علاقه به ریاضی، تاریخ، هندسه و درسهای دینی در دبستان
در آن دورانهاى کلاس اوّل و دوّم و سوّم که اصلاً یادم نیست و نمیتوانم هیچ قضاوتى الان بکنم که به چه درسهایى علاقه داشتم، لکن اواخر دورهى دبستان، یعنى کلاس پنجم و ششم و [در واقع] از کلاس چهارم به بعد به ریاضى علاقه داشتم، به جغرافیا علاقه داشتم، به تاریخ خیلى علاقه داشتم، به هندسه بخصوص علاقه داشتم و در درسهاى دینى البتّه خیلى خوب بودم. قرآن را با صداى بلند میخواندم، قرآنخوان مدرسه بودم و درسهاى دینى [را علاقه داشتم]. یک کتاب دینى را آن وقت به ما درس میدادند به نام «تعلیمات دینى» که براى آن وقت ما کتاب خیلى خوبى بود. من تکّههایى از این کتاب را که فصلفصل بود، در همان دورهى آخر دبستان، …
رفتن به مدرسهٔ طلبگی از دوازدهسالگی و خواندن دبیرستان بهصورت شبانه
من بعد از دبستان به دبیرستان نرفتم؛ دورهى دبیرستان را به طور داوطلبانه و به صورت شبانه، خودم میخواندم. درس معمولى من طلبگى بود و بعد از دورهى دبستان مدرسهى طلبگى رفتم؛ یعنى از دوازده سالگى به بعد. بنابراین، از همان وقتها دیگر من به فکر آینده، به این معنا بودم؛ یعنى معلوم بود که دیگر حالا بنا است ما طلبه بشویم. البتّه این طلبگى و لباس طلبگى مانع از کارهاى کودکانهى آن زمان به هیچ وجه نبود؛ هم عمامه سرمان میگذاشتیم، هم وقتى میخواستیم بازى کنیم، …
اصالت تبریزی، آشنایی با فارسی و ترکی و تنگی شرایط زندگی
پدرم عالِم دینى بود، ملّاى بزرگی بود و برخلاف مادرم که خیلى گیرا و حرّاف و خوشبرخورد و مانند اینها بود، پدرم مرد ساکت، آرام، کمحرف [بود] که این تأثیرات دوران طولانى طلبگى و گوشهى حجرهى تنها [بودن] بود. البتّه پدرم ترکزبان بود؛ ما اصلاً تبریزى هستیم، یعنى پدرم اهل تبریز و خامنه است، مادرم فارسزبان بود و ما، هم با زبان فارسى، هم با زبان ترکى از بچّگى به این ترتیب آشنا شدیم و محیط خانه محیط خوبى بود؛ البتّه محیط شلوغى بود. منزل ما هم منزل کوچکى بود، شرایط زندگى خیلى شرایط باز و راحتى نبود و طبعاً اینها اثر میگذاشت در وضع کار ما.
انتخاب طلبگی از کودکی با خواست پدر و مادر و علاقهٔ خود
… بگذرانند؛ لذاست که به فکر حال خودشان باید باشند، به فکر اکنون باید باشند. البتّه اگر به فکر آینده هم باشند، ما کسى را ملامت نمیکنیم؛ به هر حال انسان گاهى به فکر آینده مىافتد، مانعى ندارد. امّا من از اینکه چه زمانی به فکر آینده افتادم البتّه هیچ یادم نیست؛ امّا اینکه در آیندهى زندگى خودم چه شغلى را بنا بود انتخاب بکنم، این از اوّل براى خود من و براى خانوادهى من معلوم بود؛ همه میدانستند که بنا است من طلبه بشوم و روحانى بشوم و این چیزى بود که پدرم این را میخواست، مادرم بشدّت دوست میداشت، خود من هم علاقهمند بودم؛ یعنى من هیچ بىعلاقهى به این مسئله نبودم. امّا اینکه لباس ما را از اوّل این لباس قرار دادند، به این نیّت نبود؛ [بلکه] به خاطر این بود که پدرم با هر کارى که رضاخان پهلوى کرده بود، مخالف بود؛ از جمله با اتّحاد شکل از لحاظ لباس؛ و لباسى را که رضاخان بِزور …
هشت خواهر و برادر از دو مادر در خانوادهٔ پدری
ما هشت خواهر و برادر بودیم، از دو مادر؛ یعنى پدرم دو فرزند داشت از یک خانمى که هر دو هم دختر بودند؛ بعد آن خانم که فوت کرده بودند، با یک خانم دیگرى ازدواج کرده بودند که ماها بچّههاى این خانم دوّم بودیم؛ ماها هم پنج برادر و یک خواهر بودیم و در این پنج نفر من دوّمى بودم. البتّه در این بین، دو بچّه هم از دنیا رفته بودند که با آن حساب، من میشدم [فرزند] چهارمى، امّا چون واسطهها کم شده بودند، من بچّهى دوّم خانواده از این پنج نفر بعدى بودم؛ البتّه خواهرهاى بزرگ ما از ما خیلى بزرگتر بودند. پدر و مادرم هم، پدر و مادر خیلى خوبى …