رفتن به محتوای اصلی

حکومت امیرالمؤمنین (ع)

نام‌های دیگر: حکومت علوی

مقایسهٔ دیدگاه رهبران
توضیحتهیه‌شده با هوش مصنوعی

دوران خلافت امیرالمؤمنین (ع)، روش و دشواری‌های حکومت او.

نخستین کاربرد در متن‌های این سایت:نامه به آقای صادق طباطبایی (مقابله با رواج فرهنگ استعماری)— ۱۳۵۰/۰۲/۲۸

سیر زمانی

از ۱۳۵۰ تا ۱۳۶۶
۱۳۵۰۱۳۶۶

فقط سال ۱۳۵۸همهٔ سال‌ها

شاهدها (۱۱ پاراگراف)

زندگی سخت و سادهٔ حاکم با وجود قلمرو گسترده

وضع شخص اول کشور اسلامی را مثل حضرت امیر- سلام الله علیه- شخص اول بود، و دایره امرش هم از حجاز تا مصر، تا ایران، تا عراق، سوریه و همه این جاهایی که در این جاست، و یک مقداری هم از اروپا، در عین حالی که این طور بوده است مع ذلک وضع زندگی‌اش آن طور بوده. یعنی جوری بوده است که برای دیگران قابل تحمل نبوده. خودش هم می‌فرماید که شما قدرت بر این ندارید؛ به این طور زندگی قدرت ندارید. لکن من را اعانت کنید به تقوا. یک حاکمی که سعه مملکتش آن است، وقتی که شب می‌شود، شبش آن طور است. وقتی می‌رود دنبال خانه‌هایی که بی‌بضاعت هستند. در یک نقلی‌ است که ایشان تشریف بردند در …

نبود ظلم، تهدید استقلال، تضییع ذخایر و نقص در حکومت علی (ع)

اسلام در طول تاریخ، آن وقت که اسلام بوده است، به کسی ضرر نمی‌زده است. در حکومت علی بن ابی طالب کی می‌تواند بگوید که ظلم بر او می‌شود؟ کی می‌تواند بگوید که استقلال از دستش می‌رود؟ کی می‌تواند بگوید که ذخایر ملت به باد می‌رود؟ حکومتی که راسش علی بن ابی طالب- سلام الله علیه- [باشد]، کی می‌تواند بگوید که نقصی در حکومت هست؟ کی می‌تواند بگوید که نمی‌شود اداره بکند؟

رفتار با مستضعفان و زندگی ساده در عین سیطره بر ممالک اسلامی، مایهٔ عبرت حکومت‌ها

… چه طور بود. پیغمبر اسلام- صلی الله علیه و آله و سلم- با مردم چه طور رفتار می‌کرد در عین حالی که با کفّار، وقتی که نمی‌شد هدایتشان بکنند و توطئه‌گری می‌کردند، با خشونت رفتار می‌کرد؛ با ملت چه طور رفتار می‌کرد؛ یک پدر مهربان و بالاتر از یک پدر مهربان بود. امیر المومنین چه طور در زمان خلافت، که یک خلافتی بود که سرتاسر ممالک اسلامی، که در آن وقت از حجاز و مصر و ایران و عراق و سوریه و یمن و همه اینها از اروپا هم یک مقداری بود، این مرد بزرگ در عین حالی که سیطره بر همه این ممالک داشت، با مردم چه طور رفتار می‌کرد؛ با ضعفا، با مستضعفین، چه جور رفتار می‌کرد؛ زندگی خودش چه طور بود. البته او یک مردی بود که معجزه بود، کسی نمی‌تواند مثل او باشد، لکن حکومتها می‌توانند عبرت بگیرند که تعدیل کنند کار خودشان را، آن طور حکومت می‌کرد، ملت هم با او آن طور بودند. الآن مشهود است این در ایران؛ حکومت از خود مردم است، به مردم تعدّی نمی‌کند، خیرِ مردم را می‌خواهد، مردم هم خیر او را می‌خواهند؛ پشتیبانش هستند. اگر همه حکومتها سیره خودشان را تغییر بدهند و با مردم این طور باشند، این حل یک مشکل می‌شود و آن حل مشکل حکومتهاست.

معاشرت با مردم در عین حکومت بر سرزمینی گسترده و نترسیدن از آنان

اسلام این طور نیست. اسلام سردارهایش هم توی مردمند. پیغمبر اسلام- صلی الله علیه و آله و سلم- خوب، سردار همه بود، بزرگ همه بود، توی مردم بود. با مردم می‌آمد می‌نشست، توی مسجد می‌نشست مثل سایر مردم. حضرت امیر- سلام الله علیه- آن وقت که حکومت یک مملکتی بود که چندین مقابل ایران بود، مصر بود، حجاز بود، عراق بود، ایران بود، سوریه بود- عرض کنم- یمن بود، همه اینها تحت سیطره او بود، مثل سایر مردم می‌آمد با مردم می‌نشست و معاشرت می‌کرد. برای اینکه از مردم نمی‌ترسید. ظلم نکرده بود به مردم تا بترسد، از آنها. خلافی نکرده بود که از مردم [بترسد.] برای مردم بود؛ مردم او را حامی خودشان می‌دانستند.

سیرهٔ زندگی ساده و برابری با دیگران در حکومت بر سرزمین‌های گسترده

اگر فرض کنید یک نفر مثل حضرت امیر- سلام الله علیه- حکومت داشته باشد در یک مملکتی سیره او را وقتی که اهل این مملکت ببینند که زندگی خودش چی هست، چه جور اعاشه می‌کند با دار و دسته خودش چه جور رفتار می‌کند، اولاد خودش چه جور هستند، زندگی اولاد خودش چه جور هستند، اصحاب خودش چطور هستند، قوم و خویشهای خودش چطور هستند، بستگان، نزدیکان خودش چطور هستند، وقتی توده مردم نگاه کردند که رئیس مملکتشان وضع خوراک و پوشاکش از خود آنها کمتر است، وقتی که می‌آید نماز جمعه می‌خواهد بخواند چون یک پیراهن دارد شسته و تر پوشیده است به حسب تاریخ، بالای منبر وقتی خطبه می‌خواند دامنش را این طور می‌کند که خشک بشود، یک پیراهن دارد وقتی که دو تا پیراهن کرباس می‌خرد خوبش را می‌دهد به قنبر به حسب تاریخ و بدش را خودش تنش می‌کند، وقتی آستینش بلند است آستینش‌ را از اینجا پاره می‌کند، دیگر لب آستین باید چه بشود و چه بشود ندارد، وقتی مردم دیدند یک همچو موجودی ... بر سرتاسر کشورهای زیاد، در مقابل کشور ایران حکومت دارد، یعنی ایران جزء حکومت او، مصر جزء حکومت او، حجاز جزء حکومت او، عراق جزء حکومت او، یمن و امثال ذلک همه جزء حکومت اوست ولی وقتی که زندگی‌اش را می‌بینند، می‌گویند ببینید یک همچو زندگی می‌کند، یک همچو موجودی که آن سعه مملکتش هست خودش وقتی یک قاضی را تعیین کرده است، به حسب تاریخ وقتی که دعوا ما بین خودش و یک نفر یهودی واقع می‌شود قاضی احضار می‌کند نمی‌گوید من حاکم‌ام، حاکم یک همچو جایی تو هم نوکر منی، قاضی من هستی، منصوب از قِبل من هستی، این را نمی‌گوید می‌آید می‌نشیند مقابل قاضی، وقتی قاضی می‌گوید که یا ابا الحسن می‌گوید این حرف را نزن نسبت به من با او فرق نگذار، تو قاضی هستی نباید فرق بکند، وقتی هم حکم بر ضدش می‌دهد قبول می‌کند.

سخت‌گیری حاکم بر خود و زندگی پایین‌تر از همهٔ مردم

شما ملاحظه کنید، بزرگتر مرد عالَم که بعد از رسول الله حضرت امیر- سلام الله علیه- در حالی که مملکتش چندین مقابل مملکت ایران بوده است، آن وقتی که ایشان خلافت‌ داشتند، از مصر و تمام عربستان و عراق و ایران، [و] یک مقداری از اروپا زیر سلطه ایشان بوده است، وقتی که ما ملاحظه می‌کنیم رفتار یک همچو سردار بزرگ، یک همچو رئیس دولت با مردم خودش، با اشخاصی که بین خودشان هستند، ملاحظه می‌کنیم که چه جور ایشان رفتار می‌کرده است. زندگی‌اش پایین تر می‌خواسته باشد از همه افرادی که در مملکتش زندگی می‌کنند. می‌فرماید شاید در یمامه- در سرحدات- یک کسی باشد که گرسنه باشد. آن وقت ایشان به خودشان آن طور سختی می‌دهند، به طوری که خانواده ایشان نگران بودند از این طور زندگی که ایشان می‌کند. و ایشان، همین رئیس دولت، یک چیز و- غذای زبری که داشته است- توی یک ظرفی می‌کرده است، سر آن را مُهر می‌کرده که نبادا سَرِ این را باز بکنند و داخلش یک روغنی بکنند، یک چیزی بکنند.[2] با مردم چه جور بود؛ شبها- به طوری که نقل شده است- دور می‌گردیدند تنها و به دوش …

ناراحتی شدید از ربودن خلخال زن یهودی در قلمرو حکومت

در زندگی روزمره‌اش با مردم همچو بود که شنیده بود که در لشکری که از معاویه- ظاهراً- آمده بود در یک جایی یک خلخالی را از پای یک زن یهودی در قلمرو امارت ایشان، یک خلخالی را از پای یک زن یهودی بیرون آوردند؛ همچه ناراحت‌ می‌شود که می‌فرماید که اگر انسان- قریب به این معنا- بمیرد، این بَرَش عیبی نیست، نباید بر او خرده‌گیری کنند.[3] بین خودشان رحیم، دوست، رفیق؛ به طوری که هیچ رُعبی در آن محیط نبوده است.

نبود هرج و مرج و اجرای حد بر خلافکاران در حکومت علی (ع)

… اینکه هر کس هر کاری دلش می‌خواهد بکند و بگوید که ما انقلابی هستیم. حالا که انقلابی هستیم، دیگر نه دادگستری و نه قوانین و نه قوانین شرع و نه هیچ چیز دیگر در کار نیست، ما می‌خواهیم خودمان هر کاری دلمان می‌خواهد بکنیم. نخیر، مساله این طور نیست. در هیچ حکومتی؛ در حکومت علی بن ابی طالب هم این جور نبوده که هرج و مرج باشد، هر کس هر کاری دلش بخواهد بکند، اگر یک کار خلاف می‌کرد، حضرت امیر می‌آورد و حدَّش می‌زد. این طور است مساله.

کار کردن پس از بیعت و راستی ادعای برادری حاکم با مردم

… نمی‌فهمید اینها کدام یکی پیغمبرند و کدام یکی دیگرانند، می‌پرسید کدام یکی از شما او هستید!؟ این طور می‌نشستند مثل سایرین. حتی یک همچو پتویی نبوده است که زیرشان بیندازند که یک امتیازی در کار باشد و آنکه حضرت امیر- سلام الله علیه- است و تاریخش را همه می‌دانید. همان روزی که بیعت کردند با حضرت امیر و رای دادند به ایشان، همان روز وقتی فارغ شد از این قضیه، بیل و کلنگش را برداشت رفت پی کاری. کار می‌کرد! یک جا رفت آنجا سراغ کارش. یک همچو حکومتی، خودش کار می‌کرد. این حکومتْ حکومتی است که اگر بگوید ما برادر هستیم، راست می‌گوید؛ یعنی یک برادری است که از برادر دیگرش، از سایر برادرهای دیگرش در زندگی پایینتر است. حضرت امیر سر آن، آن طور که در تاریخ است، آن چیزی که تویش آرد جو درست کرده بود برای اینکه از آرد جو میل می‌فرمود، سرش را مهر زده بود که مبادا دخترهایش به واسطه عطوفتی که به او …

الگوی حکومت اسلامی برای معتقدان به جمهوری اسلامی

… جمهوری اسلامی اعتقاد داریم؟ یا همین گفتیم جمهوری اسلامی و هر کاری خواستیم کردیم؟ آیا رباخورها به جمهوری اسلامی اعتقاد دارند و باز مشغولند؟ آیا آن اشخاصی که ظلم می‌کردند و حالا قدرت دست یک اشخاص دیگر افتاده و اینها با قدرت هستند، به جمهوری اسلامی معتقد هستند؟ اگر معتقد هستند به جمهوری اسلامی، باید حکومت اسلامی مثل حکومت علی بن ابی طالب- سلام الله علیه- باشد. مردمی که در این حکومت زندگی می‌کنند همه اسلامی باشند؛ تابع باشند. این طور نباشد که کارهایی بشود که در خارج منعکس بشود که اینها یک مشت وحشی بودند؛ وقتی که از دام بیرون افتادند، خودشان بدتر کردند!

شرطهٔ زمان امیرالمؤمنین (ع) الگوی همراهی با مردم

شما الآن در جمهوری اسلام واقعید، طاغوت رفت؛ جایش نمی‌آید دیگر. شما الآن در یک جمهوری اسلامی واقع هستید که باید خودتان اسلامی باشید. یعنی همان طوری که شُرطه زمان حضرت امیر- سلام الله علیه- با مردم بوده است؛ شما هم با مردم باشید. همان طوری که قوای انتظامیه در خدمت مردم بوده است و مردم او را با آغوش باز می‌پذیرفتند، دوست داشتند آنها را، شما هم باید عملی بکنید که مردم با شما آن طور باشند، عمل شما عمل طاغوتی دیگر نباشد. خیال نکنید که ما قدرتمندیم و مردم چه، قدرت وقتی دارید که ملت دنبال …