رفتن به محتوای اصلی

دیپلماسی

نام‌های دیگر: دیپلماسی انقلابی، دیپلماسی فعال

مقایسهٔ دیدگاه رهبران
توضیحتهیه‌شده با هوش مصنوعی

روابط و گفت‌وگوهای خارجی کشور و شیوه‌های پیشبرد آن.

نخستین کاربرد در متن‌های این سایت:بیانات در دیدار وزیر، مسئولان وزارت امور خارجه و رؤساى نمایندگی‌هاى جمهورى اسلامى ایران در خارج از کشور— ۱۳۶۸/۰۵/۳۱

سیر زمانی

از ۱۳۶۸ تا ۱۴۰۴
۱۳۶۸۱۴۰۴

فقط سال ۱۳۷۰همهٔ سال‌ها

تعریف در کلام رهبر

به‌طور خلاصه این هشت سال را یا این ده سال را در یک محدوده‌ی کلّی‌تر، باید سالهاى مبارزه‌ی سختِ ظریفِ دیپلماسى جمهورى اسلامى به حساب آورد. این مبارزه از داخل وزارت خارجه و کارهاى تشکیلاتى این وزارت و تدوین کلّیّات و اصول سیاست خارجى که در آنجا انجام گرفته شروع میشده، و تا گزینش و پیدا کردن افرادى براى فرستادن به خطوط مقدّم این جبهه ‌-که عمدتاً کشورهاى خارجى است- و تغذیه‌ی آنها با تفکّرات و خطوط درست و هدایت پی‌درپى نمایندگی‌ها، و تا موضع‌گیری‌ها، و تا [مسائل] سفارتخانه‌هاى ما در سراسر عالم. و حقیقتاً مبارزه‌ی دشوارى در این سالهاى سخت ما داشتیم؛ مبارزه‌اى که هنوز هم تمام نشده. این مبارزه فقط یک مبارزه‌ی معمولى دیپلماسى نیست. دیپلماسى، یک جنگ است ‌-شماها این را بخوبى میدانید و آن را لمس کرده‌اید- مثل جنگهاى نظامى، مثل برخوردهاى اقتصادى؛ تاکتیک‌ها دارد، حمله‌ها دارد، عقب‌نشینی‌ها دارد، جابه‌جاشدن‌ها دارد، فریبهاى جنگى دارد؛ یک جنگ است. همه‌ی دیپلمات‌هاى دنیا مشغول جنگند. ارزش و تأثیر آن جنگ هم گاهى از جنگهاى نظامى کمتر نیست، بلکه در مواردى بیشتر هم هست؛ البتّه همیشه این‌جور نیست. پس هر دیپلماتى در هر جاى دنیا که مشغول کار است، دارد میجنگد.
دوّم اینکه این میدان‌دارى سیاسى و موضع‌گیری‌هاى وزارت خارجه در طول این چند سال، راه صحیح دیپلماسى انقلابى و اسلامى را ترسیم کرده؛ همین که همواره مورد تأیید امام هم قرار میگرفت و مورد تأیید مسئولین قرار میگرفت. یعنى اگر ما براى جامعه‌ی انقلابى و اسلامى قائل به یک دیپلماسى انقلابى و اسلامى هستیم، به همین شکل است که جهت‌گیری‌هاى اسلامى در درجه‌ی اوّل قرار بگیرد؛ نسبت به دشمن به‌هیچوجه از موضع ضعف و رعب برخورد نشود؛ عقل و منطق بر کلّ تصمیم‌گیری‌ها حاکم باشد؛ در عین اینکه عاقلانه و منطقى حرکت میشود، در مقابل تهدیدهاى قدرتهاى بزرگ، برخوردها کاملاً شجاعانه و گستاخانه باشد؛ این خطّ درست دیپلماسى است.براى خیلی‌ها قابل جمع نیست که چطور یک تشکیلاتى، هم میخواهد با منطق و با حساب و دقّت عمل بکند، هم انقلابى باشد؛ گویى بعضى بین انقلابیگرى و برخورد منطقى یک منافاتى قائل هستند؛ نه، ما مشاهده میکنیم که اینها میتواند با هم جمع بشود. انقلابیگرى به این نیست که ما آنجایى که نباید پرخاش کنیم، بیخودى پرخاش کنیم؛ انقلابیگرى به آن است که ما مواضع اسلامى و انقلابى را قاطعانه، بدون رودربایستى، بدون مرعوب شدن، بدون خام شدن در مقابل برخى از چهره‌هاى امیدبخش کاذب، حفظ کنیم. وقتى ما توانستیم مواضع انقلابى و اسلامى را ‌-آن خطّ روشن را- دقیقاً حفظ بکنیم و مرعوب قدرتها نشویم و رودربایستى با کسى نداشته باشیم و فریب نخوریم، این همان ممشاى[2] انقلابى و اسلامى است؛ و همین درست است. این خوشبختانه در طول این هشت سال بِمرور رو به سمت تکامل بوده و محفوظ مانده. و لذا امام بزرگوارمان (رضوان ا‌لله‌ تعالى علیه)، آن شخصیّت حکیمِ والاى دوراندیشِ نافذالبصیره ‌-که واقعاً بصیرت نافذ و دقیقى داشتند- با رضایت از وزارت خارجه و خطّ کلّى دیپلماسىِ ما از ما جدا شدند و دنیا را ترک کردند؛ راضى بودند، اظهار رضایت میکردند. بارها ما این را از ایشان شنیده بودیم و احساس میکردیم.
من یک جمله هم اینجا یادداشت کردم به مناسبت بیانات آقای رئیس جمهور که گفتند ما آقای وزیر خارجه را نمیبینیم، چون اغلب در سفرند. خوب، این تحرک فراوان خارجی و رفت و آمدها و اینها انصافاً خیلی جای تشکر هم دارد؛ منتها یک نکته‌ای در اینجا وجود دارد و آن این است که دیپلماسی فقط تحرک و رفتن و نشستن و ملاقات کردن نیست؛ اینها کالبد دیپلماسی است، اینها آن جسم دیپلماسی است - که البته خیلی هم مهم است - جسم، یک روحی دارد؛ این را بایستی در دستگاه دیپلماسی تقویت کرد. البته آقایان انصافاً دارند زحمت میکشند؛ نباید ناسپاسی کرد از زحماتی که دارند میکشند؛ لیکن خواستم در این خصوص تذکر بدهم. فرض کنید ما یک اجلاسی داریم، یک جلسه‌ای داریم؛ خوب، توی این جلسه چی در می‌آید؟ یک جاهائی خیلی خوب است؛ مثل همین اجلاس ان.پی.تی که در نیویورک برگزار شد؛ خوب، جزو کارهای جالب و برجسته‌ای بود که انجام گرفت؛ یا بعضی از کارهای دیگری که من در جریان قرار میگیرم - بعضی از ملاقاتها، بعضی از مذاکره‌ها، بعضی از نشستها - انسان وقتی محتواهایش را نگاه میکند، میبیند محتواهای خوبی است، یعنی پیداست که کار انجام گرفته؛ لیکن بعضیها هم احتیاج دارد به تأمل، احتیاج دارد به دقت و بررسی.

دشواری، ظرافت و ابتکارطلبی بیشتر دیپلماسی امروز از دوران جنگ

اگر بخواهیم به اصل مطلب برسیم، باید عرض بکنیم که امروز دیپلماسى ما از جهاتى حتّى از دیپلماسى دوران جنگ که خیلى پیچیده و سخت بود، سخت‌تر، ظریف‌تر و ابتکارطلب‌تر است. اگر بخواهیم اصول سیاست خارجى را که بر پای‌ «عزّت» و «حکمت» و «مصلحت» استوار است، بر اوضاع و شرایط پیچید‌ه امروز دنیا و وضع خاصّ خودمان تطبیق کنیم، بلاشک فراست، ابتکار عمل، پُرکارى، دقّت، پایبندى شدید به اصول و آرمانها، جزو وظایف عمومى امروز دستگاه دیپلماسى ما …

پیچیدگی دیپلماسی پس از رحلت امام به سبب سیاست خباثت‌آلود دشمن

چرا عرض میکنیم مسئل‌ دیپلماسى ما امروز سخت است و پیچیده است؟ براى اینکه از بعد از رحلت حضرت امام یک سیاستِ زیرکان‌ پیچیده‌اى به وجود آمد در دنیاىِ مربوط به ما ــ نمیخواهم حالا بگویم هم‌ دنیا وقتشان صرف این کار میشود؛ نه ــ [امّا] در آن بخش سیاست‌گذارى و فعّالیّت دنیایى مربوط به ما یک اید‌ خیلى زیرکانه و البتّه خباثت‌آلودى پیدا شد که از آن روزهاى اوّل تقریباً شروع کردند و از صحنه‌هاى گوناگون هم این سیاست را تعقیب کردند و هنوز هم دارند تعقیب میکنند و آن، این است که تصمیم گرفتند در اعمال و رفتار و گفتار و منش جمهورى اسلامى چیزى پیدا کنند یا چیزى به آن نسبت بدهند، که در آن، تخطئه دوران امام باشد. خیلى چیز مهمّى است که کارى کنند که دوران ده یازده سال‌ نورانى حیات و حضور مبارک امام ــ که ملّتهاى دنیا به آن دوران دل بستند، ما در آن دوران حیات پیدا کردیم، کشور در آن دوران به اوج عزّت اسلامى خود رسید و هرچه در آن دوران دستگاه‌هاى سیاسى و تبلیغاتى دشمن تلاش …

پرهیز از شائبهٔ اتهام انقلاب‌زدایی با توکل، ایمان و پایبندی به موازین

… چه حتّى فرهنگى. خب، آن نوک پیکان حرکت دیپلماسى، نمایند‌ وزارت خارجه است؛ بقیّه در کنار او وارد میشوند و باید بشوند؛ این از طرفى، و از طرفى هم آن تهمت از سوى دشمنان آگاه و بعضى از دوستان ناآگاه ــ که حالا قسمت دوّم آن خیلى اهمّیّتى ندارد ــ وجود دارد. باید جورى عمل نشود که حتّى شائب‌ آن تهمت ناحق و آن سخن دروغ و غلط به ‌وجود بیاید. این خیلى کار ظریفى است، خیلى قدرت میخواهد. به قولِ [معروف]: دوصد من استخوان باید که صد من این‌جور بارى را بردارد؛[2] این به عهد‌ وزارت خارجه است؛ و این جز با توکّل، با قدرت ایمانى، با پایبندى شدید به موازین دینى و انقلابى و مراقبت کامل از رفتار و کردار و حرف زدن، و جز با حاضر و ناظر دانستن خدا در هم‌ حالات و استمداد از او در کنار به‌کارگیرى هوشمندى‌ها و هوشیارى‌ها امکان‌پذیر نیست؛ این کار، کار شما است. حالا ببینید این کار در این روزگار چقدر کار سخت و سنگینى است.

نفی برداشت حکمت به معنای ترک حرف، تماس و فعالیت

… جهانى است، نباید راه داد. همه‌‌چیز سنجیده؛ هرچه به دهن آدم آمد، نباید بگوید. باید ملاحظه کنیم که این سخن، آیا با موازین منطق و خرد منطبق است یا منطبق نیست؛ اگر نیست، کنترل کنیم. حکیمانه باید برخورد کرد؛ فقط [هم] در حرف ‌زدن نیست؛ در معاشرتها، در برخوردها. البتّه حکمت به معناى نگفتن نیست. بعضى میگویند خب پس حالا که حرف نسنجیده نباید زد، پس چرا حرف باید زد ــ گویى که هیچ کارِ غیر نسنجیده نمیشود کرد ــ نه، اگر گفتیم باید ما حکیمانه کار کنیم، معناى آن، این نیست که پس کار نکنیم، تماس نگیریم، حرکت نکنیم، حرف نزنیم، نبادا غیر حکیمانه دربیاید؛ نه، خب وزارت خارجه یک دستگاه انسانىِ عظیمى است ــ همین‌طور که آقاى دکتر ولایتى اشاره کردند و کاملاً درست است ــ واقعاً یک دستگاه پُرذخیره‌اى است از لحاظ نیروى انسانى؛ انسانهاى خوب، انسانهاى انقلابى، مسلمان، اکثراً یا عموماً بچّه‌هاى انقلاب، جوانهاى انقلابى …