البتّه این نکته را فقط اینجا عرض کنم که کینهی شیطانها و شیطانصفتها را مردم باید از دل خودشان هیچوقت بیرون نکنند. نگویید «گذشت، تمام شد، دیگر چه لزومى دارد به یادمان بیاوریم»؛ نه، دین ما این است: هَلِ الدّینُ اِلَّا الحُبُّ وَ البُغض؟[3] دین عبارت است از محبّت و کینه؛ محبّت به خوبان، محبّت به خوبیها، محبّت به مظلومان، محبّت به انسانهایى که مورد جفاى شیطانها قرار گرفتهاند، این یک طرف؛ یک طرف [هم] بغض و کینهی نسبت به شیطانها، نسبت به موجودات پلید، نسبت به پلیدیها، نسبت به کسانى که انسان و انسانیّت و خدا برایشان حرف مفت است؛ کینه و بغض هم جزو دین است. تولّىٰ و تبرّىٰ جزو فروع دین -و به قول بعضى از علما جزو اصول دین-[4] است. فراموش نکنید زشتصورتىِ دشمنهاى خدا و خلق را. اگر فراموش کردید، همان دشمن، چهرهی خودش را عوض خواهد کرد، نزدیک میشود؛ و دشمن که نزدیک شد، براى ضربهزدن نزدیک میشود؛ دشمن که براى نوازش نزدیک نمیشود. اینکه شما میبینید دشمنان ما -چه دشمنان شناختهشده مثل مستکبرین عالم و قلدرهاى روزگار که اینها با اسلام و مسلمین دشمنند امّا شناختهشدهاند، و چه دشمنهاى شناختهنشده که خطرشان بیشتر است- گاهى اوقات چهرهی خوب نشان میدهند، با صورت فریبنده مثل مار خوشخطوخال بهطرف انسان میآیند، نزدیک میآیند، اظهار محبّت میکنند، دست دراز میکنند که بیایید با هم دست بدهیم، بدانید این یک حمله و تهاجم خصمانه است؛ حواستان جمع باشد.کینهی دشمن -نه دشمنِ براى یک شاهى صنّارِ دنیا، که اینها دشمنى نیست؛ نه دشمن براى اختلاف سلیقه و اختلاف نظر، که اینها خیالات است؛ نه دشمن براى امور دنیوى و مادّى، که ممنوع و مطرود است؛ دشمن یعنى آن شیطان و شیطانصفتى که با خوبیها، با فضیلتها، با بندگان صالح، با صلاح و با خداى صلاحآفرین مخالف است و دشمن است؛ این آن دشمن اصلى است؛ دشمن یعنى این- از دلتان نباید خارج بشود. اگر احساس کردید که نسبت به این دشمن، در دلتان بغض و کینه کم شد، این یک علامت خطرِ شخصى است براى شما؛ باید احساس کنید که درجهی ایمان مثل اینکه دارد تنزّل میکند، عیناً [مثل] محبّت بندگان خدا که باید روزبهروز در دل قویتر و ریشهدارتر بشود. اگر به شیطان کینه نورزید و دشمنى نورزید، او میآید راه شما را به طرف خدا سد خواهد کرد؛ این چیزى است که دیگر قابل جبران نیست. خب، بنابراین نسبت به تحلیل حادثه و اصل حادثه و آن سیهرویهایى که این حادثه را راه انداختند و بغضى که آحاد مردم از کوچک و بزرگ باید نسبت به آنها داشته باشند و این بغض را نسبت به دشمنان خدا به یکدیگر توصیه کنند، این یک مسئله است که دربارهی آن صحبت هم زیاد شده.دشمنشناسی
نامهای دیگر: دشمن اصلی، شناخت دشمن
توضیحتهیهشده با هوش مصنوعی
شناخت دشمن و اهداف و ابعاد دشمنی او.
نخستین کاربرد در متنهای این سایت:بیانات در مسجد اعظم قم بهمناسبت دومین سالگرد شهادت آیتالله سیدمصطفی خمینی— ۱۳۵۸/۰۷/۳۰
سیر زمانی
از ۱۳۵۸ تا ۱۴۰۴۱۳۵۸۱۴۰۴
روی هر سال بزنید تا فقط شاهدهای همان سال نمایش داده شود.
تعریف در کلام رهبر
اگر آن شناختهای پیشین به دست آید، دشمن جهان اسلام نیز شناخته میشود. هر پدیده، یا شخص، یا حکومتی و نظامی که مسلمانان را از هویت اسلامیشان بیگانه کند، یا به تفرّق و پراکندگی بکشاند، یا به کسب عزت و عظمت اسلامی بیاعتنا، یا از آن مأیوس سازد، کاری دشمنانه میکند؛ و اگر خود، دشمن نیست، سرانگشت دشمن است!دشمن کیست؟ هر کس که با حاکمیت نظام مستقل مردمی دینی مخالف است، دشمن است. طمعورزان، غارتگران، سودجویان، زراندوزان، زورگویان، وابستگان، مایلین به فساد و کسانی که از حاکمیت فرهنگ دینی زیان شخصی میبینند، دشمنند. البته در رأس اینها دشمنان خارجی هستند که بیش از همه ضرر دیدهاند. امریکا بیش از همه از تشکیل حکومت اسلامی خسارت دید و هنوز هم میبیند - آنها جلوتر از همهاند - صهیونیستها همینطور، کمپانیهای بزرگ جهانی همینطور، بیبندوبارهای گوناگون در بخشهای مختلف همینطور، کیسهدوختههای برای ثروت ملی همینطور. همهی اینها دشمنند.شاهدها (۲۶۶ پاراگراف)
شناخت طرح حملهٔ دشمن مایهٔ مصونیت در برابر آن
… او یا از پیش طرح پدافند شما را در آفند خودش میگنجاند، یا به صورت عملیات جانبی آن را ادامه میدهد. بنابراین، اگر شما الان میبینید که از بچهمسلمانها به بیهنری، به تعصب، به دگم بودن، به پُرتوقع بودن و از این قبیل چیزها انتقاد میشود، این جزیی از طرح حمله است. ما وقتی بدانیم که این جزیی از طرح حمله است، طبیعی است که خودمان را در مقابل این حمله مصونیتی خواهیم بخشید.افشای چهرهٔ منافقان در آیات سوره بقره برای شناخت دشمن به دست مؤمنان
… مقابله با آن برخاسته باشد، بلکه مقصود اینست که در جامعه یک جریان خصومت و دستگاه توطئهای زیر پوشش دین و زیر ظاهر ادعای ایمان وجود دارد، که این آیات، با آن جریان مقابله میکند و او را میخواهد افشاء کند، در حقیقت یک گروه دشمنی را میخواهد ترسیم و چهرهنگاری کند. ولذا آیات سیزده گانهای که اینجا هست، هر کدام از یک بعد بر شخصیت این مجموعهی زیانبخش خطرناک یک پرتوی از افشاگری میاندازد و میافشاند تا مؤمنین اشتباه نکنند و دشمن را بشناسد.لزوم شناخت محل حملهٔ دشمن از راه همفکری و کار مشترک
باید دید دشمن از کجا دارد حمله میکند. برای یک دفاع خوب، یک معرفت خوب لازم است؛ اگرچه حتّی برای یک هجوم خوب هم یک معرفت خوب لازم است. اینها با همفکری و با تبادل نظر و با کار مشترک تأمین میشود. بنابراین، هفتهیی یک بار که شما دور هم جمع میشوید، اگر فراغتی به این جلسهی هفتگی شما بذل شود - فقط برای مثلاً رفع خستگی نباشد؛ یک آمادگی باشد و برنامهریزی بشود - و همین مجمع شما کنار خودش دفتر یا دبیرخانهیی داشته باشد که کارها را ردیف کند، خوب است.لزوم شناخت هوشیارانهٔ دشمنیهای استکبار و دشمنان اسلام و انقلاب
… شدن دست پلید خودتان از کشور ثروتمند و وسیع ایران و تهدید شدنتان در سایر کشورها ناراحتید؛ شما با انقلاب دشمن خونى هستید؛ این انقلاب نوکرهاى شما را در اینجا از بین برد و شما کینه دارید با انقلاب؛ حقوق بشر بهانه است؛ شما چه میفهمید بشر چیست؟ حقوقش کدام است؟ ملّت ایران باید هوشیارانه، تمام دشمنىهاى این طیفِ وسیعِ استکبار و دشمنانِ اسلام و انقلاب را بفهمد و بشناسد؛ همچنان که بحمدالله اکثریّت قاطع این کشور میفهمند و میشناسند.انتظار دوستی نداشتن از دشمن و لزوم آگاهی
برادرها! از دشمن، انتظار دوستی نیست. دشمن، دشمن است؛ دوست است که باید چشمش را باز کند، آگاه باشد. شما علمای اهل سنّت، به نظر من امروز مسئولیّت زیادی دارید؛ مسئولیّتتان سنگین است. این مسئولیّت این است که در حیطهی زندگی شما و در آن بلدی که شما زندگی میکنید، خدای متعال مقرّر کرده است که حاکمی به سبک اسلام باشد - این قبلاً نبوده که حاکمی بر مبنای دین انتخاب …شهادت آیتالله صدوقی نشانهٔ خباثت و کینهتوزی دشمن
… عالم بزرگوار و یکى از پیشاهنگان انقلاب و یار صمیمىِ دیرین امام امّت و زبان گویاى انقلاب و شخصیّت برجسته و ممتازى که حقّاً یکى از پشتوانههاى باارزش انقلاب ما محسوب میشد. شهادت ایشان -که سوّمین شهید محراب در زمان ما بودند- یک درس و یک حادثهی آموزنده بود. و همانطور که عرض کردم، این حادثه خباثت و دنائت[3] دشمن را نشان داد؛ دشمنهاى ما آنچنان کسانى هستند که با مرد خدا و دین، با پیرمرد نورانى و باصفا و با انسان پاکباختهاى مثل این بزرگوار، آنچنان کینهتوزانه برخورد میکنند که نظیر آن را انسان جز در رفتار بدکارترین خلق خدا در طول تاریخ، مشاهده نمیکند؛ مثل خوارج در دوران امیرالمؤمنین؛ که آنها هم با مردان خدا، با مؤمنین، با مخلصین صادق، با همین وحشیگرى و سبعیّت رفتار میکردند.دشمنشناسى در حوادث کثیرالوقوعِ براى انقلاب ما [مهم است]. این ترورها چهرهی دشمن را براى ملّت ما و براى مردم دنیا روشن کرد. تا قبل از این ترورها، چه کسى فکر میکرد این گروهکها و این منافقین، اینقدر قسیالقلب و خشن و کینهتوز و خبیث باشند؟ چه کسى فکر میکرد که چهرهی نفاقِ اینها اینقدر زشت و پلید باشد؟ از خدا و خلق …تمایز دشمن با هدف محدود مرزی از دشمن زورگو
اما عقل و منطق انسانی، همچنین احکام اسلامی به ما اجازهی این را نمیدهند. ما دشمن را باید ببینیم که چگونه دشمنی است. یک وقت دشمنی است که آمده برای گرفتن یک تپه، تصرف یک رودخانه، یک موذیگری مرزی، بعد هم سرکوب میشود برمیگردد سرجایش و قضیه تمام میشود. اینجا البته بعد از آنی که دشمن را ما راندیم مسأله تمام شده است. لکن یک وقت دشمن بنای بر قلدری و زورگوئی دارد. مسألهی او با بیرون رفتن از مرزها، آن هم با قدرتنمائی نیروهای اسلامی و فداکاریهای فراوان حل شده و تمام شده نیست. دشمن خیلی این را مغتنم میشمارد که وقتی قصد تجاوز دارد و وارد خاک میشود، تا جایی که میتواند بماند، بعد هم که رفت بیرون، ما لب مرزها بایستیم او تجدید قوای خودش بکند و هنگامی که باز لازم دانست و مصلحت دانست برگردد، تجاوز خودش را آغاز کند.درستی تشخیص امام و ملت در شناسایی دشمن
… همهى اینها انجام میگیرد؛ و اینجا جایى است که سیاستهاى بزرگ شرق و غرب به یکدیگر التقاء[8] پیدا کردهاند و دارند همکارى میکنند. امروز یکى از موارد همکارى قدرتهاى بزرگ شرقى و غربى حرکت گروههاى ضدّ انقلاب اسلامى در ایران است؛ اینها با همدیگر چه فرقى میکنند؟ چرا ما باید در شناسایى دشمن اشتباه بکنیم؟ و ملّت در این مورد درست فهمیده، و امام درست فهمید؛ و همیشه در طول این مبارزه ما این را تشخیص دادهایم و فهمیدهایم که تشخیص امام که امّت هم به طور طبیعى همان را تشخیص میدهد، بر روى خطّ مستقیم است. پس امروز در ایران دو خط وجود دارد و نه بیشتر؛ هیچ خطّ سوّم و چهارم و پنجمى نیست: یک خط، خطّ الله و یک خط، خطّ شیطان؛ یک خط، خطّ ایمان و یک خط، خطّ کفر و استکبار است زیر هر نامى.لزوم شناخت عمق دشمنی برای بسیج همهٔ نیروها
از اینکه من حادثه را بزرگ جلوه میدهم، از اینکه من توطئهی دشمن را بسیار عظیم و عمیق میدانم شما در شگفت فرو نروید؛ ما اگر بخواهیم همهی نیرویمان بسیج بشود باید عمق دشمنی را بدانیم. در مقابل آن که با شما کاری ندارد شما عکسالعملی نخواهید داشت؛ در مقابل آن که با شما کاری دارد، امّا قدرتی ندارد، باز عکسالعملی نخواهید داشت؛ بدانید دشمن چه میکند. دشمن امروز علیه ما، هم توطئهی سیاسی میکند، هم توطئهی اقتصادی میکند، هم توطئهی تبلیغاتی …لزوم شناخت گروههای مخالف حکومت علوی و انگیزههایشان
… آیا این خفاشان خواهند توانست دید که این خورشید فروزان، انوار زندگیبخش خود را بر همۀ ذرات وجود بتاباند و مردگان را و خفتگان را و افسردگان را زنده و بیدار و بانشاط سازد؟ خلاصه، میگذارند امیرالمؤمنین حکومت بکند؟ مسلّماً نمیگذارند! چه کسانی نمیگذارند؟ چه تیپهایی و چه گروههایی هستند در جامعه که برای آنها حکومت علوی، و حکومتی از قبیل حکومت علی تلخ است و ناهنجار؟ اینها را بشناسیم. و انگیزهشان چیست؟ چرا تلخ است برای اینها؟ و چرا کارشکنی میکنند نسبت به حکومت علی علیهالسلام؟سختی نبرد با دشمنی که با شعار مشابه هممسلک پنداشته میشود
اینطور دشمنها با اسلام، از آغاز بودند. امیرالمؤمنین به یکی از همین موقعیتها دارد اشاره میکند، میفرماید: «وَ قَد فُتِحَ بابُ الحَربِ بَینَکُم وَ بَینَ اَهلِ القِبلَةِ» باب جنگ و ستیزه میان شما و میان اهل قبله باز شد. ..امروز دشمن شما در مقابلتان، دشمن صریح و واضح و آشکار نیست، بلکه دشمنی است که ازلحاظ شعارهای مشابه، تصور میرود که با شما هممسلک است؛ جنگیدن با این خیلی سخت است. «وَ لا یَحمِلُ هَذَا الْعَلَمَ إِلَّا أَهلُ الْبَصَرِ وَ الصَّبرِ» پرچم و عَلَم اینچنین کارزاری را فقط مردمی میتوانند بر دوش بکشند که دو صفت در آنها باشد: اول، آگاهی؛ دوم، استواری. «إِلَّا اَهلُ البَصَرِ وَ الصَّبرِ» انسان اگر بخواهد فریب دشمنهای نابکاری …لزوم شناخت دشمن و کید او
… فداکاریها نبود، این نظام باقی نمیماند؛ این نهال، مورد تهاجم طوفانهای سخت بود. علّت اینکه این نظام باقی ماند و این نهال از بین نرفت و بحمدالله به این درخت تناور تبدیل شد، فداکاریها و ایثارگریها و شهادتطلبیها و واردمیدانشدنها بود؛ این را باید نگه داشت. دشمن را باید شناخت، کید دشمن را باید شناخت.لزوم حرکت در نقطهٔ مقابل دشمن
… استفاده کنند. ببینید، حواستان جمع باشد. خب به رادیوی «فردا» یا رادیوی «بیبیسی» چه ارتباطی دارد این قضیه؟ میپردازند، بحث میکنند، تحلیل میکنند، علت چیست، چرا گفتند، این چیست معنایش؟ این معنایش این است که دشمن میخواهد استفاده کند. ما چهکار باید بکنیم؟ ما باید نقطهی مقابل دشمن حرکت بکنیم. یعنی مطلب خیلی عادی است، همینطور که بنده عرض کردم. خب شما برادر مؤمن من هستی. یک چیزی را به مصلحت شما میدانم، میگویم به شما. این اشکالی که ندارد ظاهراً. چیز خوبی است. لازم هم هست شرعاً. لازم هم هست خیرخواهی. «النّصیحةُ لِلمُؤمنین» یا «لِلإخوةِ المُؤمنین» …سیاستهای کلان کشور ناشی از تجربه و شناخت دشمن
این حرفهایی که زده میشود در مورد مسائل کلان کشور و سیاستهای کلان کشور را جوانهای عزیز ما بنشینند رویش فکر کنند؛ اینها ناشی از تجربه است، ناشی از شناختن دشمن و شناختن وضع است. این حرفِ همینجوری نیست که انسان یک چیزی بگوید تا یکی هم بیاید آن طرف یک جوابی بدهد «که نخیر اینجوری نیست»؛ نه، اینها را جوانهای عزیز [دقّت کنند]. خوشبختانه ما جوانهای باهوش و بااستعداد در کشور خیلی داریم؛ بنشینند تحلیل کنند، آنوقت راه مشخّص خواهد شد.لزوم شناخته شدن دشمنیهای دشمنان در تاریخ
… بودند، آن کسانی که آن کارهای بزرگ را انجام دادند، برق چشم گرفتند از دشمن؛ آبرو دادند به ملّت ایران و قدرت نظام اسلامی را و جمهوری اسلامی را به رخ دشمن کشیدند؛ اینها باید یادشان زنده بماند. اینها باید در تاریخ مکتوب و تاریخ شفاهی نامشان و یادشان برجسته شود؛ همچنان که دشمنیهای دشمنان هم بایستی شناخته بشود.لزوم جمعبندی خطوط آشکار دشمنان نظام
دشمنان ما؛ دشمنان انقلاب، دشمنان نظام جمهوری اسلامی، چند خط را دارند دنبال میکنند که این در تبلیغاتشان و در کاری که انجام میدهند، واضح هم هست؛ اینها چیزهای پوشیده و پنهانی نیست؛ باید در ذهن خودمان اینها را جمعبندی کنیم:انواع دشمنی و لزوم برخورد متناسب با هر کدام
… از مخالف بودن، تا مخالفت کردن، تا معارضههای جدی کردن. مترفین بینالمللی - یعنی ثروتمندان عظیم جهانی که نفت و منابع عمدهی جهانی را در اختیار خودشان میخواهند و برای این کار دارند حداکثر تلاش علمی و عملی را میکنند - اینها هم جزو دشمنان بیرونی دولت اسلامیاند. عرض کردیم دشمنها لزوماً دشمنی نمیکنند؛ بعضی از آنها دشمناند، بعضی دشمنی کردنشان به صورت مخالفت و اعتراض است، بعضی وارد میدان میشوند و گلاویز میشوند. بنابراین انواع و اقسام دشمنی وجود دارد و باید با هر کدام به نحوی برخورد کرد.لزوم شناخت کامل دشمن و سنجیدن روشهای او
البته مقصود من از این حرف این نیست که بخواهم نگرانی کسانی را از مسائل فرهنگی کشور کاهش دهم؛ نخیر، من از همه شما نگرانترم؛ از زمان حیات مبارک امام هم من همیشه نگران مسائل فرهنگی بودهام. بنابراین لازم است نگرانی باشد؛ اما علاج نگرانی مبارزه است؛ مبارزهی در خور و شایسته، ورود در میدان، فکر کردن - این میدان، میدانی است که بیش از همه میدانها، فکر در آن اهمیت دارد - مطالعه کردن، کار خبرهوار انجام دادن، بموقع وارد میدان شدن، دشمن را کاملاً شناختن و روشهای او را سنجیدن.پرسش از دشمن و جهت مبارزهٔ بهینه در امروز
حال که احساس تکلیف کردیم، میخواهیم کاری کنیم. بنابراین باید موقعیت و فضا و زمینهها و امکانات را بشناسیم تا بدانیم کدام کار، بهین و برتر است و ما باید آن را انجام دهیم. این مبارزهی بهینه در برابر کیست؟ دشمن ما کیست؟ ببینید؛ امروز هم هر سه عنصر، اساسی است.خردمندانه نبودن چشم بستن بر دشمنی آشکار
… که این جنگ برنده داشته باشد! اگر بنا بود صدّام بیاید خوزستان را بگیرد - به قول خودش سه روزه تا تهران بیاید! - آنوقت برنده داشتن جنگ مانعی نداشت! بعد از جنگ هم در همه جاهایی که ممکن بود به عنوان یک ابرقدرت با این نظام و با این ملت دشمنی کنند، دشمنی کردند! با این همه، ما چشممان را روی هم ببندیم!؟ این خردمندانه است!؟ بگوییم نخیر، انشاءاللَّه گربه است!؟سود بردن و احتمال دست داشتن دشمن در ایجاد اختلافها
… میتوانند کنار هم باشند؛ میتوانند دعوا نکنند. یکی از عواملی که این وحدت را خدشهدار میکند، مفاهیم مشتبهی است که دائماً در فضای ذهنی مردم پرتاب میشود. هر کس هم به گونهای معنا میکند؛ یک عدّه از این طرف، یک عدّه از آن طرف؛ جنجال و اختلافِ غیرلازم درست میشود! البته دشمن در همه این مسائل سود میبرد و به احتمال زیاد در این مسائل - یا در همهاش، یا در بعضیاش - دست هم دارد. این را ما نمیتوانیم ندیده بگیریم.دشمن خواهان نابودی انسان است نه نوازش او
ایمان مذهبی از نقاط قوّت است و دشمنان میخواهند آن را از بین ببرند. دشمن است دیگر! دشمن که دستِ نوازش بر سر و روی انسان نمیکشد! دشمن یعنی کسی که میخواهد سر به تن انسان نباشد. میخواهند آن نقاط قوّت ما را که میشود از بین برد، بدین طریق از بین ببرند. میخواهند حکومت مردمی را از بین ببرند. سالهاست که دیگر فهمیدهاند چنین امید و آرزویی را به گور باید ببرند؛ لذا میخواهند حکومت مردمی را بدنام کنند. علیه حکومت و دولتمردان و مسؤولین، انواع …توصیه به جدا نشدن از اسلام و فراموش نکردن دشمن
… قدرتها که باشد قدر بدانید؛ دیگران از این برخوردار نیستند. ما هم بحمدالله از این جهت روزبهروز بهتر شدیم، به فضل الهى روزبهروز قوىتر شدیم؛ و دشمن در مقابل اسلام، در این قلّهى اقتدارش حسابى درمانده است. ملّت قدر بدانند، دولت قدر بدانند، مسئولین قدر بدانند. از اسلام جدا نشویم، دشمن را فراموش نکنیم.لزوم تحلیل همیشگی بسیجیان برای شناخت کار امروز دشمن
من میخواهم به شما عزیزانم، به شما فرزندان و برادران بسیجى خودم این نکته را عرض کنم تا این را سررشتهى یک تحلیل طولانى و همیشگى قرار بدهید تا دشمن را بشناسید؛ بفهمید دشمن امروز چه کار دارد میکند. وقتى یک نظامى، مسئولینى و عدّهاى که دارند یک کشور بزرگى مثل ایران را اداره میکنند، متّکى هستند به آحاد مردم، به این نیروهاى زنده، پُرنشاط، به این جوانهایى که خطر را در مقابل هدفهاى خودشان به هیچ مىانگارند، به این دلهاى سرشار از شور و شوق و عشق به هدف والا، …لزوم شناخت دوست و دشمن و وظایف امروز
امروز اگر ما دنیای خودمان؛ زمانه و دوست و دشمن را نشناسیم و وظایفی را که بر عهدهی ماست ندانیم، ممکن است خدای ناکرده، هر چه علممان بیشتر شود، خطرمان هم بیشتر گردد. نه اینکه عمداً باشد؛ نه. ممکن است کسی متدین باشد، عمداً هم کار خلافی نکند. اما وقتی که ندانیم امروز وظیفه چیست و باید کجا قرار بگیریم، آنوقت، علم و دینمان که بیشتر باشد، خطرمان بیشتر میشود.معلوم بودن ابعاد دشمنی مخالفان اسلام و تردید نداشتن مسلمانان
… خود پیغمبر بود، آیات منافقین نازل میشد، منافقین تهدید به افشاگری میشدند، خیلی از منافقین بوسیلهی پیغمبر شناخته میشدند و به دیگران شناسانده میشدند. حرکات موزیانهی نفاق انجام میگرفت اما بر مجموع جامعهی اسلامی یک صراحت و یک حالت افشاگری مسلط بود. کسانی که در جنگ در مقابل پیغمبر شرکت میکردند دشمنانی بودند که دشمنی آنها و ابعاد این دشمنی و میزان دوری و نزدیکی آنها از اسلام حتی معلوم بود. یهود چقدر مخالف اسلاماند، قریش چقدر مخالفند، قبائل دیگر چقدر مخالفند، کیفیت مبارزهی آنها با اسلام و مسلمین چگونه است؛ مسلمانها دچار تردید نبودند، دچار حیرت نبودند.