رفتن به محتوای اصلی

خطبهٔ نماز جمعه

نام‌های دیگر: خطبه‌های نماز جمعه

مقایسهٔ دیدگاه رهبران
توضیحتهیه‌شده با هوش مصنوعی

محتوا، شرایط و شیوهٔ تنظیم خطبه‌های نماز جمعه.

نخستین کاربرد در متن‌های این سایت:بیانات در دیدار ائمّه‌ی جمعه‌ی سراسر کشور— ۱۳۶۸/۰۴/۱۲

سیر زمانی

از ۱۳۶۸ تا ۱۴۰۲
۱۳۶۸۱۴۰۲

فقط سال ۱۳۷۲همهٔ سال‌ها

تعریف در کلام رهبر

به‌هرحال، فرصت امامت جمعه و توفیق اقامه‌ی جمعه در کشور ما حقیقتاً توفیق بزرگی است. در بعضی از کشورهای اسلامی، معمول است که [خطبه‌های‌] نماز جمعه را دستگاه‌های اداری روی کاغذ مینویسند و میدهند به امام‌جمعه، آن امام‌جمعه هم میرود و در آن منبر همان کاغذ را میخواند. این نماز جمعه نیست به نظر ما؛ این خطبه‌ی نماز جمعه نیست. این خواندن بخشنامه‌ی فلان اداره است؛ فلان اداره که مخصوص مسائل مذهبی است، یک چیزی مینویسد و میگوید آقا، این را شما برو آنجا بخوان، او هم میرود آنجا میخواند. خطبه‌ی نماز جمعه این نیست؛ خطبه‌ی نماز جمعه آن است که از دل و مغز فعّال امام‌جمعه میجوشد و تراوش میکند، بر زبان او می‌آید و با بیان بلیغ و فصیحی، برحسب نیاز مردم، آن را به مردم منعکس میکند. هروقتی یک خلأیی وجود دارد، هروقتی یک نیازی وجود دارد؛ این نیاز را باید شناخت. باید آن چیزی را هم که این نیاز را برطرف میکند شناخت؛ آن داروی فکری، آن طعام فکری و تغذیه‌ی فکری‌ای هم که این نیاز را برطرف میکند و اشباع میکند طرف مقابل را باید شناخت و با بیان خوب بایستی بیان کرد. این آن چیزی است که به نظر من، در مورد مسئله‌ی امامت جمعه لازم است.

لزوم مطالعه و طرح مطالب متین و مورد نیاز مردم، نه محفوظات

… و همه‌ى ما هم احتیاج داریم به مطالعه. خود بنده هنگامى که نماز جمعه بیشتر میرفتم، براى یک نماز جمعه، حدّاقل سه چهار ساعت مطالعه و فکر میکردم. البتّه شاید بیشتر فکر میکردم؛ [حدّاقل] سه چهار ساعت مطالعه و جمع کردن مطلب؛ و احتمال میدهم هنوز هم این کم باشد. خطبه‌ى نماز جمعه یک منبر معمولى نیست که برویم از محفوظاتمان استفاده کنیم؛ مطلب نقد، حاضر، متین، قوى، مفید، مورد سؤال و احتیاج [لازم است]. اى ‌بسا مطلب علمىِ خیلى قوى‌اى هم هست، [امّا] مورد نیاز مردم نیست. حالا کسى برود مثلاً شبهه‌ى آکل و مأکول[17] را در نماز جمعه مطرح کند؛ یا یک مسئله‌اى که مورد نیاز مردم نیست ــ مسئله‌ى فقهى، مسئله‌ى حقوقى، یا مسائل گوناگون ــ این فایده‌اى ندارد. هنر بزرگ امام‌جمعه این است که مطلب مورد نیاز مردم را بشناسد و استفهامهاى مردم را …

لزوم مطلب قوی، مستند، منطقی و متناسب با نیاز فکری مخاطب

… این‌جور نیست که تا یک چیزى گفتند، او باور کند. او منتظر شما است ببیند شما چه میگویید؛ منتظر روحانى است، منتظر مدّعى تعلیم دین است، ببیند او چه میگوید. حالا مى‌آید نماز جمعه، میبیند ما رفتیم سراغ یک مطلب خیلى بیگانه‌ى از این حرف، ولو حالا مطلب قوى‌اى هم باشد. پس مطلب باید قوى باشد، مستند باشد، منطقى باشد، قانع‌کننده باشد و متناسب با سؤال و استفهام و استفسار[20] روحى و فکرى او باشد؛ یعنى متناسب با نیاز. این، آن‌ وقت میشود مطلب درست و قوى. این تازه یک بُعد نماز جمعه است.

کوتاهی دو خطبه در حد چهل دقیقه برای شیرین شدن آن

… هم این است که نماز جمعه باید به‌ طور طبیعى شیرین باشد. من و شما ــ خودمان ــ هم اگر چنانچه دیدیم کسى شیرین حرف نمیزند، پاى صحبتش نمى‌نشینیم. خب، این شیرین حرف زدن را باید آموخت؛ بعضى‌ها طبیعتاً این‌جور هستند و بعضى که نیستند، بایستى سعى کنند براى این قضیّه. یکى از راه‌هاى شیرین واقع شدن نماز جمعه ــ در هر تقدیر ــ کوتاه بودن آن است. ما یک‌ وقتى [این] را توصیه کردیم [ولى] متأسّفانه خبر میرسد از اطراف کشور که به این توصیه، خیلى‌ها عمل نکرده‌اند! ما گفتیم دو خطبه‌ى نماز جمعه بر روى هم بشود چهل دقیقه. اگر چنانچه یک روزى بحث دینى شما مبحثى بود که مجبور شدید و [خطبه‌ى اوّل را] نیم ساعت کردید، [خطبه‌ى] دوّم را بکنید ده دقیقه. اگر یک روزى یک مطلبى در باب مسائل سیاسى هست که ناچارید توضیح بدهید، خطبه‌ى اوّل را یا آن خطبه‌ى دیگر را بکنید ده دقیقه ــ حالا هر جا …

لزوم شناخت پرسش‌ها و ذهنیت حاکم بر مردم

استفهام مردم را باید به ‌دست آورد؛ از این سؤالات باید فهمید مردم دنبال چه هستند و آنچه امروز بر ذهن مردم حاکم است چیست. یک ‌وقت شما مى‌بینید در آن شهرى که شما مشغول وظیفه‌ى بزرگ اقامه‌ى [نماز] جمعه هستید، در دانشگاه‌ها یک شبهه‌اى به ‌وجود آمده است، دارد این شبهه درباره‌ى اسلام، درباره‌ى قرآن، درباره‌ى اصل نبوّت، درباره‌ى مسائل اساسى و زیربنایى و فکرى نظام، دست‌به‌دست پخش میشود …