رفتن به محتوای اصلی

خوف و رجا

توضیحتهیه‌شده با هوش مصنوعی

بیم از عذاب و امید به رحمت خدا در کنار هم.

نخستین کاربرد در متن‌های این سایت:بیانات در جلسه بیست و ششم تفسیر سوره بقره— ۱۳۷۱/۰۲/۲۳

سیر زمانی

از ۱۳۷۱ تا ۱۳۹۳
۱۳۷۱۱۳۹۳

روی هر سال بزنید تا فقط شاهدهای همان سال نمایش داده شود.

امید به خدا بدون گستاخی بر گناه و ترس از او بدون ناامیدی

امام صادق علیه‌‌السّلام میفرماید: آنچنان به خدا امید داشته باش که تو را بر معصیت او گستاخ نسازد، و آنچنان از خدا بترس که تو را از رحمتش ناامید نسازد. (امالی صدوق، ص ۱۴)

لزوم ترس از خشم خدا برای کارهای بد در کنار امید به پاداش کارهای خوب

… میکند، حرف خلاف میزند، دروغ میگوید امّا خود را از خشم خدا ایمن می‌بیند. آمَنُ سَخَطَه، من احساس ایمنی میکنم؛ آمَنُ، یعنی احساس ایمنی میکنم از سَخَط او، از خشم او؛ عِندَ کُلِّ شَرّ، در هر کار بدی، در هر کار زشتی؛ یعنی در هر بدی‌ای و کار زشتی که از من سر زده. ببینید این‌جوری است: هر کار خیری میکنیم امید داریم که خدا به ما کمک کند، خدا از ما قبول کند، خدا به ما پاداش بدهد، خدا این کار ما را حساب کند؛ [مثلاً] دو رکعت نماز میخوانیم، یک اعتکافی میکنیم، یک روزه‌ای میگیریم، یک پولی صدقه میدهیم، در همه‌ی اینها امید داریم که خدا به خاطر این کار به ما تفضّل کند. خب شما که برای کارهای خوبتان از خدا توقّع و انتظار و رجاءِ لطف و محبّت دارید، برای کارهای بدتان هم از خشم او ترس داشته باشید! این را ندارید. ببینید، این نشان میدهد که نسبت ما با خدای متعال، نسبت یک بنده‌ی لوس و بنده‌ی نُنُر است در مقابل پروردگار که از او توقّع داریم کارهای خوب را نگاه کند، ببیند؛ [امّا] دلمان میخواهد کارهای بد را نبیند و توجّه نکند. نسبتِ ما و خدا، یک نسبتِ مولای …

دمیدن خوف همراه رجا در دل‌ها و بیشتر بودن خوف

… عرض بکنم: در دعای صحیفه‌ی سجادیه یک جا حضرت سجاد (علیه‌السّلام) از طرف خودش به خداوند متعال عرض میکند که: «تفعل ذلک یا الهی بمن خوفه اکثر من رجائه لا ان یکون خوفه قنوطاً»؛ من خوفم از رجایم بیشتر است، نه این‌که مأیوس باشم. این، یک اعلان رسمی و دستورالعمل است. خوف را همراه رجاء حتماً به دل‌ها بدمید؛ و خوف را بیشتر. این‌که ما آیات رحمت الهی را بخوانیم - که بعضی از این آیات و مبشرات، مخصوص یک دسته‌ی خاصی از مؤمنین است و به ما ربطی ندارد - و یک عده‌ای را غافل کنیم و نتیجه‌اش این بشود که خیال کنند - با یک توهّم معنویت - غرق در معنویتند و از واجبات و ضروریات دین در عمل غافل …

رفتار امیرالمؤمنین (ع) میان خوف و رجا با وجود اعمال بزرگ

بعد فرمود: «وَ ما اَطاقَ عَمَلَ رَسولِ‌اللهِ مِن هَذِهِ الاُمَّةِ غَیرُهُ» هیچ‌کسی از این امت، طاقت این را نداشت که مثل پیغمبر عمل کند، مگر او. او بود که دنبال پیغمبر در همه‌جا می‌رفت. هیچ‌کس دیگر نمی‌توانست به‌دنبال پیغمبر و پا جای پای پیغمبر حرکت کند. حالا «اِن کانَ لَیَعمَلُ عَمَلَ رَجُلٍ کانَ وَجهُهُ بَینَ الجَنَّةِ وَ النّارِ» با همۀ این کارهای بزرگ و خداپسند و مؤمنانه، رفتار او، رفتار یک انسانِ بینِ خوف و رجا بود. ترسناک بود از خدا، کأنّه او را بین بهشت و جهنم قرار داده‌اند. در یک‌طرف بهشت را می‌بیند، در یک‌طرف جهنم را می‌بیند. «یَرجو ثَوابَ هَذِهِ وَ یَخافُ عِقابَ هَذِهِ»، خلاصۀ این جمله این است که به این‌همه مجاهدت، به این‌همه انفاق، به این‌همه عبادت، مغرور نمی‌شد. ما حالا دو رکعت نافله که بخوانیم و چند جمله دعا که بخوانیم، دو قطره اشک اگر بریزیم، فوراً مغرور می‌شویم که بله! دیگر: «این منم طاووس عِلّیّین شده»[27]! امیرالمؤمنین با این انبوه عمل صالح، مغرور نمی‌شد.

رفتار امیرالمؤمنین میان بیم و امید با وجود اعمال بزرگ

… من هذه الأمة غیره»؛ هیچ کس از این امّت طاقت این را نداشت که مثل پیامبر عمل کند، مگر او. او بود که مثل پیامبر در همه جا میرفت. هیچ‌کس دیگر نمیتوانست به دنبال پیامبر و پا جای پای آن حضرت حرکت کند. «و ان کان لیعمل عمل رجل کان وجهه بین الجنة و النار»؛ با همه این کارهای بزرگ و خداپسند و مؤمنانه، رفتار او، رفتار یک انسان بین خوف و رجا بود؛ از خدا ترسناک بود، کانّه او را بین بهشت و جهنّم قرار داده‌اند؛ در یک طرف بهشت را میبیند، در یک طرف جهنّم را میبیند. «یرجو ثواب هذه و یخاف عقاب هذه». خلاصه این جمله این است که به این همه مجاهدت، به این همه انفاق، به این همه عبادت، مغرور نمیشد. ما حالا دو رکعت نافله و چند جمله دعا که بخوانیم - و اگر دو قطره اشک بریزیم - فوراً مغرور میشویم که بله دیگر: «این منم طاووس علیّین …

حرکت مؤمنان با شوق بهشت و پرهیز از عذاب دوزخ در طول تاریخ

… به آن نشأه هست که بکلی با این نشأه تفاوت دارد تصور بکنیم. اما آنها وجود دارد و با تصور نکردن ما واقعیت تغییر نمیکند و آن حقایق ضامن حرکت ما در اینجاست، که انسانها به انگیزه‌ی آن زندگی حرکت‌هایی میکنند و هیچ عاملی در دنیا قادر نیست جلوی آن حرکت‌ها را بگیرد. حرکت با شوق نعمت‌های الهی در بهشت و در پرهیز از عذاب الهی در دوزخ، حرکتی است که انسانهای مؤمن را در طول تاریخ آنچنان ساخته که هیچ عاملی نتوانسته است روی آنها اثر بگذارد. این تبشیر و انذار را که در قرآن هست بعضی میخواهند با مقایسهای ماده اندازه بگیرند! ما متأسفانه بعضی از این گروهکهای التقاطی را دیدیم که وقتی راجع به دوزخ بحث میشود، فوراً ذهنشان میرفت به سوی دوزخ دنیا و اگر چنانچه پیرامون آتش جهنم بحث بشود فقط در مقیاس این …