دعا یعنى ارتباط و اتکال انسان با خدا، آن وقتى هم که انسان در اوج قدرت و پیروزى است باز هم محتاج دعا است؛ باید با خدا حرف بزند، باید از خدا بخواهد. قرآن به پیغمبر ما دستور داد که «إذا جاء نصر اللَّه والفتح » وقتى یارى خدا رسید و پیروزى نصیب شد «و رأیت الناس یدخلون فى دین الله افواجا» و دیدى که مردم دسته دسته و فوج فوج به اسلام وارد مىشوند، تازه «فسبح بحمد ربک و استغفره» تازه اول انابهى تو است، اول عرض نیاز تو به درگاه قادر متعال است... ببینید امروز در جامعهى ما چقدر دعا و توجه به خدا زیاد است؛ راز پیروزى ما هم همین هاست. خب نمىشود که این عنصر و رُکن اساسى در عاشورا ندیده گرفته بشود.توضیحتهیهشده با هوش مصنوعی
راز و نیاز و درخواست از خدا و آثار آن.
نخستین کاربرد در متنهای این سایت:بیانات در اجتماع اقشار مختلف مردم در مقابل لانه جاسوسی— ۱۳۵۸/۰۹/۰۹
سیر زمانی
از ۱۳۵۸ تا ۱۴۰۴۱۳۵۸۱۴۰۴
روی هر سال بزنید تا فقط شاهدهای همان سال نمایش داده شود.
تعریف در کلام رهبر
ماه رمضان را مغتنم بشمارید. این روزها را با روزهداری، و این شبها را با ذکر و دعا به سر ببرید. فصل دعا هم همین ماه مبارک است؛ اگرچه همیشه انسان با رشتهی دعا باید با خدا متّصل باشد. آیهی «وَ اِذا سَاَلَکَ عِبادی عَنّی فَاِنّی قَریبٌ اُجیبُ دَعوَةَ الدّاعِ اِذا دَعان»[7] در سورهی بقره در خلال همین آیات مبارکهی مربوط به روزه و ماه رمضان است. در وسط آیات روزه و ماه رمضان، این آیه آمده که همهی انسانها را، همهی بندگان را به دعا و توجّه سوق میدهد و دعوت میکند. رابطهی دعا، رابطهی قلبی شما است با خدا. «دعا» یعنی خواستن، یعنی خدا را خواندن. خواستن یعنی امیدواری؛ و تا امید نداشته باشید، از خدا چیزی را درخواست نمیکنید. انسانِ ناامید که طلب نمیکند. پس دعا یعنی «امید» که ملازم با «امید به اجابت» است. این امید به اجابت، دلها را مشتعل میکند و منوّر نگه میدارد. به برکت دعا، جامعه بانشاط و اهل حرکت [میشود].دعا وسیلهى مؤمن و ملجأ مضطر و رابط انسان ضعیف و جاهل با منبع فیّاض علم و قدرت است و بشر بى رابطهى روحى با خدا و بدون عرض نیاز به غنىّ بالذّات، در عرصهى زندگى سرگشته و درمانده و هدررفته است: قُل ما یَعبَؤُا بِکُم رَبّی لَولا دُعآؤُکُم.[1]شاهدها (۲۸۴ پاراگراف)
استجابت دعا بر پایهٔ علم خدا به مصالح، هرچند ناخوشایند دعاکننده
… پروردگار، آن چیزی است که او آن را کراهت دارد، آن را نمیپسندد، آنچه در پاسخ دعای او واقع میشود، آن چیزی نیست که او پیشداوری کرده، و قبلاً آن را در دل خود خواسته و آن را ترجیح داده است، [پس] خشمگین میشود؛ این، [آن] کسی است که خدای متعال را متّهم میکند. خدای متعال عالِم است به همهی جهات و همهی مصالح و مفاسد، و دعای این شخص هم مستجاب شده است لکن چون او عالم نیست، چون نمیداند و خیر خود را تشخیص نمیدهد، خدای متعال را متّهم میکند که خیر مرا به من نداد. این یکی.قدر دانستن دعا، توسل و نورانیت حاصل از آن
… است - برای ما درس است؛ «الّلهم اغننا عن هبة الوهّابین بهبتک و اکفنا وحشة القاطعین بصلتک».[3] با کلمات ائمّه، با دعاهای صحیفهی سجادیّه، با این داروهای شفابخشی که میتواند بیماریهای اخلاقی ما را شفا بخشد و زخمهای وجود ما را درمان کند، خودمان را آشنا کنیم. قدر بدانید این دعا و توسّل و تضرّع و توجه و نورانیّتی که از این راه حاصل میشود. این همه چیز است.کمک الهی مترتب بر خواستن، تلاش و استغاثه به درگاه خدا
عزیزان من! اگر خدای متعال هم کمک نکند، قدم از قدم نمیشود برداشت. کمک الهی یک امر تصادفی و غیرمنطقی و بیمحاسبه نیست؛ کمک الهی هم مترتب بر این است که انسان از خدا بخواهد، تلاش کند، استغاثه کند و او را به کمک بطلبد.درخواست رضای خدا و پناه بردن از بندگی نفس در قنوت نماز عید
… عرض کردید: «اللّهم انی اسألک خیر ما سألک منه عبادک الصّالحون»[2] ؛ یعنی بهترین چیزی را که بندگان صالح خدا از او طلب میکنند، به ما عطا کن. «و اعوذ بک مما استعاذ منه عبادک المخلصون»؛ و از آنچه که بندگان مخلص خدا، به خدا پناه میبرند، ما نیز به خدا پناه میبریم. آنچه که شما خواستهاید، رضای خداست، تقرّب به خداست، توفیق عمل برای خدا و توفیق عبودیّت الهی است. آنچه که شما از آن به خدا پناه بردهاید، بندگی نفس است، بندگی هوی است، بندگی غیر خداست، شرک به پروردگار است.احتمال برآورده نشدن کامل خواسته به اقتضای قوانین خلقت
خدای متعال در چند آیه از آیات قرآن وعده کرده است که دعا را مستجاب خواهد کرد. یکی از آیات، همین آیه مبارکه «و قال ربّکم ادعونی استجب لکم»[4] است؛ یعنی پروردگار شما فرموده است که مرا دعا کنید، تا استجابت کنم. ممکن است استجابت به معنای برآورده شدنِ صددرصد آن خواسته هم نباشد. گاهی ممکن است قوانین خلقت، اقتضای این را نکند که خدا آن حاجت را حتماً برآورده کند. در مواردی قوانینی وجود دارد که آن خواسته برآورده شدنی نیست، یا بهزودی برآورده شدنی نیست. در غیر این موارد، قاعدتاً خدای متعال پاسخش این است که خواسته شما را برآورده میکند؛ همچنان که در دعای شریف ابیحمزه ثمالی[5] - که در سحرهای ماه رمضان خوانده میشود - به همین معنا اشاره میکند. در قرآن فرموده است: «و سئلوا الله من فضله ان الله کان بکلّ شیءٍ …نیاز اساسی بشر در هر زمان و شأنی به دعا و تضرع
در آستانه ماه مبارک رجب هستیم که ماه بسیار بزرگ و مبارکی است. این ماه و ماه شعبان و ماه رمضان، عید بندگان صالح خدا و اولیاءاللَّه محسوب میشود؛ چون وقتِ مناجات و تضرّع و توجّه به حضرت ربّالارباب است. بشر در هر برههای از زمان و در هر شأنی از شؤون اجتماعی که باشد، به ارتباط با خداوند و دعا و توجّه و تضرّع نیاز دارد. این نیاز، یک نیاز اساسی است. بدون ارتباط با خدا، انسان در درون خود تهی است؛ بیمغز و بیمعنا و بیمحتواست. توجّه به خداوند و ارتباط با او، روحی است در کالبد انسان واقعی و حقیقی. هر فرصتی را برای استحکام رابطه بین «عبد» و «رب» باید مغتنم شمرد؛ و فرصت ماه رجب، از این فرصتهاست.دعای تحویل سال، درخواست بهترین حال برای خود، ملت و بشریت
در این دعای پُرمغزی که در آغاز سخن، تلاوت شد و بر زبان همه جاری است، از خدای متعال درخواست میکنیم که حال ما را به بهترین حالات برگرداند. هرجا که باشیم و هرچه نیکویی در حال ما باشد، نیکوتر از آن هم هست. ما از خداوند متعال در این دعا، درخواست میکنیم که حال ما را به بهترین حالات برساند. این درخواست، مخصوص حال شخصی نیست؛ بلکه درباره کسان خود، ملت خود و در یک دایره وسیعتر، درباره بشر و انسانیت است.اهتمام به دعا، ذکر و اعمال مأثور در نوجوانی
… گواهى میدهد. یعنى اگر انسان خودش را دچار وسوسه نکند و غرق نکند خودش را در وسوسهها، ذهن انسان، دل انسان، جان انسان گواهى میدهد به وجود خدا؛ یعنی واقعاً وجود خدا حتّى احتیاج به برهان و استدلال [هم] ندارد، اگرچه برهان و استدلال زیادى هم در وجود پروردگار هست. آنچه آن وقت براى من مطرح بود و عملاً وجود داشت، این بود که اهل دعا و ذکر و دعاهاى مأثور[8] و اعمالى که وارد شده بودم. مثلاً یادم هست، هنوز من بالغ نبودم که اعمال روز عرفه را [انجام میدادم] که اعمال طولانىاى هم هست؛ نمیدانم میدانید [یا نه] ؛ لابد آشنا هستید؛ خیلى از جوانها میدانند، آشنا هستند با آن اعمال؛ چند ساعت طول میکشد، از بعد از نماز ظهر و عصر اعمال شروع میشود؛ اگر انسان بخواهد به همهی آن اعمال برسد مثلاً شاید تا نزدیک غروب در روزهاى نهچندان بلند، به طول …درخواست ثبات ایمان در دعای ابوحمزه و دعاهای ماه رمضان
ببینید! شما در دعاى سحر روز جمعه میخوانید: ثَباتَ الیَقینِ وَ مَحضَ الاِخلاص؛[4] در دعاى ماه رمضان میخوانید: اَللهمَّ اِنّى اَسئَلُکَ ایماناً لا اَجَلَ لَهُ دونَ لِقائِک؛ من از تو ایمانى میخواهم که هیچ پایانى تا هنگام لقاء تو ندارد؛ [این ایمان] هست، تا وقتى تو را ملاقات کنم؛ تُحیینى ما اَحیَیتَنى عَلَیه؛ تا وقتى من را زنده نگه میدارى، این ایمان را براى من نگهدار؛ وَ تَوَفَّنى اِذا تَوَفَّیتَنى عَلَیه؛ وقتى من را میمیرانى، و …اغتنام فرصت زاری و تضرع به درگاه خدا در دنیا
امروز که خدای متعال اجازه داده است که شما به زاری، تضّرع و گریه بپردازید، دست ارادت به سوی او دراز کنید، اظهار محبّت نمایید و اشک صفا و محبّت را از دل گرم خودتان به چشمهایتان جاری سازید. این فرصت را مغتنم بشمارید، والّا روزی هست که خدای متعال به مجرمین بفرماید: «لاتجأروا الیوم[11] »؛ بروید، زاری و تضّرع نکنید، فایدهای ندارد: «انّکم منّا لاتنصرون[12] ». این فرصت، فرصت زندگی و حیات است که برای بازگشت به خدا در اختیار من و شماست و بهترین فرصتها …توصیه به دعا برای کشور و مسلمانان در شبهای قدر
… میشوند. شبی است که روح نازل میشود. شبی است که خدای متعال آن را به عنوان سلام دانسته است. سلام، هم به معنی درود و تحیّت الهی بر انسانهاست، هم به معنای سلامتی، صلح و آرامش، صفا میان مردم، برای دلها و جانها و جسمها و اجتماعات است. از لحاظ معنوی، چنین شبی است! شبهای قدر را قدر بدانید و برای مسائل کشور، مسائل خودتان، مسائل مسلمین و مسائل کشورهای اسلامی دعا کنید.لزوم تلاش و همت انسان در کنار درخواست تحول از خدا
عزیزان من؛ ملت شریف ایران! درست است که تحوّل را در حقیقت خدا به وجود میآورد و لذا در این دعا ما از خدا میخواهیم که «حوّل حالنا الی احسن الحال»؛ یعنی حال ما را به بهترین حالها تبدیل کند؛ اما در همه دعاها این طور است که از سوی انسان، تلاش و حرکت و همّت لازم است. همه باید در اقدام، در عمل و در خوب کردن خود، همّت بگمارند. در زمینه مسائل اجتماعی نیز همین طور است.امروز دوران ما، دوران بنای نوین کشور اسلامی ماست. ما باید از نو ایران را بسازیم؛ به همان شکلی که شایسته ملت بزرگ ایران است؛ به همان شکلی که اسلام از ما خواسته …دعا و مناجات، مایهٔ سیراب شدن روح تشنهٔ انسان
… مدت عمرش، کم و بیش توفیقی پیدا کند و لذّت ذکْر الهی را لحظهای درک کند. این هدیهی بزرگی است که شما باید به جوانان دانشجو بدهید. این جوانان دختر و پسر روحهایی آماده دارند. اینها را با نماز آشنا کنید. نماز یک بار بر دوش انسان نیست. بلکه یک لطف و یک دریچه است. اگر خدا به من و شما اجازه نداده بود که با او حرف بزنیم، ما چه کار میکردیم؟ اگر انسان اجازه نداشت زبان به دعا و مناجات باز کند، چه میکرد؟ چطور میتوانست روح تشنه و گرسنهی خود را اشباع کند؟ چه چیزی غیر از اُنس با خدا میتواند این روح تشنهی انسان را سیراب کند؟لزوم دعا و رفتن به درِ خانهٔ خدا
البته اسلام در کنار رشد مادّی جامعه، رشد معنوی هم ایجاد میکند. میگوید که باید به درِ خانه خدا بروید: «قل ما یعبؤا بکم ربی لولا دعاؤُکم.[4] » باید دعا کنید. «و قال ربکم: ادعونی استجب لکم.[5] » باید دعا کنید تا از خدا جواب بشنوید. حیات انسان، جز در رابطه با خدا، معنا ندارد. حیات قلبی و روحی و معنوی انسان، جز در ارتباط با خدا، مفهوم پیدا نمیکند. به مجرّد اینکه کسی از خدا غفلت کند، قلب، زندگی خود را از دست میدهد و روح، میرا میشود. اگر دوباره ذکر و توجّه به سراغش بیاید، جان میگیرد، و …نقش خود انسان در تحقق درخواست اصلاح احوال از خدا
در حلول ماه رمضان، بعد از هر نماز، مستحبّ است دعایی خوانده شود که در آن، این طور به پروردگار عرض شده است: «اللّهم اصلح کلّ فاسد من امورالمسلمین. اللّهم سدّ فقرنابغناک. اللّهم غیّر سوء حالنا بحسن حالک». پروردگارا! بدی احوال ما را با نیکویی حال و لطف و فضل خود ترمیم و اصلاح کن. این را از خدا خواستهایم. این، به دست خود من و شما هم هست.فواید و دستاوردهای نهفته در هر دعا
یک مطلب این است که در دعا، سه چیز نهفته است که این سه چیز، فواید و دستاوردهای دعاست. دعایی نیست که از دو تاىِ این سه چیز، خالی باشد؛ چه دعاهای مأثور که از معصومین علیهمالسّلام رسیده است و چه دعاهایی که یک انسان، خودش از روی طلب و نیاز به خدای خود عرض میکند. دو چیز حتماً در این دعاها هست.دفع بلای نازلشده و نازلنشده با دعا
یک روایت از حضرت سجاد علیهالسّلام است که میفرماید: «الدّعاء یبتع البلاء نازل و ما لم ینزل.» هم بلایی که به سوی شما آمده است با دعا دفع میشود و هم بلایی که نیامده است. یعنی اگر دعا نکنید، آن بلا متوجّه شما خواهد شد.خواستن از خدا وسیلهٔ برآوردن حوائج انسان
مسأله بسیار مهمّی است. خداوند متعال، وسیلهای به انسان داده است که انسان میتواند حوائج خود را - مگر در موارد استثنایی که به آن اشاره میکنم - با آن برآورده کند. آن وسیله چیست؟ خواستن از خدای متعال است.ناکامی آرزوها و خواستههای بزرگ جز در درخواست از خدا
در ادامه این دعا میگویید:«اللّهم اشبع کلّ جائع. اللّهم اکسُ کل عریان.» انسان حاجتی به این کلانی از خدا میخواهد! در دعای سحر روز جمعه - که مستحبّ است - دعایی کوتاه، اما بسیار خوب است. اگر توفیق پیدا کردید، حتماً این دعا را بخوانید. اوّل درخواستهایی از خدا میشود و بعد این عبارت میآید: «الهی طموح الآمال قد خابت الا لدیک و معاکف الهمم قد تعطّلت الّا علیک[10] »؛ «خدایا! آرزوهای سرکش و بزرگ و خواستههای عظیم، محکوم به نومیدی هستند؛ مگر وقتی که با تو مطرح شوند.» کاروان طلبهای ما، از راه رفتن، محکوم به باز ماندنند؛ مگر وقتی که در خانه تو بیایند.درخواست حتی نیازهای کوچک روزمره از خدا
خوب؛ انسان به بند کفش احتیاج دارد؛ به درِ مغازه میرود و میخرد. این هم دعا لازم دارد؟! بله! تا احساس کردید که به بند کفش و یا هر چیز دیگرِ به این کوچکی نیاز دارید، دل را متوجّه خدا کنید و بگویید: «پروردگارا! این را هم به من برسان.» رساندنش به چه ترتیب است؟ به این ترتیب است که پول در جیبم بگذارم، سرِ کوچه بروم، از مغازه بخرم و بعد هم آن را مورد استفاده قرار دهم. به هر حال، باید از خدا بخواهید. اگر چه به درِ مغازه رفتید، پول دادید و بند کفش خریدید؛ اما باز هم آن را خدا به شما داد. از غیر طریق خدا که چیزی به دست انسان نمیرسد. هر چه به ما میرسد خدا به ما میدهد.نقد درخواست زیادیهای زندگی به جای خواستههای اصلی
معصومین علیهمالسّلام، یاد میدهند که چه باید از خدا بخواهیم. چیزهایی که باید از خدا خواست، همانهاست که آن بزرگواران در ادعیّه مطرح میکنند. بعضی در دنیا، به سراغ زیادیهای زندگی میروند. میگویند: فلان معامله برای من جور شود. فلان سفر درست شود. فلان شغل گیرم بیاید. و... چرا انسان چیزهای اصلی را از خدا نخواهد؟! پیشوایان دین به ما یاد میدهند: «این گونه دعا کنید و این چیزها را از خدا بخواهید.» البته نوع دعاهایی که آنان به ما یاد میدهند، یک فصلِ طولانی را به خود اختصاص میدهد.ترس از سلب توفیق دعا بیش از سلب اجابت
در این خصوص عبارتی را از بزرگی نقل کردهاند. نمیدانم روایت از معصوم، علیهالسّلام، است یا عبارتی از غیر معصوم. هر چه هست، عبارت حکمتآمیزی است. میگوید: «انا من ان اسلب الدّعا اخوف من ان اسلب الاجابة[12] »؛ «از اینکه دعا از من گرفته شود بیشتر میترسم تا اینکه اجابت از من گرفته شود.»شکستن انانیت و غرور انسان با دعا
عزیزان من! هر جا که شما نگاه کردید - چه در محیط خودتان، چه در کشور خودتان و چه در سرتاسر دنیا - و بدی و فسادی را از ناحیه کسی، مشخّصاً دیدید، اگر دقّت کنید مشاهده خواهید کرد که اساس و منشأ آن بدی و فساد، انانیّت، استکبار، استعلا و غرور انسانی است. دعا باید این را بشکند.لزوم تضرع و دعا در کنار تلاشها در ماه رمضان
ماه رمضان ماهِ دعاست. بعد از همه این تلاشهایی که عرض شد، تضرّع و دعا و طلب از پروردگار را نیز حتماً به یاد داشته باشید. امیدوارم که پروردگار، شما را مشمول رحمت و فضل و لطف خودش قرار دهد.حقیقی بودن دعا و تضرع ائمه، نه صرفاً برای تعلیم
… بشری و هواهای انسانی و شخصی، اینهمه مورد مذمّت قرار گرفته، و برای این است که در دعای صحیفه سجّادیه میخوانیم: «هذا مقام من استحیی لنفسه منک.»[4] یعنی پروردگارا! به خاطر سبکسریهای نفس خودم، از تو شرمندهام. توجّه کنید که این را امام سجاد علیهالسّلام میگوید! بنده عقیده ندارم که ائمّه علیهم السّلام، آنچه راکه در دعا و در نیمه شب و در حال تضرّع و گریه میگفتهاند، فقط برای این بوده است که ما از آنها یاد بگیریم؛ بلکه ایشان قصد انشا میکردند و حقیقت را میگفتند. منتها مسأله هوای نفس، در مراتب نفوس بشری مختلف است. آنچه را که آن بزرگوار هوای نفس میداند، ممکن است در زندگی ما، عبادت یا انجام عمل مستحب هم باشد. آن، در زندگی و در ترکیب وجودىِ امام سجاد، هوای نفس است؛ چون اوج ایشان زیاد است، لطافت روح و صفای معنوی و …فایدهٔ دعا: دلی پر از محبت خدا که از قدرتها نمیهراسد
برای اینکه انسان از قدرتها نترسد، باید از خدا بترسد. دلی که از خوف و محبّت خدا و توجّه به پروردگار پر شد، دیگر از هیچ قدرتی واهمه نخواهد داشت. فایده دعا این است. راز بزرگِ موفّقیت امام بزرگوار ما - که میدیدید مثل کوه، استوار ایستاده بود - همان ایستادگی وی بود که از راه ارتباط با خدا به دست آورده بود. رابطه با خدا، این فایده را دارد. اینکه بنده گاهی روی دعا و تضرّع، بخصوص برای شما جوانان تکیه میکنم، به خاطر این است که …درخواست رفع گرفتاریهای بزرگ مسلمین در دعا و مناجات حجاج
2 - رفع گرفتاریهای بزرگ مسلمین را از خداوند متعال بخواهید و بارها و بارها این خواسته را در دعا و مناجات خود بگنجانید.توصیه به توجه خاشعانه، تضرع و توکل به خدا در ماه رمضان
أیّها الإخوة والأخوات! انّه شهر رمضان، وشهر بدر وحنین وفتح مکّة، شهر الجهاد فى ساحة الذّات وخارجها. فتوجّهوا إلى الله بقلوبٍ خاشعة. وتضرّعوا الیه. واطلبوا منه سبحانه التّوفیق. وتوکّلوا علیه. واسئلوه المعرفة. واعملوا على تقویة عزمکم وارادتکم. واستشعروا اهداف الاسلام الکبرى بارواحکم وافکارکم وقلوبکم. قال الله سبحانه وقوله الحقّ و وعده الصّدق: «وَسئلُوا اللهَ مِن فَضلِه اِنَّ اللهَ کانَ بِکُلِّ شَیءٍ عَلیمًا».(۲۸) وقال سبحانه: «وَ اِذا سَاَلَکَ …شیرینی خواندن خدا بهعنوان یاور بییاوران
در دعاها بارها داریم: یا مَلاذَ مَن لا مَلاذَ لَه،[9] یا عَونَ مَن لا عَونَ لَه،[10] یا حِصنَ مَن لا حِصنَ لَه. چقدر زیبا است، چقدر شیرین است، که انسان هیچ کمکى نداشته باشد تا بتواند بگوید «یا عَونَ مَن لا عَونَ له»؛ شیرینترین حرفها این است. اگر ما را کسى کمک کند که نمیتوانیم بگوییم «یا عَونَ مَن لا عَونَ لَه»؛ اى کمک کسى که هیچ کمکى ندارد. خب ما که کمکى داریم؛ کمک دنیایى. اگر به جایى غیر خدا امید داشتیم که نمیتوانستیم با شور و شوق عرض کنیم «یا رَجاءَ مَن لا رَجاءَ لَه»؛[11] اى امید کسى که به هیچ …دعا در کنار عمل و تلاش بهعنوان وظیفهای بزرگ
… همهى این ملّت، بحمدالله محب و دوستدار اهلبیت (علیهم السّلام) هستند. این ملّت منتظر ولىّعصر (اروحنا فداه) است و امیدواریم از این میدان که سلامى عرض شد خدمت ولىّعصر (اروحنا فداه)، صفا و خلوص شما مردم، توجّهات آن بزرگوار را به شما و به همهى ما جلب کند. و من چند دعا هم بکنم که دعا در کنار عمل و تلاش، یک وظیفهى بزرگ است؛ هم عمل و اراده و تلاش، هم دعا و تضرّع.