رفتن به محتوای اصلی
توضیحتهیه‌شده با هوش مصنوعی

راز و نیاز و درخواست از خدا و آثار آن.

نخستین کاربرد در متن‌های این سایت:بیانات در اجتماع اقشار مختلف مردم در مقابل لانه جاسوسی— ۱۳۵۸/۰۹/۰۹

سیر زمانی

از ۱۳۵۸ تا ۱۴۰۴
۱۳۵۸۱۴۰۴

روی هر سال بزنید تا فقط شاهدهای همان سال نمایش داده شود.

تعریف در کلام رهبر

دعا یعنى ارتباط و اتکال انسان با خدا، آن وقتى هم که انسان در اوج قدرت و پیروزى است باز هم محتاج دعا است؛ باید با خدا حرف بزند، باید از خدا بخواهد. قرآن به پیغمبر ما دستور داد که «إذا جاء نصر اللَّه والفتح » وقتى یارى خدا رسید و پیروزى نصیب شد «و رأیت الناس یدخلون فى دین الله افواجا» و دیدى که مردم دسته دسته و فوج فوج به اسلام وارد مى‌شوند، تازه «فسبح بحمد ربک و استغفره» تازه اول انابه‌ى تو است، اول عرض نیاز تو به درگاه قادر متعال است... ببینید امروز در جامعه‌ى ما چقدر دعا و توجه به خدا زیاد است؛ راز پیروزى ما هم همین هاست. خب نمى‌شود که این عنصر و رُکن اساسى در عاشورا ندیده گرفته بشود.
ماه رمضان را مغتنم بشمارید. این روزها را با روزه‌داری، و این شبها را با ذکر و دعا به سر ببرید. فصل دعا هم همین ماه مبارک است؛ اگرچه همیشه انسان با رشته‌ی دعا باید با خدا متّصل باشد. آیه‌ی «وَ اِذا سَاَلَکَ عِبادی عَنّی فَاِنّی قَریبٌ اُجیبُ دَعوَةَ الدّاعِ اِذا دَعان»[7] در سوره‌ی بقره در خلال همین آیات مبارکه‌ی مربوط به روزه و ماه رمضان است. در وسط آیات روزه و ماه رمضان، این آیه آمده که همه‌ی انسانها را، همه‌ی بندگان را به دعا و توجّه سوق میدهد و دعوت میکند. رابطه‌ی دعا، رابطه‌ی قلبی شما است با خدا. «دعا» یعنی خواستن، یعنی خدا را خواندن. خواستن یعنی امیدواری؛ و تا امید نداشته باشید، از خدا چیزی را درخواست نمیکنید. انسانِ ناامید که طلب نمیکند. پس دعا یعنی «امید» که ملازم با «امید به اجابت» است. این امید به اجابت، دلها را مشتعل میکند و منوّر نگه میدارد. به برکت دعا، جامعه بانشاط و اهل حرکت [میشود].
دعا وسیله‌ى مؤمن و ملجأ مضطر و رابط انسان ضعیف و جاهل با منبع فیّاض علم و قدرت است و بشر بى‌ رابطه‌ى روحى با خدا و بدون عرض نیاز به غنىّ بالذّات، در عرصه‌ى زندگى سرگشته و درمانده و هدر‌رفته است: قُل ما یَعبَؤُا بِکُم رَبّی لَولا دُعآؤُکُم.[1]

شاهدها (۲۸۴ پاراگراف)

بیان برخی معارف تنها با زبان دعا و نجوا با خدا

… پیدا نمیکند؛ جز در خود همین دعاها. از جمله‌ی این دعاها، دعاهای صحیفه‌ی سجادیه است. در منابع معرفتی ما چیزهایی وجود دارد که جز در صحیفه‌ی سجادیه یا در دعاهای مأثور از ائمه (علیهم‌السّلام) انسان اصلاً نمیتواند اینها را پیدا کند. این معارف با زبان دعا بیان شده. نه این‌که خواستند کتمان کنند؛ طبیعت آن معرفت، طبیعتی است که با این زبان میتواند بیان شود؛ با زبان دیگری نمیتواند بیان شود؛ بعضی از مفاهیم جز با زبان دعا و تضرع و گفتگو و نجوای با پروردگار عالم اصلاً قابل بیان نیست. لذا ما در روایات و حتّی در نهج‌البلاغه از این گونه معارف کمتر میبینیم؛ اما در صحیفه‌ی سجادیه و در دعای کمیل و در مناجات شعبانیه و در دعای عرفه‌ی امام حسین و در دعای عرفه‌ی حضرت سجاد و در دعای ابوحمزه‌ی ثمالی از این‌گونه معارف، فراوان میبینیم. از دعاها غفلت …

دعاها چشمهٔ معارف اسلامی و دربردارندهٔ معرفت‌های لازم زندگی

در دعای کمیل میخوانیم: «قوّ علی خدمتک جوارحی و اشدد علی العزیمة جوانحی و هب لی الجدّ فی خشیتک[1] ». خیال نکنید این دعاها فقط تضرّع و انابه است. البته تضرّع و انابه خیلی ارزش دارد؛ اما در لابه‌لای این حالت تضرّع و انابه، معرفتهای لازم برای زندگی گنجانده شده است. این دعاها چشمه معارف اسلامی است.

لزوم آشنا کردن دل با مضامین دعا نه صرف خواندن الفاظ

… - آن‌طور که در روایت آمده است - بر مناجات شعبانیّه مواظبت میکردند. من یکبار از امام بزرگوار پرسیدم: در بین دعاها به کدامیک بیشتر علاقه دارید؟ ایشان اسم دو دعا را بردند: یکی مناجات شعبانیّه، دیگری هم دعای کمیل. این دو دعا مضامین فوق‌العاده‌ای دارند. این دعاها فقط برای خواندن نیست؛ یعنی فقط برای این نیست که انسان موجی در فضا ایجاد کند و این کلمات را بر زبان جاری نماید - این خیلی سطحی و خیلی کم است - این مفاهیم را باید با دل آشنا کرد؛ باید دل را وارد این حریم نمود. این معانی بلند و مضامین برجسته با این الفاظ زیبا، برای این است که در دل انسان جایگزین شود.

آموختن زبان سخن گفتن با خدا از معصومین (ع) در دعاهای رجب و شعبان

… نمایید. ماههای رجب و شعبان، ماههای آماده شدن دل انسان برای ماه رمضان است. از ماه شعبان چند روز بیشتر نمانده است. عزیزان من! فرزندان من! جوانان عزیز! از همین چند روز هم استفاده کنید. از خداوند بخواهید، دلهای باصفای خود را متوجّه خدا کنید و با او حرف بزنید. زبان حرف زدن با خدا، زبان مخصوصی نیست؛ اما معصومین ما - کسانی که پایگاههای قرب الهی را یکی پس از دیگری طی کردند - با زبانهای خوبی با خدا حرف زدند. آنها راه سخن گفتن با خدا را به ما یاد دادند. این مناجات شعبانیّه، این دعاهای ماه رجب و ماه شعبان، این مضامین عالی، این معارف رقیق و نورانی با الفاظ زیبا و معجزه‌گون، وسیله‌ای برای دعاکردن ماست. من همه شما عزیزان را به توجّه به دعا در این ایام، توجّه به نماز، اقبال به روزه و استفاده از روزها و شبهای ماه رمضان دعوت میکنم.

بخشیدن هویت انسان والا، فعال و پیشرو در همهٔ زمینه‌ها

… معارفی در این دعاها هست. دعاهای صحیفه‌ی سجّادیّه همین‌ جور است؛ دعاهای صحیفه‌ی سجّادیّه درس زندگی است؛ در همین دعاهایی که حضرت به حسب ظاهر، با گردن کج نشسته‌اند، گریه کرده‌اند و این دعا را خوانده‌اند، منش سیاسی یک آدم سیاستمدار در دنیای امروز فهمیده میشود؛ یعنی همان هویّت لازمِ یک انسان والای با شخصیّتِ قویّ فعّالِ پیشرو که در همه‌ی زمینه‌ها میتواند چنین آدمی پیش برود؛ در علم، در سیاست، در صنعت، در جنگ، در همه چیز. تمام این [دعاها] این هویّت را به انسان میبخشد.

هدایت فکر و دل در مضامین دعاها

یادم نرود تشکر کنم از این برادری که بین دو نماز، دعا خواندند؛ خیلی خوب بود، استفاده کردیم. قدر این دعاها و دعا خواندنها را بخصوص شما جوانها بدانید؛ اینها هم فکر را هدایت میکند، هم دل را. اگر شما مضمون این دعاها را دقت و به آنها توجه کنید، میبینید که در این دعاها چقدر هدایت فکری هست و در همین تعقیبات و همین دعاهای کوچک، چه مضامین مهمی نهفته است و ما به چه چیزها احتیاج داریم که به آنها درست توجه نمیکنیم! کما این که مضامین شریف اذکار نماز، جزو برترین چیزهایی است که ما به آن احتیاج داریم. ما حقیقتاً به نماز احتیاج داریم؛ هم امروز، هم فردا و هم همیشه.

برکات دعا: نزدیکی به خدا، ماندگاری معارف و تقویت ایمان

امروز در خطبه اوّل میخواهم صحبت کوتاهی درباب وعده الهی در استجابت دعا عرض کنم. یکی از وظایف ما در ماه رمضان، دعا کردن است. دعا انسان را به خدا نزدیک میکند؛ معارف را در دل انسان ماندگار و مؤثّر میکند؛ ایمان را قوی میکند؛ علاوه بر این که مضمون دعا - که خواستن از خداست - ان‌شاءالله مستجاب میشود و خواسته انسان برآورده میگردد؛ یعنی دعا از چند سو دارای برکات بزرگ است. لذاست که در قرآن کریم، بارها در باب دعا و دعایی که بندگان صالح خدا کرده‌اند، سخن گفته شده است. همه اینها برای آن است که به ما درس داده شود. انبیای الهی در مواقع سختی دعا میکردند و از خدای متعال کمک میخواستند: «فدعا ربه …

لزوم طلب حقیقی، همراهی عمل و تلاش و استمرار در دعا

… تضمینی داشته باشد. اگرچه در مواردی بلاشک دعا قوانین را هم خرق میکند؛ اما این‌طور نیست که وقتی میگوییم دعا مستجاب میشود، یعنی دعای شما اگر با قوانین دیگر الهی منافات داشته باشد و عملی همراهش نباشد و یا حتّی خود دعا از روی توجّه هم نباشد، باز مستجاب میشود؛ نه. در دعا، طلب کردن و خواستن از خدای متعال و حقیقتاً مطالبه کردن لازم است. این دعا مستجاب میشود. اگر عمل و تلاش در راه اهداف بزرگ، همراه این دعا باشد، اقبال استجابت این دعا واقعاً بیشتر است. آن وقتی که دعا استمرار پیدا کند، حتماً اقبال استجابت در این دعا بیشتر است. اگر دیده شد که یک دعا چند بار تکرار گردید و مستجاب نشد، نباید مأیوس شد؛ بخصوص در مسائل بزرگ، بخصوص در مسائل مربوط به سرنوشت انسان و سرنوشت کشور و سرنوشت ملتها؛ چون گاهی طبیعت کارهای بزرگ چنین است که تحقّقش زمان میطلبد.

قدر دانستن ماه رمضان و خواستن حاجات امت، کشور و ملت با تضرع

عزیزان من! ماه رمضان است؛ دعا کنید، دعا را قدر بدانید، زمان را قدر بدانید، حاجات بزرگ را، حاجات امّت اسلامی را، حاجات کشور اسلامی را، حاجات ملت خودتان را، حاجات شخصی خودتان را، مورد توجّه قرار دهید و آنها را متضرّعانه و مجدّانه از خدای متعال بخواهید و هر کس، تعهّد کند این دعایی که میکند، هر آنچه که از عملکرد او احتیاج دارد، پای آن بایستد و بگوید من حاضرم در راه خدا تلاش کنم. البته این تلاش، همیشه به معنای جنگیدن و جبهه رفتن و کتک خوردن و امثال اینها نیست - موارد خاصی است که آن طور پیش می‌آید - اما همیشه به معنای صادق بودن، بر سر مبنا و اصل ایستادن، به آینده امیدوار بودن، دشمن را دشمن دانستن است. فرصت دعا را مغتنم بشمارید؛ خدای …

دعاهای ماه رجب به‌عنوان درس تربیت و هدایت فکر و ذهن

دعاهایی که در این ماه وارد شده، درسهای تربیت است. دعا را باید شناخت. دعا در عین این‌که دلِ انسان را با خدا متّصل و جان آدمی را سرشار از صفا و معنویت میکند، فکر و ذهن او را هم هدایت مینماید. این دعاها درس است. اگر در معانی این دعاها تدبّر کنیم، بزرگترین هدیه‌های معنوی الهی را در اینها خواهیم یافت. انسان به این درسها کمال احتیاج را دارد. ماه رجب و ماه شعبان، مقدّمه ماه رمضان هم هست. همه اینها مقدّمه «لیلةالقدر» است. چقدر خوب است که جوانان عزیز ما و عموم مردم، دلهای …

خسته نشدن از دعای طولانی با فهم معنا و توجه به گفت‌وگو با خدا

… توجّه هم بکند به نماز، امکان ندارد از نماز خسته بشود؛ اصلاً امکان ندارد. اگر کسى دعا را بفهمد ــ مثلاً دعاى ابوحمزه‌ى ثمالى را که میدانید دعاى خیلى طولانى‌اى است دیگر؛ حدود هشت، یا ده صفحه‌ى مفاتیح است، یا دعاى امام حسین در روز عرفه را ــ و توجّه [هم] بکند؛ چون گاهى انسان معنا را هم میداند امّا توجّه نمیکند و ذهنش جاهاى دیگر میرود، او خسته میشود امّا اگر معنا را انسان بفهمد و توجّه بکند، از این دعاى به این بلندى، امکان ندارد خسته بشود. یعنى این‌قدر این گفتگویى که در این دعا بین این بنده‌ى برگزیده و شایسته و بامعرفت، و خدا انجام گرفته ــ مابین این بنده و خدا ــ پُرجاذبه و نافذ و حقیقى و بیان‌کننده‌ى آن خواستهاى فطرى انسان است که امکان ندارد کسى از آن هیچ‌وقت خسته بشود.

زیبایی ادبی دعاهای کمیل، عرفه، ابوحمزه و مناجات شعبانیه

… میگویم همان مقدارى که انجام میدهند با توجّه انجام بدهند؛ و اگر با توجّه انجام دادند، بهره میبرند؛ حقیقتاً استفاده میکنند از آنچه میخوانند. حالا ممکن است بعضى عربى بلد نباشند، [خب] ترجمه‌هاى خوبى شده؛ من دیده‌ام بعضى از ترجمه‌هاى دعاها را که واقعاً خوب است. بد نیست این را شماها بدانید که من با دید ادبى که نگاه میکنم به این دعاها، جزو زیباترین سخنان زبان عربى است؛ همین دعاى کمیل، یا دعاى امام حسین در عرفه، یا همین دعاى ابى‌حمزه، یا آن مناجات شعبانیّه، اینها جزو زیباترین متنهاى ادبى است در زبان عرب؛ خیلى زیبا است؛ البتّه اینها متنهاى قدیمى است. میدانید که زبان تحوّل پیدا میکند؛ مثلاً فرض بفرمایید به ‌صورت یک تشبیه ناقص، مثل گلستان سعدى. گلستان سعدى قدیمى است، زبان قدیمى دارد امّا کسى که بخواند آن را، اهل ادبیّات و هنر باشد، لذّت میبرد و از زیبایى آن بهره …

روا بودن خواستن هر حاجتی، حتی کوچک، از خدا

هر چه بخواهد عیبى ندارد؛ یعنى نوجوان آرزوهایى دارد؛ گاهى آرزوهای انسان در یک اتاق خلاصه میشود؛ در همان اتاق خودش که در خانه دارد، یا با خانواده‌اش زندگى میکند خلاصه میشود؛ یعنى خیلى کوچک است. همان را هم از خدا بخواهد، مانعى ندارد. از خدا همه‌چیز را بخواهید؛ یعنى نگویید این کوچک است، نمیشود از خدا خواست، یا این را بد است از خدا بخواهم؛ نه، فرق خدا و بندگان خدا این است که بندگان خدا یک جورى هستند که گاهى یک چیزهایى را بد است آدم از آنها بخواهد امّا هیچ چیز بد نیست که شما از خدا بخواهید. خدا قدرتش زیاد است، علمش هم زیاد است، نیاز شما را هم میداند و آنچه در شما می‌پسندد ارتباط با او است؛ این ارتباط با درخواست حاجت است، بسیار خب حاجت بخواهید، خدا هم ان‌شاءالله‌ عطا خواهد کرد؛ اگر مصلحت شما باشد، خدا آن حاجت را روا خواهد کرد. آینده‌تان را …

توصیه به دعا برای حل مشکلات کشورهای اسلامی و هدایت انسان‌ها

کشورهای اسلامی چقدر مشکلات دارند! حلّ آن مشکلات را از خدا بخواهید. برای همه انسانها دعا کنید. برای هدایت انسانها، برای خودتان، برای زندگیتان، برای مسؤولینتان، برای کشورتان، برای گذشتگانتان و برای آن چیزی که میخواهید خدای متعال به شما بدهد، دعا کنید. این ساعات و دقایق را قدر بدانید. بنده هم از همه شما برادران و خواهران عزیز، در شبهای مبارک قدر، ملتمس دعا هستم.

بیشترین ادعیهٔ مأثور از سه امامِ درگیر در مبارزات بزرگ

عجیب این است که در این ادعیه‌ى ما ــ من توجّه کرده‌ام ــ اگرچه از همه‌ى ائمّه (علیهم ‌السّلام) تقریباً دعاهایى مأثور[7] هست، از اغلب ائمّه تا آنجایى که در ذهنم هست ادعیه‌اى به ما رسیده است امّا بیشترین دعا و معروف‌ترین دعا از سه امام است که این سه امام هر سه درگیر مبارزات بزرگ در مدّت عمر خودشان بودند: یکى امیرالمؤمنین (علیه ‌السّلام) است که در صحیفه‌ى علویّه دعاهاى مأثوری از ایشان [هست]، دعاى کمیل و دعاهاى دیگرى که از آن بزرگوار رسیده است که یک عالم و غوغایى است؛ بعد امام حسین (علیه ‌السّلام) است که همین دعاى عرفه مظهر آنها است که دنیاى عجیبى است؛ بعد هم امام سجّاد (سلام الله‌ علیه) است که فرزند عاشورا است، پیام‌آور عاشورا است، مبارزِ در مقابل کاخ ستم یزید است. این سه امامى که در صحنه‌هاى مبارزات، حضورشان از همه بارزتر است، دعایشان هم از همه بیشتر است، درسشان در خلال دعا هم از همه بیشتر است؛ آن وقت همین خصوصیّات اخلاقى را شما در صحیفه‌ى سجّادیّه نگاه کنید. و من توصیه میکنم به یکایک شما عزیزان با صحیفه‌ى سجّادیّه تا آنجایى که میتوانید مأنوس بشوید، بسیار کتاب عظیمى است. اینکه گفته‌اند «زبور آل محمّد»، واقعاً همین‌جور است؛ پُر است از این نغمه‌هاى …

خواستن از خدا به‌عنوان مقصود عمومی دعا

و اما بعضی دعاها، سه چیز علاوه بر این دو چیز دارند که این سه چیز، خیلی مهم است. یکی از این سه چیز، عبارت است از آن مقصودِ عمومی از دعا؛ یعنی خواستن و گرفتن از خداوند متعال. ما انسانها نیازهای زیادی داریم و وجودمان سر تا پا نیاز است. اگر در وجود خودتان دقّت کنید، میبینید از تنفّس کردن و غذا خوردن گرفته تا راه رفتن و گوش کردن و دیدن، همه و همه حاکی از نیاز ما انسانهاست. یعنی خدای متعال، مجموعه‌ای از امکانات و نیروها را در اختیار …

لزوم درخواست رفع نیازها از خدا و بی‌نیازی از تضرع نزد دیگران

… فرموده است: «دعا کنید مرا» یعنی «بخوانید مرا؛ من به شما جواب میدهم.» البته این جواب دادن، به معنای برآمدنِ حاجت نیست. میگوید: «جواب میدهم و لبیّک میگویم»؛ استجب لکم. اما این استجابت الهی، در بسیاری از موارد با دادنِ حاجت و آن چیزِ مورد درخواست شما همراه است. پس، این مطلب اوّل که انسان نیازهایی دارد، و رفع این نیازها را، باید از خدا بخواهد. باید درِ خانه خدا رفت، تا از تضرّع پیش دیگران، بینیاز شد.

سلاح مؤمن برای رفع حاجات و مقابله با دشمن و بلا

… علی سلاح ینجیکم من اعدائکم و یدر ارزاقکم؟[5] » «آیا میخواهید سلاحی را به شما نشان دهم که هم شما را از دشمن حفظ میکند و نجات میدهد و هم روزیتان را فراوان میکند؟» این، همان خواستن از خدا برای برآورده شدن حاجات است. «قالوا: بلی یا رسول‌الله.» «عرض کردند: بلی؛ بفرمایید.» فرمود: «قال تدعون ربکم.» «خدا را دعا کنید؛ خدا را بخوانید.» «باللّیل والنّهار.» «شب و روز.» «فانّ سلاح المؤمن الدّعا.» «سلاح مؤمن، دعاست.» یعنی دنبال حاجات رفتن، با سلاح دعا. با دشمن، با حادثه و با بلیّه در افتادن، با سلاح دعا.

اذن درخواست از خدا کلید گنجینه‌های الهی

کلامی از امیرالمؤمنین علیه‌السّلام نقل شده است که ایشان - بنا بر نقل - فرموده‌اند: «ثم جعل فی یدک مفاتیح خزائنه، بما اذن فیه من مسألته.[6] »؛ «خدای متعال، به این‌که به تو اذن داد از او بخواهی، کلید همه گنجینه‌های خود را در دست تو قرار داد.» پس، اذنی که خداوند متعال داد تا هر چه میخواهی از او بخواهی، کلید همه خزائن الهی است. اگر انسان این کلید را به شکل درست به کار ببرد - از خدا بخواهد - مسلّماً آن را در اختیار انسان میگذارد. «فمتی شئت استفتحت الدّعا ابواب خزائنه.» هر وقت بخواهی، به وسیله دعا، درِ خزائن الهی را باز میکنی. ببینید! این، مسأله بسیار مهمّی است. چرا انسان خود را از این وسیله مهم محروم کند؟!

رقیب نبودن دعا با ابزارهای مادی و علم و صنعت

در این‌جا، چند سؤال مطرح میشود: یکی این‌که، اگر دعا، چنین نقش معجزآسایی دارد، پس این وسایل دنیوی و این ابزارها و علم و صنعت و نظایر آن چیست؟ جواب این است که دعا رقیب ابزارهای مادّی نیست. این طور نیست که وقتی انسان میخواهد به مسافرت برود، یا با خودرو و قطار و هواپیما عازم شود و یا با دعا برود! همچنین این طور نیست که اگر انسان بخواهد وسیله‌ای به دست آورد، یا پول خرج کند و یا اگر پول نداشت به دعا متوسّل شود و آن وسیله را به دست آورد! معنای دعا این است که شما از خدا بخواهید تا او این وسایل را جور بیاورد. آن وقتْ علل مادّی، هر کدام در جای خودشان قرار میگیرند. دعای مستجاب این گونه است.

نفی تنبلی و رها کردن علم و اسباب طبیعی به بهانهٔ دعا

همه وسایل عالم از این قبیل است. بنابراین، دعا موجب نشود کسی تنبلی کند. دعا موجب نشود که کسی از دانش و علم و ابزار مادّی و علّت و معلولِ طبیعی، دست بشوید؛ نه. دعا رقیب آنها نیست، بلکه در طول آنهاست. دعا، جور آورنده آنهاست.

لزوم همراهی دعا با تلاش و همت و اراده

… ببندید. مثلاً اگر احساس تنبلی به شما دست میدهد و دعا میکنید که خدای متعال این احساس را از شما بگیرد، در کنار دعا، باید اراده و همّت نیز به خرج دهید. یعنی در این‌جا هم، باز وسیله مادّی و وسیله طبیعىِ دیگری هست که همان همّت کردن است. باید همّت و اراده کنید. هیچ کس خیال نکند که اگر در خانه بنشینیم و به تلاش و اقدام نپردازیم، حتی اراده هم نکنیم و فقط به دعا مشغول باشیم، خدا حاجاتمان را برآورده میکند؛ نه. چنین چیزی امکان ندارد. پس، دعا در کنار تلاش و با تلاش است. بعضاً خیلی از تلاشها به نتیجه نمیرسد؛ اما همین که دعا کردید، به نتیجه خواهد رسید. این، یک نکته.

درخواست حاجت‌های بزرگ از خدا جز امور محال و خلاف سنن آفرینش

یک مطلب دیگر در باب دعا این است که برای برآمدن حاجات، هیچ حاجتی را آن قدر بزرگ نشماریم که بگوییم: «این حاجت را دیگر نمیشود از خدا خواست، چون خیلی بزرگ است.» نه. اگر حاجت، به خلاف طبیعت و سنن آفرینش نیست، اگر محال نیست، هر چه هم بزرگ باشد، مسأله‌ای نیست و از خدا بخواهید. شما در هر روز از ماه رمضان - بنابر مأثور - بعد از هر نماز میگویید: «اللّهم ادخل علی اهل القبور السّرور. اللّهم اغن کلّ فقیر[9] .» از خدا میخواهید همه فقرا را غنی کند. فقط فقرای ایران را نمیگویید. «اغن کلّ فقیر» یعنی همه فقرای اسلام غنی شوند. اینها، خیلی مهم …

درخواست عافیت و خیر برای همهٔ انسان‌ها و مسلمانان

خداوند از حاجت بزرگ انسان که هراسی ندارد! از خدا، هر چه بزرگتر بخواهید. مبادا یک وقت انسان با خود بگوید: «خوب؛ من این چیزی را که میخواهم، اگر برای خودم بخواهم، قابلِ شدن است. اما طلبِ عافیت برای همه انسانها، خیلی بزرگ است. چطور این را از خدا بخواهم؟!» نه؛ بخواهید. برای بشرّیت بخواهید. برای همه انسانها بخواهید. بعضی چیزها را برای همه مسلمین بخواهید. در همین دعا، عبارتِ «اللّهم اصلح کلّ فاسد من امور المسلمین»، از آنِ مسلمانان است. مخصوص دعایی است که مخصوصِ اهلِ اسلام است. البته، آن هم عللی دارد که چرا؟ شاید در غیر اهل اسلام، امکانش نیست و شاید بدون حاکمیت اسلام، ممکن نیست که خدای متعال همه مفاسد را برطرف …

درخواست حاجت‌های کوچک از خدا

ضمناً، از کوچک بودن خواسته هم ابا نداشته باشید. خواسته‌های کوچکِ کوچک را هم از خدا بخواهید. در روایت است که حتی بندِ کفش خود را - که چیز خیلی حقیری است - از خدا بخواهید. روایتی است از امام باقر علیه‌الصّلاة والسّلام که میفرماید: «لاتحَّقروا صغیراً من حوائجکم فانَّ احبّ المؤمنین الی الله اسئلهم[11] »؛ «حاجتهای کوچک را حقیر نشمارید و از خدا بخواهید».

توجه به عجز و تهیدستی انسان با درخواست حاجات کوچک

چیزی را که خدا میدهد، قبلاً باید از خدا بخواهیم. چرا بخواهیم؟ یکی از عللِ این‌که گفته‌اند حاجات کوچک را هم از خدا بخواهید، این است که به حوائج و عجز و حقارت و تهیدستی خودمان توجّه پیدا کنیم تا ببینیم که چقدر تهیدستیم. اگر خدای متعال کمک نکند، امکان ندهد، نیرو ندهد، فکر ندهد، ابتکار ندهد و وسایل را جور نیاورد، همان بندِ کفش هم به دست ما نخواهد رسید. اگر شما به قصد خریدنِ بند کفش از خانه بیرون آمدید، در راه جیبتان را زدند یا پولتان گم شد و یا مغازه مورد نظر، بسته بود و یا در بین راه، حادثه مهمّی پیش آمد که مجبور شدید برگردید، بند کفش گیرتان نیامده است. بنابراین، هر چیز را از خدا بخواهید؛ حتّی بند کفش را، …

سلب حال دعا نشانهٔ بد و امکان بازیافتن آن با توجه و التماس

گاهی حال دعا از انسان گرفته میشود. این، علامتِ بدی است. اگر دیدیم در وقت دعا، در وقت تضرّع و در وقت توجه و تقرّب، هیچ نشاط و حوصله دعا نداریم، علامتِ خوبی نیست. البته درستش هم میشود کرد. انسان میتواند با توجّه، با التماس و با خواستن، حال دعا را به طور جدّی از خدا بگیرد. بنابراین، دیدیم که در دعای کمیل هم معارف وجود دارد. این هم نکته دوم.

تضرع و تواضع و رهایی از پوستهٔ دروغین استکبار با دعا

… و قدرت بیشتری داشت، انانیّت در او فساد بیشتری به وجود میآورد. اما اگر کوچک بود، انانیّت فقط به ضرر خود اوست و فساد کمتری برای دیگران دارد. خاصیت دعا این است که نفسانیتها را میشکند. لذاست که گفته‌اند: «حتی چیزهای کوچکت را هم از خدا بخواه تا بفهمی که حقیری. بدانی که گاهی اوقات، یک پشه یا مگس، انسان را از کار می‌اندازد، و آسایشِ وی را میگیرد: «و ان یسلبهم الذّباب شیئاً لایستنقذوه منه ضعف الطالب والمطلوب.[17] » این است که دعا برای تضرّع پیش خداست؛ برای عرضِ حاجتْ پیش خداست؛ برای تواضع و برای بیرون آمدن از پوسته دروغین استکبار و استعلاست. خدای متعال، گاهی برای من و شما مشکلاتی به وجود میآورد، تا وادار به تضرّع و توجّه و خشوعمان کند. همان‌طور که در آیات کریمه قرآن میفرماید: «و لقد ارسلنا الی امم من قبلک فاخذناهم بالبأسا والضّراء لعلهم یتضرّعون. فلولا اذ جائهم بأسنا تضرّعوا و لکن قست قلوبهم و …

نزدیکی خدا و پاسخ او به هر که از دل با او سخن گوید

هر جا هستید، هر که هستید، در هر لباسی هستید، در هر سنّی هستید؛ ای جوان! ای پسر و دختر جوان! ای مرد و زن میانسال! ای پیرمردان و پیرزنان! ای فقرا! ای اغنیا! ای علما! ای متوسّطالسوادها! هر که هستید، اگر احساس نیاز به خدا میکنید - که هر انسانِ سالمی این احساس را میکند - بدانید که خدا نزدیک است! یک لحظه دلتان را به خدا متوجّه کنید؛ جواب را خواهید شنید. ممکن نیست کسی با خدا از روی دل حرف بزند، ولی جواب الهی را نشنود! خدا به ما جواب میدهد. وقتی دیدید دلِ شما ناگهان منقلب شد، این همان جوابِ خداست. وقتی دیدید اشکِ شما جاری شد، وقتی دیدید روح شما به اهتزار در آمد، وقتی دیدید طلب، با همه وجود از سر تا پای شما جاری شد، بدانید این همان پاسخ الهی است؛ این همان جواب خداست و جواب …

ضرورت دعا و استمداد از خدا در کنار کار و تلاش برای ملت سازنده

کسی خیال نکند در زندگی ملتی که در حال سازندگی است، دعا و تضرّع نقش زیادی ندارد. به‌عکس، ملتی که راه دشواری را در پیش روی خود دارد و میخواهد کار بزرگی را انجام دهد، در کنار کار و تلاش و مجاهدت، لازم است که باب گشاده‌ای برای دعا و توجّه به پروردگار و استمداد از خداوند قرار دهد. شما در تاریخ اسلام مشاهده میکنید که معصومین علیهم‌السّلام، از جمله خودِ نبىّ اکرم و امیرالمؤمنین علیهماالصّلاة والسّلام، در میدانهای جنگ، در صحنه‌های پرخطر و در هنگام کارهای بزرگ، دست توسّل و دعا باز میکردند. کسی نمیتواند بگوید که پیغمبر و مسلمانان صدر اسلام، …