رفتن به محتوای اصلی

حیات طیبهاصطلاح

نام‌های دیگر: حیات انسانی، حیات معنوی

توضیحتهیه‌شده با هوش مصنوعی

زندگی جامع مادی و معنوی که اسلام به انسان و جامعه عرضه می‌کند.

نخستین کاربرد در متن‌های این سایت:بیانات در دیدار اقشار مختلف مردم— ۱۳۶۸/۰۴/۱۱

سیر زمانی

از ۱۳۶۸ تا ۱۴۰۳
۱۳۶۸۱۴۰۳

فقط سال ۱۳۷۰همهٔ سال‌ها

تعریف در کلام رهبر

در طول این ده سال دائماً در تبلیغاتشان سعى کردند جمهورى اسلامى را متزلزل، لرزان، روبه‌زوال در همین یکى دو ماهه و همین چند وقته نشان بدهند؛ امّا عمل آنها نشان میدهد که جمهورى اسلامى آن کلمه‌ی طیّبه و آن شجره‌ی طیّبه‌اى است که «اَصلُها ثابِتٌ وَ فَرعُها فِی السَّماّْءِ × تُؤتیِّ اُکـُلَها کُلَّ حینٍـ بِ‌ـاِذنِ رَبِّهـا».[9] امام بزرگوار ما، با آن قلب نورانى، با آن ذهن روشن، این قدرت را بارها و بارها تکرار کرده بود و یک بار دیگر در هنگام ارتحال ملکوتىِ آن زاده‌ی پیغمبران و دنباله‌روِ انبیاى الهى، روشن و واضح شد.برادران و خواهران! هدفهاى ما روشن است. هدفهاى ما در اسلام خلاصه میشود. اسلام فقط یک اعتقاد نیست؛ اسلام زندگى طیّبه‌ی انسانها است. وقتى ما میگوییم حیات اسلامى و نظام اسلامى، یعنى آن نظامى و آن حیات طیّبه‌اى که همه‌ی خیراتى که انسان به آنها علاقه‌مند است، در آن هست؛ یعنى صفاى معنوى هست، رفاه مادّى هم هست؛ یعنى امنیّت اجتماعى هست، امنیّت روحى هم هست؛ یعنى علم و سواد و دانش و بینش و تحقیق هم هست، تعبّد و خلوص و توجّه به خدا و عبادت هم هست؛ این حیات طیّبه‌ی اسلامى است؛ ما این را میخواهیم تأمین کنیم؛ اسلام این را به ما میدهد.
انقلاب ما داراى دو بُعد بود؛ یک بُعد داخلى و یک بُعد خارجى. بُعد داخلى انقلاب این بود که به‌وسیله‌ی ملّت ایران و با فداکارى شما مردم، زندگى ساخته‌ی فرهنگ غرب را، زندگى آلوده‌ی به فساد قدرتهاى استکبارى را به زندگى اسلامى تبدیل کند. وقتى میگوییم زندگى اسلامى، درحقیقت همه‌ی آرزوهاى بزرگ ملّت ایران در این کلمه هست. در این بعد داخلى، انقلاب پیشرفتهاى بسیار چشمگیرى هم داشت. امروز روحیّات و واقعِ زندگىِ ملّت ایران با آنچه قبل از پیروزى انقلاب وجود داشت و دستهاى استعمارى روى آن کار کرده بودند، تفاوتهاى بسیار زیادى دارد. البتّه ما نمیگوییم زندگى ما امروز کاملاً اسلامى است، بلکه میگوییم زندگى ما امروز به زندگى اسلامى بمراتب نزدیک شده است. تلاش باید بکنیم، باز هم نزدیک‌تر بشویم. زندگى اسلامى یعنى آنچه در آن، هم سعادت دنیا هست و هم سعادت عقبىٰ؛ هم رفاه مادّى هست، هم تعالى معنوى. همه‌چیز در زندگى اسلامى و حیات طیّبه‌ی اسلامى جمع است. این حرکت را انقلاب در این کشور به وجود آورد؛ دست قدرتمند الهىِ رهبر و امام بزرگوار ما آن را به پیش برد و بحمدا‌لله‌ امروز ما از این جهت، در دنیا یک ملّت نمونه هستیم. این بعد داخلى.
یک نکته در باب وظایف عمومى ملّت باید مورد توجّه قرار بگیرد و آن این است که هدف ما مسلمانها، ما ملّت ایران که پشت سر امام بزرگوارمان حرکت کردیم و انقلاب کردیم و مردم جان دادند و خون دادند و متحمّل رنجها و مصائب شدند چه بود؟ هدف از همه‌ی این جریانات عظیم ‌- که به هدایت الهى از روز اوّل تا امروز پیش رفته است ‌- عبارت بود از اینکه در این کشور، در این خانه‌ی اسلام، حیات طیّبه‌ی اسلامى تحقّق پیدا کند؛ حیات طیّبه‌ی اسلامى.ما خواسته‌ایم در میان ظلمات جاهلیّت قرن بیستم، خورشید فروزان اسلام را به درخشش دربیاوریم. ما خواسته‌ایم در هنگامى که نسلهاى بشر از مکتبهاى گوناگون ‌- از سرمایه‌دارى پلید غرب تا کمونیسم ملحد شرق ‌- دل‌زده شدند، بتوانیم مکتب حیات‌بخش را و راه زندگى سالم و مطلوب و شیرین را به بشر نشان بدهیم و آن، حیات طیّبه‌ی اسلامى است. تقریباً در طول این یازده سال، هرچه و در هر قسمتى که ما در راه اسلام پیش رفتیم، در همان قسمت، زندگى شیرین شده؛ در هر بخشى که توفیق پیدا نکردیم در جهت اسلام حرکت بکنیم، در آن بخش، زندگى سخت باقى مانده؛ تنگ و تلخ باقى مانده. حیات اسلامى، حیات طیّبه است. حیات طیّبه و زندگى پاکیزه، یعنى زندگی‌اى که کام انسان را شیرین کند؛ انسان با آن زندگى، احساس آرامش و آسایش کند. ما در تشکیل نظام اسلامى و در تشکیل دولت و حاکمیّت اسلامى، به اسلام نزدیک شدیم؛ ارزشها را تا آن حدّى که براى ما مقدور بود، در حکّام و زمامداران رعایت کردیم؛ [لذا] در این بخش، به همین اندازه زندگى شیرین شد.

حیات طیبه یعنی زندگی در راه خدا برای رسیدن به هدف‌های عالی

… خب، حیات پاکیزه فقط خوردن و لذّت بردن و شهوت‌رانى کردن نیست؛ اینکه دعوت خدا و رسول نمیخواست؛ نفْس هر انسانى او را به زندگى حیوانى دعوت میکند: همه‌ى حیوانات دنبال غذا میروند، دنبال اطفاء شهوت حرکت میکنند، مبارزه میکنند براى شکم، براى ساعتى بیشتر زنده ماندن. «حیات طیّبه» عبارت است از اینکه این زندگى در راه خدا باشد، براى رسیدن به هدفهاى عالى باشد. هدف عالى انسان فقط این نیست که شکم را به هر شکلى پُر کند ــ این کمترین چیزى است که یک حیوان میتواند به عنوان هدف خود انتخاب کند ــ براى انسان هدف اعلىٰ عبارت است از وصول به حق، رسیدن به قرب بارى‌تعالىٰ، تخلّق به اخلاق الهى؛ و انسان براى رسیدن به آن‌چنان هدفى ابزارهاى مادّى و معنوى را لازم دارد؛ غذا لازم است امّا براى اینکه انسان به سمت هدف حرکت کند؛ زندگى راحت براى بشر لازم و ضرورى است ــ و اسلام انسانها را با قوانین و مقرّرات خود به سمت رفاه و آسایش زندگى میبرد ــ امّا این …

حیات طیبه یعنی جمع دنیا و آخرت و ماده و معنا، نه عبادت صرف

پس معناى حیات طیّبه این نیست که کسانى فقط نماز بخوانند، فقط عبادت کنند، اصلاً به فکر زندگى و مادّیّات نباشند؛ نه، حیات طیّبه یعنى دنیا و آخرت را با هم داشتن؛ حیات طیّبه یعنى مادّه و معنا را با هم داشتن؛ حیات طیّبه یعنى آن ملّتى که تلاش میکند، سازندگى میکند، صنعت و بازرگانى و کشاورزى را به اوج میرساند، قدرت علمى و تکنیکى پیدا میکند، پیشرفتهاى گوناگون در همه جهت به دست مى‌آورد امّا در همه‌ى این حالات، دل او هم با خدا است، با خدا هم روزبه‌روز آشناتر میشود. این، هدف نظام اسلامى است. و من به شما عرض کنم که این، آن هدفى است که پیغمبران اعلام کردند، مصلحان عالم گفتند، در این ۱۵۰ سال تا ۲۰۰ سال گذشته، شخصیّت‌هاى برجسته‌ى اسلامى آن را اعلام کردند، دشمنان اسلام فهمیدند که آنچه در آستین اسلام و در چنته‌ى اسلام است چیست …

دعوت خدا و پیامبر به حیات شایستهٔ انسان

… قرآن است که در فضاى زندگى ما قرآن باید حکومت کند و برکات قرآنى باید موج بزند؛ در سایه‌ى قرآن است که معرفت و بصیرت ما و شجاعت و اقدام ما معنا پیدا میکند و به سمت هدفهاى درست متوجّه میشود. قرآن به مؤمنین میگوید که اى مؤمنین! خدا و پیامبر خدا را پاسخ بگویید؛ به نداى آنها جواب بدهید، وقتى شما را به حیات، به زندگى واقعى دعوت میکنند: اِستَجیبوا لِله وَلِلرَّسولِ اِذا دَعاکُم لِما یُحییکُم.[6] این چه حیاتى است که خدا و پیغمبر، ما را به آن دعوت میکنند؟ در یک کلمه، حیاتِ شایسته‌ى انسان است.

کافی نبودن نان و آب و نیاز انسان به هدف، آرمان، آزادی و عزت

… الهى پشت بکند، زندگى شایسته‌ى انسانى و الهى را پیدا نخواهد کرد؛ مثل ملّتهایى که پشت کردند به احکام الهى و گرفتار شدند؛ گرفتار ظلم و ستم، گرفتار زورگویى قدرتهاى بزرگ عالم، گرفتار تفرقه و برادرکشى، گرفتار ناراحتى‌هاى روانى و عصبى، گرفتار مشکلات روزافزون زندگى. نان و آب هم ممکن است فراهم باشد براى این‌جور انسانها امّا زندگى شایسته‌ى انسان فقط به نان و آب نیست؛ انسان هدف میخواهد، انسان عشق و محبّت میخواهد، انسان آرمانهاى متعالى میخواهد، انسان آزادى و عزّت میخواهد. اگر شکم ملّتى را هم سیر کردند امّا آقایى را از او گرفتند، عزّت را از او گرفتند، او را گوش‌به‌فرمان کردند، ذلیل کردند، این ملّت چگونه میتواند احساس آسایش و آرامش بکند؟ و این همان وضعى است که در زیر بار سلطه‌هاى ظالمانه‌ى پادشاهان، در قرنهاى گذشته بر ملّت ما حاکم بود. همین شهر بوشهر شما، به مجرّد اینکه حکّام قاجارىِ خائن و پادشاهان، اندکى سر از اطاعت انگلیس میپیچیدند، میشد محلّ پیاده شدن سربازان انگلیسى و اشغال این منطقه. …

زندگی معطوف به شکم و شهوات، زندگی حیوانی نه حیات طیبه

ما که الآن گروهی انسان هستیم دور هم نشستیم و صورتمان صورت انسانی است، اگر فکرمان عبارت باشد از خورد و خوراک و شهوات و پروردن جسم و اگر حرکتمان فقط برای پیدا کردن نان و این چیزها باشد، شخصیت، یک شخصیت حیوانی است، زیرا که حیوان هم همینطور است. اگر شما به یک گربه نگاه کنید: زاد و ولد میکند، بچه‌اش را میلیسد به دندان میکشد و از این طرف به آن طرف می‌برد، شیر میدهد، دنبال غذا میگردد، آن همه التماس میکند تا یک چیزی به او بدهند و همه‌ی تلاش‌هایی که او میکند تلاش معاش است، اگر از یک گربه‌ای بپرسند (و او بفهمد و بتواند جواب بدهد) هدف از این همه تلاشی که میکنی چیست؟ میگوید هدف من پر کردن شکم است، و لذا اگر یک انسانی هم همه‌ی کارش و لو درس خواندن به منظور پر کردن شکم باشد، این یک حیاة حیوانی است، نه یک حیاة انسانی و حیاة طیبه نیست، انسان است و همان پیچیدگی مغزی را که آن انسان دیگر دارد، این هم گاهی حتی بیشتر دارد. کلک میزند. بدجنسی میکند تا پول بیشتری بدست بیاورد، خودش را یک جاهایی جا میزند، مثلاً پیچیده‌تر از دیگران هم شاید باشد، اما وقتی شما نگاه میکنید. میبینید حیاة حیاة حیوانی است یا فرضاً آن کسی که یکقدم از او بالاتر است و دنبال مقام است (یعنی فقط منحصر به شکم نیست) میگوید: …

وعدهٔ الهی حیات طیبه برای مؤمنان صالح و محسوس بودن آن در جامعه

جمهورى اسلامى به فضل الهى، به کورى دشمنان، على‌رغم وسوسه‌ى خنّاسان و اشکال‌تراشىِ اشکال‌تراشانِ بدپیله‌ى بى‌انصاف ــ على‌رغم همه‌ى اینها ــ تا امروز مراحل زیادى را پیش‌ رفته و به فضل الهى با قدرت پیش خواهد رفت. این وعده‌ی الهى است: مَن عَمِلَ صٰلِحًا مِن ذَکَرٍ اَو اُنثیٰ وَ هُوَ مُؤمِنٌ فَلَنُحیِیَنَّهُ حَیوٰةً طَیِّبَة؛[7] هر جامعه‌اى، هر فردى، هر مرد و زنى که عمل صالح کند و مؤمن باشد، ما حیات طیّبه به او خواهیم داد. این حیات طیّبه امروز در جامعه‌ى ما محسوس است.

راه ملت ایران به حیات طیبه نیازمند تلاش، وحدت، ایمان و عمل

نزدیک غروب است؛ من حالا کلمه‌ى آخرم را به شما ملّت عزیز خودمان عرض میکنم. برادران، خواهران، اى ملّت بزرگ ــ که این مبالغه نیست، شما ملّت بزرگ و عظیم‌الشّأنى هستید؛ حقیقتاً یک ملّت بى‌نظیر، یا کم‌نظیرى هستید ــ اى ملّت بزرگ! راه شما براى رسیدن به حیات طیّبه یعنى آنجایى که هم زندگى مادّى تأمین است، [یعنی] آسایش تن، و هم زندگى معنوى ــ [یعنی] آسایش روح، شادى دل، صفاى معنا ــ راه شما به سوى این هدف و این سرانجام، راه روشنى است امّا تلاش لازم دارد، وحدت لازم دارد که دارید بحمدالله‌، ایمان لازم دارد که دارید بحمدالله، فعّالیّت و عمل لازم دارد که دارید و باید افزایش بدهید، کار کنید، وحدتتان را حفظ کنید، یاد خدا را در دلها نگه دارید، به هم برسید، دلهایتان را با هم صاف کنید، با هم مهربان باشید، کینه از یکدیگر به ‌دل نگیرید، انگیزه‌هاى کوچک، شما را از هم جدا نکند که بحمدالله‌ نکرده است و نخواهد کرد؛ اگر چه دشمن این را میخواهد. [اگر] با این روحیه، با این ایمان، با این قدم صادق حرکت کنید، جمهورى اسلامى به اوج قلّه‌ى حیات طیّبه که خدا وعده داده است، خواهد رسید.

حاصل شدن حیات طیبه با زنده نگه‌داشتن دل به یاد خدا

نماز رکن اصلى دین است و باید اصلى‌ترین جایگاه را در زندگى مردم داشته باشد. حیات طیّبه‌ى انسان در سایه‌ى حاکمیّت دین خدا وقتى حاصل خواهد شد که انسانها دل خود را با یاد خدا زنده نگه دارند و به کمک آن بتوانند با همه‌ى جاذبه‌هاى شر و فساد مبارزه کنند و همه‌ى بتها را بشکنند و دست تطاول[3] همه‌ى شیطانهاى درونى و برونى را از وجود خود قطع کنند. این ذکر و حضور دائمى فقط به برکت نماز حاصل میشود؛ و نماز در حقیقت، پشتوانه‌ى مستحکم و ذخیره‌ى تمام‌نشدنى در مبارزه‌اى است که آدمى با شیطان نفْس خود که او را به پستى و زبونى میکشد و شیطانهاى قدرت که با زر و زور او را وادار به ذلّت و تسلیم میکنند، همیشه و در …

تربیت انسان‌های خدامحور ریشه‌کن‌کنندهٔ جنگ‌ها و ظلم‌ها

… همه‌ى آنات زندگى‌مان احساس کنیم؛ نه فقط در محراب عبادت بلکه حتّى در محیط کار، در حال درس، در میدان جنگ، در هنگام تعلیم و تعلّم، در هنگام سازندگى. «خوشا آنان که دائم در نمازند»[5] یعنى این؛ در حال کسب وکار هم با خدا، در حال خوردن و آشامیدن هم باز به یاد خدا. این‌جور انسانى است که از او در محیط زندگى و در محیط عالم نور پراکنده میشود. دنیا اگر این‌جور انسانهایى را بتواند تربیت کند، ریشه‌ى این جنگها، این ظلمها، این نابرابرى‌ها، این پلیدى‌ها و رجسها کنده خواهد شد. این حیات طیّبه است.