برای اینکه خاتمه بدهیم به وضع [آشفته] کشور، ما به واسطه اتکا به این آرای عمومی- که شما الآن میبینید و دیدید تا کنون که آرای عمومی با ماست و ما را به عنوان «وکالت» یا بفرمایید به عنوان «رهبری»، همه قبول دارند- از این جهت ما یک دولتی را معرفی میکنیم، رئیس دولتی را معرفی میکنیم [تا] موقتاً دولتی تشکیل بدهد که هم به این آشفتگیها خاتمه بدهد، و هم یک مسئله مهمی که مجلس موسسان است، انتخابات مجلس موسسان را درست کند، و مقدمات آن را درست کند و مجلس موسسان تاسیس بشود. و همین طور انتخابات هم درست بشود و آنها دولت دائمی را انتخاب بکنند. و مجلس موسسان؛ ... جمهوری اسلامی را [به] رفراندم بگذارد ... با اینکه من اعتقادم این است که دیگر احتیاج به رفراندم نیست و مردم مکرر به جمهوری اسلامی رای دادهاند؛ لکن برای اینکه بهانهها تمام …
لزوم احترام به رأی ملت، علمای اسلام و اقشار مختلف
احترام به رای ملت بگذارید. احترام به آرای علمای اسلام بگذارید. احترام به آرای اقشار مختلفه ملت بگذارید. زیادتر از این مردم را به خاک و خون نکشید. ما دولت را تعیین کردیم؛ هم به حَسَب قانون ما حق داریم و هم به حسب شرع حق داریم. ما به حَسَب ولایت شرعی که داریم و به حسب آرای ملت که ما را قبول کرده است، آقای مهندس بازرگان را مامور کردیم که دولت تشکیل بدهد، دولت …
تشکیل مجلس مؤسسان و تعیین دولت دائمی با آرای مردم
و من از خدای تبارک و تعالی سلامت همه شما را خواستار هستم. و من عرض میکنم بر همه ما واجب است که این نهضت را ادامه بدهیم تا آن وقتی که اینها ساقط بشوند؛ و ما به واسطه آرای مردم، مجلس سنا[7] درست بکنیم؛ و دولت اول را- دولت دائمی را- تعیین بکنیم.
مشارکت همهٔ آحاد ملت در انتخاب زمامداران امور
جواب: آنچه مهم است ضوابطی است که در این حکومت باید حاکم باشد که مهمترین آنها عبارت است از اینکه اولًا متکی به آرای ملت باشد، به گونهای که تمامی آحاد ملت در انتخاب فرد و یا افرادی که باید مسئولیت و زمام امور را در دست بگیرند شرکت داشته باشند؛ و دیگر اینکه در مورد این افراد نیز خط مشی سیاسی و اقتصادی و سایر شئون اجتماعی و کلیه قواعد و موازین اسلامی مراعات شود. در این حکومت به طور قطع باید زمامداران امور دائماً با نمایندگان ملت در تصمیمگیریها مشورت کنند و اگر نمایندگان موافقت نکنند نمیتوانند به …
برپایی حکومت عادلانه با اتکا به آرای مردم پس از برچیدن سلطه
… سقوط شاه یعنی دست برداشتن از این سلطنت، در رفراندم تاسوعا و عاشورا بار دیگر ایران ثابت کرد که این رژیم قانونی نیست و باید این رژیم به هم بخورد. و الآن هیچ جهت قانونی برای شاه و برای کسانی که جای او میخواهند بنشینند وجود ندارد و ما او را قانونی نمیدانیم. و بعد از آنکه آنها دست از آن سلطه غیر قانونیشان برداشتند ما حکومت را به طور عادلانه و با اتکا به آرای مردم پابرجا میکنیم. بنا بر این نه خود سلطنت، نه شورای سلطنت اساسی ندارد و از نظر ملت مردود است.
حق رأی برای همه بهجز خرابکاران
جواب: انتخابات بایستی بعد از اینکه تکلیف حکومت معلوم شد برگزار شود. ولی انتخابات برای مجلس موسسان بدون مهلت انجام خواهد گرفت. کسانی که خرابکار نباشند حق رای دارند.
لزوم کنار رفتن حاکم حتی صالح هنگامی که مردم او را نخواهند
… که رفتند در ایران و تماشا کردند این مسائلی که در ایران واقع شد، همه دیدند که یک مملکتی است که اهالیاش با آرامش، چندین میلیون جمعیت در سرتاسر مملکت با آرامش راه افتادند مرد و زن و بزرگ و کوچک توی خیابانها، و حرفشان این بوده است که ما این شاه را نمیخواهیم. ما فرض میکنیم که شاه خیلی هم مرد صالحی- فرض کنید- باشد، خیلی هم آدم صحیحی باشد، خیلی هم خدمتگزار به مردم باشد، خوب وقتی مردم یک خدمتگزاری را نخواستند باید کنار برود. ما فرض میکنیم این طور که خیر ایشان مصالح مملکت را ملاحظه کرده است، ایشان میخواهد آزادی بدهد، ایشان میخواهد مملکت را مستقل کند، ایشان میخواهد مملکت را به تمدن نو برساند، همه اینها را ما فرض میکنیم صحیح، میخواهد یک همچو کارهایی را بکند لکن اهالی مملکت- میخواهند- میگویند ما این را نمیخواهیم که سلطان ما باشد؛ سرنوشت اهالی مملکت با خودشان است؛ ما همچو خدمتگزاری را نمیخواهیم؛ ایشان بروند کنار، ما خودمان یک خدمتگزار دیگر جایش میگذاریم. ما فرض میکنیم اگر ایشان آن هم بود، آن طور هم بود، مثل سایرِ مثلًا انسانها یک انسانیتی داشت، باز هم اهالی یک مملکت حق داشتند به اینکه بگویند که ما این خدمتگزار را، …
لزوم تکیهٔ زمامداری بر آرای ملت برای خدمت به مردم
… قوانین اسلام را نقض کرده و حقوق کل جامعه ایرانی را پایمال نموده است. و در حال حاضر نیز اکثریت قاطع ملت ایران علیه او بپاخاسته است و خواسته آنان این است که شاه باید کنار برود، و دهها دلیل دیگر که من کراراً در اعلامیهها و سخنرانیهای خود تذکر و توضیح دادهام. و اما من مخالف اصل سلطنت و رژیم شاهنشاهی ایران هستم، به دلیل اینکه اساساً سلطنت نوع حکومتی است که متکی به آرای ملت نیست، بلکه شخصی به زور سرنیزه بر سر کار میآید و سپس با همین سرنیزه، مقام زمامداری را در خاندان خود به صورت یک حق قانونی بر مبنای توارث، بر مردم تحمیل میکند. طبیعی است زمامداری که با سرنیزه یا توارث روی کار آمده و متکی به آرای ملت نیست، هرگز خود را موظف به وضع و یا اجرای قوانینی که به نفع مردم باشد، نمیداند. طومار سلطنت در طول تاریخ چیزی غیر از این نبوده است.
تعیین حاکم و وکلا به اختیار خود مردم
… صحیح هستند، اشخاصی هم که درس خوانده هستند، هم در خارج کشور هستند که نمیتوانند وارد بشوند در کشور و هم در خود کشور در انزوا هستند، [به] مجرد اینکه ایشان برود، برنامه اسلام یک برنامه مدون معلوم [است] که حاکم باید چه جور وصفی داشته باشد، چه جور آدمی باشد. و- عرض بکنم که- ما به مردم هم میگوییم که یک همچو حاکمی را باید تعیین بکنید، و مردم هم با اختیار خودشان تعیین میکنند و- عرض میکنم که- وکلایی هم که میخواهند، با اختیار خودشان و همه چیز به اختیار خودشان؛ و هیچ خلئی در کار نیست. ایشان بروند خلاها از بین میرود نه اینکه ایشان اگر بروند یک خلئی پیدا میشود! اینها حرف است، شعر است که اینها میگویند!
حق موکل در عزل وکیل، همانند حق مردم در پسگرفتن سلطنت
الآن هم اینها این حرف را میزنند که مردم شاه دوست ایران! خوب الآن این مردم شاه دوست همه با هم جمع شدهاند میگویند ما نمیخواهیم یک مطلبی را. یک کسی را من وکیل کردم، مادامی که عزلش نکردم وکیل است؛ وقتی عزلش کردم دیگر نمیتواند بگوید تو وکیل کردی مرا دیگر حق نداری حرف بزنی! خوب سلطنت یک چیزی بوده که مردم باید بدهند به یک کسی، حالا ما فرض میکنیم که مردم دادند به شما، حالا میگویند نمیخواهیم؛ حالا دیگر ایشان چه میگوید؟ پس ایشان یاغی است الآن! اینکه من گاهی مینویسم یاغی، نه این است که مبالغهای است، مبالغه نیست؛ ایشان الآن یاغی است. یاغی عبارت از آن آدمی است که بیاید بیخودی یک جایی، یا به ضد قوانین بخواهد یک حکومتی بکند، بخواهد یک کلاهبرداری …
انتخاب با ملت در جمهوری اسلامی
- اما جمهوری، به همان معنایی است که همه جا جمهوری است. لکن این جمهوری بر یک قانون اساسیای متکی است که قانون اسلام است. اینکه ما جمهوری اسلامی میگوییم برای این است که هم شرایط منتخب و هم احکامی که در ایران جاری میشود اینها بر اسلام متکی است، لکن انتخاب با ملت است و طرز جمهوری هم همان جمهوری است که همه جا هست
لزوم تعیین متصدی امور به دست مردم و امکان برکناری او
بنا بر این اصل رژیم سلطنتی یک چیز غلطی است. رژیم «سلطنتی» چیست؟! باید مردم خودشان یک کسی را تعیین کنند. مثلًا- فرض کنید که- یک وکیلی را تعیین کنند برایشان کار بکند. باید مردم خودشان یکی را تعیین کنند که او دخالت کند در امورشان؛ هر وقت او را نخواستند، بگویند برو گم شو! یک رژیمی که این طور استقرار دارد اگر انسان فهمید به اینکه، هر آدمی بفهمد که هر کاری بکند دیگر از دست مردم خارج است که بگویند برو، دیگر هست او تا آخر. سلطنت این طوری است که یک کسی که سلطان شد دیگر هست او، بیخ ریش مردم هست. یک همچو آدمی هر چه خلاف بخواهد بکند …
محکوم بودن مخالفت هر گروه و شخص با خواست ملت
- ملت ایران خواستههای خود را که عبارت از سرنگونی سلطنت پهلوی و برچیده شدن نظام شاهنشاهی و برقراری حکومت اسلامی است، اعلام کرده است. و من جمهوری اسلامی را به ملت ایران پیشنهاد کردهام که بعد از سقوط شاه به آرای عمومی میگذاریم و هیچ گروه و شخصی نمیتواند با خواست ملت ایران، مخالفت کند و الّا محکوم به نابودی است. و رهبران مخالفین هم با آنچه من گفتهام موافقت کردهاند.
تبدیل خواست ملت به رهبری سیاسی خدمتگزار به دست نمایندگان منتخب
- خواست ملت را نمایندگان منتخب او به تصمیم و تدبیر سیاسی و رهبری سیاسی دور از فساد و خدمتگزار مردم تبدیل میکنند. اقلیتهای مذهبی به بهترین وجه از تمام حقوق خود برخوردار خواهند بود.
واگذاری تعیین شخص زمامدار به آرای مردم
- راجع به چگونگی دولت و رژیم، پیشنهاد ما جمهوری اسلامی است و چون ملت، ملت مُسْلم است و ما را هم خدمتگزار خود میداند، از این جهت حدس میزنیم به پیشنهاد ما رای دهد. ما از طریق رفراندم با ملت، یک جمهوری اسلامی تشکیل میدهیم. و اما شخص؛ این تابع آرای مردم است و الآن شخص معینی در نظر نیست.
تعیین شکل حکومت با مراجعه به آرای ملت
- حکومت «جمهوری اسلامی» مورد نظر ما از رویه پیامبر اکرم (ص) و امام علی- علیه السلام- الهام خواهد گرفت و متکی به آرای عمومی ملت خواهد بود و شکل حکومت با مراجعه به آرای ملت تعیین خواهد گردید.
وابستگی سلطنت به رأی ملت؛ رأی ندادن ملت یعنی شاه نبودن
… «ما نمیخواهیم»؛ الآن میگویند که «مرگ بر این سلطنت پهلوی!» این رفراندمی است که همه مردم، همه مردم در همه بلاد ایران دارند فریاد میزنند که ما نمیخواهیم. بازارها را میبندند، عرض میکنم که موسسههای دولتی را تعرض به آن میکنند همه؛ نمیخواهند او را؛ و بسا این شاه به حَسَب قانون اساسی، به حَسَب رای ملت، شاه هست؛ اگر ملت رای بر شاه ندهد، شاه نیست. الآن ملت ما میگوید که ما نمیخواهیم این را. یک جهتش هم این است که سلب آزادی ما را کرده است. پنجاه سال است پدرش و خودش سلب آزادی کرده [اند] و ما این را نمیخواهیم.
وابسته بودن شاه بودن شاه و مجلس بودن مجلس به آرای ملت
و حالا دیگر ملت به تنگ آمدند، نمیخواهند. الآن بچههای مدرسه تا پیرمردها میگویند ما نمیخواهیم این را. رفراندم بالاتر از آنچه که یک ملتی همه بگویند نمیخواهیم؟ خوب معنایش این است که این شاه، شاه نیست دیگر. شاه با آرای ملت باید شاه باشد؛ وقتی آرای ملت بر خلاف شد، دیگر شاه نیست. مجلس، وقتی آرای ملت نباشد، مجلس نیست. مجلس ما که از اول هم مجلس نبود! خوب، ما تاریخ اینها را داریم؛ من خودم تاریخ اینها هستم. من یادم هست از آن وقتی که رضا شاه آمد و کودتا کرد تا حالا؛ همه این مسائل من یادم هست، مجلس موسسانشان را من یادم هست که با سرنیزه درست شد! این مجلس [را] ما داشتیم، چه روزی …
تشکیل مجلس با آرای عمومی و اتکای مصوبات آن به ملت
جواب: باید این رژیم برچیده بشود و پس از آن، با یک رفراندم عمومی، شخصی روی کار بیاید برای حکومت موقت؛ و به آرای عمومی رجوع بشود برای تشکیل یک مجلس؛ و تمام احکامی که از مجلس بگذرد و تمام مسائلی که در مجلس بگذرد، آن مسائل مطابق با اتکای به ملت است. و تغییر، یک تغییر طبیعی است از یک حکومت و سلطنت غیر قانونی به یک حکومت و رژیم قانونی.
اظهار آزادانهٔ رأی نشانهٔ رشد انسان و رأی عدم اعتماد مردم به شاه
… را که عزل او و برپایی حکومت اسلامی و استقلال و آزادی بود میپذیرفت و از سلطنت استعفا میداد، یعنی سلطنت خود و دودمانش را غیر قانونی اعلام میکرد. اما انتخابات آزاد خود را در «جمعه سیاه» به اجرا گذاشت! آیا راستی چنین حکومتی انتخابات آزاد میتواند داشته باشد؟ اگر غرب راست میگوید و به راستی جانبدار ترقی است، عالیترین نشانه رشد انسان اظهار آزادانه رای خود است. مردم مسلمان کشور، جلوی چشم خبرنگاران جهان، رای عدم اعتماد به شاه دادند. پس غرب اگر مدعی طرفداری از حقوق بشر است، از مردم ایران طرفداری کند و آن اینکه از دولت شاه سلب رسمیت کند و حکومت کسی را که برای بقای خود هر چند گاه دست به کشتار میزند نپذیرد.
طعنه به انتصاب نمایندگان بدون خواست مردم
… خودمان میگویم. اگر چنانچه مدیر اطلاعات یک آدمی است که متاسف است از این تحمیلات، شما خوب دیگر بحمد الله متمولی، احتیاج نداری، دست از روزنامهنگاریت بردار، بشو وزیر. الحمد للَّه اینجا همه وزیر میشوند [خنده حضار]. خوب بشو وزیر، بشو وکیل. تو را وکیل میکنند؛ مردم نمیکنند خوب؛ وکیلت میکنند؛ لازم نیست مردم [بخواهند]؛ مگر مردم حق وکالت دارند؟ نه، وکیلت میکنند؛ منتصبت میکنند؛ بشو سناتور. منتصبت میکنند؛ اگر تو از این معنا عار داری که یک چیزی را بر تو تحمیل کنند، خوب آسان است این؛ روزنامه نگاری را که الزام نمیکنند که شما روزنامهنگار باشید، دست از روزنامهتان بردارید، بروید یک شغل بهتری. از آن …
لزوم آگاهی رأیدهندگان از موضوع رأی
4- رای دهندگان باید معلوماتشان به اندازهای باشد که بفهمند به چه رای میدهند. بنا بر این اکثریت قاطع حق رای دادن در این مورد را ندارند؛ و فقط بعضی اهالی شهرستانها که قوه تشخیص دارند صلاحیت رای دادن در مواد ششگانه را دارند که آنان هم بیچون و چرا مخالف هستند.
لزوم رأیگیری در محیط آزاد بدون فشار و تهدید و تطمیع
5- باید رای دادن در محیطِ آزاد باشد و بدون هیچ گونه فشار و زور و تهدید و تطمیع انجام شود؛ و در ایران این امر عملی نیست و اکثریت مردم را سازمانهای دولتی در تمام نقاط و اطراف کشور ارعاب کرده و در فشار و مضیقه قرار داده و میدهند.
رضایت یا پشیمانی مردم از رأی خود با دیدن منظرهٔ مجلس
مجلس باید یک محیطی باشد که با کمال تفاهم و خیرخواهی برای ملت و کشور، مسائل را پیش بیاورند. انتقاد میکنند، انتقاد خیرخواهانه باشد. جواب انتقاد میدهند، آن هم خیرخواهانه باشد. و منظره مجلس یک منظره صالح باشد، که مردم وقتی که این منظره را دیدند بگویند چه کار خوبی کردیم که یک همچو اشخاص صحیح را در مجلس بردیم. و یک وقت- خدای نخواسته- طوری نباشد که مردم پشیمان بشوند از رایی که دادهاند.
رأی مردم به جمهوری اسلامی بهعنوان قدم اول استقرار نظام
… سعادت و دید اسلامی عنایت کند. هر قدر که این انقلاب اسلامی جلو میرود، هر قدمی که بر میدارد به جلو، دشمنها که در هر قدمی یک شکست میخورند، بیشتر مجهز میشوند. در قدمهای اول، شاید امید داشتند به اینکه این نهضت، این انقلاب به طور نارس در همان اول از بین برود. با این امید، مخالفان ما و انگلهای جامعه ما بودند تا اینکه شما قدم اول را برداشتید و رای خودتان را به صندوق انداختید و جمهوری اسلامی را به آن رای دادید، با همه مخالفتهایی که از این گروههایی که وابسته به رژیم سابق یا به چپ یا به راست [میشد.] حالا که همه قدمها برداشته شده، دیگر از حیث اساس حکومت جمهوری و جمهوری اسلامی ما دیگر کسری نداریم؛ اساس درست شده است. یاس آنها بیشتر شده است و ممکن است فعالیتشان هم؛ برای اینکه [با] یک کارهایی که حالا دیگر در جمهوری اسلامی، که تمام اساسش ریخته شده است، نگذارند در مقام اجرا، پیشروی کند. حالا شما و ما و همه ملت ایران بیشتر تکلیف داریم. حالا این جمهوری اسلامی …
تعیین سرنوشت به دست خود ملت
… ناحیه ملت، تصدیق صلاحیت رئیس جمهور و واجد بودن شرایط او به عهده این جانب است، به واسطه بعضی مصالح و جهات لازم المراعاه، از آن جمله وضع استثنایی که کشور دارد، لازم است در این امر مهم حیاتی تاخیر نشود. از طرفی شناسایی بیش از 120 نفر محتاج به زمانی طولانی است؛ و تاخیر در این حالِ استثنایی به صلاح ملت و کشور نیست، به این جهت و جهات دیگر این جانب امر صلاحیت و انتخاب را به ملت واگذار نمودم که خود سرنوشت خود را تعیین کنند.
رأی مثبت اکثریت قاطع مردم در برابر اقلیت مخالف
… ما- یعنی ملتها نیست که یک ملت است- همان طوری که آذربایجان خدشهدار نمیشود و تهران خدشهدار نمیشود و کردستان خدشهدار نمیشود و بلوچستان خدشهدار نمیشود همه اینها خدشهدار نمیشوند، همان طور هم که انظار دنیا متوجه است، که این یک عده خائن اقلیت میگویند. این یک عده اقلیتی که ایستادهاند در مقابل سی و پنج میلیون جمعیت و آرائشان را دیدید که در رفراندم اول همه قوا را روی هم گذاشتند، باز صدی هشتاد با ما بود. حالا با اینکه یک مقداری را بازی دادند و قهر کردند، حالا هم صدی نود باز رای مثبت دادند.
نقد تحمیل نظرهای پراکنده بر ملت سی و چند میلیونی
… بکنند، جواب این است که انقلاب است! هر که هر خلافی بکند، برهانش این است که انقلاب شده است! چون انقلاب شده است، دیگر باید همه کارها انقلابی باشد، و معنی انقلابی هم این است که موازین دیگر ندارد! میزان عقلی، یک میزان انسانی یک میزان اسلامی، دیگر در کار نیست. نطقها میشود، کاغذها نوشته میشود، قلمها به کار افتاده است در گوشه و کنار کشور، و هر کس هر چه به نظرش میآید مینویسد، و میخواهد تحمیل کند به یک ملت سی و چند میلیونی.
تعیین افراد صالح با اختیار و ارادهٔ خود ملت
نگذارید اشخاصی در مجلس موسسان وارد بشود که خیر امت را نمیخواهد بلکه خیر اشخاصی را میخواهد که ظالم هستند؛ نگذارید در مجلس شورا اشخاصی بروند که آنها با قدرتهای بزرگ پیوستگی دارند. باید ملت با اختیار خود و اراده خود و با امتیاز خود و انتخاب خود، اشخاص صالح را، اشخاص متقی را، اشخاصی را که برای ایران کار میخواهند بکنند، به نفع ایران کار میکنند- آنها را باید تعیین بکند تا این سه تا مرحله تمام بشود.
لزوم آزاد گذاشتن مردم و کنار گذاشتن سرنیزه در رأیگیری
… چند نفر از سلاطینی که آمدند- که بعد از مظفر الدین شاه یک چند وقتی هم محمد علی میرزا بود و یک مدتی هم احمد شاه بود و بعد هم رضا شاه، شاه شد و بعد این شد- از آن وقت تا حالا به این ماده قانون هیچ عمل نشده: اینکه موهبتی است الهی که ملت اعطا میکنند به شخص سلطان. ایشان بیایند یک شاهدی بیاورند که یک ملتی، یک دِهی [که] ایشان [را تایید] بکنند، یک دِه را اگر ایشان درست کردند که- اما آزاد بگذارند مردم را، نه اینکه خوب ممکن است که همه مردم را با سرنیزه وادار کنید که رای بدهند، نخیر اینها آزاد بگذارند مردم را یعنی سرنیزه را بگذارند کنار و بیایند مثل یک آدم عادی در میدان و بگویند که آقا به کی رای میدهید؛ اگر یک دِه به ایشان رای داد ما تصدیق میکنیم که ایشان سلطان السلاطین است. اما نیست همچو چیزی. نه رای دادهاند تا حالا نه به این ماده از قانون تا کنون عمل شده است؛ نه در زمان سابق نه در زمان سلطنت ایشان به این ماده قانون عمل نشده. بر فرض اینکه این اشکالاتی که …