نقد رفتن به خارج برای تحصیل و درمان با وجود امکانات داخلی
… چون مردم بیشتر به آن اقبال میکنند. هم نویسنده غربی شده است که استشهادش به آنهاست؛ هم خریدار غربی شده است که تا آن نباشد مشتری کم میشود! اینها برای این است که ما را از آن واقعیتی که خودمان داشتیم، از مآثر خودمان، تهی کردند و به جای او غرب را نشاندند. الآن هم هر که بخواهد تحصیل کند، و لو اینجا اسبابش فراهم باشد، میگذارد میرود خارج. هر که بخواهد معالجه کند، و لو اینجا هم طبیب خوب باشد، میرود خارج.
نباید مأیوس شد؛ توان ایستادن بر پای خود و اصلاح کشور
در هر صورت، الآن برای همه چیز مشکلات است. مشکلات برای کشاورزی هست و باید رفع بشود؛ به همّت همه باید رفع بشود. مشکلات برای کارخانهها هست؛ آن هم باید به همّت همه رفع بشود. مایوس نباید شد. میتوانید ان شاء الله. میتوانیم خودمان سرپای خودمان بایستیم و مملکتمان را اصلاح بکنیم؛ لکن باید آن کم کاریهای سابق و آن بیکاریهای سابق، آن اداره نشستن سابق و هیچ کار نکردنها، این حال از بین برود. یک اداره عریض و طویلی برای یک امری که هیچ احتیاجی به آن نیست؛ یا برای امری که با ده نفر میشود اداره کرد، پانصد نفر مینشانند آنجا حقوق میدهند! …
شستشوی مغزی ملت برای گرفتن اتکا به خود و مکتب خود
… ما را غربزده کنند؛ اعتماد به کشور خودشان را از آنها بگیرند؛ اینها دیگر اتکال به خودشان نداشته باشند؛ هر صحبتی که میشود، صحبت از غرب پیش بیاید، خیابانها را به اسم آنها اسم گذاری کنند، میدانها را به اسم آنها اسم گذاری کنند، مراکز علم را با اسم آنها چه بکنند. جوری تربیت کنند این ملت را که خودش را ببازد و خودش را از دست بدهد؛ به جای آن یک آدم غربی بنشیند. یک آدم اسلامی شرقی که باید متکی به خودش باشد، متکی به مکتب خودش باشد، این را شستشو کنند، شستشوی مغزی به اصطلاح بکنند. و به جای یک آدم شرقی، یک آدم غربزده درست بکنند که هر چه صحبت بکند، از آنها باشد. گویندهشان بگوید- فوت شده است، خدا بیامرزدش- گویندهشان بگوید که ما همه چیزمان را به انگلیسی میسازیم! ما اگر بخواهیم به تمدن برسیم، همه چیزمان باید انگلیسی باشد. گوینده معروفشان این طور!
از دست رفتن اعتماد به نفس حتی در پزشکان و رفتن بیماران به اروپا
الآن هم ملاحظه میکنید که این مساله هست. تا یک کسی مریض میشود، باید برود اروپا. طبیب نداریم ما؟ داریم طبیب. اما جوری تربیت شدهاند اینها که حتی خود طبیبها هم اتکای به نفسشان از دست رفته. خود طبیب هم وقتی بروند، میگوید دیگر گذشته باید برود به جای دیگر. میرود آنجا هم اکثراً نتیجه معلوم نیست حاصل بشود. ما را از خودمان جدا کردند. آن شجاعت انسانی که در انسان باید باشد و همه چیز را طرد کند و بگوید من هستم در مقابل همه، از او گرفتهاند. میگوید من …
از دست رفتن اتکا به خود، فرهنگ و ملت خویش
… باشد، این را متحول کردند به یک نیرویی که متکی به غرب است؛ به یک نیرویی که خودش را از دست داده، به خیال خودش، خودش هیچ نیست؛ هر چه هست خارجیها هستند. نه اینکه نیرو را ما از دست دادهایم، نیروی مضادّ با نیرویی که ما باید داشته باشیم به جای آن نیرو نشسته. درست یک انسانی که باید متکی به خودش باشد و به فرهنگ خودش باشد و به رژیم خودش، این را متحولش کردند به یک آدمی که بدبین شده است راجع به فرهنگ خودش؛ راجع به نیروی ملت خودش؛ راجع به همه اینها بدبین شده است؛ خودش را از دست داده و به جای یک انسان شرقی، یک آدم غربی است. مصیبت اینجا این است که سالهای طولانی میخواهد تا این غربزدهها برگردند به حال طبیعی، نه به حال یک انسان مترقی، به حال یک انسانی که هیچ نیست، حالا میخواهد از سر شروع کند. این خیلی طولانی است که یک …
القای هیچانگاری خود به ملت و بیاعتمادی به پزشکان داخلی
… همان مسئله طب قدیم است. آنها همه این دردهایی که الآن هست با همین دواهای علفی معالجه میکردند و معالجهشان یک معالجات اساسی بود و اروپا از طب بو علی تا همین آخر استفاده میکردند. کتاب[3] بو علی تا همین آخر، شاید حالا هم مورد نظر آنها باشد، بروزش نمیدهند. من نه این است که ندانم اینها را، میدانم اشکالات زیاد است، لکن همه چیز این طور است، همه مسائل این طور است که به ما این طور فهماندند که خودتان هیچ چیز نیستید، و همه چیز آنها هستند و اینها میخواستند همچو ما را از صحنه انسانیت بیرون بکنند، بگویند ما اصلًا هیچ چیز نداریم. الآن هم شما میبینید که ما طبیب داریم، معالج داریم، لکن تا یک کسی یک مرضی پیدا میکند، میرود به انگلستان، میرود به امریکا، همین جا میتواند معالجه کنند؛ لکن اینها میروند به آنجا، بعد از مدتی که دیدند آنجا هم معالجهشان نکردهاند، گاهی هم معالجه کردند. این از باب این است که ما را جوری الآن بار آوردند که خیال میکنیم که غیر از آنجا چیزی نیست در کار، و حال آنکه نه، هست. اینجا هم هست در کار در هر صورت، ما همه اشکالات را میدانیم؛ لکن وقت دارد اینها. الآن شما باید تمام همّتان را صرف این معنا بکنید که این مراحلی که ما داریم، و دارند با آن مخالفت میکنند، این مراحل را ما طی بکنیم.
لزوم زدودن این باور که همه چیز در غرب است
… شکست روحی بود که برای ما از همه شکستهایی که داشتیم بالاتر بود. نظر ما به اقتصاد نیست، مگر به طور آلت. نظر ما به فرهنگ اسلامی است که این فرهنگ اسلامی را از ما جدا کردند. و غرب در شرق آن طور نفوذ کرد که شرق خودش را باخت، و محتوای بسیاری از جوانهای ما را گرفت. اما ما گمان میکنیم که باید تمام ملتها و دولتها توجه خودشان را به این نقطه نظر منعطف کنند که این شکست روحی را از ملتها جدا کنند، و گمان نکنند جوانهای ما که هر چه هست، در غرب است، و خودشان چیزی ندارند.
نادیده گرفتن توان مهندسان و پزشکان داخلی و روی آوردن به غرب
… خطری است برای یک کشوری که اصلًا خودش را دیگر قبول نداشته باشد؛ ... اجنبی را قبول داشته باشد به جای خود. یک کس دیگر نشسته باشد و، با اصطلاح شما، مغزشویی شده. آنها را شستشوی مغزی دادند و آن ملیت خودشان را، اسلامیت خودشان را شستهاند به جای آن غرب را نشاندند. به حیثی که ما اگر چیزی هم خودمان داشته باشیم، باز دستمان را دراز میکنیم پیش غرب. مثلًا ما میدانیم که مهندسینی داریم که میتوانند اسفالت کنند، میتوانند عمارت بسازند، میتوانند- عرض بکنم که- راهسازی کنند، مع ذلک وقتی که صحبت میشود، یک معمار غربی باید بیاید و عمل کند. ما طبیب داریم؛ ولی وقتی که یک نفر مریض میشود، باید بفرستیم به خارج؛ با اینکه طبیب در میان ما هست. طوری ما را الآن تحقیر کردند اینها و ما را میان تهی کردند که ما باورمان آمده است که ما هیچی نداریم و آنها همه چیز دارند، در صورتی که ما راجع به همین پیشرفتهایی که اینها کردهاند، باید بنشینیم حساب کنیم ببینیم که آیا این پیشرفتها …
توانایی ملت در ادارهٔ خود و حتی بهتر از دیگران
ما میتوانیم خودمان را اداره کنیم؛ و بهتر هم میتوانیم. شما خیال نکنید که غرب خبری هست. در آنجا خبری نیست. ما نمیگوییم که آنها کارخانجات ندارند؛ آنها درست کردند همه اینها را، اما اساس انسانیت در آنجا نیست. اینها هر چه درست کردند یعنی هر چه نه- بسیاری از چیزهایی که درست کردهاند، بر ضد انسانیت درست کردهاند. این …
از دست رفتن روحیه و گمان لزوم انجام هر کار به دست خارجی
… خود کشور ما جوری کردند که محتوای انسان را از بین بردند، یک صورتی گذاشتند و محتوا را گرفتند. طوری کردند که اعتماد ما هم به خودمان تمام شد. استقلال فکری ما را، استقلال روحی ما را، از دست ما گرفتند. این بدتر از آن استقلال گرفتنی بود که کشور ما استقلال نداشت. ما روحیه خودمان را از دست داده بودیم. هر چه میشد در ذهن همه این بود که باید از خارج این کارها درست بشود میخواستند اسفالت کنند یک خیابانی را، یا بین این شهر با آن شهر یک خطی بکشند، آن باید از خارج بیاید. اهانت کردند به نیروهای انسانی ما، محتوا را گرفتند. تا یکی مریض میشد، این باید انگلستان برود؛ حالا هم باز تتمهاش هست. اطبا که گاهی میآیند اینجا، میگویند ما خودمان میتوانیم معالجه کنیم اینهایی که میبرند آنجا، ما هم میتوانیم معالجه کنیم، لکن مردم را جوری …
توانایی انجام کارها پس از رفع موانع و رفتن کارشکنان
… و هم سایر آقایان، این صحبتها یک قدری اسباب این شد که مردم نگران بشوند. البته شماها نگران اوضاع هستید! لکن قاعدهاش این بود که یک جوری باشد که پخش نشود که همه بفهمند که توی چنته شما چیزی نیست! شما باید به همه بفهمانید- و واقعش هم هست- که شما همه چیز دارید. شما ملت را دارید و- عرض میکنم که- موانع را رفع کردید که مهم بود آن موانع؛ رفتند. حالا یک قدری دیرتر، یک قدری زودتر، کارها را خودتان انجام بدهید دیگر. وقتی مانع در کار نباشد، آنهایی که کارشکنی میکردند، آنهایی که میخواستند همه چیز ما عقب باشد، کشاورزی نشود، و این مصیبتها را به بار آوردند، اینها رفتند.