دعا یعنى ارتباط و اتکال انسان با خدا، آن وقتى هم که انسان در اوج قدرت و پیروزى است باز هم محتاج دعا است؛ باید با خدا حرف بزند، باید از خدا بخواهد. قرآن به پیغمبر ما دستور داد که «إذا جاء نصر اللَّه والفتح » وقتى یارى خدا رسید و پیروزى نصیب شد «و رأیت الناس یدخلون فى دین الله افواجا» و دیدى که مردم دسته دسته و فوج فوج به اسلام وارد مىشوند، تازه «فسبح بحمد ربک و استغفره» تازه اول انابهى تو است، اول عرض نیاز تو به درگاه قادر متعال است... ببینید امروز در جامعهى ما چقدر دعا و توجه به خدا زیاد است؛ راز پیروزى ما هم همین هاست. خب نمىشود که این عنصر و رُکن اساسى در عاشورا ندیده گرفته بشود.توضیحتهیهشده با هوش مصنوعی
راز و نیاز و درخواست از خدا و آثار آن.
نخستین کاربرد در متنهای این سایت:بیانات در اجتماع اقشار مختلف مردم در مقابل لانه جاسوسی— ۱۳۵۸/۰۹/۰۹
سیر زمانی
از ۱۳۵۸ تا ۱۴۰۴۱۳۵۸۱۴۰۴
فقط سال ۱۳۷۶همهٔ سالها
تعریف در کلام رهبر
ماه رمضان را مغتنم بشمارید. این روزها را با روزهداری، و این شبها را با ذکر و دعا به سر ببرید. فصل دعا هم همین ماه مبارک است؛ اگرچه همیشه انسان با رشتهی دعا باید با خدا متّصل باشد. آیهی «وَ اِذا سَاَلَکَ عِبادی عَنّی فَاِنّی قَریبٌ اُجیبُ دَعوَةَ الدّاعِ اِذا دَعان»[7] در سورهی بقره در خلال همین آیات مبارکهی مربوط به روزه و ماه رمضان است. در وسط آیات روزه و ماه رمضان، این آیه آمده که همهی انسانها را، همهی بندگان را به دعا و توجّه سوق میدهد و دعوت میکند. رابطهی دعا، رابطهی قلبی شما است با خدا. «دعا» یعنی خواستن، یعنی خدا را خواندن. خواستن یعنی امیدواری؛ و تا امید نداشته باشید، از خدا چیزی را درخواست نمیکنید. انسانِ ناامید که طلب نمیکند. پس دعا یعنی «امید» که ملازم با «امید به اجابت» است. این امید به اجابت، دلها را مشتعل میکند و منوّر نگه میدارد. به برکت دعا، جامعه بانشاط و اهل حرکت [میشود].دعا وسیلهى مؤمن و ملجأ مضطر و رابط انسان ضعیف و جاهل با منبع فیّاض علم و قدرت است و بشر بى رابطهى روحى با خدا و بدون عرض نیاز به غنىّ بالذّات، در عرصهى زندگى سرگشته و درمانده و هدررفته است: قُل ما یَعبَؤُا بِکُم رَبّی لَولا دُعآؤُکُم.[1]شاهدها (۱۴ پاراگراف)
خسته نشدن از دعای طولانی با فهم معنا و توجه به گفتوگو با خدا
… توجّه هم بکند به نماز، امکان ندارد از نماز خسته بشود؛ اصلاً امکان ندارد. اگر کسى دعا را بفهمد ــ مثلاً دعاى ابوحمزهى ثمالى را که میدانید دعاى خیلى طولانىاى است دیگر؛ حدود هشت، یا ده صفحهى مفاتیح است، یا دعاى امام حسین در روز عرفه را ــ و توجّه [هم] بکند؛ چون گاهى انسان معنا را هم میداند امّا توجّه نمیکند و ذهنش جاهاى دیگر میرود، او خسته میشود امّا اگر معنا را انسان بفهمد و توجّه بکند، از این دعاى به این بلندى، امکان ندارد خسته بشود. یعنى اینقدر این گفتگویى که در این دعا بین این بندهى برگزیده و شایسته و بامعرفت، و خدا انجام گرفته ــ مابین این بنده و خدا ــ پُرجاذبه و نافذ و حقیقى و بیانکنندهى آن خواستهاى فطرى انسان است که امکان ندارد کسى از آن هیچوقت خسته بشود.زیبایی ادبی دعاهای کمیل، عرفه، ابوحمزه و مناجات شعبانیه
… میگویم همان مقدارى که انجام میدهند با توجّه انجام بدهند؛ و اگر با توجّه انجام دادند، بهره میبرند؛ حقیقتاً استفاده میکنند از آنچه میخوانند. حالا ممکن است بعضى عربى بلد نباشند، [خب] ترجمههاى خوبى شده؛ من دیدهام بعضى از ترجمههاى دعاها را که واقعاً خوب است. بد نیست این را شماها بدانید که من با دید ادبى که نگاه میکنم به این دعاها، جزو زیباترین سخنان زبان عربى است؛ همین دعاى کمیل، یا دعاى امام حسین در عرفه، یا همین دعاى ابىحمزه، یا آن مناجات شعبانیّه، اینها جزو زیباترین متنهاى ادبى است در زبان عرب؛ خیلى زیبا است؛ البتّه اینها متنهاى قدیمى است. میدانید که زبان تحوّل پیدا میکند؛ مثلاً فرض بفرمایید به صورت یک تشبیه ناقص، مثل گلستان سعدى. گلستان سعدى قدیمى است، زبان قدیمى دارد امّا کسى که بخواند آن را، اهل ادبیّات و هنر باشد، لذّت میبرد و از زیبایى آن بهره …روا بودن خواستن هر حاجتی، حتی کوچک، از خدا
هر چه بخواهد عیبى ندارد؛ یعنى نوجوان آرزوهایى دارد؛ گاهى آرزوهای انسان در یک اتاق خلاصه میشود؛ در همان اتاق خودش که در خانه دارد، یا با خانوادهاش زندگى میکند خلاصه میشود؛ یعنى خیلى کوچک است. همان را هم از خدا بخواهد، مانعى ندارد. از خدا همهچیز را بخواهید؛ یعنى نگویید این کوچک است، نمیشود از خدا خواست، یا این را بد است از خدا بخواهم؛ نه، فرق خدا و بندگان خدا این است که بندگان خدا یک جورى هستند که گاهى یک چیزهایى را بد است آدم از آنها بخواهد امّا هیچ چیز بد نیست که شما از خدا بخواهید. خدا قدرتش زیاد است، علمش هم زیاد است، نیاز شما را هم میداند و آنچه در شما میپسندد ارتباط با او است؛ این ارتباط با درخواست حاجت است، بسیار خب حاجت بخواهید، خدا هم انشاءالله عطا خواهد کرد؛ اگر مصلحت شما باشد، خدا آن حاجت را روا خواهد کرد. آیندهتان را …توصیه به دعا برای حل مشکلات کشورهای اسلامی و هدایت انسانها
کشورهای اسلامی چقدر مشکلات دارند! حلّ آن مشکلات را از خدا بخواهید. برای همه انسانها دعا کنید. برای هدایت انسانها، برای خودتان، برای زندگیتان، برای مسؤولینتان، برای کشورتان، برای گذشتگانتان و برای آن چیزی که میخواهید خدای متعال به شما بدهد، دعا کنید. این ساعات و دقایق را قدر بدانید. بنده هم از همه شما برادران و خواهران عزیز، در شبهای مبارک قدر، ملتمس دعا هستم.بیشترین ادعیهٔ مأثور از سه امامِ درگیر در مبارزات بزرگ
عجیب این است که در این ادعیهى ما ــ من توجّه کردهام ــ اگرچه از همهى ائمّه (علیهم السّلام) تقریباً دعاهایى مأثور[7] هست، از اغلب ائمّه تا آنجایى که در ذهنم هست ادعیهاى به ما رسیده است امّا بیشترین دعا و معروفترین دعا از سه امام است که این سه امام هر سه درگیر مبارزات بزرگ در مدّت عمر خودشان بودند: یکى امیرالمؤمنین (علیه السّلام) است که در صحیفهى علویّه دعاهاى مأثوری از ایشان [هست]، دعاى کمیل و دعاهاى دیگرى که از آن بزرگوار رسیده است که یک عالم و غوغایى است؛ بعد امام حسین (علیه السّلام) است که همین دعاى عرفه مظهر آنها است که دنیاى عجیبى است؛ بعد هم امام سجّاد (سلام الله علیه) است که فرزند عاشورا است، پیامآور عاشورا است، مبارزِ در مقابل کاخ ستم یزید است. این سه امامى که در صحنههاى مبارزات، حضورشان از همه بارزتر است، دعایشان هم از همه بیشتر است، درسشان در خلال دعا هم از همه بیشتر است؛ آن وقت همین خصوصیّات اخلاقى را شما در صحیفهى سجّادیّه نگاه کنید. و من توصیه میکنم به یکایک شما عزیزان با صحیفهى سجّادیّه تا آنجایى که میتوانید مأنوس بشوید، بسیار کتاب عظیمى است. اینکه گفتهاند «زبور آل محمّد»، واقعاً همینجور است؛ پُر است از این نغمههاى …اهتمام به دعا، ذکر و اعمال مأثور در نوجوانی
… گواهى میدهد. یعنى اگر انسان خودش را دچار وسوسه نکند و غرق نکند خودش را در وسوسهها، ذهن انسان، دل انسان، جان انسان گواهى میدهد به وجود خدا؛ یعنی واقعاً وجود خدا حتّى احتیاج به برهان و استدلال [هم] ندارد، اگرچه برهان و استدلال زیادى هم در وجود پروردگار هست. آنچه آن وقت براى من مطرح بود و عملاً وجود داشت، این بود که اهل دعا و ذکر و دعاهاى مأثور[8] و اعمالى که وارد شده بودم. مثلاً یادم هست، هنوز من بالغ نبودم که اعمال روز عرفه را [انجام میدادم] که اعمال طولانىاى هم هست؛ نمیدانم میدانید [یا نه] ؛ لابد آشنا هستید؛ خیلى از جوانها میدانند، آشنا هستند با آن اعمال؛ چند ساعت طول میکشد، از بعد از نماز ظهر و عصر اعمال شروع میشود؛ اگر انسان بخواهد به همهی آن اعمال برسد مثلاً شاید تا نزدیک غروب در روزهاى نهچندان بلند، به طول …درخواست ثبات ایمان در دعای ابوحمزه و دعاهای ماه رمضان
ببینید! شما در دعاى سحر روز جمعه میخوانید: ثَباتَ الیَقینِ وَ مَحضَ الاِخلاص؛[4] در دعاى ماه رمضان میخوانید: اَللهمَّ اِنّى اَسئَلُکَ ایماناً لا اَجَلَ لَهُ دونَ لِقائِک؛ من از تو ایمانى میخواهم که هیچ پایانى تا هنگام لقاء تو ندارد؛ [این ایمان] هست، تا وقتى تو را ملاقات کنم؛ تُحیینى ما اَحیَیتَنى عَلَیه؛ تا وقتى من را زنده نگه میدارى، این ایمان را براى من نگهدار؛ وَ تَوَفَّنى اِذا تَوَفَّیتَنى عَلَیه؛ وقتى من را میمیرانى، و …اغتنام فرصت زاری و تضرع به درگاه خدا در دنیا
امروز که خدای متعال اجازه داده است که شما به زاری، تضّرع و گریه بپردازید، دست ارادت به سوی او دراز کنید، اظهار محبّت نمایید و اشک صفا و محبّت را از دل گرم خودتان به چشمهایتان جاری سازید. این فرصت را مغتنم بشمارید، والّا روزی هست که خدای متعال به مجرمین بفرماید: «لاتجأروا الیوم[11] »؛ بروید، زاری و تضّرع نکنید، فایدهای ندارد: «انّکم منّا لاتنصرون[12] ». این فرصت، فرصت زندگی و حیات است که برای بازگشت به خدا در اختیار من و شماست و بهترین فرصتها …توصیه به دعا برای کشور و مسلمانان در شبهای قدر
… میشوند. شبی است که روح نازل میشود. شبی است که خدای متعال آن را به عنوان سلام دانسته است. سلام، هم به معنی درود و تحیّت الهی بر انسانهاست، هم به معنای سلامتی، صلح و آرامش، صفا میان مردم، برای دلها و جانها و جسمها و اجتماعات است. از لحاظ معنوی، چنین شبی است! شبهای قدر را قدر بدانید و برای مسائل کشور، مسائل خودتان، مسائل مسلمین و مسائل کشورهای اسلامی دعا کنید.لزوم تلاش و همت انسان در کنار درخواست تحول از خدا
عزیزان من؛ ملت شریف ایران! درست است که تحوّل را در حقیقت خدا به وجود میآورد و لذا در این دعا ما از خدا میخواهیم که «حوّل حالنا الی احسن الحال»؛ یعنی حال ما را به بهترین حالها تبدیل کند؛ اما در همه دعاها این طور است که از سوی انسان، تلاش و حرکت و همّت لازم است. همه باید در اقدام، در عمل و در خوب کردن خود، همّت بگمارند. در زمینه مسائل اجتماعی نیز همین طور است.امروز دوران ما، دوران بنای نوین کشور اسلامی ماست. ما باید از نو ایران را بسازیم؛ به همان شکلی که شایسته ملت بزرگ ایران است؛ به همان شکلی که اسلام از ما خواسته …تلاوت قرآن و دعاهای صحیفهٔ سجادیه وسیلهٔ تصفیهٔ باطن
این ماه رمضان فرصت این عروج معنوى است. همیشه فرصت هست، ماه شعبان و ماه رجب هم همینجور است؛ ایّام دیگر سال هم براى انسانهایى که اهل ذکرند، اهل توجّهند، [همینجور است؛] خود پیروى از ذکر، یعنى به یاد آوردن و توجّه کردن، مایهى نجات جان بشر است: اِنَّما تُنذِرُ مَنِ اتَّبَعَ الذِّکر.[7] در همهى ایّام سال، در همهى شبها، در نیمهشبها، با تلاوت قرآن، با تدبّر در قرآن، با خواندن این دعاهاى پُرمغز و عمیق و این لحن عاشقانهاى که در دعاها هست ــ بخصوص ادعیهى صحیفهى مبارکهى سجّادیّه ــ میشود این تصفیهى باطن را به وجود آورد، ولى ماه رمضان یک فرصت استثنائى است. هر ساعت و هر دقیقه از لیالى این ماه و ایّام این ماه، یک فرصت است، بخصوص [برای] جوانها. شما فضلاى جوان که بحمدالله جوانىِ خودتان را به توفیق الهى در خدمت دین، در خدمت شریعت، در خدمت تبلیغ قرار دادهاید، خیلى باید بهره ببرید. و قبل از ورود در ماه رمضان در …اثر معجزهآسای دعا و ذکر خدا در دلهای پاک جوانان
… اخلاقى، بیماریهاى معنوى، بیماریهاى مادّى، بیماریهاى عمومى و اجتماعى که امروز متأسّفانه دامان بسیارى از ملّتهاى جهان از جمله ملّتهاى مسلمان را گرفته است. سلامتىِ از همهى اینها در شب قدر ممکن است، میسّر است، به شرط اینکه با آمادگى وارد شب قدر بشوید. دعاى شما، توجّه شما، ذکر خدا در دلهاى پاک و نورانى شما جوانان عزیز معجزهها میکند، کارها میکند. خود را از حالا آماده کنید. مخصوص این ایّام هم نیست؛ در همهى دوران عمرتان این رابطهى با خدا در شما صفا و اخلاص را تقویت میکند و صفا و اخلاص، گرهگشاى همهى کارها است.عنایت خاص خداوند به متضرعان درگاهش
… روز یک مقدارى قرآن بخوانید؛ هیچ روزى بر شما نگذرد که یک مقدارى قرآن با تدبّر ولو حالا ده آیه، پنج آیه تلاوت نکنید؛ این به شما نورانیّت میبخشد. و انتظار این را نداشته باشید که حالا امشب که ما نافله خواندیم، فردا مثلاً اثر یک گشایش مهمّى در کارمان ظاهر بشود؛ نه، نفْسِ این رابطهى با خدا در دعاهاى ما جزو بدیهیّات و محکمات ادعیهى ما است که خداى متعال، متضرّعینِ الیه را مورد توجّه و عنایت خاص قرار میدهد. تضرّع، این خواص را دارد. لذا امام (رضوان الله علیه) واقعاً هر چه میگذشت، با اینکه ایشان از سابق هم اهل عبادت بودند ــ ما شنیده بودیم و اطّلاع داشتیم ــ امّا این اواخر که همینطور به اواخر عمرشان نزدیکتر میشدند، با اینکه انسان وقتى پیر و خسته میشود، همچنان …لزوم درخواست، توسل و تضرع به درگاه خدا برای تداوم نعمت
… خیلى چیز مهمّى است. احساس اینکه نعمت از خدا است، مشکلات را برطرف میکند، غرورِ نعمت را میگیرد، تفرعنِ به خاطر نعمت را میگیرد، تفاخرِ به خاطر نعمت را از انسان میگیرد، و انسان احساس میکند هیچکاره است. آنچه هست متعلّق به ذات مقدّس پروردگار است؛ او داده است؛ از او باید خواست، از او باید طلبید، از او باید تداوم را توقّع کرد، به او باید پناه برد، به او باید متوسّل شد، پیش او باید تضرّع کرد؛ این راهِ درست است.