ببینید عزیزان من! به جماعت بشری که نگاه کنید، در هر جامعه و شهر و کشوری، از یک دیدگاه، مردم به دو قسم تقسیم میشوند: یک قسمْ کسانی هستند که بر مبنای فکر خود، از روی فهمیدگی و آگاهی و تصمیمگیری کار میکنند. راهی را میشناسند و در آن راه - که به خوب و بدش کار نداریم - گام برمیدارند. یک قِسم اینهایند که اسمشان را خواص میگذاریم. قسم دیگر، کسانی هستند که نمیخواهند بدانند چه راهی درست و چه حرکتی صحیح است. در واقع نمیخواهند بفهمند، بسنجند، به تحلیل بپردازند و درک کنند. به تعبیری دیگر، تابع جَوّند. به چگونگی جوّ نگاه میکنند و دنبال آن جوّ به حرکت در میآیند. اسم این قسم از مردم را عوام میگذاریم. پس، جامعه را میشود به خواص و عوام تقسیم کرد. اکنون دقّت کنید تا نکتهای در باب خواص و عوام بگویم تا این دو با هم اشتباه نشوند:خواص
نامهای دیگر: خواص امت، خواص و عوام
توضیحتهیهشده با هوش مصنوعی
قشر صاحبنظر و اثرگذار جامعه و نقش و مسئولیت آنان در تشخیص و موضعگیری.
نخستین کاربرد در متنهای این سایت:بیانات در دیدار اقشار مختلف مردم— ۱۳۶۸/۰۴/۰۳
سیر زمانی
از ۱۳۶۸ تا ۱۴۰۳۱۳۶۸۱۴۰۳
روی هر سال بزنید تا فقط شاهدهای همان سال نمایش داده شود.
تعریف در کلام رهبر
خواص چه کسانی هستند؟ آیا قشر خاصّی هستند؟ جواب، منفی است. زیرا در بین خواص، کنار افراد با سواد، آدمهای بیسواد هم هستند. گاهی کسی بیسواد است؛ اما جزو خواص است. یعنی میفهمد چه کار میکند. از روی تصمیمگیری و تشخیص عمل میکند؛ ولو درس نخوانده، مدرسه نرفته، مدرک ندارد و لباس روحانی نپوشیده است. بههرحال، نسبت به قضایا از فهم برخوردار است.این را مثال زدم تا بدانید خواص که میگوییم، معنایش صاحب لباسِ خاصی نیست. ممکن است مرد باشد، ممکن است زن باشد. ممکن است تحصیلکرده باشد، ممکن است تحصیل نکرده باشد. ممکن است ثروتمند باشد، ممکن است فقیر باشد. ممکن است انسانی باشد که در دستگاههای دولتی خدمت میکند، ممکن است جزو مخالفین دستگاههای دولتی طاغوت باشد. خواص که میگوییم - از خوب و بدش - (خواص را هم باز تقسیم خواهیم کرد) یعنی کسانی که وقتی عملی انجام میدهند، موضعگیریای میکنند و راهی انتخاب میکنند، از روی فکر و تحلیل است. میفهمند و تصمیم میگیرند و عمل میکنند. اینها خواصند. نقطهی مقابلش هم عوام است. عوام یعنی کسانی که وقتی جوّ به سمتی میرود، آنها هم دنبالش میروند و تحلیلی ندارند. یک وقت مردم میگویند «زنده باد!» این هم نگاه میکند، میگوید «زنده باد!» یک وقت مردم میگویند «مرده باد!» نگاه میکند، میگوید «مرده باد!» یک وقت جوّ این طور است؛ اینجا میآید. یک وقت جو آن طور است؛ آنجا میرود!شاهدها (۱۴۳ پاراگراف)
زیر بار رفتن و فریب و کوتاهی بزرگان مهاجر و انصار
… به اینکه دختر پیغمبر را بزنند. یک زن را چه کسی میزند؟ چرا میزنند؟ مگر اینکه ایستاده، مقاومت میکند. نمیتوانند در این موقعیت حساس، این عیّاری[4] را انجام بدهند، مگر اینکه این خارِ راه را از میان بردارند. این، خار راهی شده، همۀ نقشهها را نقش بر آب میکند. مردان و ریشسفیدان و قدرتمندان مهاجر و انصار زیر بار رفتند، بعضی فریب خوردند، بعضی کوتاهی کردند؛ این زن، نه فریب میخورد، نه تنبلی میکند، نه حاضر است به هیچ قیمتی رضایت بدهد. این است که زدند! بعد از آنکه زدند، بیهوش شد، وقتی به هوش آمد، دید مثلاینکه قضیه در شُرف انجام است. (53/3/14) با حال ناتوانی به مسجد رفت، تا حقی را احقاق کند. (70/10/5)ثروت انبوه طلحه و زبیر و سعد و عبدالرحمان بن عوف
..وقتی رویّۀ خلیفه در حکومت اسلامی چنان شد و عثمان به فکر خود افتاد، موجب شد اطرافیان او هم آنچه میتوانند مال مردم را ذخیره و انبار کنند. 2تفسیر سورۀ برائت /ص230 فرض کنید دربارۀ زبیر و طلحه؛ زبیر خانهای در بصره داشت و طلحه خانهای در کوفه. دربارۀ خانهای که زبیر در بصره داشته، یا طلحه در کوفه داشته، یا عرض کنم که سعدبنابیوقّاص، فاتح معروف ایران، در وادی عقیق[12] داشته، مثلاً مینویسند که پشت این خانه سنگ بوده، داخلش هم سنگ، بیرونش هم سنگ، با سنگ این را بالا برده. فلانکس هزارتا اسب داشت، یا صدتا شتر داشت، یا ثروتش بهقدری بود که وقتی از دنیا رفت، ارثیۀ طلای او را با تبر شکستند که تقسیم کنند میان ورثهاش؛ «بِالفُئوسِ» با تبر شکستند. عبدالرحمانبنعوف وقتیکه از دنیا رفت، این بازماندههای او را، با تبر تکهتکه کردند که به ورثهاش بدهند.[13] این آقایان اینقدر برخوردار بودند که آن جوان اموی[14] گفت: عراق چاشت[15] ماست. مالک اشتر وقتی این حرف را شنید، گفت: عجب! عراق چاشت شماست؟ سرزمینی که مردم با شمشیرهایشان، با نیزههایشان، با خونهای داخل رگهایشان از دست کافران گرفتند و بذر اسلام را در آن افشاندند، شد ملک اختصاصی شما و چاشت شما؟ و همین یکی از موجبات قتل عثمان شد.ضعف خواص از عوامل تحمیل صلح بر امام حسن (ع)
انتقال قدرتی که [از بنیامیه به بنیعباس] انجام گرفت، اینقدر برای دنیای اسلام فاجعهبار بود؛ و امام حسن مجتبی علیهالصلاةوالسلام را، ضعفهای خواص و ناآگاهیهای عوام مجبور کرد که [صلح را] قبول کند. البته اگر امام مجتبی علیهالسلام آن صلح را انجام نمیداد، وضع بهمراتب بدتر میشد. اگر امام حسن مجتبی جنگ را ادامه میداد و به دست معاویه به شهادت میرسید، هیچچیز از اسلام باقی نمیماند. باز تظاهری که دستگاه معاویه میکرد به اسلام و گرایش به احکام اسلامی، …نقش انسانهای معدود فهیم و گویا و ازجانگذشته در جلوگیری از تغییر قرآن
… صد برابر آن حدیث درست میکردند و همۀ احادیث درست پیغمبر را میشستند میریختند دور. میکردند. چه کسی نگذاشت؟ حجربنعدی. چه کسی نگذاشت؟ رشید هجری. چه کسی نگذاشت؟ آن زن قهرمانی که از فلان گوشۀ مملکت آمده و در کاخ شام، رهبر این کاخ را افشا میکند. چه کسی نگذاشت؟ تعداد معدودی انسان ازجانگذشتۀ گستاخ که هم میفهمیدند، هم میگفتند. اینها نگذاشتند که قرآن عوض بشود. خود حریف نفهمید که نقش حُجرها چقدر عمیق است؛ به شوخی و به مسخره گرفتند.نه رحم، نه عمل به منزلت خود و نه یاری اقدامکنندگان
… در سرتاسر بلاد اسلامی افتادهاند، کسی به اینها اعتنا نمیکند. فقرا رها شدهاند به حال خودشان، کسی از حق اینها دفاع نمیکند. شما تمام اینها را رها کردید. هیچگونه اقدامی برای اینها نمیکنید و درمقابلِ این ظلم عظیمی که در دنیا دارد میگذرد، بیتفاوت هستید. «لا تُرحَمونَ» نه خودتان رحم میکنید، «وَ لا فی مَنزِلَتِکُم تَعمَلونَ» نه آن منزلت و مقامی که به شما داده شده، برطبق آن عمل میکنید، «وَ لا مَن عَمِلَ فیها تُعینونَ» و نه به کسانی که دارند اقدام میکنند، کمک میکنید. «وَ بِالاِدهانِ وَ المُصانَعةِ عِندَ الظَّلَمَةِ تَأمَنونَ» و با همین تملقگوییهای درمقابل ستمگران و قدرتها و قلدرها و گردنکلفتها، کار را میگذرانید.در صورت تحمل رنج در راه خدا، ادارهٔ امور ملتها به دست آنان میافتاد
… آزارها و سختیها را تحمل کرد. ظالمین مسلّحند، ظالمین مجهّزند. با نصیحت و به زبان نرم، با ستمگران عالم نمیشود حرف زد. باید زحمتها را تحمل کنید، شما تحمل کنید تا یک جامعهای، تا یک دنیایی، تا یک عده انسان محروم و مظلومی نجات پیدا کنند، تا دنیا آباد بشود. میفرماید: «وَ لَو صَبرتُم عَلَی الاَذَی وَ تَحَمَّلتُمُ المَئونَةَ فی ذاتِ اللهِ کانَت اُمورُ اللهِ عَلیکُم تَرِدُ وَ عَنکُم تَصدُرُ وَ اِلَیکُم تَرجِعُ» اگر شما زحمات را تحمل میکردید، اگر به خودتان زحمت میدادید، اگر حاضر میشدید در راه خدا رنج و مصیبتها را تحمل کنید، فداکاری کنید، از رفاهها، نعمتهای زودگذر، زندگیهای حقیرانه و پست بگذرید، آنوقت کارها در دست شما قرار میگرفت. شما میشدید آنکسانیکه ادارۀ امور ملتها و دنیا را در دست میداشتید. حقیقت هم همین است...میفرماید: «سَلَّطَهُم عَلیَ ذَلِکَ فِرارُکُم مِنَ المَوتِ وَ اِعجابُکُم بِالحَیاةِ الَّتی هِیَ مُفارِقَتُکُم» اینیکه ستمگران بر ضعفا و ملتهای مظلوم مسلط شدند، علتش این است که شما از مرگی که یقیناً به سراغ شما خواهد آمد، میگریزید. جانی …دنیاطلبی ابوموسی با وجود صحابی بودن و از خواص بودن
… شو، پیاده راه برو. «فَضَرَبَ القَومِ بِسَوطِهِ» شلاقش را کشید، تازیانهاش را زد به سروصورت اینها، گفت بروید، بیخود حرف میزنید! «فَتَرَکُوا دابَّتِهِ، فَمَضَی» متفرق شدند. البته تحمل نکردند، آمدند مدینه پیش جناب عثمان شکایت کردند؛ او هم ابوموسی را برداشت. اما ابوموسی یکی از اصحاب پیغمبر است، یکی از خواص است، یکی از بزرگان است؛ این وضع اوست! این دوتا.غرق شدن خواص در مادیات
… دینار، پول کمی نبود؛ ثانیاً آن اموال، خیلی بیش از اینها بود. یکی از چیزهایی که بعدها ایراد میگرفتند بر خلیفه، همین حادثه بود. خب البته خلیفه عذر میآورد، میگفت این رَحِم من است؛ و من صلۀ رَحِم میکنم. وضع زندگیاش هم خوب نیست، میخواهم به او کمک کنم! خواص در مادیات غرق میشدند.نامهٔ خواص طرفدار بنیامیه به یزید برای فرستادن حاکمی مقتدر به کوفه
… گروهگروه مردم آمدند، همه اظهار ارادت کردند. فرماندار کوفه هم کسی بود به نام نعمانبنبشیر، آدم ضعیفی بود، آدم ملایمی بود؛ گفت تا کسی با من نجنگد، من جنگ نمیکنم. مقابله نکرد با مسلمبنعقیل. مردم دیدند میدان باز است، آمدند شروع کردند با حضرت بیعت کردند. دو سه تا از خواصِ باطل ـ طرفداران بنیامیه ـ نامه نوشتند به یزید که اگر میخواهی کوفه را داشته باشی، یک آدمحسابی بفرست اینجا، این نعمانبنبشیر نمیتواند درمقابل مسلمبنعقیل مقاومت کند. او هم به عبیداللهبنزیاد حکم داد ـ به قول امروز با حفظ سِمَت ـ که علاوهبر بصره، کوفه هم تحت حکومت تو.نقش خواص حقشناس دنیاطلب در پراکندن مردم کوفه
… شروع کرد و اساس کار او این بود که طرفداران مسلمبنعقیل را با اشدّ فشار، مورد تهدید و شکنجه قرار بدهد. یعنی؛ هانیبنعروه را آورد ـ با غدر[16] و حیله هم آورد ـ و سر و رویش را مجروح کرد. بعد عدهای جمع شدند اطراف قصر، به دروغ و حیله، مردم را متفرق کرد. که اینجا هم همان خواصِ بد، خواصِ بهاصطلاح طرفدار حقی که حق را هم شناختند، تشخیص دادند، اما دنیایشان را ترجیح میدهند؛ اینجا هم نقش دارند. توانست مردم را متفرق بکند.همراهی رؤسای قبایل غیراموی کوفه با ابنزیاد در پراکندن مردم
برگردیم داخل شهر کوفه. وقتیکه عبیداللهبنزیاد به رؤسای قبایل کوفه گفت بروید مردم را متفرق کنید از دور مسلم، اگر نروید پدرتان را درمیآورم، چرا اینها قبول کردند از عبیدالله زیاد؟ اینها که همه اموی نبودند، از شام نیامده بودند؛ بعضی از همینها مثل شَبَثبنرِبعی، جزو نویسندههای نامه به امام حسین بودند. شَبَثبنربعی نامه به امام حسین نوشته بود و دعوت کرده بود. خودش جزو کسانی است که وقتی عبیدالله گفت بروید مردم را از دور او متفرق کنید، اینهم آمد با ترساندن و با تهدید و تطمیع و از …پراکندهشدن خواص مؤمن از گرد مسلم و اشتباه آنان
آنها آمدند مردم را متفرق کردند. حالا عوام متفرق شدند، چرا آن خواصِ مؤمنی که دور مسلم بودند، از دورش متفرق شدند؟ خب در اینها کسان خوبی بودند، افراد حسابیای بودند، بعضیشان بعداً آمدند در کربلا شهید شدند؛ اما اینجا اشتباه کردند. البته آنهایی که در کربلا شهید شدند، کفارۀ اشتباهشان داده شد؛ با آنها بحثی نداریم، اسمشان را هم نمیآوریم؛ اما کسانی از اینها بودند که به کربلا هم نیامدند، نتوانستند بیایند، توفیق پیدا نکردند؛ بعد مجبور شدند جزو توابین بشوند. چه فایده؟ وقتی امام حسین کشته شد! …لزوم بررسی تاریخی عملکرد خواص و تطبیق آن با هر زمان
..البته این حرفی که ما زدیم، مطلبی که داریم میگوییم؛ این خلاصۀ مطلب است. در دو بخش باید روی این مطلب کار بشود: یکی بخشِ تاریخی قضیه است؛ در تاریخ فراوان است که کجاها خواص باید عمل میکردند و عمل نکردند؛ یک بخش دیگر که باید کار بشود، تطبیق با وضع هر زمان است؛ نهفقط زمان ما، هر زمان! در هر زمان، طبقۀ خواص چگونه باید عمل بکنند که به وظیفهشان عمل کرده باشند؛ اینکه گفتیم اسیر دنیا نشوند، این یک کلمه است؛ چطوری اسیر دنیا نشوند؟ مثالها و مصداقهایش چیست؟ (75/3/20)بیاعتنایی برخی بزرگان جهان اسلام به کشته شدن امام حسین (ع) به خاطر دنیای خود
… قضایا و لُبّ لباب اسلام که همه قبول داشتند او را، یعنی خود حسینبنعلی، در حادثه است و بناست شهید بشود. و این را خود او هم میداند، اصحاب نزدیک هم میدانند. در سطح این دنیای بزرگ و این کشور اسلامی عریض و طویل، هیچ امیدی به هیچ جا، به احدی ندارد؛ غریب محض. بعضی از بزرگان دنیای اسلام در آن روز، کسانی بودند که از کشتهشدن حسینبنعلی غمشان نبود؛ او را برای دنیای خودشان مضر میدانستند! عدهای هم که غمشان بود، آنقدر اهتمامی به این قضیه نمیکردند...هیچ امیدی از بیرونِ این میدان مبارزۀ غمآلوده و سرشار از محنت، وجود نداشت. هرچه بود در همین میدان کربلا بود و بس! همۀ امیدها خلاصه شده بود در همین جمع؛ آنوقت این جمع هم دل داده به شهادت. بعد از کشتهشدن هم ـ برحسب موازین ظاهری ـ کسی برای آنها یک فاتحه نمیگرفت. (72/10/26)ترس، آفت عامهٔ مردم و طمع، آفت طبقات بالای جامعه
… است که این حرفها را ببوسند بگذارند کنار. فراموش کنند که امام حسنی بود و امام حسینی بود، تعلیماتی بود و تشکیلاتی بود و کارهایی بود و هدفی بود و راهی بود و فکری بود! باید اینها را فراموش کنند. آنها زندگیکردن را مستلزم این میدانستند. یک عده هم اینها بودند. آن فکر اولی که فکر ترس باشد، برای عامۀ مردم بود؛ و فکر دوم یعنی فکر طمع، برای یک عدۀ معدودی بود، برای طبقات بالاتر جامعه بود. اینها موجب شد که در اولِ کار دورُوبَر امام چهارم علیهالسلام عملاً خلوت شود و کسی جز همان سه نفر فداکار باقی نماند. (51/11/23)تفاوت رفتار امام سجاد (ع) با شیعیان معمولی و شیعیان خاص
[خب این مردم] اگر از شیعیان هم هستند، جزو طبقات متوسط و معمولی اجتماعند، اما [امام] یک کیفیت عملی دارند با شیعیان خاص. با امثال یحییبنامطویل، یا سعیدبنمُسیّب، یا جُبیربنمُطعِم ـ که البته طبق تحقیقی که علامۀ صاحب قاموسالرّجال دارند،[11] میگویند: جُبیربنمُطعِم نیست، پسر جبیربنمطعم است، حکیمبنجبیر بن مطعم ـ و این چند نفری که هستند، ابوحمزۀ ثمالی مثلاً، یک رفتاری امام دارد، یک موضعگیری و یک نوع رابطه با اینها دارد، آن چیست؟ آن سازندگی تمام و کمال نسبت به اینهاست.درک نشانههای دروغ حکومت به دست خواص و تشخیص حرکت کلی جامعه به دست عامه
وقتی انسان دقیقتر میشود، آنوقت در کارهای آنها چیزهایی هم پیدا میکند که نشانۀ واقعی کذب است. که آنها را البته عامۀ مردم نمیدانند، نمیبینند، خواص میفهمند؛ اما عامۀ مردم همان حرکت کلی جامعه را میتوانند تشخیص بدهند. (62/7/15)نیاز ایجاد نظام توحیدی به عدهای خواص بهعنوان زیربنا
﴿اِذا جآءَ نَصرُ اللهِ وَ الفَتحُ وَ رَاَيتَ النّاسَ يَدخُلونَ في دينِ اللهِ اَفواجاً﴾[15]؛ در محیط جاهلی مکه، پیغمبر وقتی میخواهد آدم درست بکند، مجبور است یکییکی درست کند؛ برای خاطر اینکه از برای ایجاد آنچنان نظامی، یک عده خواص لازمند، یک عده سنگِ زاویه و زیربنا لازمند، اینها قبلاً دانهدانه درست میشوند؛ این منافات ندارد با نقشۀ کلی انبیا. پیغمبر برای اینکه سنگهای زاویۀ جامعۀ مدنی را درست بکند و بتراشد، مجبور است در مکه آدمسازیِ فردی بکند؛ یکدانه ابوذر؛ یک عبداللهمسعود، یکی دیگر، یکی دیگر و ازاینقبیل، صد نفر، دویست نفر فوقش آدم درست میکند. اینها میشوند …حماسهآفرینی گروهی اندک و بلندنامی همهٔ مردم با آن
اما هرجا که زادگاه اصالتهاست، لازم نیست که همۀ کسانی که آنجا هستند، افراد اصیل و بافضیلت و ایدهآلی باشند. یک طبقۀ مردم، همیشه در یک جامعۀ پرشور و پرخروش، نمایشگر شور و خروش آن جامعه هستند. در میان میلیونها نفر آدم، گاهی چند دههزار، حتی چند هزار انسان، یک عمل قهرمانانهای از خودشان انجام میدهند که نام آن چند میلیون، به قهرمانی و شورآفرینی و حماسهآفرینی در دنیا ثمر میشود. یک طبقه در میان مردم کوفه بودند که اینها جالب بودند. نه که یک طبقه بهاصطلاح جامعهشناسانه، نه؛ یک قشری، یک جمعی، یک گروهی، یک رگهای از مردم اینجوری بودند. اما تودۀ مردم، عامۀ مردم، مثل مردم همهجای دیگر بودند، بدتر نبودند. مثل مردم مشهد، مثل مردم تهران، …تسلیم خواص و حاضر نشدن به حرکت
وضع آن زمان چنین بوده است. خواص تسلیم بودند و حاضر نمیشدند حرکتی کنند. یزید که بر سرِ کار آمد، جنگیدن با او امکانپذیر شد. به تعبیری دیگر: کسی که در جنگ با یزید کشته میشد، خونش، به دلیل وضعیّت خرابی که یزید داشت، پامال نمیشد. امام حسین علیهالسّلام به همین دلیل قیام کرد. وضع دوران یزید به گونهای بود که قیام، تنها انتخابِ ممکن …اشکالتراشی برخی بر هر حرکت خواص
غرض این است که هر حرکتی شما انجام دهید و یا خواص در هر بخشی انجام دهند - حرکت اخیر، البته نسبت به کارهای بزرگ و عظیمی که ممکن است در آینده پیش آید، امر کوچکی است - کسانی هستند که بگویند چرا؟ و اشکال کنند. خدا را شکر میکنیم که امروز کشور ما، کشورِ مجاهدتِ فی سبیل الله است، کشورِ جهاد است، کشورِ ایثار است و کشور ارزشهاست. مسؤولین کشور، بزرگان کشور، علمای اَعلام، گویندگان، مبلغّین و حتّی در بخشهای زیادی دانشگاهها و جاهای دیگر، در خدمت اسلام، در خدمت انقلاب و در …سنگینتر بودن جرم گناه افراد ممتاز
… حمل بر صحّت ایرادى ندارد، خوب است، مستحسن است؛ در کار همهى مؤمنین انسان باید حمل بر صحّت بکند؛ تا آنجایى که ممکن است، حمل بر فساد نباید کرد، امّا وقتى یک عمل خلافِ بیّن و واضحى از کسى سر زد، هیچ تفاوت نمیکند این کس چه کسى باشد؛ هر کس باشد، گناه، گناه است؛ بلکه افراد ممتاز وقتى گناه را انجام بدهند، جرم گناه در آن افراد بیشتر هم خواهد بود. بنابراین اصل قضیّه، اجتناب از گناه است که باید سعى کنیم در این ماه رمضان انشاءالله با تمرین، با حدیث نفْس،[9] با ریاضت، گناه را از خودمان دور کنیم. اگر گناه از ما دور شد، آن وقت راه براى عروج و براى پرواز در ملکوت آسمانها ممکن خواهد شد و انسان خواهد توانست …ناتوانی عدهای از فهم ضرورت دفاع که همهٔ مردم میفهمیدند
… چرا؟ اعتراض میکردند، شبنامه پخش میکردند؛ رادیوهاى خارجى هم حرف اینها را بزرگ میکردند، در همهی دنیا پخش میکردند؛ از دهها رادیو به گوش ملّت ما میرساندند تا شاید بتوانند عزم ملّت ما را سست کنند که البتّه نتوانستند؛ معلوم بود که نمیتوانند، ملّت بیدار بود. خب، چیزِ به این روشنى را که همهی مردم میفهمیدند،یک عدّهاى نمیفهمیدند.